د سهر هندێرا كو ئهمریكا پتره ژ گهلهك جاران وهرقا كوردان بكاردئینه بۆ مهرهمێن خوه یێن سیاسیێن دهرهكی، لێ كورد بهردهوام ئهنجامدانا باوهریكرنا ب ئهمریكا بكاردئینین د بهردهوامیا بزاڤا خوه یا رزگاربوونێ دا. ئهڤ یهكه چما دوباره و سێ باره دبیت؟ كورد ب دروستی د سیاسهتا ئهمریكا نه گههشتینه ههتا ئیرۆ؟ ئهمریكا هێزهك بێ ركابهره ل جیهانێ و دڤێت كورد ههر ب رێیا وان بگههنه ئارمانجێن خوه؟ یان ئهمریكا نكاره فشارا دژی كوردان بێخه سهرملێن خوه و نهكاره دهستان ژێ بهرده؟ ب ههر ئاوهیهكی به كوردان بپشتهڤانی و پالدانا وی ولاتی گهلهك كهتنێن مهزن و دیرۆكی خوارن ب تایبهتی ل (1975، 1991 و 2017). ئهرێ گهلۆ كورد پشتی ڤان شكهستنا وێ پشتا خوه بدهن ئهمریكا و ژ ئیرو پاشڤه وێ بێژنێ نه ئهم بۆ وه دبین و گول نه ستری یان ئهڤه تهڤنهكه وێ ههردهم بێت رێسان بێی كو ئهم بیر ل كهتن و رابردووی بكهین.
ئهمریكا وهلاتهك سهرمایهداره و ل قووناغا نوكه یا ل گۆپیتكا سهرمایهداریا خوه و رێبهریا بیروكا سهرمایهداریێ دكه ل تهماما وهلاتێن رۆژئاڤا و جیهانێ و دهستهك ههره بالا ههیه د سهركێشیا ناتۆ و میزانیا كێش و ڤهكێشێن دنیایێ شوونا تبلێن وێ ل ههر قولیچكهكا ڤێ دنیایێ یا ههی ئهڤجا چ وهكو ههڤال و ههڤسۆز یان ژی دوژمن. وهكو تێ خۆیاكرن گهلهك زهحمهته كو تو بكاربی بزاڤهكا شۆرهشگێری ل پارچهكا جیهانێ بكهی و ئهمریكا خوه ل ته بێ دهنگ بكه و نهزانیبه كانێ بهرخودانا ته ل گهل سیاسهتا ئهمریكا چیه؟ رێبازه ته ستراتیژیا ئهمریكا قهبوول دكه یانی نه ئهگهر ئه دبیت خوه ل ته نێزیك بكه و ته تهماع بكه بۆ وهرگرتنا ههڤكاریێن وێ مینا مه ل بهری نهو بهحس كر ل سهر بزاڤا كوردان، ئهگهر نه وێ ل پهیرهو و بزاڤێن ته ڤهكولن گهر دگهل نه گونجن و دژاتیێ بكهی ئهوژی ئارێشهك مهزنه نه دووره ناڤێ بزاڤا ناڤكری بێخنه د ناڤ لیستا تێرۆرێ كو ئهو ژی ژ دهستدانا پتر نیڤهكا ههڤالبهندیا ولاتێن جیهانێ یه نهمازه یێن دیمۆكراتخواز. ئهڤجا ژ ڤێ شرۆڤهكرنا مه وهسان دیار دبه كو ئهمریكا ولاتهك ب هێز و تلایا وێ یا د ههموو جهان را. لێ ئێك راستی ههیه دهما ئهم دبێژین ئهمریكا ولاتهك ل گوپیتكا سهرمایهداریێ یه، رامانا وێ ئهوه كو وهلاتێ سهرمایهدار ل سهر ستراتیژیا ئابووری پهیوهندیان گرێ دده و پهیوهندیان بدووماهیك دئینه. لهوان ژی گهلهك جاران ئهم كورد دئینین زمان كو ئهمریكا ئهڤ جاره ژی كورد فرۆتن. بهلێ كورد فرۆتن تهعریفهكا دجهێ خوهدایه ژ بهر كو ههر ههلبژارتنهكا ئهمریكا دكهت ههر پارتهك و سهرۆكهكێ دئێت ههلبژارتن ل سهر بنایهتهك كانێ پلانێن وان و یێن وی یێن ئابووری و نههێلانا بهتالێ و زێدهكرنا پرۆژێن بهرههمهێنهر ژ دهرڤه و ناڤدا یا ئهمریكا چنه؟ بانگهوازێن وهلاتێ ئهمریكا بۆ بهرقراكرنا دیمۆكراسیێ و مافێ مرۆڤان و ملهتێن بندهست و لێبۆرینێن نێڤنهتهوی و…هتد. ئهڤ بابهته تهنێ بایهخ بێ دئێت دان دهما ل گۆری سیاسهتا وان دگونجن و بهرژهوهندیێن وان تێن پاراستن ئهما وهكو كریار دیرۆكا وان شاهده كو ئهڤ یهك نهراسته. كێشا كوردان كێشهكا سیاسی و مرۆڤاتی و دیرۆكی و مافی یه و……هتد. كێشه ل ولاتێ ئهمریكا بچاڤهك ئابووری لێ دنێرن و بهس، بهلێ ئهو دزانن كو كورد مللهتهك بندهست و دخوازن وێ یهكێ بدهست بێخن! لێ ئهمریكا چاوا بیر لێ دكهت ئهزێ ههتا چهندێ وێ بكارم ڤێ ئارێشێ د بهرژهوهندیا خوهدا بكار بینیم مینا گهلهك كێشێن دن یێن سیاسی ل جیهانێ و ل دهڤهرێ بۆ نموونه مینا فهلهستینێ. نوكه ئهم ل وێ راستیێنه كو نه دگهل ئهمریكا و نه بێی ئهمریكا دبیت خهباتا مللهتێن بندهست نههێتكرن. لێ ئهركێ وان مللهتان چیه ههتا كو ل گهل یان بێ ئهمریكا خهباتا خوه بدومینن، ئهركێ وان یێ سهرهكی ئهوه دهما دگهل یان نه دگهل پلانا دو و سێ ههبه. نه تهنێ ئهڤجاره ئهمریكا پشتا مه بهرناده! ئهمریكا وهكو تێ گۆتن دزمانێ سیاسیدا نه دۆستێ دایم و نه دۆژمنێ دایم ههیه. ئێدی ل سهر ڤی بنیاتی پهیوندیێ ئاڤا بكهی دگهل وی ولاتی ئهڤرۆ و ههڤاله و سبه بهلكی دوژمنه.
كوردان د سهد سالێن چوویدا پرانیا بزاڤێن كوردی وهسان خهبات دكر كو ههر پارچهك ل دووڤ ههلومهرجێن خوه خهباتێ بكه و ههر پارچهیهك بخوه خهباتێ بكه و مایێ خوه د ههڤدو نهكهن! وهسان دیاره وهكو روون كوردان ب ڤێ بیرۆكێ گهلهك پێنگاڤنێن ژ ههژی نه هاڤێتن د سهر هندێرا هنهك كێم و هنهك زێده لێ وهكو كێشهكا بهرچاڤ و قوربانی ل وی ئاستی نههاتیه پێش. لهوان دبیت نوكه دهم بیت كو كورد مینا بزاڤهك رزگاریخواز ههڤگرتی خهباتێ بكهن و ئهو ژی بدامهزراندنا كونگرهكێ نهتهوی و پێكئینانا بزاڤهك خۆرس نهتهوی ژ ههموو ئالی و پارچان پێك بێت، ل وی دهمی دبیت بهرژهوهندیا وهلاتێن مینا ئهمریكا ژی پتر وهره دتن و زوو زوو و بێ منهتانه بهركێ ژ بن پێمه نهكێشه، ژ بهركو ههتا نووكه پهیوهندیێن ئهمریكا ههردهم ل سهر ئاستێ حزبانه یان دهڤهرینه كو ئهو ژی د چاڤێ واندا مهزن خۆیا ناكهن. لێ ئهگهر كورد ههر ژ دوور یهك ببینن و ل گهل ئێك رێبازهكێ نهدانن، رامانا وێ ئهوه كورد ههر ل سهر ماشینا وهزشێ دسیارن و دكهنه غار و لێ د راستیێ دا ههر یێن ل جهنێ خوه. سهربوور وانهیه گهر سوود ژێ نههات وهرگرتن باشتر ئهوه دهستا ژێ بهردهی ژ بهركو تهنێ تو خوه و مللهتێ خوه دخابینی.
نووترين نووچه
- سەرۆك بارزانی و تۆم باراك دووماهی پێشهات و گوهۆڕینێن سووریێ گەنگەشەكرن
- نێچیرڤان بارزانی و قونسلا گشتییا ئەمریكا رەوشا هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ گەنگەشەكر
- مەسرور بارزانی پیرۆباهیێ ل دیلان یەشیلگۆز دكەت
- فەرمانگەها میدیا و پێزانینان: داتایێن دارایی یێن بودجەیا گشتییا ئیراقێ شاشیێن مەزن دسەلمینن
- هێمن هەورامی: باوەرییا ملیۆنی یا مللەتی، سەلمێنەرا پێگەهـ و سەركەفتنا پارتی یە
- چەندین كۆمبوون بۆ ئێكلاكرنا پۆستێن سەرۆككۆماری و سەرۆك وەزیران دێ هێنە ئەنجامدان
- ڤەگوهاستنا زیندانیێن داعشێ بۆ ئیراقێ دێ بارگرانییا ئەمنی بۆ بەغدا پەیداكەت
- نها باشترین دەمە کۆنگرەیێ نەتەوەیی بهێتە ساز کرن
- دڤێت پرۆسەیا سیاسی ل ئیراقێ رەنگڤەدانا راستەقینەیا ئیرادەیا دەنگدەران بیت
- پارتی دخوازیت پۆستێ سەرۆككۆمارێ ئیراقێ وەرگریت بۆ ڤەگەڕاندنا سەنگا كوردان ل بەغدا
ئارام دهۆكي
كریارا لازڤێگێز رهفتارهكا نه سهیره!
