گری یا بێدەنگ یا دایکێ (دیمەنەک ژ تراژیدیایا دایکێ پشتی جینۆسایدێ)
حازم بلەیی (حازمێ سافیایێ)
هەناسەیێن سارێن زستانێ وەک چەقۆکەکا تیژ ل دیوارێن قودس ددان، ئەو کۆمەلگەها ترسێ تێدا هێلین چێکری و بێدەنگیێ ب سەر دا کێشای. تاڕیاتیێ وەک مژەکا چڕ، هەمی کون و کوژیێن ژیانێ قویتدابوون، تنێ دەنگێ نالینا بایەکێ بێ ڕەحم دهات، کو وەک شینیا دایکان د ناڤ جادێن چۆل دا دەنگ ددا ڤە. ل وێرێ، ل بن سیبەرا دەرگەهەکێ دارین یێ کون، عەیشێ ب هەناسەیەکا تەنگ و لەشەکێ کو ژ بەر سەڕما و ماندیبوونێ دلەرزی، گەهشتە مالێ.
دەمێ دەرگەهـ ڤەکری، تیشکەکا کز و زەر یا چرایەکێ، پەردە ژ سەر سیمایێ پێنج جووتە چاڤێن برسی و کز هەلگرت، ئەو چاڤێن کو د ناڤ تاڕیاتیێ دا وەک مۆمێن ل بەر مرنێ، ل هیڤیا پارچەکا نانی یان دەنگێ پێنگاڤێن دایکا خۆ بوون. لێ ل گۆشەیا ژۆرێ، ئازادێ بچویک د ناڤا نالینەکا کز دا دگەڤزی، کو تایا وی وەک ئاگرەکی جەستەیێ وی یێ لاواز دخوار. عەیشێ ل هنداڤ سەری ڕوینشت، ب پەڕۆکەکێ تەڕ و دەستێن کو ژ بەر کارێ گران قەرمتبوون، هەول ددا جەستەیێ وی یێ سۆتی سار بکەتەڤە.
ئێک ژ زارۆکان ب دەنگەکێ لەرزی گۆت:
– دایێ، ما باب ناهێت؟ ئەز ژ ڤێ بێدەنگیێ و زستانێ دترسم.
عەیشێ ب زەردەخەنەکا تال دەستێ خۆ ب سەرێ وی دا ئینا و گۆت:
– کوڕێ من، خودێ دزانیت باب و مام و باپیرێ تە ل کیرێ نە. ئەز ل ڤێ بێكەسیێ ب تنێ مە، لێ خەمێ نەخۆ… هندی ئەزا ساخم دێ خزمەتا هنگۆ کەم.
دەمژمێر شەشی سپێدێ، عەیشێ ب لەز بەرەف مالا جیرانێ چوو. جیرانێ ب چاڤێن تەژی خەم دەرگەهـ ڤەکر و عەیشێ ب دەنگەکێ پڕ ژ پاڕانەوە گۆتێ:
– جیران، بارێ من یێ گرانە. خەما مێر و کەس و کارێن بێسەروشوین ل لایەکی، و برسیبوونا ڤان پێنج زارۆکان ل لایەکێ دی. ئازاد یێ ل سەر جێیان… ناچارم بچمە کاری، چاڤێ تە لێ بیت هەتا ئەز دزڤڕم.
جیرانێ ب ڕۆندک ڤە گۆت:
– هەڕە سەر کارێ خۆ، ئازاد وەک کوڕێ منە. خەما لێ نەخۆ، ئەم هەمی وەکی ئێکین، چ یا پێدڤی بیت دێ کەم.
ل سەر کاری، عەیشێ وەک جەستەیەکێ بێ گیان دەستێن خۆ د لێڤا ئاخێ و هەڕیێ وەردکرن، لێ مێشکێ وێ ل لایێ لەرزینا ئازادی بوو. هەر جارەکا بایەکێ سار لێ ددا، جەستەیێ وێ دپەقیا و د ناخێ خۆ دا هاوار دکر: یا خودێ، هەناسەیا وی نەبڕە… ترسا وێ ژ وێ چەندێ بوو کو دەمێ دزڤڕیت، تنێ بێدەنگییەکا سار ل هیڤیا وێ بیت.
ئێڤاری، دەمێ عەیشێ ب پاشکۆیەکا نانی ڤەگەڕیای، دەنگێ گریانێ ژ مالا وێ بلند ببوو.
دەمێ تەرمێ ئازادی دیت، نە قێژی و نە هاوار کر، تنێ ل سەر چۆکان کەفت و د ناخێ خۆ دا دسۆتا و دحەلییا. ئاگرەک د جەستەیێ وێ دا دکەلی، ڕوندکێن وێ یێن گەرم بێدەنگ و بێ ڕاوەستیان ل سەر ڕوومەتێن وێ دهاتنە خوار، لێ چ تشت نەدشیا ئاگرێ وی ناخێ سۆتی کپ بکەت. گریا وێ یا بێدەنگ بوو، لێ هەمی دیوارێن مالێ ب وێ بێدەنگیێ دهەژین.
د وێ کۆمەلگەها بێ مێر دا، عەیشێ و جیرانێن وێ تەرمێ ئازادی پێچیا و بەرەف گۆڕستانا غەریبان ب ڕێ کەفتن. ب دەستێن خۆ یێن ماندی، ئاخا سار دکۆلا. عەیشێ ب هەردو دەستان ئاخ ل سەر لەشێ کوڕێ خۆ وەرکر. تنێ چەند ژنەک بوون د ناڤا غەریبییا گۆڕستانێ دا، پێکڤە دگریان… لێ ب کڕ و کپی.
پشتی چەند ڕۆژەک ب سەر ڤێ خەما گران دا دەرباز بوون، عەیشێ هندەکێ خۆ کۆمکرەڤە و ڕوندکێن خۆ پاقژ کرن. وێ زارۆکێن خۆ یێن ترسای و کز د ناڤ باوەشا خۆ دا کۆم کرن، ب چاڤەکێ پڕ ژ سۆز و دلسۆزی تەماشەی وان کر و ب دەنگەکێ ئارام لێ پڕ ژ هێز و ورە گۆتێ:
– خەمێ نەخۆن زارۆکێن من! ئەز هەتا ساخم دێ هنگۆ پارێزم و ناهێلم چ کێماسی بگەهنە هنگۆ، لێ دڤیا هنگژی ب لایێ خۆ ڤە بخوینن، دا کو پێکڤە پاشەڕۆژەکا باشتر و گەشتر بۆ خۆ ئاڤا کەین. هەر چ یا ژ دەست و شیانێن من بهێت، ئەز دێ بۆ هەوە کەم.
ل وێ شەڤا تاڕی، دایکا هزار خەم ل شوینا کو د بن بارێ ڤان هەمی ئازاران دا بهەرفیت، بوو مەشخەلەکێ گەش و ڕێنیشاندەر بۆ هندێ کو زارۆکێن خۆ بەرەف ژیانەکا ڕوونتر و ئاڤەدانتر ببەت.
