ده‌ركرنا قانوونا حه‌شدا شه‌عبی ژلایێ شیعێن عیراقێ ب نه‌رازیبوونه‌كا شه‌رمین یا سونه‌یان و بێ ده‌نگبوونا كوردان، میلیشیێن شیعی بوونه‌ هێزێن فه‌رمی ل عیراقێ و هه‌موو ماف و ئیمتیازێن سه‌ربازی بۆ هاتنه‌ دابینكرن.

ب ده‌ركرنا وێ قانوونێ ژی، شیعان دربێ هه‌ره‌ مه‌زن ل كوردان دا، ب تایبه‌تی ل ڤی ده‌می كو د گوپیتكا ناكۆكیێن خوه‌ دانه‌، ژبه‌ركو هه‌تاكو به‌ری خزیرانا 2014 چ هه‌بوون بۆ ناڤێ حه‌شدا شه‌عبی نه‌بوو، به‌لێ پشتی دو سالان ب تنێ قانوونه‌كا تایبه‌ت بۆ هاته‌ ده‌ركرن و هه‌تا به‌ری ده‌ركرنا قانوونێ ژی بودجێن زه‌به‌لاح ژلایێ حوكمه‌تا عیراقێ ڤه‌ بۆ دهاتنه‌ دابینكرن بۆ نموونه‌ بودجا حه‌شدا شه‌عبی ل سالا 2015 گه‌هشتبوو 60 ملیۆن دۆلاران و ل سالا 2016 بوویه‌ 160 ملیۆن دۆلاران.
هه‌رچه‌نده‌ د دستوورێ عیراقێ دا هاتیه‌ كو هه‌ر هێزه‌كا ژ ده‌رڤه‌ی له‌شكرێ عیراقی ب میلیشیا دێ هێته‌ نیاسین و هه‌ر د وی دستووری دا پێشمه‌رگێ كوردستانێ ب پشكه‌ك ژ سیسته‌مێ به‌رگریێ عیراقی هاتبوو دیاركرن، به‌لێ هه‌موو حوكمه‌تێن عیراقی یێن پشتی سالا 2003 ێ، ره‌فتار ل گه‌ل پێشمه‌رگه‌ی نه‌كریه‌ وه‌كو هێزه‌كا فه‌رمی ل عیراقێ كو خودان ماف و ئه‌رك بیت، به‌لكو چ بودجه‌ ژی بۆ نه‌هاتینه‌ ته‌رخانكرن ژلایێ حوكمه‌تا عیراقێ ڤه‌ كو ل سالا 2007ێ بریاره‌ك ل دۆر وێ چه‌ندێ هاتبوو ده‌ركرن، به‌لێ هه‌تا نوكه‌ و پشتی بۆرینا 9 سالان ئه‌و بریاره‌ نه‌هاتیه‌ بجهئینان، د شه‌ڕێ دژی داعشێ دا ژی پێشمه‌رگه‌ی قوربانیێن مه‌زن دان ژ شه‌هید و بریندار و په‌ككه‌فتی و دیل، بێ كو حوكمه‌ت و جڤاتا نوونه‌رێن عیراقی ڤێ چه‌ندێ ل به‌رچاڤ وه‌ربگرن، به‌رۆڤاژی هه‌موو ماف و ئیمتیازه‌ك بۆ چه‌كدارێن میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی یێن شیعی هاتنه‌ دان ب رێیا ده‌ركرنا قانوونا حه‌شدا شه‌عبی.
میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی ئه‌وێن ب فه‌توایه‌كا سیستانی هاتینه‌ پێكئینان بۆ شه‌ڕێ داعشێ و به‌ری ب دووماهی هاتنا هه‌لوه‌شاندنا وان پشتی شه‌ڕێ مووسلێ و نه‌مانا داعشێ ل عیراقێ، ب رۆناهیه‌كا كه‌سك یا ئیرانی له‌ز د دره‌كرنا قانوونا حه‌شدا شه‌عبی دا هاته‌ كرن بۆ به‌رده‌وامیدان و شه‌رعیكرنا هه‌بوونا وان میلیشیان كو پشكه‌كن ژ پاسدارێن ئیرانی، هه‌رچه‌نده‌ ژی د قانوونا حه‌شدێ دا هاتیه‌ كو دێ ل بن فه‌رمانا فه‌رماندێ گشتیێ هێزێن چه‌كدارێن عیراقێ بن كو د هه‌مان ده‌م دا سه‌رۆكێ وه‌زیرانه‌، به‌لێ فه‌رماندێ ئێكێ و سه‌ره‌كی یێ حه‌شدا شه‌عبی دێ جه‌نه‌رالێ ئیرانی (قاسم سلێمانی) بیت.