لازڤێگێز ئهو باژێره یێ ئهمریكی كو دكهڤه رۆژئاڤا وی وهلاتی كه دكهڤه ولایهتا ناڤادا، ئهڤ باژێره كه نووكه تێت هژمار ئێك ژ باژێرێن جیهانێ یێن بناڤودهنگ، ئهوژی نه ژ بهر جوانی سروشتی یان پیتهیا كانزا و زهنگهینیا نهخێر ئه ڤ باژێره دكهڤه دهشت و بانهكا هشك و رهق و سهقایهكێ گهرم و چوول، لێ دهنگ و باسێن وێ گهلهك بهربلاڤ بوون دهمێ پرانیا یاریێن قومارا بهلاڤ ل سالێن حهفتێیان و نۆتان دو بوومێن ئابووری یێن مهزن بخۆڤه دیتن و بۆ ئهگهرا برنا سهرمایهك بێ حهد زێده كهته وی باژێری و ئاڤاهیێن ههمه جوور كهتن ناڤا باژێری و هوتێلێن زهبهلاح و ههموو ژ ل چارچووڤێ قومارێ هاتن ئاڤاكرن و ههر هوتێلهكا تۆ سهرێ خوه بكهیه تێدا ههزاران جررێن ماشیێنێن قومارێ كه ب رێیا كومپیوتهرێ یاری تێت كرن ئهڤه ژ بلی بدههان جۆرێن یاریێن قومارا بلیكان و پۆكهران و….هتد. ههر وهسا ژ بلی یاریێن قومارێ ژمارهكا ههره مهزن یا ئهكتهر و سترانبێژ و مۆزیكژهن و شوێیێن پێكهنین و زارڤهكرن و هتد. لهوا مرۆڤان ژ ههموو ئالیێن دنیایێ قهستا ڤی باژێری دكر بۆ پشكداری د چالاكیێن جودا جودا دا، لێ یا ژ ههموویان گرنگتر خهلك بۆ دچوو بۆ قومارێ دچوو، لێ پرانیا مرۆڤان خوسارهت دبن ل شوونا فهیدهبوونێ ئێدی گهلهك مرۆڤ تووش دبن و نهشێن بهێلن و تووشی خوسارهتیێن مهزن دبن و گهلهك ژڤان كهسان یان خوه دكوژن یان ژی دبیت پهنایێ ببهن بهر تۆل ڤهكرنێ وهكو كریارا ڤێ دووماهیێ كو دوى ئوكتۆبهرێ ئهنجامدای كه ئهو ژی دهسترێژیا گولهبارانكرنا خهلكێ سڤیل كری و بۆ ئهگهرێ كوشتنا 59 كهسان و بریندار بوونا پتر ژ 500 كهسان.
ئهڤه بۆ دو رۆژانه لێكۆلین ل سهر هندێ دئێنهكرن كا چ وهل (ستیڤن پاكدول) ێ 64 سالی كر كو ئهو كارهكێ وهسا هۆڤانه بكهت، ههلبهت ههر كارهكێ تێرۆری نوكه بێته ئهنجامدان ئێكسهر بیر تێكرن كو موسلمانن یان ژی سپیهكێ خودان نهخۆشێ دهروونى یه، لێ ئهڤ كارێ هاتی ئهنجامدای چ ههردوان نهبوون. ئهو كهسێ ئهو كار كری كهسهك خودان شیانه و ژ لایێ ئابووریڤه و زهنگین بوویه، چ ریكوردا نهخۆشیێن دهرونی نینن. پرس ئهوه چ بۆ ئهنجامدانا كارهك وهسان هوڤان كو ببه ئهگهرا كوشتن و برینداربوونا ژمارهكا ههره مهزنا نه تێ و نهژێ تهنێ كومهكا مهزنا مرۆڤان بهشدارن د ئاههنگهكا موزیكێدا. لێ وهكو دیار دبیت ئهگهرا ههره سهرهكی خوسارهتیهكا مهزن كر بیت ددهمهك دیاركریدا و گههشتیه وێ قهناعهتێ كو سیستهما ههبوونا یاریگههێن قومارێ ب ڤی ئاوایێ بهربلاڤ ل تهماما سیستهما سهرمایهدار بتایبهتی ل باژێرێ ناڤكری ئهگهرهك ههره سهرهكیه بۆ ئهنجامدانا وی كاری. وهكو دیار قومار ئارێشهكا ههره مهزنا ولاتێن رۆژئاڤایا و قوربانیێت ڤێ سیستهمێ گهلهكن و دناڤ ههموو تهخێن جڤاكى دا، رێژهكا ههره مهزن تووشی قوماركرنێ دبن و ل دووماهیێ خوسارهتیهكا مهزن ددهن و دگههنه قووناغێن نهخۆشیێن دهروونی گهلهك ژ وان كهسان یان دووماهیێ ب ژیانا خوه دئینن یان ژی پهنایێ دبهنه بهر دزی وتوند و تیژیان یان ژی مینا ستیڤینی دێ كارهك وهسان كهن كو عهقل قهبوول نهكه، ئهگینا ئهڤ كهسایاتیه ژ دهما سالا پار ژ فلۆریدا مالا خوه باركری و هاتیه نێزیكی باژێرێ لازڤێگێز ل گوندهكی وهسا دئێته خۆیاكرن كو ئهو ههتا وێ گاڤێ چ تڤهنگ و تهقهمهنی نهبوون، پرس ئهوه ئهرێ بۆ دهما نێزیك بووی ل ڤی باژێری و دهست بیاریا قومارێ كری دهستدایه كرینا تڤهنگێن جۆرا و جۆر د مالا ویڤه 32 دیتیهنه و د هۆتێلا ژۆرا وی دا 17 دیتینه و بكارئیناینه ل تابقی 32 كو جههك زال سهر كوما خهلكێ خرڤهبووی كه ژمارا وان دكرن 22 ههزار كهس.
وهكو دیار دوو ئهگهرێن ههره سهرهكی فشار و رێخوشكهر بینه بۆ ستیڤینی كو ئهڤی كاری ئهنجامبدهت ب قهناعهت. خالا یهكێ فشارا ههبوونا سیستهمهكا بهربلاڤا قومارێ كو پرانیا خهلكێ ئهمریكا رۆژانه و مههانه و سالانه پارهكێ مهزن ل یاریا قومارێ دهن و گهلهك ژ خهلكێ كو نكارن بهێلێن دهستڤالا دمینن و دبهنه بێ مال و حال و دكهڤنه بن بارێ نساخیێن دهرونی و ههرهشهیێن پولیسان و دادگههان. خالا دووێ، بهرهلایا كرین و فروتنا تڤهنگ و ههمه جۆرێن چهكان بێی كو چاڤدێریهكا باش ل سهر بێتهكرن ههركهس ب چهند پێناسێن كێم دكاره چهند تهقهمهنیان بكره، لهوان ژی رۆژ نینه ل ئهمریكا كهس ب گولهیان نههێت كوشتن ژ بهر ههبوونا چهكی د ناڤا ئهندامێن جڤاكیدا. ههردو خالێن سهری زهمینه خۆشكهربووینه بۆ ئهنجامدانا وی كارێ پری هۆڤ، لهوان ژی ئهو كاردبیت بێته دیتن نه رهفتارهك سهیر به ژ بهر كاودان و كارڤهدانێن نسیتهمهك وهسان زیانا خهلكی بكه دبیت ئهنجامێن وهسا ژی ل دووڤ خوه بینه كو ل دووماهیێ دبیته جهێ خهمهكا بهربهلاڤ.
كوردان ژ ئهڤرۆ پێڤه كار دڤێت
ئهنجامدانا ریفرۆندۆمێ كارهكێ ب سانههی نهبوو، لێ یا ژ وێ ب زهحمهتتر ئهوه ئهو چالاكی ببن كار و هێدی هێدی بكهڤن سهر خهتا خوهیا یا دروست، ئهو ژی پهرپێدانا تژیكرنا ڤالاهیانه. ئهم ههموو دزانین كو كارڤهدانێن جودا جودا دێ ههبن و گهلهك ژ وانا دێ گهلهك دكاریگهربن ل سهر جڤاك و حوكمهتا كوردی ئهڤجا بگره ژ گرتنا دهرگههێن زهمینی و ئاسمانی و ههتا ئهنجامدان رێكهفتنێن دژوار كو دبیت بگههه بكارئینانا هێزێن لهشكری و…هتد. بۆ بهرسینگگرتنا ڤان ههمی خالان كوردان پێدڤی بكار و نهخشهیێن ئهنجامدانا كاری ههیه و نه تهنێ ئاههنگ و خوهنیشاندان، ههر ئێك ژ ئالیێ خوه دكاره چ بكه دڤێت وهره كرن وهسا وێ وهرار و باوهری بخوهبوون پهیدا به و لوی دهمی جڤاكێ نێڤنهتهوی بخوه وێ دانپێدانێ ب مافێن كوردان بكه، لێ ب هیڤیا سلۆگوون و هوسێ و پهیامێن ڤالا ئهمێ یا هاتیكرن ژی ژدهست دهین، ژ بهر كو جڤاكێ ئهڤرۆ یا دنیایێ دخوازیت بزانیت تو دكاری چهندێ بكهی نه چهندێ بێژی.
كار و ئابوور د سیاسهتا ئهڤرۆ دا دو خالێن ههره گرنگن بۆ ل سهر پێخۆ راستیان و بهرسینگ گرتنا ههر بۆیهرهكا دژی ته بێتهكرن، ههلبهته ئێكرێزی و باوهری ب پهیما خوهبوون ئهو د جهێ خوه دانه لێ كێم گۆتن گهلهك كرن سهر و سیمایێ ته پیشانا خهلكی ددهت كانێ سهنگا ته چهنده. كوردان یا ڤیای كر و ریفراندۆم ئهنجامدا د سهر هندێرا كو رایا گشتی یا جیهانێ بانگهواز دانێ كو ئهڤێ رێفراندۆمێ راوهستیهنه، لێ دیار خهلك تشتهكی دزانه و كورد ژی ب ئهزموونا خوه تشتهك دن دزانن و كهس ژ خودانی پێڤهتر نزانه كیڤه دخۆریێت ژ لهشێ مرۆڤی.
