بـۆچـی داخستنا گشتی یـا كـۆمپانـیا كۆڕەك تێلیكۆم بۆ بەغدایێ كارەكێ گەلەك گرانە؟
د. دلشاد ئەحمەد
ناكۆكییا نها د ناڤبەرا دەستەیا راگەهاندنێ و پەیوەندییان یا ئیراقێ (CMC) و كۆمپانیا كۆرەك تێلكۆم دا، ژێرخانەیا دیجیتاڵی یا وەلاتی ئینایە بن چاڤدێریەكا هوور دا. سەرباری كو ڕێكخەران سنوورداركرنێن توند، سزایێن مادی و ڕاگرتنا خزمەتگوزارییان سەپاندینە، لێ داخستنەكا گشتی و یا بەردەوام گەلەك ئاریشەتر و ئالۆزترە ژ دەركردنا فەرمانەكا جێبەجێكرنێ. پشتەڤانیێن جڤاكی ـ ئابووری، حەساسیەتێن سیاسی و ئاستەنگێن قانوونی، داخستنا گشتی یا كۆرەكێ دكەنە كارەكێ نەپراكتیكی و سیاسی یێ نەشیاڤ/نەچێبووی.
ژلایێ پشتبەستنێن مەزن یێن جڤاكی ـ ئابووری و ژێرخانەیی، پەیوەندیێن سەردەم یێن تەلەفوونی و ئینتەرنێتی بۆ ئابووری، ڕێڤەبرن، و ژیانا ڕۆژانە یا هەڤوەلاتی گەلەك گرنگن. تاریاتییەكا گشتی و یا ناڤەخت دێ ئاریشەیێن مەزن دروست كەت. هەلوەشاندنا تۆڕا كۆرەكێ، دێ ب ملیۆنان پشكدارێن، ب تایبەتی ل هەرێما كوردستانێ و پارێزگەهێن نێزیك، ژ پەیوەندیێن سەرەكی قەت كەت. ژمارەیێن مۆبایلێ گرێدایی نە ب بێرسكێن دیجیتالی، ئەكاونتێن بانكی و مامەلەیێن بازرگانی، ژ بەر ڤێ چەندێ داخستنەك دشێت داراییێن هەڤوەلاتییان ببەستیت. دەستهەلاتێن حكوومی، دەزگەهێن ئەكادیمی و كارێن تایبەت یێن كو پشت ب كۆرەكێ دبەستن، دێ تووشی پەكزبوونا كاری یا دەستبەجێ ژی ببن.
ژ رۆیێ سیاسی ڤە، د ژینگەها سیاسی یا ئالۆز یا ئیراقێ دا، ناكۆكیێن مەزن یێن كۆمپانیان گەلەك جاران رەنگڤەدەن ب گرژییێن بەرفرەهتر د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا. پەیوەندیێن بهێز یێن كۆمپانیا كۆرەك دگەل هەرێما كوردستانێ ئەڤێ چەندێ دگەهینن كو ڕوودانەكا فیدرالی یا تاك-لایەن مەترسییا وێ هەیە كو ب بەهانەیا سیاسی بهێتە دیتن، ئەڤە ژی دشێت گرژیێن هەرێمی بلند بكەت. سەپاندنا قەدەغەكرنا كۆمپانیەكا وەك كۆرەك تێلیكۆم دشێت زیانێ ب دانوستاندنێن بەردەوام گەهینت و مەترسیێ بئێخیتە سەر سەقامگیریا لاوازا د ناڤبەرا حوكمەتا فیدرالی و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دا. ژ بەر كو حوكمەتا ئیراقێ پشت ب ڕێككەفتن و هەڤپەیمانییێ دبەستیت، پێنگاڤێن توند زۆتر بەر ب بەرخوەدانێ دچن نەك هەڤكاریێ.
دەربارەی ئالۆزییێن قانوونی و نێڤدەولەتی، ڤێ ناكۆكییێ سالێن بەحسكرنا ڕێكخستنا كۆمپانیایی، گۆهۆڕینێن ڕێكخستنێ و سەخەتكرنا دادوەری یا نێڤدەولەتی ب خۆڤە گرتییە. ناكۆكیێن ل سەر مۆلەتێن بسەرڤەچوویی، ڕێككەفتنێن چارەسەریێ و پابەندبوونێن مادی بووینە ئەگەرێ داخوازیێن قانوونی یێن هەڤڕك د ناڤبەرا كۆرەكێ و دەولەتێ دا. ل گەل خۆدان پشكێن بیانی و بەرژەوەندیێن سنووربەز د كەرتێ پەیوەندییان یێ ئیراقێ دا، دەستتێوەردانەكا توند د ئارا دایە دادگەهكرنەكا گران ب دەستڤە بینیت و وەبەرهێنانا بیانی سارێ بكەت. ب بەرچاڤوەرگرتنا بارێ ئینتێگراسیا ژێرخانی و كارڤەدانێن سیاسی، داخستنەكا گشتی قومارەكا مەترسیدارە.
ل دوماهیێ، سەرباری وێ چەندێ كو ناكۆكییا ڕێكخستنێ د نێڤبەرا دەستهەلاتێن فیدرالی و كۆمپانیا كۆرەك تێلیكۆم دا بوویە ئەگەرێ نیگەرانییا گشتی، لێ داخستنەكا ب تەمامی نەیا پراكتیكییە و نەیا گونجایە ژ ڕوویێ سیاسی ڤە. ڕۆلێ سەرەكی یێ تۆڕێ د ژیانا ڕۆژانە دا، پێدڤیا پەیوەندیێن هەڤسەنگ د ناڤبەرا بەغدا و هەولێرێ دا و پاراستنێن بەرفرەهـ یێن قانوونی و نێڤدەولەتی، پچڕاندنەكا ناڤەخت گەلەك دوور دئێخن بۆ خەلكێ كوردستانێ و پشكدارێن ل سەرانسەری وەلاتی. سەقامگیریا سیستەمی و بەرژەوەندییا گشتی دیار دكەن كو چارەسەرییەكا برێڤەری و ڕێككەفتنەكا قانوونی تنێ ڕێكا پاشەڕۆژێ یا ڕاست و گونجاییە.
لەورا؛ داخوازێ ژ هەڤوەلاتیێن خۆشتڤی دكەین، د ئارام بن چونكو ئەڤ ڕەوشە پشتراستیەكا ڕۆهن ددەت كو پەیوەندیێن هەوە یێن دیجیتاڵی، ئەولەكاریا دارایی و پەیوەندیێن هەوە یێن سەرەكی ئەوێن گرێدای ب ژیانا رۆژانە ڤە و هەر وەسا كارێن تایبەت، گەلەك گرنگترن ژ ئەوێ چەندێ كو پێنگاڤێن سیاسی یێن ب لەز بهێنەدان ژ لایێ حوكمەتا ئیراقێ و ببیتە ئەگەرێ تێكدانا دانوستاندنێن د ناڤبەرا هەولێر و بەغدایێ دا. زێدەباری وێ چەندێ كو ناكۆكیێن قانوونی دێ ب ڕێكا لایەنێن تایبەتمەند و سەربەخۆ بەردەوام بن و پێدڤیا سەقامگیریا ئابووری و جڤاكێ مسۆگەر دكەت كو ڕێككەفتنەكا ژیرانە دێ ب سەر پێنگاڤێن زیانبەخش دا سەركەڤت. و هیڤی دكەین گرنگی ن ب هەر پۆستەكەهێتەدان یان نووچەیەك بەلاڤ ببیت بێ كو پشتبەستنێ ب بریارەكا دادوەری بكەت.