هه‌كه‌ نیه‌تێن لایه‌نێن قانوونا حه‌شدا شه‌عبی پێشكێش و په‌سه‌ندكری، د باش و پاقژبان به‌رامبه‌ری پێكهاتێن دی یێن عیراقی، ب تایبه‌تی كورد و سونه‌یان، دا ئه‌و و لایه‌ن و حوكمه‌تا عیراقی به‌ر ب ده‌ركرنا قانوونا سه‌ربازی یا ب زۆری چیت، هه‌ر چه‌نده‌ وه‌كو پرۆژه‌ قانوون هاتبوو به‌رهه‌ڤكرن ژی ب مه‌ره‌ما هنارتنێ بۆ جڤاتا نوونه‌ران و په‌سه‌ندكرنا وێ، به‌لێ دبیت ژبه‌ر نیه‌تێن پێشوه‌خت یێن ده‌ركرنا قانوونا حه‌شدا شه‌عبی، پرۆژه‌ قانوونا سه‌ربازیا ب زۆری هاتبیته‌ پشت گوه هاڤێتن، كو ب ده‌ركرنا وێ دا هه‌موو پێكهاتێن عیراقێ د ئێك له‌شكرێ فه‌رمی یێ نیشتمانی دا هه‌بن، به‌لێ ده‌ركرنا قانوونا حه‌شدا شه‌عبی بن پێكرنا وێ چه‌ندێ بوو و دووباره‌ كۆپیكرنا سیسته‌مێ ولایه‌ت ئه‌لفه‌قیه یێ ئیرانی بوو، كو میلیشیێن حه‌شدێ تنێ ژ شیعان پێك دهێن و كۆپیه‌كا پاسدارێن ئیرانی یه‌ ب هه‌ردو لقێن وی ڤه‌ (زێره‌ڤانێن شۆره‌شێ و فه‌یله‌ق قودس).

به‌ری ده‌ستپێكرنا شه‌ڕێ مووسلێ، ده‌نگێ گه‌له‌ك كه‌س و لایه‌نان، ب تایبه‌تی یێن سونی، دژی پشكداریا میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی یێن شیعی د وی شه‌ڕی دا بلند دبوو، ژبه‌ر پێشبینیكرنا ئه‌نجامدانا تاوان و سه‌رپێچیان دژی وه‌لاتیێن سڤیل و دووباره‌كرنا وان سه‌رپێچیێن حه‌شدا شه‌عبی ل ده‌مێ ئازادكرنا تكریت و رومادی ئه‌نجام داین. به‌لێ ژبه‌ر فشار و گه‌فێن ئیرانێ كو راسته‌وخوه‌ سه‌رپه‌رشتیا حه‌شدا شه‌عبی دكه‌ت، میلیشیێن شیعی پشكداری د شه‌ڕی ل رۆژئاڤایێ مووسلێ دا كر.
هه‌رچه‌نده‌ ل چو جهان شه‌ڕێن پاقژ نینن، ژبه‌ر هه‌بوونا تاوانێن شه‌ڕی و سه‌رپێچیان، به‌لێ پتریا وان سه‌رپێچیان خوه‌ ئاشكرا دكه‌ن و پێدڤی ناكه‌ت مرۆڤ بێژیت ئه‌ڤه‌ تاوان و سه‌رپێچی نه‌، چونكی ده‌مێ ئه‌و تاوانه‌ دهێنه‌ ئه‌نجامدان، پتریا بكه‌ران تاوانێن خوه‌ وێنه‌ و ڤیدیۆ دكه‌ن و ل سوشیال میدیایێ و شاشێن كه‌نالێن ته‌له‌ڤزیۆنی دهێنه‌ به‌لاڤكرن، چ ب زانین، یان ژی ب نه‌زانین و ئه‌و تاوانه‌ ب خوه‌ ل سه‌ر ئه‌نجامده‌ران دهێنه‌ چه‌سپاندن وه‌كو تاوانێن شه‌ڕی و سه‌رپێچیێن دژی مرۆڤایه‌تی، بێ كو لایه‌نه‌ك وان تاوانان بۆ رێكخراوێن مافێن مرۆڤی یێن نێڤده‌وله‌تی ب هنێریت و ئه‌و رێكخراوه‌ ب رێیا هنارتنا نوونه‌رێن خوه‌ بچن جهێن وان تاوانان بۆ دووپاتكرنێ.
