ترامپ و سهرهدانا وی بۆ سعوودیێ و راوهستیانهس..
ترامپ ئهو سهرۆكێ زۆرهك ژ بانگهشهیا خوه یا ههوا ههلبژارتنان بۆ دژاتیكرنا موسلمان و وهلاتێن موسلمانان تهرخانكری، سهرئهنجام سهرهدانا وهلاتێ سعوودیا عهرهبی كر ئهو سعوودیه پێگهیهكا بهرچاڤ و گرنگ د جیهانا ئیسلامی دا ههی ژ بلی هندێ كو ژ لایێ ئاینی ڤه ژی قیبلهیا ههمی موسلمانێن جیهانێ یه..
دبیت هندهك وهسا بۆ بچن كو ئهڤ سهرهدانا ترامپی بۆ سعوودیه ههڤدژیهكا مهزن ل گهل وێ بانگهشهیا بۆ دكر ههیه و تبلا تۆمهتێ ئاراستهی وی بكهن لێ ژ لایهكی دی ڤه ئهڤ ئێكه زۆر ئاسایێ یه و بانگهشهیێن بریقهدار د ههوێن زۆرهك ژ سهرۆكێن وهلاتان دا دهێتهكرن و دبیت چو جاران ژی هندهك ژ وان نههاتبن جێ بهجێكرن یان ژی د ماوهیێن پیڤهری دا نههاتبن جێ بهجێكرن..
دبیت هندهك ب زهحمهت بیت مرۆڤ ترامپی د ڤێ ترازیا ههڤدژی و سهرهدانا وی بۆ سعوودیه دا بكێشیت و بریارێ ل سهر بدهت لێ ههر چاوا بیت ئهڤ سهرهدانه هندهك راستیان دیار دكت، ئهو ژی ئهوه كو ترامپی باش ههست ب وێ چهندێ كریه كو پێدڤیه سهرهدهریی ل گهل جیهانا ئسیلامی بكت..
ئهو سهرهرایێ وێ دژبهریێ ل گهل موسلمانان یان بێژین ولاتێن موسلمانان باش تێگههشتیه كو وهلاتێن ئیسلامی ب گشتی و وهلاتێن رۆژههلاتا ناڤهراست ب تایبهت پارچهیهكا زۆر گرنگن ژ وێ نهخشهیا سیاسی و جوگرافی و ئابووریا ڤێ جیهانێ و مرۆڤ دشێت رۆژههلاتا ناڤهراست ژ بهر وێ گرنگیا مه، باس لێ كری ب دلێ دنیایێ ب ناڤ بكت ئهڤ گرنگیا مه باس لێكری رۆلهكێ بهرچاڤ ههبوویه د هندێ دا كو ههر ئالۆزیهكا بكهڤێت ناوچا ناڤبری كارتێكرنا وێ تهڤی جیهانێ ههبیت و ههر سهقامگیریهكا ههبیت ژی كارڤهدانێن وێ بهروڤاژی یا سهری نه..
ترامپ وهك ئهم ههمی دزانین مرۆڤهك سهرمایهداره گرنگیا ئابووری ل ڤێ ناوچێ بۆ وی زۆر گرنگه، ژ بلی وێ ژ ئالیێ سیاسی ژی ئهمریكا چاڤێن وێ زۆر ل سهر ڤێ ناوچێ ههنه، لهوما ژی ئهمریكا ژ بۆی پاراستنا وی دلێ مه باس لێ كری و ساخلهمیا گیانێ خوه زۆر ب هووراتی و گرنگی سهرهدهریێ ل گهل رۆژههلاتا ناڤین دكت..