كێم زێده كوردان ههتا رادهیهكی ئێكد و گرت و پهیاما خوه گههاند و گهلهك ئاههنگ و چالاكیێن سهمای و كهیفێ ل گهل هاتن ئهنجامدان ئهڤهژی نۆرمهل بوو ژ بهر كو كوردان گهلهك قوربانی سهرا كێشا خوه داینه. لێ پرس ئهوه ژ ئهڤرۆ پێڤه پێدڤیه كورد چ بكهن ههتا ئهنجامێن ئهڤ خالێ بكهن كار و بدهستخۆڤه بینن د ناڤا جههك پری گورگ و نهبوونا یاسا و مافێ مرۆڤان كه ئهو ژی رۆژههلاتا ناڤینه. ب من وهره ههر تاكهكێ كورد دڤێت ب ڤی كاری رابیت و دوور ژ خوه دهرخستن و ئینا پێش چاڤكێن تهلهڤزیۆن و میدیایێ. بۆ نموونه گهر تۆ جۆتیاری چ بكهی دێ شێی ههڤكاریا سهركهتنا ریفراندۆمێ كهی كور سهر بگره، گهر مامۆستای، یان پزیشكی یان رهڤهندی یان، یان و ههتا دوای. ژبهر كو دبیت كوردستان ههموو ڤالاهی تێدا پهیدا ببن و كورد دكارن وان ڤالاهیان پهیدا بكهن بۆ دهمهكێ دهمكی و هێدی هێدی ئاراسته وێ وهرن گوهۆرین و پهیوهندی وێ وهرن گوهۆرین. لێ گهر تهنێ ئهم ب هیڤیا شایان و خونیشاندان و جلوبهرگێن كوردی و سلوگوونا ڤه بین ب راستی ئهو نه رێیا سهركهتنێیه. نموونه ژی بۆ وهلات و مللهتێن خودان ئاریشه و گرفتاری گهلهكن، چ وهلات مینا یابانێ یێ بێدهنگ نهبوو د ناڤا میدیا دا پشتی شهرێ جیهانی یێ دووێ یان ژی ئهلمانیا یان كهنهدا … هتد. لێ چ وهلات وهكو وان ژی پێشنهكهفتن و نوكه تێن ههژمارتن وهلاتێن ههره پێشكهتی ل ناڤا جڤاكێ نێڤنهتهوی، ئهو ژی ژ بهركو بهرێ خودان ئهنجامدانا كاری پێشخستنا كهرتێن ههمه جۆر د ناڤا جڤاكێ خوهدا دهستپێك ژی ژ زانینێ و ههتا پیشهسازی مهرهم نه ئهوه ئهم چاڤ ل وان بكهین، لێ مهرهم ئهو پرهنسیپێ مهژی ببیه ئهنجامدانا كاری ژ ههموو بیاڤان ڤه.
كوردان ژ مێژدا گۆتی (شۆلكارێ خوه به.. خۆشتڤیێ خهلكی به) دسهر هندێرا مه ب چاڤهك سهرڤه سهرڤه نێرین ل ڤێ گۆتنێ كریه لێ راستیا وێ ژی پهندهك پری فهلسهفه و رامانه و ئهڤه ل سهر ئاستێ گوندی و ب نهمالێ دكار بێته شرۆڤهكرن، لێ ل سهر ئاستێ ژیار و سیستهما ئابووریا ههڤچهرخ كار پێ دئێتهكرن. لهوان گهر ئهم حهز بكهین و مه مهرهم بیت كوردستانێ و ریفراندۆمێ سهر بخهین و خهلكی ل خوه بكهین ههڤال، دڤێت ئهم كار بكهین و دهست ژ گهندهلیێ و ئهنجامدانا تهنێ شاهیان و ههلپهركێیان بهردهین و تهنێ ل دهمێن دیاركری پیتهی و شانازیێ بسهركهتنێن خوه بدهین ل وی دهمی ئهمێ راستهرێ بین و پێنگاڤێن وهرارا ههمهرهنگ وێ ل ناڤ تهڤنێ مه دیار بكه.
وهرگرتنا ئێزدیان نه تنێ بۆ پرۆپاگندێ یه
پشتی كو جڤاكێ ئێزدی هاتیه جینۆسایدكرن ب دهستێ رێكخراوا تیرۆستی یا داعش، گهلهك وهلاتێن ئهورۆپی و ئهمریكا و كهنهدا..هتد. مینا بهرخوردهك مرۆڤاتی رابوون ب قهبوولكرنا چهندین خێزانێن ئێزدیان وهكو پهنابهر و مشهخت وهرگرن بۆ وهلاتێ خوه. لێ ل ڤێ پرۆسێ وهكو خۆیایه هنهك شاشی دئێنهكرن مرۆڤ ب گومانه كو بێ مهرهم چێدبن یان ژی تهنێ ئهوه كو بێته گۆتن، فلان وهلات چ قاس دیمۆكراتخوازه و ماف مرۆڤ پهرێسه، ئهو ژی بۆ مهرهمێن سیاسی، ئهگینا ل ڤان دو كێسێن خارێ كو دێ شرۆڤهكهم چاوا دبه ئهڤ رهنگه شاشیه بێنهكرن.
ژ وهلاتێن كو دهرگههێ وهلاتێ خوه ڤهكری و ب سینگهك بهرفرهه پووته دایی ب وهرگرتنا ئێزدیان وهلاتێ كهنهدا كو گهلهك جهێ رێز و شانزایێ یه. لێ د ڤێ پرۆسێسا وهرگرتنێ دا هن كێس هاتینه وهرگرتن گهلهك سهیره چاوا ب ڤی ئاوای ئهڤ خێزانه ئیناینه بێی كو كهسهك د ناڤ خێزانێ دا ههبیت ههر چ نهبیت چاڤێ خوه لێ بكه. خێزانه حهفت كهسی ل دهستپێكا ڤێ سالان، نوكه خهلكی شنگالێنه كهنهدا وهرگرتیه و نهۆ ل كهنهدانه. لێ چ جۆره خێزانهك؟. دایكهك و دو كچ و چار نهڤی كه ههموو زارۆنه، دایكهكا وهستیای و نهخۆش ئهو بخوه پێدڤی هاریكاریێ یه كه چ دو كچێن وێ ئانینه، ئێك ژ وان تهمهنێ سیه سالی و ل سهر كورسیێ نه دهست و نه پێ ژ كار كهتینه بدهست رادكهن و بدهست دئینن. كچا دووێ كو گهنجه و خودانا چار زارۆیانه، ئهو دو سالان د دهستێن رێكخراوا داعش دابوون و نوكه تووشی نهخۆشیێن دهروونی و گهلهك زهربێن كوشتنێ ب سهری كهتینه وهكو دئێته خۆیاكرن ژ لایێ دكتۆرێن بهرسڤه ئهڤ ژنه دهملدهست ههر دهمهكی دبیت بكهڤه و های ژ خوه نهبه و ئهڤ یهكپتر ژ جارهكێ روودایه هندی هاتیه كهنهدا، رامانا وێ ئهڤه ژی دڤێت ل بن چاڤدێریهكا باش به، نهتهنێ ژ لایێ بزیشك و تایبهتمهندان ڤه، بهلكو كهس ههبن ل مال چاڤدێریێ بكهن. مهرهما من ژ بابهتی ئهوه كو ئهڤ خێزانه هاتیه وهرگرتن بێی كو خواندنهك باش بۆ بێتهكرن و پاشى بێنه وهرگرتن، ژ ههموویان گرنگتر دڤێت ئهڤ خێزانه كهسانهك نێزیك ل گهل وهرگرتبا ب ههر ئاوایهكی با پاشان ل گهل ههڤ هاتبان ڤێره. ئهڤا ئهم ژێ دبێژین تهنێ ژ لایێ نێڕینا ساخلهمى و چاڤلێكرنێ ڤه، ئهڤه ژ بلی كی دێ سوبه بۆ ڤان ئوتومبیلهكێ كریت و هاژۆت، كی دێ چیت خواندنگههێ و زمانی فێربیت و كارێن وان یێن ساكار و ساده برێڤه ببه ههر چ نه به تهلهفۆنهكا یا فهر ژ بهر كو ههڤكاریا كهنهدی بۆ دهمهك دیاركریه و پاشان ههر لایهك وێ فرێكه بۆ لایهك دن و بدههان سهرگێژ ل دووڤرا دێن بۆ دابینكرنا پاریێ ژیانێ. ئهڤه ل دهمهكی جهێن بهپرسیار دو دختۆر كربوونه تهیارێ دا حهتا گههاندینه كهنهدا و دهمێ گههشتین ههردو دكتۆر زڤرینهڤه. راسته ئهڤه كارهك باش بوویه، لێ ئهو پاره و بۆدجا ل وان ههردو دختۆران سهرفكری دكارین ل كهسانهك نێزیكی وان بمهزێخن بۆ مهرهما مه بهحسكری.
وهرگرتنا پهنابهران كارهك مرۆڤایته و كهنهدا درێغی نهكریه د ڤی واریدا، لێ گهلهك فهره كێسا بێت وهرگرتن، پتر ل سهر راوهستان ههبیت و وێنێ كێسێ ژ ههموو ئالیان ڤه وهر دیتن پاشان پێنگاڤێن دن بێن هاڤێتن. دهما مرۆڤ خێزانا ناڤكری دبینه ئاگر ژ دلێ مرۆڤی دچه، لهوا ئهڤ كێشه پتر ل گهل ئهندام پهرلهمانهكی ڤهكر ژ بهر كو كارێ من ل گهل پهنابهرانه مینا جڤاكناسهك ل گهل كاردكهم، ب رێیا ڤێ مژارێ ئهز دخوازم كاربهدهست و لایهنێن بهرپرس ئاگادار كهم كو پتر ئاگهه ژ وهرگرتنا پهنابهرا بن ژ لایێ وهلاتێن ناڤكریڤه، ژ بهر كو نهتنێ وهرگرتنا پهنابهران تهنیا بهلا ژ خوه ڤهكرن بهیان مهرهمێن سیاسی ل پشت بن، دڤێت مافێ بهرنابهراتیێ مرۆڤاتیێ ل بهر چاڤ وهره وهرگرتن.