ل ڤێ دووماهیێ رێكخراوا هیۆمان رایتس ووچ به‌حسێ هه‌بوونا سه‌رپێچیێن پێشمه‌رگه‌ی دژی خانیێن عه‌ره‌بان ل كه‌ركووكێ و نه‌ینه‌وا كریه‌ و ب تاوانێن شه‌ڕی دده‌ته‌ نیاسین، به‌لێ هه‌تا نوكه‌ مه‌ ئێك وێنه‌ یان پارچه‌ ڤیدیۆ ل كه‌ناله‌كێ ته‌له‌ڤزیۆنی یان ل سوشیال میدیایێ نه‌دیتیه‌ كو پێشمه‌رگه‌ی كاره‌كێ وه‌سا كربیت ودوور نینه‌ ژی هنده‌ك لایه‌نان ب جلكێن له‌شكری یێن پێشمه‌رگه‌ی یێن دیار ئه‌و كریاره‌ ئه‌نجام دابن و وێنه‌ و ڤیدیۆ كربیت ب مه‌ره‌ما شكاندنا ناڤێ پێشمه‌رگه‌ی. هه‌رچه‌نده‌ ژی پتریا خانیان ژلایێ داعشێ یان ژلایێ فرۆكێن هه‌ڤپه‌یمانیا نێڤده‌وله‌تی ڤه‌، یان ژی ل ده‌مێ شه‌ڕی یێن هاتینه‌ خرابكرن، ل دووماهی داخۆیانیا خوه‌ ژی، د. دیندار زێباری به‌رپرسێ باده‌كا به‌رسڤدان و هه‌لسه‌نگاندانا راپۆرتێن نێڤده‌وله‌تی ل دۆر هه‌رێما كوردستانێ راگه‌هاندبوو كو تنێ ل ناحیا زومار داعشێ سێ هزار خانی خراب كربوون، ل ڤێرێ پرسیارێ ژ وێ رێكخراوا نێڤده‌وله‌تی دكه‌ین، ئایا سێ هزار خانی هه‌موو یێن عه‌ره‌بان ب تنێ بوون و چو خانیێن كوردان دناڤ دا نه‌بوون؟ ب ده‌هان نموونێن دی ژی ل سه‌ر ڤێ چه‌ندێ یێن هه‌ین.
