ده‌ما باژاڕه‌ك دمریت هـه‌می گـه‌هێن ژیـانـێ ل گـه‌ل دمـرن
مسته‌فا ئاكره‌یی
هه‌لبه‌ت باژارێ ئاكرێ باژێره‌كێ دێرین و كه‌ڤناره و خۆدی دیرۆك و كه‌لتووره‌كێ تایبه‌ته، هه‌روه‌سا زمانه‌كێ كوردی یێ به‌رفره یێ هه‌ی، ئانكو دكارم بێژم خه‌لكێ ئاكرێ هنده‌ك په‌یڤ و ده‌سته‌واژه‌یێن تایبه‌ت بكاردئینن ژبلی چیرۆك و سترانێن فولكلۆری یێن تایبه‌ت، لێ جهێ داخێ یه ئه‌و چیرۆكێن ئه‌فسانه‌یێ كو ژلایێ ژن و هنده‌ك زه‌لامان ڤه دهاته گۆتن نه‌هاتییه نڤیسین، ب بۆچوونا من ئه‌ڤ چه‌نده ژی نیشانێ كه‌ڤناریێ و ڕه‌سه‌ناتییا باژێێ ئاكرێ یه، وه‌ك دیرۆكناس دیاردكه‌ن ل سه‌ر ده‌مێ «محه‌مه‌د ته‌یار پاشا» كه‌لها كه‌ڤنا ئاكرێ باژێر بوو و تا نهو ژی شوونه‌وارێن وی باژێری ماینه، هه‌روه‌سا ل سالێن شێستان دا باژێرێ (مقێمێ) ل ئاكرێ باژێره‌كی ب قه‌له‌بالغبوو ب كوته‌كی مرۆڤ شیا لێ ده‌ركه‌ڤیت، گه‌له‌ك پیشه‌سازی و كارگه‌ه لێ هه‌بوون وه‌ك، كارگه‌ها زه‌یتێ زه‌یتوونێ و ته‌حینێ كارگه‌ها به‌رگیزا و په‌ره‌كه‌ر و فافۆن و برۆنزسازی و هتد. لێ هه‌بوون، لێ جهێ داخێ یه ئه‌ڤ باژاره هاته پاشئێخستن، هه‌ر چه‌نده حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ هنده‌ك پڕۆژه‌یێن خزمه‌تگوزاری لێ ئه‌نجامداینه، وه‌لێ ئه‌گه‌ر ئه‌م به‌رێكڤه‌دانه‌كێ ل گه‌ل باژاڕێن دن یێن كوردستانێ بكه‌ین وه‌ك پێدڤی خزمه‌ت بۆ نه‌هاتیه‌كرن، هه‌لبه‌ت نهو ئه‌ڤ باژاره وه‌ك باژێره‌كێ مری و ژكاركه‌فتی لێ هاتییه، نه‌خاسمه باژێڕێ ئاكرێ یا كه‌ڤن (مقێم) كو ژ كه‌ڤن دا ئه‌ڤ باژاره سه‌نته‌ركێ بازرگانی یێ مه‌زن بوو، هه‌لبه‌ت كه‌فتنا باژاڕێ ئاكرێ چه‌ندین ئه‌گه‌ر هه‌بوون، ژ وان: به‌ری نهو ئاكرێ باژاره‌كێ ناڤه‌ند بوو د ناڤبه‌را ده‌ڤه‌را به‌هینان و سۆڕان دا، لێ پشتی حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ پڕۆژه‌یێ جاده‌یا دهۆك، به‌رده‌ره‌ش، هه‌ڤلێر، ڤه‌كری ئه‌ڤ باژاره هه‌تا چه‌نده‌كێ هاته ڤه‌ده‌ركرن، به‌ری ئه‌نجامدانا ڤێ پڕۆژه‌ی، هێلا ئه‌ردی یا هاتن و چوونێ ل