كهنهدا پشتی 150 سالان ژبوونا خوه
ههر سال 1/7 وهلاتیێن كهنهدی بیرهوهریا دامهزراندنا وهلاتێ خوه دگێرن، وهكو دیار ئهڤ ساله ژ بهر كو بیرهوهریا 150 سالان بوو، حوكمهت و وهلاتیان ئهڤ رۆژه ئهڤ ساله پتر پیته پێدا و ئاههنگ گێران. ئهڤ وهلاته پێش گهلهك وهلاتێن جیهانێ وهلاتهك نوویه و تازه پێگهشتیه، لێ ژ بهر گاڤێن وێ یێن قایم و ب لهز كهنهدا ههر زوو گهههشته وهلاتێن ههر پێشكهتی كو ئهڤرۆ دئێت هژمار ئێك ژ كۆمهلگهها جی هه 8 و پرانیا ملهت و حوكمهتێن جیهانێ ب رێزهكا تایبهت رێزێ ل ڤی وهلاتی دگرن ژ بهر بهرخوردا وێ یا سیاسی بێ چهپ و چیر و ههڤكار د ناڤا كێشێن مرۆڤایهتیدا د گهلهك دهلیڤ و دهماندا.
بهری پتر بچینه د ناڤ بابهتیدا باشتر ئهوه كو هنهك راستی و فاكتهران بێخین بهرچاڤ دهربارهی كهنهدا. 1. كهنهدا وهلاتێ دوویێه د قهوارێ خوه یێ زهمینیدا پشتی رۆسیا. 2. ل سالا 1867 ێ ب سهرۆكاتیا جۆرج مهكدۆنالد ئهڤ وهلاتیه كونفدرێسوینا خوه دامهزراند. 3. كهنهدا ئێكهمین وهلاتیه كو سیستهما چاندا ههمه رهنگ (مهلتیكهلچلیزم) قهبوولكری. 1982 بۆ ئێكجاری سهربهخوهیا سیاسی ژ برێتانیا و بنهمالا مهلهكیا وی وهلاتی وهرگرت. 4. سیستهما وێ فیدرالی پهرلهمانیه و سهرۆك وهزیرێ نوكه یێ 29 یه. 5. دوو زمانێن سهرهكی ههنه كو ئینگلیزی و فهرهنسیه، لێ ههر زمانهك دن ئازاده ل دووڤ حهزا خوه گهشه بكهت. ههرچهنده ههتا بهری چهند سالهكێن نهگهلهك دوور گهلهك ژ خهلكی هن ئاگههی ژ ناڤێ كهنهدا نهبوو یان ژی وهسا هزر دكر كو پارچهكه ژ ئهمریكا، لێ راستی وهسان نینه كهنهدا وهلاتهك ئازاد و سهربهخۆیه و خودان سیستهمهك و بریارا خوهیه، لێ چهند خالهكان ئهڤ وهلاته د ناڤا نووچهیان دا نه دهات دیاركرن، ئهو ژی ژ بهر كو ههتا بهری سالا 1982 برێتانیا بریارا سیاسیا وێ ددانا و وهكو دووڤ دووڤكا وێ بوو، ژ لایهك دن ڤه كهنهدا ب درێژیا دیرۆكا خوه تێكهلی مل ملانێ یێن سیاسی نهكریه بهلكو گهلهك جاران پشتی شهرو ههڤركیان ئهوێ رۆلێ ئاشتیخوازیێ دیتیه بۆ نموونه ل شهرێ د ناڤبهرا جوهى و عهرهبان ل رۆژههلاتا ناڤین ل مسرێ و فهلهستینێ (1948 و 1956)، ههر وهسا ل كهشمیرێ و بۆرمایێ و گهلهكێن دن. كهنهدا ببێ دهنگیا خوه بهردهوام وهكو ملهتهك و حوكمهتهك ئێكگرتی خهبات كریه بۆ ئاڤاكرنا ڤی وهلاتی و گههاندنا وێ بۆ رێزا ئێكی ژ ئالیێ تكنولوژی و ئابووری و جڤاكی ڤه، بۆ گهلهك سالان راپۆرتێن نێڤ نهتهویدا كهنهدا مینا وهلاتێ یهكێ هاتیه قهبوولكرن بۆ ژیارێ ئهڤه د سهر هندێرا گهر مرۆڤ وهلاتی ببینه و بێت لێ بژیت ب تایبهتی ل وهرزێ زڤستانێ هندی سهرما وێ یا دژورا و درێژه مرۆڤ وێ بینه زمان كو ئهڤه جهه نه وارێ ژیانێ یه، لێ د سهر ڤێ یهكێرا باژێر و باژێركێن ڤی وهلاتی وهسان ب سهردهمیانه ئاڤاكرینه ئهڤ زفستانا هنا دژوار مرۆڤ ههر بێ نزانه. ژ ئالیێ سیاسیڤه ئهڤ وهلاتێ هندێ مهزن و كه ژ 13 ههرێمان پێكدئێت و كۆما مرۆڤا ژ ههموو جیهانێ قهستا ڤی وهلاتی كرینه د سهرهندێرا كو سپی رێژا ههره مهزنن لێ گهلهك بئاشكهرا ههموو سهرچاڤێن مرۆڤان دئێنه دیتن ل ههر جههكی ڤی وهلاتی تێن دیتن ئهڤجا بگره ژ چاینیێ زهر و ئهفریقیێ رهش و ئهورۆپیێ سپی یان گهنمیێ ئهفغانی و كورد و عهرهب و هتد، ئهڤی وهلاتی ههر ژ رۆژا هاتی دانان كه بهری 150 ساله و ههتا ئهڤرۆ كهسهكێ ب تنێ ژی ژ بهر سیاسهتێ نه هاتیه كوشتن، لێ هندی بێژی ژی ململانێ یا سیاسی یا خورته و دژایهتیكرنا پارت و هزری گهلهك مشهیه، لێ دهمێ سهركهتنا لایهنهكی لایێن دی ههموو پێگیریێ بریارا دیمۆكراسی و ههتا پێنچ سالان خوه مت دكهن و ههردهمێ پارتا دهستهلات ب دلێ جهماوهری نهبوون هێزا خوه ههموویێ دكهن یهك و ژ حوكمرانیێ لادهن. خالهك دن یا ب هێزا كهنهدا كو ئهڤ وهلاته ب سهرخستی ئهوه سیستهما چاندێ ههمه رهنگ قهبوول كریه كو ئهو ژی رێ دده ههر مللهتهكی، ئاینهكی یا دابونهریتهكی بێ سانسور و قهید و شهرت دكارن كار پێ بكهن بۆ نموونه گهر مللهتهك بكاربه 10 خیندكاران پهیدا بكه و بخوازه خواندنگههێ بۆ ڤهكه ئهڤ وهلاته ئامادهیه ههموو پێدڤیان بۆ ئاماده بكه بۆ ئهوهی ئهو ژ مافێ زانینا زمانێ خوه بێ بار نهبن، یان گهر ژمارهك ههبه حهز بكه مزگهفتهكێ یان ههر پهرسگهههكا ئاینی سیستهم ههڤكاریێ دكه، ئهڤه ژ بلی ئازادیا جلوبهرگا و ریه و…هتد. ئهڤێ خالێ كهنهدی ههمی پێكڤه گرێداینه و ههمی خوه تێدا دبینن ئازاد و خودان ماف. كهنهدا پشتی پشكداری كری د ناڤا شهرێن كهنداڤى و ئهفغانستان و عێراقێ و كێشێن سیاسی یێن رۆژههلاتا ناڤین دا ل سالێن بووری ب تایبهتی ل سهر دهمێ ستیڤن هارپهری ئهڤ وهلاته پیچهكێ لادا ژ سیاسهتا خوه یا كلاسیك كه مینا ئاشتیخواز بمینه، لهوان ژی مللهتێ وێ جارهكا دی ب دهنگدانا سالا 2016 ئهو سیاسهت گوهۆری و هێدی هێدی وهسا دیاره یا دزفریته سهر رێیا خوه یا جار د سهرهندێرا هێشتا رۆلێ خوه یێ دژی رێكخراوا داعشێ دبینه ب تایبهتی ب ههڤكاریا راهێنانان ل گهل پێشمهرگهیێ كوردستانێ و حوكمهتا عێراقێ لێ نهوهكو جاران دهما راستهوخوه د شهری دا پشكدار بوو. تهنێ جیرانێ كو كهنهدا ههی ئهمریكایه دسهر هندێرا كو پهیوهندیهكا باش ههبوویه ههردهم، لێ ل ڤان دووماهیان ئهمریكا گڤاشتنان دخێته سهر كهنهدا بۆ دیتنا رۆلهك قایمتر دگهل شهرێ تێرۆرێ و هنهك جاران ژی گڤاشتنێن وێ كهنهدا نه رحهت دكه، لێ نهگههایه وی ئاستێ تئێچوونێ. سهرگێژیا كهنهدا یا دیرۆكی ههرێما كۆبكێ یه كو خهلكێ فهرنیسنه و دخوازن ژ كهنهدا ئنگلیز ڤهبن و ههتا نوكه سێ جاران ریفرۆندۆم كرینه لێ سهرهكهتینه بووینه لێ ئهو ههرێم ههر یا سووره ل سهر بریارا خوه گهر دهلیڤا دروست دیت.
كهنهدا ل بیرهوهریا 150 ئاڤابوونا خوه ئهڤرۆ ئێك ژ وهلاتێن ههره پێشكهفتی دئێته هژمارتن و ههروهسان مینا ئارامترین وهلات دئێته ههژمارتن و ئهڤه ژ بلی كو پتر ژ چهندین جاران هاتیه قهبوولكرن وهلاتێ یهكێ كو مافێ مرۆڤان و پیتهدان جێبهجێكرنا خزمهتگوزاریێن وهلاتیێن خوه. د سهرهندێرا ههموو ئاین و توخم و رهگهز ل كهنهدا دژی و سالان ب سهدان ههزارنێ نوو قهبوول دكهن لێ ههموو ڤێكرا ب ئاشتی و ئارامی دژین، ئهو ژی ژ بهر ههبوونا سیستهمهك پری تێدا سهروهریا مافێ مرۆڤی و دیمۆكراسی و دوور ژ گهندهلیێ. لهوان ژی حهز گهلهك مرۆڤانه ل ههموو قولیژكێن دنیایێ قهستا ڤی وهلاتی بكهن و سهر و ژنوی دهست بژیانهك دن بكهن. پیرۆز به رۆژبوونا كهنهدا.
