تراژیدیا یا ئـەنفالان و ئـاوارەبوونـا سـالا (1988)
خـالد ئـەحمەد بـادی
پشكا سیێ
نها ل رۆژا ئەڤرۆ خۆڕاگریا خەباتكەر و پێشمەرگێن قەهرەمان، ئاوارەیێن بێ بەهر دبیت ل بەرچاڤ بیت، دا كو بنەمال و زارۆیێن وان ژی ب ڤێ پەروەردەیا جوان و نازك و دلسۆزانە بهێنە هێڤێنكرن و پەروەردەكرن. دانانا پلانا ئەنفال جینۆساید و نەهێلانا كوردان بتایبەت ل كوردستانا باشور یا بێ بنەما و پشتەڤان نەبوو، بەلكو پلانا ئەنفالان ب سالان هاتیە دانان هەر ژ حوكمەتێن بەرێ یێن ئیراقێ هەتا كو بەعسا فاشست سەدامێ دكتاتور جه بجه كری. دیمەنێن ئەنفالان زۆر د جەرگبر، زۆر ب سەهم بوون، پشتی پلانا وان بداوی هاتی، ب تایبەت پشتی راوەستاندنا شەرێ ئیراقێ و ئیرانێ، ئێكسەر رژێما ئیراقا گەنی لەشكرێ خۆ ب چەكێ گران ژ بەرۆكێن شەڕێ هەشت سالی یێ ئیراق و ئیرانێ ڤەكێشان، ئینانە كوردستانێ, كەسێن بێگونەه و سڤێل پێ كوشتن و دەست پێك ژی ل دەڤەرا سەرگەل و بەر گەل و دەست پێكرن و هەتا كو گەهشتیە دەڤەرێن دی ژی و دەڤەرا بەهدینان. بۆچی دبێژنێ هەشت (8) هەشت هەوێن ئەنفالان ئانكو هەوا هەشتێ (8) یا ئەنفالان، چونكو هەوا هەشتێ ل دەڤەرا بەهدینان ل پارێزگەها دهۆكێ هەوا (8) بوو ل بەهدینان بەری وێ ئانكو (7) حەفت هەوێن دی یێن هاتینە ئەنجامدان، هەوا هەشتێ ئانكو خاتیمەیا هەوێن ئەنفالان ل بەهدینان بوو كو هاتبوو بناڤ كرن ب ئەنفالا هەشتێ، حوكمەتا ئیراقا گەنی ل سەر خۆ كریە مال كو هەشت ئەنفال كرینە، ب هزاران بەلگە و دێكیۆمێنت و گرۆڤە هەنە. ئەگەر سەحا هەمی پەرتووكێن ئاسمانی و ئایینێن خۆدایی بكەین كو رێك ل كوشتن خوین رێشتنا مرۆڤان گرتیە ب نە دروست كوشتنا مرۆڤان خوین رێشتنا مرۆڤان ب تایبەت مرۆڤێن سڤێل بێگونەه ووەلاتیێن ئاسایی كو هەمی ئایینان حەرام كری ئایینێ پیرۆزێ ئیسلامێ گۆتی، هەر كەسێ كەسەكێ بێگونەه بكوژیت وەكی وێ چەندێ یە هەر وەكی وی هەمی مرۆڤ كوشتین و هەر كەسەكێ هاریكاریا كەسەكی بكەت كو ژ مرنێ قورتال بكەت، ئەڤجا چ ب رێكا چارەسەریێ بیت یان ئارێشەكا وان چارە كەت یان هەر رێكەكا بیت كو خوین نەهێتە رێشتن هەر وەكی وی مرۆڤ هەمی ژ مرن و كوشتنێ قورتال كرین و زۆر رێك و باس هەنە كو هەمی ئایینان ئایینی كریستیان ئێزدی و موسلمانان ژی رێ ل ڤێ چەندێ گرتیە، لێ نەهەنگ و هۆڤێن دەڤبخوینێن بەغدا زۆر ب ئاسانی و بێ هەر كارەكێ مرۆڤاتی رۆژانە مرۆڤێن كورد ژ مەسیحی ئێزدی و موسلمان، دیسا سونی شیعی و توركمان، عەرەب، كریستیان، سابیئە، شەبەك و كاكەیی و..هت. یێن بێ گونەه دكوشتن، بەرزە دكرن ب شێوازێن هۆڤانە خەلكێ سڤیل بێگونەه دكوشتن و هەمی رێكێن نەمانێ بۆ كوردان هەمی نەتەوە و ئایینان ل ئیراقێ دگرتنە بەر، بتایبەت بۆ كوردان كو دوژمنان كاردكر نەخشێ دەڤەرێ دیسا ئیراقێ و كوردستانێ بگوهۆریت و دا كو هەمی تەرازیێن هێزێ و ئابووری و دارایی بكەتە د دەستێ خۆ دا و خۆ بكەتە ئیمپراتۆر و ب ڤان هەمی رێكان نەشیان كونترۆلێ ل سەر رەوشێ بكەن و دویماهیك پلێت و وەرەقا د دەستێن دوژمنان دا ژی بكارئینای، ئەوژی دەركرنا بریارا ئەنفالان ل دژی مللەتێ كورد كو بریارا هەوێن