پێدڤی بوو ل سه‌ر رێكخراوا هیۆمان رایتس ووچ پتر چاڤێ چاڤدێریێ خستیا سه‌ر میلیشیێن حه‌شد شه‌عبی یێن شیعی، كو نه‌ تنێ سونه‌ و كورد هوشداریێ ژ پێشبینیا ئه‌نجامدانا وان میلیشیان بۆ كریارێن تولڤه‌كرنێ و تاوان و سه‌رپێچیان دژی وه‌لاتیێن سڤیل ل مووسلێ دكه‌ن، به‌لكو وه‌لاتێن ده‌وربه‌رێ عیراقێ و گه‌له‌ك لایه‌ن و وه‌لاتێن دی ژی هوشداریا پێشوه‌خت یا وان كریار و تاوانان دایه‌ كو هه‌ر ژ نوكه‌ ژی و هێشتا ده‌ستپێكا شه‌ڕی یه‌، به‌حسێ چه‌ندین حاله‌تێن كوشتنێ و به‌رزه‌كرنێ دهێته‌ كرن ژلایێ حه‌شدا شه‌عبی و له‌شكرێ عیراقێ و هه‌تا ژلایێ پۆلیسێن فیدرالی ڤه‌ كو فرقه‌كا وان ل باشوورێ مووسلێ شه‌ڕی دكه‌ت، گه‌هشتیه‌ وی راده‌ی ژی پارچه‌كا ڤیدیۆیی هاتیه‌ توماركرن ژلایێ چه‌ند چه‌كدارێن حه‌شدا شه‌عبی ڤه‌ و تێدا سنێله‌كی ب دره‌نده‌ترین شێوه‌ دكوژن و ل بن زنجیرێن زریبۆشه‌كێ ب ئه‌ردی ڤه‌ راست دكه‌ن و پشتی ڤێ پارچا ڤیدیۆیێ ده‌نگڤه‌دانه‌كا مه‌زن په‌یداكری، حه‌شد شه‌عبی و حوكمه‌تا عیراقی هاتنه‌ ده‌نگ بۆ به‌رزه‌كرنا وێ كریارێ ودیاركرن كو ئه‌و پارچه‌ ڤیدیۆیه‌ داعشێ یا چێكری و تنێ پرۆپاگنده‌كه‌ بێ كو چو ئاماژه‌كێ ب ئه‌نجامدانا ڤه‌كۆلینێ ل سه‌ر راستیا وێ پارچه‌ ڤیدیۆیێ بكه‌ت و پێشوه‌خت بریار دا و حه‌شدا شه‌عبی بێ تاوان ده‌رخست، به‌لێ حه‌شدا شه‌عبی و به‌غدا دێ چاوان هێجه‌تان بۆ كریارێن (ئه‌بو عزرائیل) بینن كو ئێك ژ چه‌كدارێن دیار یێن میلیشیا حه‌شدا شه‌عبی یه‌ وچه‌ندین جاران رابوویه‌ ب كوشتن و سۆتن و پارچه‌كرنا وه‌لاتیێن سڤیل و ڤیدیۆكرنا وان تاوانان، زێده‌باری هنارتنا گه‌فان بۆ هه‌رێمێ و پێشمه‌رگه‌ی ژلایێ سه‌ركردێن حه‌شدا شه‌عبی ڤه‌، ژبلی تاوانێن مه‌زن یێن حه‌شدا شه‌عبی ل رومادی و تكریتێ هاتینه‌ ئه‌نجامدان ب سه‌رژێكرنا وه‌لاتیان و هاڤێتنا كه‌له‌خێن وان د رووبارێ فوراتی دا و ژێڤه‌كرنا گوهێن هنده‌ك وه‌لاتیان كو حه‌شدا شه‌عبی ب خوه‌ ئه‌و تاوانه‌ ڤیدیۆ و وێنه‌ كرینه‌ و ل سه‌ر خوه‌ چه‌سپاندینه‌ و دهێته‌ چاڤه‌رێكرن حه‌شدا شه‌عبی و هه‌تاكو له‌شكرێ عیراقێ تاوانێن تایفی یێن مه‌زن ل مووسلێ ژی ئه‌نجام بده‌ن.
پشتی هاتنا داعشێ مه‌ گه‌له‌ك تاوانێن دژی مرۆڤایه‌تی ژنوو دیتن، به‌لێ پشتی په‌یدابوونا حه‌شدا شه‌عبی ژی مه‌ گه‌له‌ك تاوانێن دی دیتن، كریارێن وان هه‌ردویان ژی (داعش و حه‌شدا شه‌عبی) ب ترسن وهه‌ر ئێك ژوان تاوانێن خوه‌ ب هزره‌كا تایفی یا رادیكالی یا توندره‌و ئه‌نجام دده‌ن، ئانكو ل ڤێرێ وه‌لاتیێن سڤیل خستینه‌ د ناڤبه‌را دو ئاگران دا، ب نه‌مانا داعشێ ژی، میلیشیێن حه‌شدا شه‌عبی دێ جهێ وێ گریت.

پشتی دو سالێن قه‌یرانا مووچان، پێشبینی یا هاتنا قه‌یرانه‌كا دی ل ڤێ زڤستانێ دهێته‌ كرن ئه‌و ژی قه‌یرانا به‌هرا وه‌لاتیان ژ گازا سپی كو دبیت حوكمه‌ت ئه‌و گازا سپی ئه‌وا ل سه‌ر وه‌لاتیان ب رێیا پلێتان به‌لاڤ دكر، ئێدی وێ ژی نه‌ده‌ت، ئاخڤتن و داخۆیانیێن ڤێ دووماهیێ یێن پارێزگارێ هه‌ولێرێ و جێگرێ پارێزگارێ دهۆكێ وێ چه‌ندێ دیار دكه‌ن.
