لێکچوون و جـوداهـی د مـرۆڤـی دا
ئيحسان ئــامێدی
مرۆڤ ژیندارەکێ ژیر و جڤاکی یە، د جەوهەر و سروشت و ب پێکهاتێن جەستەیی و دەروونی و ئەرکێن ئەندامێن لەشی یێن خۆدا لێکدچن، ژبەر هندێ د هەستکرن و هەلچوون و رەفتاران دا ژی وەکهەڤن، مرۆڤ هەڤپشکە ل گەل هەڤدو د کویراتیا دەروونی و ب پالنەرێن خۆزەکی و سۆزەکی دا، د ڤێ ئێکا هەبوونێ دا، لێکچوونێن مرۆڤی گەلەک پترن ژ جوداهیان، جوداهی تنێ د رەنگان و زمانان و بیروباوەران و کولتووران و د چینایەتیێ دا هەیە، ئەو ژی دەولەمەندی و رەنگاورەنگییە ل بەر گوهۆرینێ دکەڤن و هەڤتێگەهشتن ل سەر چێدبیت، ئەوا دمینیت سەرەدەریکرنە د گەل پالنەران و هەلبژارتنان دا.
مرۆڤان هەمان حەز و دلخوازی هەنە و هەڤڕکیێ ل سەر پتریێ و پێشتریێ دکەن.
هندەک جاران جوداهی ململانەکا نە رەوا دروست دکەن.
د جەوهەر دا و ژبەر هۆکارێن بۆماویی و ژینگەهێ و پەروەردەکرنێ و ئامراز و پەیوەندیێن کارکرنێ، جوداهیێن شیان و پێچێبون و دەستچویێ دیاردبن.
جوداهی دەولەمەندییە و رەنگاورەنگیە و جوانییە و هەبوونەک سروشتییە، دڤێت ب باشی سەرەدەری دگەلدا بهێتەکرن، نەمازە کو هەبوون ب خۆ هەڤگرتن و ململانا جوداهیانە، ئەوا خراب د سەرەدەریکرنێ دایە، دەمێ توندرەویا تاگیریا خۆ بۆ خۆ، یان بۆ نفشێ خۆ، یان بۆ ئەتنی خۆ، یان بۆ ئایینێ خۆ، یان بۆ بیروباوەرا خۆ، یان بۆ چینا خۆ، ل دژی هەمبەری خۆ یێ جودا بکاربینیت و بگەهیتە بکارئینانا توندوتیژیێ!.
مرۆڤ د بچویکترین یەکەیا جڤاکی دا کو خێزانە، کو پێکهاتەکا هەڤگرتیە ل سەر بنگەهێ خوینێ و رەوایێ و یاسایی، دکەڤیتە د هەڤڕکیێ دا دگەل ئەندامێن خێزانێ ل سەر بنەمایێن بەرژەوەندی و بالا دەستیێ و هندی بنگەهێ مرۆڤیێ جڤاکی مەزنتر لێ بهێت بیاڤێن هەڤڕکیێ بەرفرەهتر لێدهێن و سەنتێن دیتر بخۆڤە دبینیت و هەروەکو بوویە د خێزانێ ب خۆ دا ژی هەڤڕکی بوویە ململانێ و پێکدان لێکەفتی و هەڤدو ژناڤبریە!.
هەمی جوداهی لێکتێگەهشتن لێ چێدبیت، چونکی د شیاندایە مرۆڤ زمانێ هەڤ بزانن و باوەریێ ب ئاینێن هەڤدو بینن و بیروباوەرێن هەڤدو وەرگرن و پیستێ خۆ بگوهۆرن و هەژار زەنگین ببن. ژ بەر هندێ نابیت ب چ رەنگان جوداهی ببیتە هۆیێ توندوتیژیێ و ستەم و زۆریێ و زیان لێ بکەڤن، بەلێ مخابن هندەک جاران حەز و تەماعی و بەرژەوەندی مرۆڤی بۆ سەنتێن نەرێنی دهاژۆن.
ئەزئەزۆکی و خۆپەرێسی، حەز و رەفتارەکە کو مرۆڤ تێدا خۆ دکەتە سەنتەرێ جیهانا خۆ، و ب رێکا وێ، بزاڤێ دکەت بۆ بجهئینانا بەرژەوەندیێن خۆ و پێشخستنا مفایێن خۆ یێن تاکە کەسی ل سەر یێن دیتر، بێی کو گرنگیێ بدەتە هەستێن کەسێن دی، یان مافێن وان.
ئەزئەزۆکیا مرۆڤی وەدکەت کۆ مرۆڤ یێ خۆپەرێس و سەپێن و ستەمکاربیت.
جوداهی دناڤبەرا مرۆڤا ندا هەبوونەکا سروشتی و خۆزاکی یە، ژ تبعەت و تێگەهشتن و شیان و رەنگ و زمانان. و ئەڤە ب خۆ جوداهیا هزرکرنێ و بیروبۆچوونان چێدکەت، دشێت ببیتە هۆیێ لیکتێگەهشتن و هەڤگرتنێ هەروەکو دشێت ببیتە هۆیێ ناکۆکی و پێکدادانان.
ل هندەک جاران چینێن جڤاکی و ئەتن و ئایین و ئۆل و بیروباوەر جوداهیێن سروشتی یێن مرۆڤانە، ب ژیرێ تاکرەوی و خۆپەریسیێ دا هۆکارێن چیکرنا ناکۆکیانە و توندوتیژی لێ دکەڤیت، د دەمەکی دا ژیرێ دامەزراوی و جڤاکێ مەدەنی و یاسایێن دیموکراتی رێگرن ل سەرهلدانا ناکۆکیان و شەر و پێکدادانان.
یا مەترسیدار ئەوە دەمێ ل سەر مافێن رەوایێن مرۆڤی و مللەتان جوداهی د بیروبۆچوونان یان د رێبازان دا هەڤدژیێ د گەل هەڤپشکیێ و هەڤدیتنێ دا چێکەت و ببیتە ناکۆکی و ستەم و زۆری و پێکدان لێبکەڤن.
مرۆڤ یێ خواستیە لۆژیکێ ژیری بکاربینیت و مەدەنیانە و ل دویڤ یاسایێ کاربکەت، دا ژ توندرەویێ دویربکەڤیت و پێکڤەژیانا ئاشتیانە جێگیربیت.
دڤێت مرۆڤ ژ خۆپەرێسیێ دەرباز بیت و دانێ ب یێ دی بدەت ب جوداهیێن وی ڤە کو ئەو ژی یێ هەی، و رێزێ ل وێ هەبوونێ بگریت دا ئەولەهییا ناڤخۆیی چێبیت و سەقامگیری جێگیر بیت.