ههرێم پشتی داعشێ بهر ب كیڤه؟!
ههلبهت بابهت گهلهك یێ بهرفرههه، ژ بهر كو پرس گهلهك تێدا ههنه ژ كیژان لایڤه پشتی داعشان، یا من د ڤێت بینم زمان و بێخمه ژێر بارێ هزری ئهوه كانێ سیستهم وێ كیژان كهسان ههلبژێرن بۆ رێڤهبرنا كاروبارێن سیاسی و ئیداری و جڤاكی، ژ بهر كو پشتی ههر شهرهكێ دۆمدرێژ یێ مینا شهرێ دژى رێكخراوا داعشان كۆمهكا مهزنا خورتان ب خینا خوه و خوها ئهنیا خوه وی شهڕی دكهن، دهما شهڕی قارهمانن، لێ دهما دبیته تهنای و رۆلێ رێڤهبرنا سیاسی و زانستی و رهوشهنبیری یان كو ئهم بێژین رۆلێ ئاڤاكرنا سیستهمهك سڤیل، گهلهك جاران ههر ئهو كهسێن خوه بۆ ئهڤرۆ كریه قوربان و زهحمهت برین دبنه مهزنترین رێگر د ئاڤاكرنا جڤاكهك سڤیل دا و دوور ژ گهندهلیێ ژ بهر كو دبیت ههتا رادهیهكی د حهق بن ژ بهر كو خوه ل دهمێ تهنگاڤیێ كره سهنگهر و ئامادهبوو خینا خوه برێژه بۆ پاراستنا گهلێ خوه. لێ دهما دبیته دهمێ ئارامبوونێ ئهو وهسان بیردكهت كو ئهوی ماندی بوون دیتیه و دڤێت ههر ئهو بیت ببیته رێڤهبهر و بهرپرس ل دهمێ ئارامیێ و ل ڤێرێ خاریا ستێركا خهباتا ئهو و گهل بۆ بزاڤی خار دبیت و كار و نهخشێ دادنن ههموو تێكهل و پێكهل دبه و دبیته ئهگهرا د ئێك نهگههشتنهكا بهربلاڤ و ل دووماهیێ دئێته شرۆڤهكرن گهندهلی و بێ یاسایبوونا سیستهمێ.
ههر دهما شهر كهته دهڤهرهكێ یان ناڤا وهلاتهكی، نه تهنێ قوربانی و خرابیا ئابووری و زیانێن مادی زیانێن ههره مهزنێن وی وهلاتی یان گهلینه بهلكو ئهو زیان گهلهك ژ هندێ كیرترن و بۆ دهمێن ههره درێژ ئهو گهل نكاره خوه ل سهر پیێن خوه راسته بۆ ئاڤاكرنا سیستهمهكێ كو مافێ مرۆڤی تێدا پاراستی به. ژ بهر كو ههر دهما شهر كهته ناڤا جڤاكهكێ وێ هێزا گوللێ و تڤهنگێ بهێزتر به ژ یا قهلهمی و یاسای. چنكی بۆ دهمێن درێژ وێ دهستهلات بكهڤه دهستێ وان كهسێن كو رۆلێ مێرخاسیێ دیتی و بووینه قارهمان د شهریدا، ههلبهت دهما دبه رۆژا ئارامیێ ئهو كهسێن رۆل دیتی وێ رۆلێ خوه د رێڤهبرنا سیستهمێدا ژی ببینن ژ بهر كو ههر كهس و ئهو ژی وێ حهقێ خوه بدهن كو رێڤهبرن بكهڤه دهستێ وان مینا ئهزموونێن مه و خهلكی یێن بهری نهو. خۆیایه ئهو قارهمان بۆ شهری یێ زیرهك بوویه و چاڤنهترس بوویه. لێ دبیت بۆ رێڤهبرنا سیستهمهكا سڤیل نه ئهو شیانێن هزری و پلهی ههبن ژ بهر كو ههتا رادهكی ئهو وێ ببه خودان ههستهكێ لهشكری و رهفتار و رێڤهبرنا كاروباران وێ ههر ب وی رهنگی برێڤه ببه یان ژی دبیت گهلهك جاران خوه بسهپینه و فشارێ بكاربینه كو یا ئهو دخوازیت وهره كرن، ئهگهر ژی ههر ئهون یێن بهری نوكه مه دهست نیشانكرین. ههلبهت ههر دهمێ گوللێ ل دهمێ خوه رۆلێ خوه دیت و قهلهم و یاسا ژی ل دهمێ خوه ل وی دهمی وێ نهخشه و پلان ل سهر بنیاتهك دروست برێڤهبچن، لێ گهر ههر ل ههردو دهمان فشار و دهستهلات خودان هێز خودان به ل وی دهمی جڤاكێ وێ بكهڤه دلتهنگیێدا و پستهپستا گهندهلیێ وێ وهره زمان و گهر بسهرخوه ژی ڤه نهبهن، لێ دلسۆزانه كارێ خوه ئهنجام نادهن و مینا بهریا نوكه وێ حوكمهت و جڤاك ژ ێك ڤهقتیای بن و دهورو بهر و نهحهز ژی وێ رۆلێ خوه یێ نهگهتیڤ بگێرین و ئاڤابوونا سیستهمهك دیمۆكراتساز وێ بهردوام د پاشكهتنێ دا به. لهوان گهلهك فهر ههرێم وهكو دهستهلات و گهل گهلهك بوێرهكانه ل سهر ڤێ خالێ راوهستێن و ئهزموونا نۆتان دوباره نهبیت و ههر كهس ژ لایێ خوه ڤه قهستا زانكۆیان بكه و ب رێیێن جودا جودا باوهرنامێن بلهز و بهز بدهستخوهڤه بینن ژ بهر كو د رۆژێن رهشێن شهری دا رۆل دیته و نوكه ببه خودان پلهدار. ههلبهت گهر كهسێ كری خودان شیانێن زانینێ و ئهزموون ههبیت ئهوی پیرۆز بیت ژ ههژیه لێ تهنێ من كریه و نوكه دڤێت ببم كهسهك كاریگهر و خودان مهنسب ئهو نه بیرۆكهكا تهندروسته وێ ببه رێگرهك د وهراربوون و ئاڤابوونا سیستهمهك سڤیل دا.
دبیت بابهت هنهكێ ئالۆز و ههستیاره بۆ وهرگێرانا هزری و لێ ئێك ژ خالێن ههره لاوازێن پارت و لایهنێن سیاسی لدهما خهباتا خوهدا كو د كاودانێن زهحمهت دا دچن ئهوه كو دهما دگههنه ئارمانجا خوه ل وی دهمی درووشمێ كو خهبات ژ بۆ كری ل بهر هندا دبه ژبهر كو دبیته دهمێ بهرههمی و خوارنێ، ئهڤجا كول و مل دكهنه بارا خوه و تهنێ مینا لایهنگیر و ئهندامێن خوه دئین و دهستهلاتێ دئێخنه د دهستێ واندا، ئهڤجا باش یان خراب ژ ههژی یان ههژی نه گرنگه یا گرنگه ئهوه د دهستێ وان دایه. لێ خهبات و درووشم ئهوه كو گهلهكێ ساخلهم و پر ئارامی و پێشكهفیتی ئاڤاكهن و یهكسانیهكا جڤاكی پهیدا بكهن. لهوان دهما گۆتن و كریار نهبن ئێك جڤاكه د كهڤیته دبن بارێ پهشێمانیێ و دلگرانێی و میكرۆبێ دوبهرهكیێ دا، رۆژ بۆ رۆژێ بهێزتر لێتێت و جڤاكهك نه ساخلهم ئاڤا دبیت و گهندهل د ناڤدا دبنه ربیته. بیرۆكا رێڤهبرنا سیستهمێ گهلهك بابهتهكێ ههستیاره و ب ئۆمێدین نهخشهك دروست بێت ههلبژارتن و جڤاك و حوكمهت مینا ئێكدهست كار بكهن بۆ پاشهرۆژهك گهشتر بۆ ڤی گهلێ گهلهك وهستایێ و ژ ههژی ژیان ئارامتر.
دیمۆكراسی دهما دبه دۆزهخ
دیمۆكراسی سیستهمهكه گهر ل سهر بنهمایێن یاسای وهره چهسپاندن دبیت مرۆڤ ههتا ڕادهكی یێ تێدا شاد و ئازاد به، د سهر هندێرا وێ چینا ژار و زهنگین ههبه ژ بهركو ئهڤ سیستهمه خوه ب خوه ڕێ ددهته تاكه كهسی كو ب كاربه بخهبته بۆ خوهسهركرنا ژیانا خوه یان دبیت ڕێیا تهمبهلیێ ب گری و ژار بمینی و ب گههی قووناغا بێ مالیێ (هۆمهلهسس). لێ دیمۆكراسی دبه ببه دۆزهخ دهما بێ یاسا، بێ یێ كو بگههه قووناغا پێگههشتنا ڕۆشهنبیری یا جڤاكی مینا ئیرۆ ل وهلاتێن ڕۆژههلاتا ناڤین ڕوودده یان تایبهتی ل وهلاتێن ئهرهبان پشتی بهارا ئهرهبی.