ل رۆژێن بۆری پارێزگا‌رێ هه‌ولێرێ د به‌یاننامه‌كێ دا دبێژیت (وه‌زاره‌تا سامانێن سروشتی ئه‌م یێن ئاگه‌هدار كرین كو نه‌شێت گازێ بده‌ته‌ وه‌لاتیێن پارێزگه‌هێن هه‌رێما كوردستانێ) و پارێزگاری (ل دووڤ شه‌فه‌ق نیۆز) گۆت ژی (ئه‌ز یێ د په‌یوه‌ندیه‌كا به‌رده‌وام دا ل گه‌ل بریكارێ وه‌زاره‌تا په‌ترۆلا عیراقێ بۆ دابینكرنا به‌هرا پارێزگه‌ها هه‌ولێرێ ژ گازا سپی وه‌كو چاوا بۆ پارێزگه‌ها سلێمانیێ هاتیه‌ دابینكرن). ژ ئاخڤتنێن پارێزگارێ هه‌ولێرێ دیار دبیت كو حوكمه‌تا عیراقێ به‌هرا وه‌لاتیێن پارێزگه‌ها سلێمانیێ ژ گازا سپی دێ هنێریت، به‌لكو دبیت هنارتبیت ژی، به‌لێ به‌هرا پارێزگه‌ها هه‌ولێرێ ناهنێریت و بێگومان (ل دووڤ سیسته‌مێ دو ئیداره‌ییا نه‌راگه‌هاندی ئه‌وا نوكه‌ ل هه‌رێما كوردستانێ هه‌ی) هه‌كه‌ به‌هرا پارێزگه‌ها هه‌ولێرێ نه‌هێته‌ هنارتن، ئانكو به‌هرا پارێزگه‌ها دهۆكێ ژی ناهێته‌ هنارتن.
ده‌مه‌كه‌ ل پارێزگه‌ها دهۆكێ ژی وه‌سا به‌لاڤ بوویه‌ كو ل ڤێ زڤستانێ به‌هرا وه‌لاتیان ژ گازا سپی ناهێته‌ دان، كارگێریا پارێزگه‌ها دهۆكێ ژی ل ڤێ دووماهیێ ئه‌ڤ ده‌نگوباسه‌ ب شێوه‌كی یێ پشت راست كری و ئاماژه‌ یا دای كو نه‌شێت ئه‌ڤ ساله‌ به‌هرا وه‌لاتیان ژ گازا سپی به‌لاڤ بكه‌ت و پارێزگه‌هێ پتر یا رۆهنكری ژی كو دێ به‌رمیله‌كێ بۆ ده‌ڤه‌رێن چیایی یێن سار به‌لاڤ كه‌ت، به‌لێ دبیت تێرا وان ده‌ڤه‌ران هه‌موویان نه‌كه‌ت، وه‌كو جێگرێ پارێزگارێ دهۆكێ بۆ كاروبارێن ته‌كنیكی بۆ سایتێ دوارۆژ گۆتی: (دێ شێین به‌رمیله‌كێ بۆ ده‌ڤه‌رێن چیایی دابین كه‌ین، به‌لێ تێرا هه‌میان ناكه‌ت). ل ڤێرێ ژ ئاخڤتنێن وی دیار دبیت كو گازا سپی ل سه‌نته‌رێ پارێزگه‌هێ و ناڤه‌ندا قه‌زا و ناحیان ناهێته‌ به‌لاڤكرن، هه‌ر د وێ داخۆیانیا خوه‌ دا، جێگرێ پارێزگارێ دهۆكێ، چ ئاماژێ بۆ هنارتنا گازا سپی ژلایێ حوكمه‌تا به‌غدا ڤه‌ ناكه‌ت وه‌كو پارێزگارێ هه‌ولێرێ به‌حسكری، به‌لكو دبێژیت (هه‌كه‌ حوكمه‌ت رێ بده‌ته‌ كه‌رتێ تایبه‌ت بۆ ئینانا گازا سپی دێ بهایێ به‌رمیلا گازا سپی ب 150 هزار دیناران بیت و ئه‌ڤه‌ بۆ وه‌لاتیان