باشترین دهریكی ئهمریكا پێ دهربازی ناوچێ ببیت مفا وهرگرتنه ژ وێ دو جهمسهریا ل ناڤچێ زال ژ لایێ سیاسی و مهزههبی ڤه ب سهركێشیا ههر یهك ژ ئیران و وهلات و گرۆپێن سهر ب وێ ڤه وهك (سووریا عێراقا نها و حزب الله و حوسیێن یهمهن و پهكهكه) ژ لایهكێ دی ڤه سعوودیه و وهلاتێن عهرهبی ل كهنداڤی دیاره ههر یهك ژ وان جهمسهرێن مه باس لێكرین بۆ بهرهڤانیێ ژ خوه هانا بۆ دو هیزێن ژ خوه مهزنتر برینه و ئهو ژی رۆسیا و ههڤالبهندێن وێ و ئهمریكا و ههڤپهیمانێن وێ نه.
ئیران ههر ژ پشتێ سهرهلدانا شۆرهشا 1979ێ ل دژێ رهزا شاهێ پههلهوی و هاتنا رژێما مهلا بۆ سهر دهستههلاتێ وهك وهلاتهك دژ ئهمریكا ل ناوچێ دیاردبیت و بهرژوهندیێن ئهمریكا ل ژێر گهف خستینه و ئهمریكا ژ بۆ پاراستنا خوه سعوودیه و وهلاتێن كهنداڤی وهك ههڤالبهندهكێ باش دبینیت.
ب تایبهت ژی پشتی وێ سیاسهتا نهرم و نولا دیمۆكراتێن ئهمریكا (ئوباما)ی د ماوێ دهستههلاتا خوه دا ل گهل ئیرانێ پهیادكر، بوو ئهگهرێ سهربهردانا ئیرانی ل ناوچێ دا و بالا دهستیا وێ و خوه نێزیك كرن ل جێ بهجێ جێ كرنا خهونا هیلالا شیعی ههر وهسا پهره پێدانا ب پرۆژێ خوه یێ ئهتۆمی ژی ئهڤه ههر دو ژ وان خالانه كو ترامپ زۆر پێ دلگران و تۆره.
لهوما ژی ئهڤ سهرهدانا ترامپی بۆ سعوودی و وێ پێشوازیا گهرما لێ هاتی كرن دبیت ههلگرێ پهیامهكا عهربی ـ ئهمریكی بیت بۆ ئیرانێ و نها ئیرانێ ژی ئهڤ چهنده زۆر ب باشی خواندی یه و دوور نینه وهلاتێن كهنداڤی ب پشتهڤانیا ئهمریكا بهرهیهكێ یهكگرتی دروست بكت بۆ راوهستیانا بالا دهستیا ئیرانێ و ئهمریكا دێ ب ڤێ ئێكێ پتر ژ دو چویچكا ب بهرهكی كوژیت ژ وان (فرۆتنا زۆر یا چهكێ ب بهایێن خهیالی بۆ وهلاتێن عهرهبی و داهاتهكێ باش دێ بیت بۆ ئهمریكا و مفاوهرگرتن ژ هێزێن عهرهبی بۆ پارێزگاری كرنێ ژ بهرژوهندیێن ئهمریكا و دوور ژی نینه ئهمریكا ل ههمبهر پاراستنا عهرهبان ژ گهفێن ئیرانێ داخوازا پارهیێن زۆر یانژی پشكێن زۆر ژ وهلاتێن ناوچێ بكت و ئهڤ چهنده د گۆتنێن ترامپی دا ب روونی بهرچاڤ دكت).
ـــــــــــــــــــــــــــــــ
سێڤ و مازی و هری…پێدڤی ب چالاكیهكا بازرگانینه
جهمیل خالد ئهترووشی
سێ بنهمایێن گرنگن، دهلیڤا ههناردهكرنێ ههیه ژ بهر كو كهرهستهیێن دهستپێكینه د وارێ پێشهسازیدا، ئهركێ حوكمهتێ یه بازارێ وان چالاك بكهت و د بهرژهوهندیا ئابوورێ ههرێمێ دایه، ژ بهر هێزا ئابوورى و هێزا لهشكرى دو هێزێن هاوتهریپن و شهنگستێن سهرهكینه بۆ بنیت دانانا وهلاتان و ئهگهرێن پێشڤهچوونێ نه. مژارهك ههیه دبێژیت دهستقوتان ب دهستهكی د شیاندا نینه، ئهڤه گرنگیا ڤان دو بابهتایه، نها ههرێم بهر ب ریفراندوم و دهولهتبوونێ دچیت، هێزا لهشكرى د ئاستهكێ بهرز دایه، هێزا ئابووری بهر ب زالبوونێ ل سهر ئاستهنگان دچیت وپێنگاڤێن باش هاڤێتینه لێ نه د ههمی واراندا.