گهر نێرینهك نێزیك بكهین ل ڕوودان و گوهۆرینێن وهلاتێن ناڤكری وه وهره دیتن كو گهلهك ژ وهلاتێن ئهرهبان ژ وانا (توونس، مسر، لیبیا و سووریا ….هتد) خواستن گوهۆرینا ل وهلاتێن خوه بكهن ژ بهركو سهرۆكێن وان ببوون بهلا سهرێ وان ژ بهركو ههر ئێك ژ وان پتر ژ 30 سال و ۴۰ سالان ل سهر حوكمی مان بوونه سوندان ل سهر دلێ وان. ئهڤه ژ بلی كو گهندهلی ل سیستهمێن وان چ حال بۆ وهلاتیان نههێلا بوو، لهوا وهلاتیێن وان وهلاتان ب چاڤ و دهڤ خوه د گوهۆرینێ وهركر و ئامادهبوون ل سهر و مالێ خوه لێ ب دهن حهتاكو ژ سیستهما دكتاتۆری ڕزگار بن. لێ ل دهمێ خوه گوهۆرینێ هنهك خال ژ بیركرن كا گهر بهر ب دیمۆكراسیێ ڤه چوون چ وێ وهره ڕێیا وان، ئهو ژی ژ بهر نه خواندنهك تێر و تهسهل. جڤاكێ وان مابوو جڤاكهك ساده و ساكار ژ بهر نه بلندبوونا بارێ ئابووری، جڤاك ههر مابوو جڤاكهك گرێداى تایبهتمهندیا ئاینی و ههتا ڕادهیهك ئاستهك عهشایر. بیرۆكا نوو یا بهارا ئهرهبان دخواست ب ڕێیا ههلبژارتنان سهركرده و پارتێن سیاسی بێن ل سهر حوكمی. ههلبهت ئهنجام دانا ههلبژارتنهك پاك جارێ ئهو خهونه، یا دوێ گهر بێتهكرن ژی حهزا وهلاتیێن وان دێ ئێكسهر ههلبژارتنا پارتێن ئیسلامی به ژ بهر دو ئهگهران. ئێك. ژ بهر ههبوونا جڤاكهك ساده و گهلهك ب دینی ڤه د گرێدای. دو، تێراتیا وان ژ سیستهمێن ڕۆژئاڤا و ڕۆژههلات ژ بهركو سهركردێن وان ل دهم30 ..۴۰ سالێن خوه ههردو سیستهم جهرباندن، لێ وهسا بۆ وان خوهیابوو كو ههر لایهك تهنێ بهرژهوهندیا خوه ل گهل دامودهزگههێن دهستههلاتێن وان وهلاتان دپارێزێت و مللهت ژی بۆ قێری. ب ههر ئاوایهك به یاكو دخوازم بێژم ئهوه گهر سیستهما دیمۆكراتیك مینا خوارنا گۆشتێ سهر و پێیان ب ههمدا خوه نههێن كهلاندن، دبیت بهرههمێ نههێته خوارن و ب پهروه و زیان ب دووماهی وهره. ل دهمێ سیستهمێ دمۆكراتیك بێته ههلبژارتن دڤێت ئێك ژ د وان د دهستێ مللهتی یان دهستهلاتێ دا به ههتا ب كاربه بێت چهسپاندن، یان د ڤێت ته مللهتهك ل ئاستێ وێ ئێكێ به كو نههێله ساڤاتیا سیستهمێ بێت بكارینان بۆ بهرژوهندیێن تاكه كهسی و هابایهتی، یان دهستهلاتهك ب هێز یاسایێ ب ڕهنگهك دژوار و ڕێكه نهده گهندهلان كو ڕهنجا جهماوهری بهر ب ئاڤێ دا بچه. ههلبهت، ل دهمێ گوهۆرینان ڤان سیستهمێن ناڤكری ب چو ئاوایهكی ئاگهه ژ ڤان خالان نهبوو گهر هنهكا ئاگهه هاژ لێ بوویه، لێ ب ڕێژهك گشتی ئاگاهی نهبوون گهلهك ژ وانا ئایدۆلۆژیا ئاینی بسهركهت و نه د گۆنجا ل گهل سیستهما ئهڤرۆ یا جیهانێ لهوا پرانیا وهلاتان نه د ئامادهبوون ل گهل دهستهكا نوو یا ههلبژارت كار كهن مینا ئیراقێ و مسرێ…هتد. لهوان ژی دهما گوهۆرین كرین گهلهك ژ ڤان وهلاتان ل شوونا دیمۆكراسیبوونێ بوونه دۆزهخ و خهلكێ وان تێدا هات سۆتن و نوكه سهر و ژنوو دبێژن خوهزیكێن سهدامی و حوسنی و قهزافی….هتد. مهسهلهك ههیه دبێژیت نه خوهزیكێن وی یێ بێژه فرعهونی كافر ژ بهر كو ژ فرهوانی كافتر نهبوون. ئهڤجا نه خوهزیێن وی مللهتی یێ بێژه خوهزی ب دكتاتۆران.
سیستهما دیمۆكراسی دهم و گاڤێن خوه ههنه، بهریا مللهتهك ڕابه خوه پاڤێكه ناڤ ڤێ سیستهمێ دا د ڤێ بیر ب كانێ چ ههیه د ناڤ دهستان دا ههتا ڤێ سیستهمێ بپارێزه و نهبه بهلا سهرێ وان، ههردهمێ ته كار بۆ ڤێ ئێكێ كر و ب دهست ڤه نههات دبت كاودان ل شوونا شادبوونێ ب دیمۆكراسیبوون و پێشكهفتنان دبیت ببه دهستپێكا نهبوونا چو سیستهمان گرۆپێن چهكدارێن پارتان پهیدا بن و ببه شهرێ ناڤخوهی مینا ئهڤرۆ ل سوورێ، لیبیایێ و یهمهنێ……گهلهكێن دئێت دیتن.
ئێزدی د ناڤبهرا قربوونا مان و مشهختبوونێ دا
ئێزدی بوون بۆ دهمێن ههره درێژ د دیرۆكێ دا ل بن گڤاشتن و قركرنا ئێك ل دووڤ ئێكێ ژ بهر كو نه بووینه پشكهك ژ ئایدولۆژیا بیرۆكا ئاینیێ یێن جیران و دهوروبهران ئهڤه ژ لایهكی و ژ ئالهیهك دنڤه ههردهم مینا كێمه نهتهوهكا كورد زمانژی جیرانێن دهور و بهر كێماسی نه كریه بۆ ژناڤبرنا وان. لهوان گهر خهلكهك ههبه جارهكێ بن دهست و قوربانیێ كاودانا به، ئێزدی پتر ژ دو جاران ل بن ڤێ پالهپهستۆیا قركرنێ نه. پشتی ڤێ جارا دووماهیێ بۆ جارا 73 یێ هاتین قركرن ب دهستێن رێكخراوا داعش، ئهڤ جاره مینا ههر جار نینه ژ بهر ل ههر وهلاتهكێ تۆ تهماشه بكهیێ رۆژانه بهحس بهحسێ ئێزدیانه و سهرنووچهیێن گهلهك مانشێت و رادیۆ و تهلهفزیۆنان ب وان دهستپێدكهت، ههلبهت ژ بهر دو ئهگهران: ئێك، ژ بهر ئهو رێیا دورندهیانه یا كو رێكخراوا ناڤكری ب كارئینای دژی وان و یا دووێ، مینا جڤاكهك بێدهستههلات و لاواز حال، مللهتێ پشتهڤان بۆ وان تهنێ كوردن، كورد ب خوه ژی ههتا حهفكێ د ناڤا ئارێشێن سیاسی و جڤاكی و ئابووی و بندهسیدانه. ژ بهر وان دو خالان ئێزدیان تهنێ ئێك ژ دو رێیان مایه ل بهر دهستی. گهر لێكۆلینێ ل سهر بكهی ههردو ب مخابنى ڤه دبیت بۆ وان ترسناك بن ئهو ژی یان مان یان هێلان خاك و چاند و ئاین و ههبوونا خوه.
