ڕەهەندێن دەروونی د هەلبەستا «بێهنا هەمبێزەکێ» دا
هەژین فەرەج
هەلبەست د بنەرەت دا دەربڕینەکا کوورە ژ هەست و نەستێن دەروونی یێن مرۆڤان، جاران ب هش و جاران ب بێ هشی نڤیسەر ڕستەیێن شعری دكەت وێنە كو قودیكا دەروونێ مرۆڤینە و رەنگڤەدانا هندەك رەوش و حالەتێن ناخینە. هەلبەستڤان «ڕۆژا مزووری» د دەقێ خۆ یێ شعری یێ ب ناڤونیشانێ «بێهنا هەمبێزەکێ» دا، كو ل بەرپەڕێ ئەدەبی د رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دا ژمارە 4011 ل 6-7- 2026 بەلاڤ بوویە، شیایە جیهانەکا ئالۆز ژ هەستێن دەروونی (لێگەڕیانا تەناهیێ، غەریبی، تەنهایی و نەبوونا کەسێ خۆشتڤی) ب رێکا وێنەیێن سروشتی ئاڤا بكەت. لەورا، ئەڤ گۆتارە دێ ل سەر دو رەهەندێن سەرەکی ڕاوەستیت: رەهەندێن دەروونی یێن د ناڤ دەقی دا، و چەوانیا بکارئینانا وێنەیێن شعری بۆ خزمەتکرنا ئاڤاکرنا لایەنێ دەروونی.
ئێک: رەهەندێن دەروونی یێن سەرەکی د دەقی دا
١- شۆکا دەروونی و لێگەڕیان ل ڕاستیێ: دەق ب زنجیرەیەکا پرسیارێن دەروونی دەست پێ دکەت:
«ئەرێ ئەڤرۆ تە دگەل من دئاخفت؟ تە ب سروشتی گازی من دکر؟»
ئەڤ پرسیارە نە بۆ بەرسڤدانێ نە، بەلکو دەربڕینێ ژ حالەتەکێ نەئارامی و وڕکبوونا دەروونی دکەت، کو مرۆڤ د ناڤبەرا «باوەرکرن ب نەبوونا کەسێ دی» و «هەستکرن ب هەبوونا وی د ناڤ هزراندا» دژیت.
٢- نۆستالژیا و مەزنکرنا ئازارێ: غەریبی د دەقی دا نە ب تنێ هەستەکێ بەروەختێ بێ كارتێكرنە و ئاساییە، بەلکو ڤەڕێژا كارتێكرنا وێ ل سەر جەستەیی و دەروونی د هەمان دەم دا دیار دبیت.
ڕستەیا (ڕۆژێ ژبەر غەریبییا تە ئەز دسۆتم). ل ڤێرێ «ڕۆژ» هەم وەک هەتاڤ و سەرچاڤكێ ڕۆناهیێ دهێت، و هەم ژی وەک دەمێ رۆژێ بخۆ بەروڤاژی شەڤێ. دەما رۆناهی و هەتاڤا رۆژێ دگەل ئازارا دەروونی ئێكدگرن، واتایا وێ ئەڤەیە کو غەریبیێ دەسەلاتا خۆ ب سەر هەموو چركەیان دا گرتییە و هەتاڤا ڕۆژێ ژی د ناڤبەرا سۆتنا ناڤخۆی (دەروونی) و سۆتنا دەرەکی دا دبیتە پرەك.
٣- پارادۆکسا هەبوون و نەبوونێ: مەزنترین دەربڕینا دەروونی د وێ کۆپلا دوماهییێ دا دیار بیت:
(تو دناڤ هەر تشتەکی دا هەبوویی، و من تو ل چ جھان نە دیتی!)
ئەڤە نیشانا پارادۆکسەکا کوورا دەروونی یە؛ کەسێ خۆشتڤی وەك جەستەیی نینە و ل چ جها ناکەڤیتە بەر چاڤان، لێ ب ڕوحا خۆ و د جیهانا هەست و هزرا دا هەموو جهێن دەورۆبەر داگیر کرینە.
دو: وێنەیێن شێعری د خزمەتا ئاڤاکرنا ئالۆزیێن دەروونی دا
هەلبەستڤانێ خزمەتا ئاڤاکرنا دەقێ خۆ کریە ب رێکا پەیوەندییا د ناڤبەرا دەروونێ مرۆڤی و سروشتی ب ئەڤان وێنەیێن شعری:
* گوهۆڕینا سروشتی بۆ هێمایێن دەروونی: سروشت (پێل، بایێ فێنک، دار، بالندە، گول) ل دەستپێکێ وەک پەناگەهەک بۆ دەربازبوون ژ ئازارێ (ئەز چووم دا سروشتی هەمبێزبکەم)، لێ وێنەیێ شعری زوو دهێت گوهۆڕین: سروشت بخۆ دبیتە ئافرێنەرێ دەرەكی یێ بێهنا کەسێ بەرزەبووی (لێ بێهنا تە ژ هەمبێزا وان دهات!). ل ڤێرێ بکارئینانا وێنەیێ «بێهنێ» رەهەندەکێ دەروونی یێ کوور دەستنیشان دکەت، چونکی بێهن ئێک ژ هێزترین نیشانێن دەروونی یە بۆ ئینانا بیرهاتنان.
* وێنەیێ سیبەر و سیتاڤکێ: پێخەمەت دەربڕینێ ژ بێهیڤیبوون و لێگەڕیانا نەدیار، هەلبەستڤان وێنەیێ «سیتاڤکێ» بکار دئینیت: (من ل سیبەرەکێ دگەڕییا، لێ من سیتافکا تە دیت). هەلبەت سیبەر ئارامیێ ددەت، لێ «سیتاڤک» نیشانا شێوەیەکێ مژەوی یێ کەسێ بەرزەبووی یە. ئەڤە هێمایێ هندێ یە کو ل شوونا ئارامیێ، تشتێن بەرزەبووی دوبارە د دەروونێ وێ دا دزێن و وەكی كانییەكا وی سروشتی دهەركن.
* وێنەیێ بێدەنگکرن (كپكرن) و خەندقینێ: دەما دەق دبێژیت:
(دەنگێ تە د گازییا ڕزگاربوونا من دا خەندقی بوو، کپ ببوو، بەرزە ببوو)
وێنەیێ دەنگی ل ڤێرێ دبیتە وێنەیەکێ بێدەنگییا دەروونی و تێکچوونا هیڤیا رزگاربوونێ ب كپبوونا دەنگێ خۆشتڤی، ئاڤاکرنا دەقی ب دوماهیک دئینیت بەرەف حالەتەکێ تەمام یێ بێهێزی و خۆڕادەستكرنێ ڤە دچیت.
دووماهی
کۆمکرنا ئەڤان ڕەهەندێن دەروونی ڕادگەهینیت کو»بێهنا هەمبێزەکێ» نە بتنێ هەلبەستەکا ئەڤینیێ یان غەریبیێ یە د ئاستەکێ سادە دا، بەلکو دەقەکێ دەروونی یە ل سەر تەنهایی، بێهێزی و بزاڤکرن بۆ دیتنا ئارامییێ د ناڤ جیهانەکا ئالۆز دا. هەلبەستڤان «ڕۆژا مزووری» ب سەرکەفتیانە شییا سروشتی بکەتە قودیكا دەروونێ خۆ و ئازارێن خۆ تێدا ڕەنگڤەدەت.