تاپۆیێن بڕیارێ و ڕەهەندێن مێژوویی؛
چیان مەهدی
مێژوویا مللەتێ کورد مێژوویەکا پڕی تێکۆشان، قوربانیدان، هەڤرکی یە بێگومان د هەمی قووناغێن ڤێ مێژوویا پڕی ئێش و ئازار دا، ژنا کورد هەر دەم ستووینەکا سەرەکییا خوەراگر بوویە ژ بەرێ تا شۆڕشێن کوردا و ژ سەنگەرێن بەرگریێ یێن دژی تیرۆرێ تاکو ئاڤاکرنا ناڤ مالێ، ژنێ هەر دەم ڕۆلەکێ بێ وێنە گێڕایە. لێ دەمێ ئەم ژ لایەکی ڤە ڤێ قارەمانییا ژنا کورد دبینین، و ژ لایەکێ دی ڤە ل پشکداریکرنا وێ د دەستهەلات و بڕیارا سیاسی، ئابووری و جڤاکی دا دگەڕین ئەم دبینین کو رولێ ژنا کورد کو دهەمی سەرکەفتنێن نەتەوەیی و جڤاکی دا دیارە لێ هێشتا د ناڤەندێن بریارێن چارەنڤیسسازدا خودان پێگەهەکێ لاوازە،ڕەهەندێن کلتووری و سیستەمێ مێرسالاریێ ئاریشە یا سەرەکی یا کێمبوونا شیانێن ژنێ یە،سیستەمەکێ جڤاکی یێ مێژوویێ (مێرسالاریێ)یە کو ب درێژاهیا سەدان سالا ڕەگ و ڕیشالێن خۆ د ناڤ داب ونەریت و کەلتوورێ مللەتی دا کوور برینە. د ڤی سیستەمی دا، هێزا فیزیکی و فکری یا مێری هاتیە مەزنکرن، و ڕۆلێ ژنێ هاتیە بەرتەنگکرن بتنێ د بازنەیەکێ دا کو تێدا وەک پارێزەرا نەریتان یان «ڕێڤەبەرا مالێ» هاتیە دیتن، نەک وەک عەقلەکێ چالاک یێ بڕیاردانێ،دەما دگەهیتە گۆڕەپانا بریارێ داب ونەریت دەست پێدکەن وەک (شەرم، کێماسی، یان نەگونجان دگەل داب ونەریتان) دووڕووییا جڤاکی ئەوە کو جڤاک حەز ژ «قوربانیدانا ژنێ» دکەت، لێ حەز ژ «دەستهەلاتا ژنێ» ناکەت. مە دیت کا چەوا ژنا کورد ل سەنگەرێن پێشیێ یێن بەرگریێ دژی داعشێ و ڕووبەڕووبوونا درندەترین ڕێکخستنا تیرۆرستی دا ب باوەری ڕاوەستیا ل وی دەمی هەمی کەسان پیرۆزباهی ل چەک هلگرتن و هێزا وێ کر،لێ پرسیار ئەڤە یە: بۆچی د دەما ئاشتیێ و ئاڤاکرنا وەلاتی وجڤاکی دەولەتداریێ دا،ئەڤ هێزا ژنێ دکەڤیتە بن پێلا گومانێ؟ بوچی ژن د بەرەیێن شەریدا قەهرەمانە، لێ د هۆلا پەرلەمانی و جڤاتێن وەزارەتا و ناڤەندێن بڕیارێ دا دەنگ وبوچوونێن وێ دکەڤنە دبن دەستهەلاتا بڕیارێن زەلامان دا؟ ئەڤە بو مە دیار دکەت کو جڤاکی ژن بتنێ بۆ دەمێ تەنگاڤی و قەیرانان دڤێت، نە وەک هەفپشکەکا هەردەمی د سەرکردایەتیێ دا. رێگریێن هزری و پەروەردەیی و بێبەهرکرنا ژنێ ژ بڕیارێ بتنێ بڕیارەکا سادە نینە، بەلکو پێکهاتەکا هزری و پەروەردەیی یە هەر ژ زاروکینی ڤە مێشکێ تاکەکەسێ کۆمەلگەهێ پێ هاتییە ئاڤاکرن کو زەلام بڕیاردەرە و ژن بتنێ جێبەجێکارە.دایک و باب ژی هوسا کچان پەروەردە دکەن کو پتر سەرنجێ ل سەر ئارامکرنا دەوروبەران بدەن نە ل سەر سەربەخۆییا هزری . ئەڤە ژی دبیتە ئەگەر کو ژنێ بخۆ ژی گەلەک جارا باوەری ب شیانێن خۆ یێن سەربەخۆ نینە د بڕیاردانێ دا، یان ژی دەمێ هزرا سەربەخویێ دکەت یان خو دسەپینیت ڕوویبری سزایێن جڤاکی یێن دژوار دبیت. ڕێکا چارەسەریێ ژ بۆ هندێ کۆمەلگەها کوردی ژ ڤێ قەفەسا هزری ڕزگار ببیت و پێشکەفتنەکا ڕاستەقینە ب دەستڤە بینیت وبهێتە گهورین نە ب کێمکرنا مافێن زەلاما بەلکو دێ ب دادپەروەرییا جڤاکی ب دەستڤە ئێت پێدڤییە ژن نە تنێ دەمێ قەیرانان بهێتە دیتن،بەلکو پێتڤی یە دەلیڤە و گۆڕەپانێن فکری و سیاسی یێن وەکهەڤ بۆ بهێنە دابینکرن.هەتا کو جڤاک نەگەهیتە وێ باوەریێ کو هێزا ڕاستەقینە یا هەر مللەتەکی ب پشکداری کرنا یەکسان یا هەردوو رەگەزان د بڕیاران دا ب دەستڤە دئێت،ئەم هێشتا یێل نیڤا رێیا ئازادی و دیموکراسیێ ماین .