بهری ئهز دهست ب بابهتێ خوه بكهم، ب بۆچوونا من و ههر لێكۆلینهكا بێتهكرن مشهختبوونا ئێزدیان وێ ببه ئهگهرا ژ ناڤچوونا وان و نهمانا ڤی ئاینێ كو ب هزاران سالان خوه ل بهر فشار و باهۆرێن قركرنێ گرتی. ههلبهت بریار دمینیته ل جهم وان و ههر كهس و جڤاكهك ئازاده بریارێ ل سهر چارهنڤیسێ خوه بده، لێ هاتنا وان بۆ ولاتێن بیانی گهلهك گهلهك نفشهكه یان دو ژ وێرێ وێڤه زارۆیێن و دێ بن پێناسهك ژ وی جڤاكێ قهستكرییێ مینا سهدههان جڤاكێن قهستا ڤێرهكرین و د ناڤ دهریا مهزنا ڤان سیستهمان دا هندا بین. ئێزدی نوكه پشتی وهستیان و زهحمهتێن ههره مهزنێن دیرۆكی گههشتینه سهرێ رێیهكا دورێ، ئهو دو رێژی ئێك ژ یا دن ب زهحمهتره بریارێ ل سهر بدهی. بریارا ئێكی مان، ئهو ژی ئهوه كو خێزانا ئێزدی بێژه ئهزێ بمینم و ئهز ڤێ خاكێ بهرنادهم، لێ دێ ل كودهرێ مینی ههر ئهو جهه یێ كو بهری نوكه 72 دو جار قرا وان ئانی و ئاگر و تالان و رهڤاندن و ئێخسیركرن و..هتد. د سهر هندێرا كو ئهو ناوچه ئهڤه بۆ دهمهكێ درێژه پێكۆل دئێتهكرن كو رهنگهما دیمۆكراسی بوونهكێ بخوه ڤه بگره و ژ ئیرۆ پاشڤه ههر مللهتهك و ئاینهك بكاربه ژیانا خوه یا ئاسی د رۆژهڤێ دا بێ ترس بكاربینه. لێ وهكو دیار دیمۆكراسیبوون نه سیستهمهكه ب زۆری دێ كهی د سهرێ خهلكی و جڤاكی را، دیمۆكراسی پێدڤی ب دهمێن درێژێن بهرقرابوونا ئاسایشهكا بهرقرار و هێدی هێدی بارێ ئابووری دروست ببه و ل گهل دا بلندبوونا ئاستێ رهوشهنبیری و ههلبژارتنان و نههێلانا گهندهلیێ و …هتد. وهكو دیار پهیدابوونا ڤان ههموو خالان ههكه سهربگریت دهمێن درێژ پێدڤێن ژ بهر چاوانیا ئاڤابوونا دهروونێ مرۆڤێ وێرێ ژ لایی ئاین و نهژادپهرستیێ و رهوشهنبیریا جڤاكی و دیساڤه ههتا دوایێ. ئهڤجا مان بریارهك نه ساناهیه نهمازه دهمێ ته چارهك دن ههبیت بۆ نموونه ولاتێن ئهورۆپا یان كهنهدا یان ئهمریكا و ئوسترالیا بێژن بخێر بێی بۆ وهلاتێ من. جارا مینا نوكه نه بوو قرێن خهلكی دهاتن و ههر جارهك دن دزڤرین و د مان ل سهر خاكا خوه لێ نوكه جودایه. لهوان گهر ئهڤ بابهته گهلهك پشتراستانه نههێت پیته پێدان دبیت ئێزدی ههموو یان پرانیا وان بریاران دو وێ بدهن كه ئهو ژی بۆ وان ژ ئێكێ دبیت خرابتر بیت ههكه بیر ل چارهنڤیسێ مانا خوه بكهن و ببمین ئاینهك زێندی. راسته كهنهدا یان ههر وهلاتهكێ دى وێ ههڤكاریا وان بكه گهلهك دلۆڤانانه وێ وان بگههینه ژیانهك ئارام و پێشكهفتی مینا خێزان. لێ كهنهدا مینا ههر وهلاتهك دن مینا دهریایهكیه و سیستهما وێ ژی ههر وهلاتیێ گهها ڤی وهلاتی دكارێ راسته ئازاده د هزر و بیرێن خوه دا ل ب درێژیا نڤشهكی یان دووان تازه زارۆ وێ وهسان بیركهن كو ئهو پشكهكن ژ وی وهلاتی و تهنێ وێ وهره گۆتن مینا ملیۆنان كهنهدیان كو باپیر و پیرێن من ژ فلانه جهی هاتبوون ئهڤجا ئێزدژی مینا ههموو ئاین و جڤاكێن دن وێ هندا ببن و ئهو بخوه ژی نه گهلهكن كو خودان وهلاتهك ئازاد بن چهند سهد ههزارهك ژێ دهركهڤن كاریگهری ل سهر نینه، لهوان ترسا هاتنا ئێزدیان ژ نههاتنا وان گهلهك مهترسیدارتره. گهلهك وهلاتان رهزامهندیا خوه ئانیه زمان بۆ وهرگرتنا وان ژ بهر بێدهستهلاتیا وان ل وێ دهڤهرا ئهو تێدا دژین بۆ نموونه كهنهدا وێ د سالا بێت دا 10.000 دهه ههزاران وهرگره و ههر نوكه كهتیه كاری و بربره وێ دئین و ههموو دهزگههێن مشهختبوونێ ل ڤی وهلاتی دهستدایه پرسێنتهیشنان بۆ ناساندنا ئێزدیان وهكو كهمه نهتهوه وه كهمه ئاین، دا كو بشێن سهرهدهریێ د گهل بكهن. ئهز باوهرم ههر ئێزدیێ بگهه ڤێرێ و دیتنا رهفتارا كهنهدیان یان ههر وهلاتهك دن وێ پێ دلخۆش بن و ئهوێ بێژن ئهڤن دن كو ههمی بێن، لهوان ئهڤ خاله گهلهك گرنگه ل كوردستانێ بێت باسكرن و بۆ ئێزدیان كو جۆره ئێمناهیهك ل دلێ وان پهیدا ببه كو خاك و جهێ خوه بجه نههێلن.
ئێزدی وهكو كێمه نهتهوهو ئایین د رۆژا ئهڤرۆ دا ل بهر دو رێیانه، ئهوژی یان هێلانا خاك و جهێ باب و كال و شوونوارێن پیرۆزێن خوه یێن ئاینی، كه ئهف رێكه وێ ببه ئهگهر قربوونا وان و حهلیانا وان د ناڤ جڤاكێ مهزنێ وی ولاتێ ئهو قهست دكهنێ، یان ژی مان كو ئهو ژی نهبوونا گرنتیا دوباره نهبوونا قركرن و تانكرنێ یا كو پتر ژ 72 جاران ب سهرێ وان هاتی. دبیت چارا ههره باش ئهو بیت كو ههردهمێ ل وێرێ بمینن ئهوان ههبوونا خوه ههبیت د ههر سیستهمهكا بێت دا و ئهو بخوه خودانێن خوه یێن سهرهكی بن پاراستن و رێڤهبرنا ژیانا وان د دهستێن وان دا به گهر كاودان دهاری كاربن كو ئهو خوه سهرێن خوه بن.
هێرشا ل سهر مزگهفتا كوبكێ و چهند ئهگهر!
ههر چهنده گهلهك ب ساناهی گهلهك دشێن بهرسڤا ڤێ پرسێ بدهن و بێته گۆتن كهربا توندرهیێن كریستیان ل گهل موسلمانان و قووناغا نوكه تێرۆر و وهلاتێن رۆژئاڤا گههشتینێ، لێ ل گهل ڤێ ئهگهرا بهربهلاڤ هندهك ئهگهرێن دی یێن نخافتی و تایبهتمهندن ل گهل بزاڤا مللی یا ڤێ دهڤهرا كهنهدی كو دبێژنێ (كۆبك)، ئهڤه ژ بلی هاتنا سهرۆكێ نوو یێ ئهمریكا زهمینه خۆشكهرهك دن بوویه كو روودانێن وهسا بهر ب بلندبوونێ ڤه بن. د سهر هندێرا كو سالا پار كهنهدا گهلهك پێنگاڤ هاڤێتن كو خوه ژ ڤێ ئالۆزیا دونیا گههایێ خوه بپارێزه، ژ وانا گوهۆرینان حوكمهتا خوه ژ پارتا كونسێرڤهتڤ بۆ لیبرال، ژ ههژی گۆتنێ یه لیبرال ب سهرۆكاتیا جهستن ترودوی پهیوهندهیهك گهلهك باشتر ههبوو ل گهل وهرگرتنا پهنابهران و ب چاڤهك پتر ل كێشێن مرۆڤانی دنێری و شیا پتر ژ 300 پهنابهرێن سووری وهرگریت و د دهمێ سالهكێ دا بینیته كهنهدا، ههروهسا خوه ژ ئالیێ هێرێشان ڤهكێشا و خسته ناڤا راهێنان و ههڤكاریێن مرۆڤی د بهرۆكێن شهریدا دگهل داعشان، ئهڤه و گهلهك پێكۆلێن دی كرن كو كهنهدا بدهته ناسین ئاشتی پارێز مینا جاران د دیرۆكا خوه دا. لێ ئهڤان ههمی ههولان نكاری كهنهدا ژ توندرهویان بپارێزه و ئهو بوو یا كو چ كهنهدیان نه دڤیا ببه ب تایبهتی حوكمهتا نوكه ل پهرلهمانی، ئهو ژی هێرشكرنا ل سهر مزگهفتا موسلمان بوو ل باژێرێ كۆبكێ ب دهستێن خورتهكێ 27 سالی یێ كو د رهگهز دا فهرهنسی و بوو ئهگهرا كوشتنا شهش كهسان و ژمارهكا بهرچاڤا برینداران. دیاره ئهڤ روودانا ههنێ بۆ خهلكی ههمیێ نه كارهك گهلهك سهیره ژ بهر كو رۆژ نابووریت و ئهڤ جۆره كریاره نه هێن روودان و ههتا رادهیهكی كێم زێده ل ههر جههكێ دى بیت، بێته روودان نهمازه وهلاتێن پتر دژكاریا تێرۆرێ دكه یان كو شهر هاتی ڤهگێران شهرێ موسلمان و كریستیانان یان كو رێكخراوێن تێرۆرستی و وهلاتێن رۆژئاڤا یان ب ههر ئاوایهكی ناڤ لێ دانی. دیاره هاتنا سهرۆكێ ئهمریكا یێ نوو دۆنالد ترۆمهپ یێ بوویه فاكتهرهك هاریكار بۆ بلندبوونا ڤان جۆره كارێن تێروری ژ بهر كو ههر رۆژ یێ بریارهكێ ئیمزا دكهت و دلێ رێژهكا ههره مهزنا مللهتێن جیهانێ ژ خوه دهێله نهمازه وهلاتێن موسلمان و جیرانێن خوه مینا مهكسیكۆ و كهنهدا. لێ گهر بیر لێ بكهینهڤه كانێ بۆچی روودانا دوهی ل مزگهفتهكا موسلمانان و ب تایبهتی ل دهڤهرا (كوبكێ). گهر نێزیكتر ل ڤێ دهڤهرێ بنێرین ئهڤ دهڤهره د دیرۆكا كهنهدا دا خوه مهغدۆر دزانیت ژ لایێ نهتهوهی و سیاسیڤه ژ بهر كو فهرهنسی پتر ژ 300 زووتر هاتینه ڤی لایێ دنیایێ كه دبێژنێ كهنهدا ئهو وهسا دبینن كو دڤیا با فهرهنسی دهستهلاتدار بانه نهكو ئینگلیز لێ ئهڤ ئێكه نه بوو پشتی ئهو ههلا دیرۆكی ژ دهستدای، ههلا رێفروندومێ د دهستان دا مابوو، ئهو ژی سێ جاران هاتهكرن و ههر سێ جار بسهرنهكهفت، دووماهیك رێفروندام ل 1995 هاتهكرن. فهرهنسی وهسان بیردكهن كو دهلیڤا سهركهفتنێ گهلهك كێم مابوو ژ بهركو رێژه 49.5 ب 51.5 ههلبهت هات دیاركرن كو نه سهركهفتنا كۆبكێ ژ بهر دهنگدانا كێماسیان (كێمه نهتهوهیان) ب دهنگێ نهخێر و ئه بوون ئهگهر سهر نهگرتنا سهرخۆبوونا كۆبكێ و ههلبهت مللهتێ عهرهب و موسلمان رۆلهكێ ههره مهزن دگهل سهرۆك وهزیرێ وی دهمی (جان كرستیان) گێرا كو ئهو ئێك سهرنهگره، كهتنا سهر یهكا كهربوكینا دیرۆكی و خۆشبوونا زهمینا شهڕێ د ناڤبهرا تێرۆرێ و وهلاتێن دژی تیرۆرێ ل بن درووشمێ ئاینی و هاتنا سهرۆكێ ئهمریكا و دژاتیا یا رك و رك دژی موسلمانان و نه پشتهڤانیا كێمه نهتهوان بۆ سهرخۆبوونا كۆبكێ ههمی یێن كۆمبوون و كۆم دبن ئهڤ جۆره كهساتیه و گرۆپه ژێ دهردكهڤن و نهدووره كو ل وێ ههرێمێ ئهڤ جۆره ههتا رادهیهكی د بهردهوام بن گهر دهلیڤه بۆ ههلكهڤیت، ئهڤه ژ بلی كو وهلاتی دایك كو فهرهنسایه بۆ گهلهك جاران كهفتیه بن ههرهشا و كارێن تێرۆری یێن توندرهویێن ئاینێ ئیسلامێ. سیاسهتا دونیایێ یا ئهڤرۆ زهمینه خۆشكریه كو مللهت و ئاین و بیرۆكێن جودا تۆلێن خوه یێن دوهی ژ ئێكدو ڤه كهن گهر دهرفهت و دهلیڤه بۆ هلكهڤیت، ژ بهر كو جیهان هێدی هێدی یا رێڤهربرن و پهیرهوكرنا یاسایا جیهانی هندا دكهت بێ گوهدان یا پێنگاڤان دهاڤێژیت و نموونه ههره زێندی ژی ل وهلاتهكێ ئارامێ مینا كهنهدا خورتهك چهكی پلگره و وژدانا وی قهبوول بكه ب دههان كهسێن بێ گوونهه بكوژه، رامانا هندێ تێتهكرن كو ئهڤرۆ جهێن ئارام نهماینه. سیستهمێن ئهڤرۆ دڤێت پتر ژ وێنێ بهرچاڤان و ل بهر دهستان تهماشا بكهن ههتا كو نهتنێ وێنه بێت دیتن ژ ههموو ئالیان ڤه لێ دیوارێ وێنه پێڤه ههموو بێت دیتن.
