كاركرنا دادگەهكریان
عرفان محەمەد ئەمین
چو وەلات نینن د بێ كەسێن هزرا توندرەویێ و تاوانێ د سەریدا نەبن، چو وەلات ژی نینن بەندیخانە و چاكسازی ژی نەبن، د نوكە دا ل پرانیا وەلاتێن جیهانێ ناڤ ل وان جهان دهێتە دان چاكسازی یێن كەسێن تاوانبار لێ دهێنە حەواندن، چاكسازی ژی هاتییە نە بۆ وێ چەندێ كەسێ تاوانبار لێ بهێتە ئێشاندن و سزادان، بەلكو دا بهێتە گوهۆرین و ئاڤاكرن ب شیان و كەسەكێ ئاڤا بهێتە دناڤا جڤاكیدا، ئەو كەس ب دروستی نە هاتییە ئاڤاكرن و رەوشەنبیركرن د هەمی بیاڤان دا، ژبەر وێ چەندێ ل چاكسازیێ دوبارە دێ هێتە ئاڤاكرن و زڤریتە د ناڤا جڤاكێ دا، ئەڤە ل سەر هەمی كەسان جێبەجێ نابیت، بەلكو ھندەك جاران ھندەك كاودان بسەر مرۆڤی دا دھێن مرۆڤ تووشی تاوانێ و شاشیێ ببیت و بكەڤیتە د چاكسازیێ دا. د كەڤندا د ناڤا گەلەك ژ بەندیخانەیێن وەلاتان دا ب مەرەما ئێشاندن و سزایی كارێن گران ب دادگەهكریان دهاتنە كرن وەك بەر شكاندن و گەلەك كارێن دی یێن گران كو كارتێكرنەكا مەزن لێ دكر و دهاتنە كێمكرن و هەتا بێرێزی ژی دگەلدا دكر و ئەڤ چەندە ل گەلەك وەلاتان هەبوو وەكو وەلاتێن ئەلمانیا و ئنگلتەرا و بەرازیل و گەلەك وەلاتێن دی، د نها دا ل پڕانیا وەلاتێن جیهانێ سیستەمێ چاكسازیێ هاتییە پەیرەوكرن و دهێتە جێبەجێكرن و هەروەلاتەكی قانوونێن خۆ یێن تایبەت هەنە. هەروەسا ژ دیدە و رێسایێن نیلسون ماندێللا كو بو بەندیخانەیان دەركەتین ئەوبوون كو مافێ دادگەهكرییە كاربكەت و كار بۆ بهێتە دیتن و ژینگەها بەندیخانێ بو بهێتە رەخساندن كاربكەت و وەرشێن كاری بو بهێنە ڤەكرن.
نموونا مە ل سەر كاركرنا دادگەهكریان دێ رێڤەبەریا چاكسازیا مەزنان ل دهۆكێ بیت كا ئەرێ دادگەهكری ب چ شێوە كار دكەن و كا چ كار دكەن و ب چ شێوەیە كاركرنا وان؟
حوكمەتا هەرێما كوردستانێ كاردكەت بۆ ئاڤاكرنا كەسایەتیا كەسێ تاوانبار د هەمی بیاڤان دا، برگەیا (3) ژ ماددێ (8) ژ یاسا یا سەرۆكاتیا جڤاتا وەزیران یا هەرێما كوردستانێ و ماددێ سێزدێ ژ قانوونا وەزارەتا كاروكاروبارێن جڤاكی یا هەرێما كوردستانێ ژمارە (12) یا سالا 2007 دەركەتی، ماددێن (15 تا 22) بەحس ل كاركرن و دانا كاری یا دادگەهكریان دكەن.
رێڤەبەریا چاكسازیا مەزنان ل دهۆكێ ل دویڤ وان ماددەیان كاردكەت و دادگەهكریان ددەتە كاری و هەر ئێكی ل دویڤ شیان و كارێ وی مووچەیەكی ددەتێ، پتر ژ دوسەد دادگەھكریان د ناڤا رێڤەبەریا چاكسازیا مەزنا ل دهۆكێ دا كاردكەن، بگرە ژ كارێ چاندنێ و دارتاشیێ و ئاسنگەریێ و د روارێ و لێنانا خوارنێ و مامۆستایێن خۆلان و راهێنەرێن وەرزشی و راهێنەرێن وەرشێن كاری و میكانیكی وخزمەتگورازی و گەلەك كارێن دی، هەمی ژی خۆدان شیانن و شارەزاییەكا باش د كارێ خۆدا هەیە..