ئەنفالان ژ حوكمەتا ئیراقا خوینمێژ و ئەژدەها دەركەفت ل دژی مللەتێ كورد كو ب هزاران خێزان و خەباتكەر بەر ب ئوردیگەهێ ب خورتی چێكری یێ بەحركێ و پشكا هەرە مەزن یا خەلكێ مە یێن كورد پەروەر و دلسۆز و مەزلوم بەرەب سنوورێن تركیا و ئیرانێ ڤە كەفتنە رێ و كاروانێ خۆ قورتالكرنێ گرتنە بەر و بەر ب چارەنڤێسەكێ بەرزە ڤە چوون و بەشەكێ زۆر بوونە ئاوارە و ل تركیا و ل ناڤ كەمپ و چادرگەهان دا ئاكنجی بوون كو رۆژانە ژیانەكا سەخت و دژوار دبرە سەر د دەستێن جەندرمە و میت و تیم ئۆزال و كارگێرییا چادرگەهێ دا و رۆژانە دیمەنێن سەخت و نەخۆشێن ژین و ژیارا ئاوارەیێن چادرگەهێن تركیا، كەمپا دیاربەركر كەمپا مۆشێ چادرگەها مێردینێ و ب تایبەت چادرگەها مێردینێ دپێش چاڤ بوون و زۆر یا فەرە ئەڤ دیمەنە هەمی ببنە سیناریۆ و چیرۆك و فلم و ب شێوەكێ باشتر و بەرچاڤتر، ئەڤ خەباتا پیرۆز بمینیت و بۆ بەرەباب و نفشێن دا هاتی ژی بهێنە نیشادان دا كو دیرۆكا مللەتی خۆ ژبیر نەكەن. گومان تێدا نینە كو هەمی دەزگەهێن راگەهاندنا جیهانی و ناڤخۆیی و رایا گشتی یا جیهانی هایداری هەوێن بەرفرەهێن ئەنفالێن رەش و نەخۆش بوون كو ل سالا (1988) ل دژی مللەتێ كورد ل كوردستانا ئیراقێ هاتینە ئەنجامدان، ژ لایێ دوژمنێن مرۆڤایەتێ و نەزانێن چەرخێ بیستێ و دكتاتۆر یێن جیهانێ كو رژێما سەدام و بەعسا گۆربگۆر و مرۆڤ كوژ كو تێدا نێزیكی (4500) هزار گوندێن كورد نشین هاتنە وێرانكرن ونێزیكی (182,000) هزار كەسێن بی گونەه وسڤێل هاتنە شەهید كرن وبەرزەكرن و ب هزارەها كەسێن كورد هاتنە بریندار كرن ب چەكێ ژەهراوی یێ قەدەغەكری ل جیهانێ وب هزارەها وەلاتیێن كورد ئاوارە و دەربەدەر بوون و ل وەلاتێن جیهانێ و غەریبیێ پەرت و بەلاڤەبوون و كەفتنە د بن رەحما جەندرمە و پاسداران دا و بوونە كولەیێن وان و چەندی بنڤێسین بداوی ناهێت، ئەو زولم و ستەما رژێمێن ژناڤچۆی یێن دەستهەلاتدار ل مللەتێن ئیراقێ كری ب تایبەت مللەتێ كورد و یا سەیر ئەوە كو هەر لایەنێ دەستهەلاتێ وەردگریت د خشتێ كارێن وان دا ئانكو بەرنامێ وان ژناڤبرن و نەهیلانا مللەتێ كورد بوویە. ژبەر ڤان هەمی ئەگەران رستە و پەیڤێن مە ل سەری ئاماژە پێ دایی ل دۆر ئەنفال جینۆساید هەوێن، ئەنفال و ئاوارەبوونێ كو ب تنێ ئەڤا هاتیەكرن ل بەرانبەر مللەتێ كورد ب تنێ ژ ئالیێ لەشكری ڤە بوو, لەوما مە ڤیایە و حەز مە هەیە كو د ڤێ گۆتارێ دا كو مە ڤیایە د گۆتارا خۆ دا بۆ خەلكێ خۆ ژ نڤێسەر رەوشەنبیر و خواندەڤانان دیار بكەین كو دوژمنان ب دەهان جۆرێن ئەنفالان ب سەرێ مللەتێ كورد ئیناینە كو ئەو ژی ئەنفالا ئاڤێ، یا كارگێری، زانستی، ئابووری دارایی، رەوشەنبیری، پەروەردەیی، هۆنەری، سیاسی، چاندن، كولتووری، جۆتیاریێ..هتد. كو مە دڤێت بۆ خەلكێ خۆ دیار بكەین، ل دوماهیێ ب تنێ ئەم خوازیارین كو ڤان هەمی ئەنفالان بۆ خەلكێ خۆ و مللەتێ خۆ بدەینە دیاركرن دا كو قەبارێ وێ بنبڕكرن و ژناڤبرنا ب سەرێ كوردان ئینایی، بزانین دا كو پتر ل سەر كار بكەین بكەینە نڤێسار و پەرتووك دا كو مینا دیرۆكەكا پڕشەنگدار هەر بمینیت و بهێتە دوكیومێنتكرن.