ئهمریكا پێیهكی ل پێش و دووان ل پاش!
دوهی كه دكره 20/01/2017 سهرۆكێ ئهمریكا یێ نوو دۆنالد ترۆمپ واژویۆیا فهرمی ب سهرۆكبوونا خوه ئهنجام دا، پشتی ململانێیهكا درێژ و سهخت ل گهل ههڤدژێ خوه هێلهری كلینتۆن. بیرورایێن جودا ههنه ل سهر چاوانیا سهرگرتنا ڤی سهرۆكی د دهمێ سهرۆكاتیا وی یا چار سالیدا، هند ب ئۆمێدن و هن ژی رهشبینین د بۆچوون و گۆتن و سیاسهت و ستراتیژیا وی دا. گهر لێكدهیهڤه ژی ههر ئالیهك هند ئهگهر ههنه خوه ب مافێ خوه رازی بن چ دژ یان پشتهڤان. لێ وهسا دیاره ژ بهر دودلی و نه یهكسانیا تهرازیا دهنگان و دژاتی و پشتهڤانی ئهمریكا ب سهرۆكاتیا ترۆمپی وێ د هاوكێشا یهك پی ل پێش و دو ل پاش به.
وهسا دئێته خۆیا كرن ههر ژ دروستبوونا كریارا 9/11 وهره كو هێرش هاتین كرن بۆ سهر ئهمریكا ل بن ناڤێ تێرۆرێ و پهیدابوونا تێرۆرا نێڤنهتهوی و رك و رك ئهمریكا بوویه ئێك ژ ئارمانجێن سهرهكی بۆ تێرۆرێ، نه سیاسهتمهدار ل ئهمریكا و نه ل دونیایێ نهزانیه ب دروستی سهرۆك و سیاسهتا ئهمریكا وێ چ بكه و نهخشهیهكێ رۆن و زهلال نهبوویه و راستیا ڤان بۆچوونان خۆیا بوون ل دهمێ جۆرج دهبلیۆ بۆش و ههشت سالیا ئوبامای. ژ بهر كو ل شوونا ئهمریكا سهركهقتنان بدهستڤهبینه ههتا رادهیهكێ دهستڤالا ما و بهلكو گهلهك وهسا باوهردكهن كو شكهستن ئانی د سیاسهتا خۆیا ناڤخۆی و دهرهكی دا، بۆ نموونه ل ئاستێ دهرهكی، تێرۆر گهها بلندترین ئاستێ خوه و شیا بنگههێن ناڤكری ب خوه دابمزرێنه مینا دهولهتا عێراق و شامێ ب سهرۆكاتیا داعشێ و پتره ژ چهندین ساله خۆراگر بنینه د سهرهندێرا كو ههموو دونیا ب ههڤرا یا دربان لێ ددهن، وهكو دئێته خۆیا كرن جارهك دن رێكخراوێن تهلهبان و قاعده رۆلێ دهست سهراگرتنا ئهفغانستانێ دا دگرن ئهڤه پشتی ب مهزاختنهكا مهزنا مادی و لهشكری ل وی وهلاتی ژ لایێ ئهمریكا و ههموو وهلاتێن دژی تێرۆرێ. ل سهر ئاستێ ناڤخۆی یێ ئهمریكا ههر چهنده ههتا رادهیهكی ل ههشت سالێن ئۆبامای هنهك گوهۆرینێن بنكهی هاتن كرن، لێ نه ل وی ئاستێ كو خهلك ل بهندێ بوو بهلكو گهلهك كێمتر ژ وێ بیركرنێ بوو. ئهڤان خالان ب تایبهتی و گهلهك خالێن دی ب تایبهتی وهل وهلاتیێ ئهمریكی كر كو ههتا رادهیهكی ئێدی باوهری ب سهرۆكێن سیاسی نه مینه و لهوان دهم و گاڤ بۆ كهساتیهك مینا دۆنالد ترۆمپ خۆش بوو كو خوه پاڤێژه د مهیدانا سیاسیا وهلاتێ خوه دا ب ئهقلهیهك و سهربۆرهك بازرگانی و مادی. ترۆمپ د وێ باوهرێ دایه كو ئهمریكا گهلهك بۆ خهلكی دكهت و بێی كو كهس ئهوێ یهكێ ل بهرچاڤ بگره و ئهو وهسا دئینه زمان كو ئهمریكا ژ ئهڤرۆ پێڤه دڤێت هێزێ و باوهریێ بده خوه بهری ههر وهلاتهك دن لهوان بێ دودلی دبێژه (ئهمریكا ل بهراهیێ و ئهمریكایهك ب سهنگ). لێ پرس ههره گرنگ ئهوه پرانیا خهلكی وهسا دئێنه زمان كو ئهڤرۆ و ئهڤه چهندین ساله ب بهلاڤبوونا تهكنولۆژیا پێشكهفتی دونیا گهها قووناغهكا (گلوبلیزم) كو دونیا گوندهدك بچووكه و ههموو گههان وێ باوهرێ كو جیهان ههموو پێكڤه گرێدایه و سهروژنوى ئهمریكا خوه ژ ڤێ ههڤكێشێ ڤهكێشه و دونیا پری مهترسی و ههر رۆژ بومب و سیارێن لوغمكری ل ڤێرێ و وێرا هه روودهن ههموو ژی ههتا رادهیهكی زۆر یان كێم ژ بهر پێنگاڤێن بهرژوهندیدارێن ئهمریكا و نوكه پێژه ئهز بهس دێ خوه پارێزم و پشوو پشوو باركێ من دئێنه و ئهزێ دیوارا و ژ ناڤا ناتۆ دژاتیا مشهختان كهم و دژی موسلمانا راوهستم و….هتد. ئهڤ بابهتێن ههنێ ل سهر ئاستێ جیهانێ گهلهك دئالۆزن ئهمریكا بۆ جێبهجێ كرنا گۆتنێن مامێ ترۆمپ وێ گهلهك سهرنشیڤی و سهر ئهڤرازیان بینه. باشترین نموونه جارێ ههر ل رۆژێن ئێكێ سهرۆكێ ئهمریكا چینهكا ههر مهزن و كاریگهر ژ دهستا ئهو ژی ژنن، ژن هێزا ههر كاریگهره ل ئهمریكا و جیهانێ ئهڤرۆ گهر باوهرنهكهی وهره تهماشای كارمهندێن میری و بسنسا تایبهتمهند بنێره كا رێژا چهندێ كاردكهن، ئهڤه ژبلی كو سهرۆكێ ناڤكری دژاتیا خوه بۆ میدیانێن سهرهكی ئانی زمان كه ئهو ئهڤرۆ رهورهوا سیاسهتا جیهانێ نه.
وهكو تێته خۆیاكرن دبیت یا كو سهرۆكێ ئهمریكا یێ نوو د ئینه زمان گهكهل راستی تێدا ههبن وهكو حهز و ئارهزۆ و تێنا دلێ گهلهكان پێ ئاهین ببه، لێ سهد سالیا بووری یا سیاسی جیهان خستیه د ناڤ تهڤنهكێ سیاسی و یێ پری ئالۆزی و بهرژهوهندی، گهلهك نه جهێ باوهریێ یه كو كهساتیهك دوور ژ سیاسهتیێ بكاربه بۆچوونێن خوه یێن ساده و ساكار بكاربه وهسا ب ساناهێ تهڤنی بگهۆره. لهوان دبیت كو سیاسهتا چار سالێن بێن یێن ئهمریكا گهلهك ئالۆزیێن چارهنڤیساز تێدا بێن روودان یێن كو نه چاڤهرێ كری، لێ ههر پێنگاڤهكا دئێت هاڤێتن بۆ پێش دبیت دوو ژی بۆ پاش بن، نموونا زێندی خوهنیشادا ملیۆنی یان ژنێن ئهمریكی و جیهانی دژی سهرۆكێ نوو.
نيشاندان
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com