دهۆك، ئاكرێ، هه‌ولێر، بوو، هه‌روه‌سا ده‌می پڕۆژه‌یێ ڤه‌كرنا جاده‌یا (گۆبال) ئه‌نجامدای ب ئێكجاری باژارێ ئاكرێ هاته دابڕین و ڤه‌ده‌ركرن، له‌وما ئه‌ڤ باژاره ژلایێ ئابووری ڤه هاته ژناڤبرن و به‌هرا پتریا باژارێ ئاكرێ یا كه‌ڤ دوكانێن وان هاتینه گرتن، ژبۆ زانین خه‌لكێ ئاكرێ یا كه‌ڤن به‌هرا پتر خه‌لكێ وێ به‌لنگاز و هه‌ژارن، ژیان ژیارا وان ل سه‌ر وی باژاری بوو، له‌وما مرنا باژارێ ئاكرێ كارتێكرنا خۆ ل سه‌ر هه‌می گه‌هێن ژیانێ كر و ژ ئه‌نجامێ بێكاریێ ب ڕێژه‌كا زۆر خه‌لكێ ڤی باژاری یێن قه‌ستا ده‌رڤه دكه‌ن وه‌ك دهۆك و هه‌ڤلێر، زێده‌باری ڤێ چه‌ندێ، هه‌می بزاڤێن بازرگانی و ڕه‌وشه‌نبیری و هزری تێدا مرن، د ئه‌نجامدا بوو ئه‌گه‌را لابرن و هه‌ڕڤاندنا سه‌نته‌رێ ڕه‌وشه‌نبیری ل ئاكرێ كو جهێ داخێ یه ئه‌ڤ سه‌نته‌ره ئێكه‌م سه‌نته‌رێ ڕه‌وشه‌نبیری بوو پشتی سه‌رهلدانا پیرۆز ل كوردستانێ هاتیه دامه‌زراندن، د ڤان سالان دا پرۆسه‌یا ره‌وشه‌نبیری گه‌شه‌پێدانه‌كا به‌رچاڤ ب هه‌می ئاسته‌كی ڤه ب خۆڤه دیت، ژ وان ده‌ركرنا نامیلكه‌یا ئاكرێ و پیرس هه‌ر وه‌سا هه‌فتیناما گاڤ و گۆڤارا (بیاڤ) كو ب هه‌ردو زمانان، كوردی، عه‌ره‌بی، دهاته وه‌شاندن، ژبلی چالاكیێن ره‌وشه‌نبیری ل سه‌ر ئاستێ هه‌رێما كوردستانێ و ده‌رڤه‌ی كوردستان نه‌خاسمه توركیا ـ جۆرجیا ـ وه‌لاتێ مه‌غرب، هه‌ر وه‌سا ب ده‌هان فه‌ستیڤالێن ڕه‌وشه‌نبیری و مێهڤانكرنا ره‌وشه‌نبیرێن سلێمانی، هه‌ڤلێر، دهۆك و باژاركێن دی یێن كوردستانێ، هه‌روه‌سا بزاڤا ره‌وشه‌نبیری ل ئاكرێ وه‌ك خواندنگه‌هه‌كێ بوو كو نهو ژماره‌كا زۆر یا ڕه‌وشه‌نبیرێن گه‌نج لێ ده‌ركه‌فتینه، هه‌لبه‌ت ئاكرێ نهۆ وه‌ك باژار یا چڕڤه‌دهێتن و بچویك دبیت، داخوازێ ژ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ دكه‌ین هنده‌گ پڕۆژه‌یێن گوزاری لێ بهێنه ئه‌نجامدان، هه‌روه‌سا جهه‌كێ تایبه‌ت بۆ سه‌نته‌رێ ره‌وشه‌نبیری ل ئاكرێ بهێته ڤه‌كرن، چونكو هه‌رده‌ما ره‌وشه‌نبیری و هزر تێدا مر، باژار ب ئێكجاری دێ مریت و بهایێ خۆ دێ ژده‌ستده‌ت.