سێڤ و مازی بهرههمێن خومالینه، دارا سێڤێ یا بهربهلاڤه ل ههرێمێ وپێدڤی چاڤدانێ یه لێ دارا مازیێ یا خورسته و خودانێ وێ ئهوه یێ دچنیت، سێڤ یا خوهخهرجه ل سهر ئاستێ ههرێمێ یا فهره هاوردهكرن بهێته سنۆرداركرن د بازاریدا دهمێ بهرههمێ خومالی دكهفته بازاری و دهلیڤه نههێته دان سێڤا بیانی بازاری كونترۆل بكهت، دیسا سێڤ ژ كهرهستێن سهرهكی یه بۆ پیشهسازیا ڤهخوارنێن جودا، ههرێما كوردستانێ یا زهنگینه ب ڤێ دارێ و سێڤا بهرواری بالا یا ب ناڤودهنگه، ئهڤی بهر ههمێ سهردهمهكێ زێرین ههبوو و یا ب رهواج بوو ل سهر ئاستێ عیراقێ و داخوازكهرێن وێ ههبوون ژ كهنداڤی، لێ جهێ داخێ یه نها د ڤێ ئازادیێ دا ئهو بههایه نهمایه و ب تنێ بازارێن ههرێمێ ددهست دا مایه، ئهو ژی سێڤا بیانى ههڤركیا وێ دكهت. جۆتیار ههنه باخچێن سێڤان راستكرن و ژ ناڤبرن، ژ بهر نهبوونا بهكاربهری.
پێدڤیه حوكمهت بهێته سهر هێل و داخوازیین جۆتیاران جێبهجێ بكهت، كوگههێن پاراستنا فێقی ل ناڤچهیێن پێدڤی بهرههڤ بكهت، كارگههێن سڕك و گڤاشتن و قوتیكرنێ دابمهزرینیت داكو بهرههم ب ههدهر نهچیت و د ئاینده دا مفا ژێ بهێته وهرگرتن و ئاسانكاری ههبن بۆ كار وپێَدڤیێن فهر وهك دهرمان و ئامیرێن سهرهكی.
دهربارهی بابهتێ مازی و هریێ، مه بهیستیه پیشه ههنه بهر ب نهمانێ دچن مینا پینهدۆزیێ و سهخبێریا دهمژمێران، لێ بهرههم ههبن و بهر ب نهمانێ ڤه بچن و مفا ژێ نههێته وهرگرتن نهخاسمه د ڤێ قهیرانا دارایی دا جهێ پرسیارێ به بۆچی سهردهمێ بهرێ رهواجا وان ههبوو، مفادار لێ زور بوون ژ گوندنشین و خودانكهرێن تهرش و تهوالی. لێ نها بازارێ وان سسته و بهر ب نهمانێ دچیت و كهس پووتهپێ ناكهت. مازی چن نها ناچنه مازیێ وهك كار. گهر سهرهدانا رهشمالێن ئاژهلدارا بكهی دێ گازندێن نه فرۆتنا هریێ بۆ ته دكهن كو رهواجا وێ نهمایه و كهس چ پێ نادهت.
ئهركێ حوكمهتێ یه بازارا ڤان ههردو بهرههمان چالاك بكهت، ئابووری ناسێن ههرێمێ رۆلێ خوه بگێرن د چالاك بن و بازارهكێ بۆ ببینن دێ تهخهكێ زورێ وهلاتیان ژێ مفادار بن و دیسا ههناردهكرن چهكهكێ دو سهره ددهستێ حوكمهتێدا، دراڤێ بیانی بۆ پهیدا دكهت.