بارگرانیه‌كا مه‌زنه‌) بێگومان دێ بیته‌ بارگرانیه‌كا مه‌زن ل سه‌ر ملی وه‌لاتیان و ب تایبه‌تی فه‌رمانبه‌ران ، هه‌رچه‌نده‌ جێگرێ پارێزگاری دوێ ئاخڤتنا خوه‌دا داخوازكر كو حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ و حوكمه‌تا عیراقێ چاره‌كێ بۆ ڤێ پرسێ ببینن، به‌لێ نه‌گۆت چاوا وێ چاره‌یێ ببینن. و نزانم بۆچی پارێزگارێ هه‌ولێرێ د په‌یوه‌ندیێن به‌رده‌وام دایه‌ ل گه‌ل وه‌زاره‌تا په‌ترۆلا عیراقێ بۆ دابینكرنا به‌هرا وه‌لاتیێن پارێزگه‌ها هه‌ولێرێ ژ گازا سپی و بۆچی ده‌مێ جێگرێ پارێزگارێ دهۆكێ داخوازا چاره‌كێ ژ حوكمه‌تا هه‌ریمێ دكه‌ت، ناڤێ حوكمه‌تا به‌غدا ژی ل گه‌ل رێز دكه‌ت كو داخوازا چاره‌كێ ژ وێ ژی دكه‌ت؟! باشه‌ به‌غدا مووچێن فه‌رمانبه‌ران ناهنێریت و ئه‌و ئه‌گه‌ره‌ و بودجه‌ د ده‌ستێ وێ دایه‌، ما په‌ترۆلا هه‌رێما كوردستانێ و به‌لاڤكرنا به‌هرا وه‌لاتیان ژ گازا سپی ژی د ده‌ستێ حوكمه‌تا به‌غدا دایه‌؟!.
ل زڤستانا بۆری تنێ به‌رمیله‌كا گازا سپی یێ وه‌لاتیان ‌هاته‌ به‌لاڤكرن، وه‌سا دیاره‌ ل ڤێ زڤستانێ ئه‌و به‌رمیل ژی ناهێنه‌ به‌لاڤكرن.

ل گه‌ل نێزیكبوونا ژڤانێ پرۆسا ئازادكرنا مووسلێ ژ تیرۆرستێن داعشێ، ده‌نگوباسێن پێشبینیكرنا ئاواره‌بوونا ب ده‌هان هزار وه‌لاتیێن باژێرێ مووسلێ بۆ هه‌رێما كوردستانێ گه‌رمتر دبن، حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب رێیا كارگێریا پارێزگه‌ها دهۆكێ و بۆردێ كاروبارێن مرۆڤایه‌تی پێشوه‌خت پێشبینیا ڤێ پێلا ئاواره‌یان كریه‌ و چه‌ندین كه‌مپ به‌رهه‌ڤكرینه‌ بۆ وه‌رگرتنا ئاواران.
بۆ وه‌رگرتن و ئاكنجیكرنا وان ئاوارێن مووسلێ ژی، دێ ئه‌ركه‌كێ مه‌زن كه‌ڤیته‌ سه‌ر ملێن ده‌زگه‌هێن په‌یوه‌ندیدار د حوكمه‌تا هه‌رێمێ دا، ب تایبه‌تی ده‌زگه‌هێن ئێمناهیێ، دكارێ ده‌ستنیشانكرن و ده‌سته‌سه‌ركرنا تیرۆرستێن داعشێ یێن كو چاڤه‌رێ دهێته‌ كرن خوه‌ بكه‌نه‌ دناڤ پێلێن ئاواران دا و دگه‌لدا بهێنه‌ دناڤ هه‌رێمێ كوردستانێ دا.
ل رۆژا 16 ڤێ مه‌هێ كه‌نالێ ( العربیه‌ الحدپ) چه‌ندین جاران راپۆرته‌كا خوه‌ ژ هه‌رێما كوردستانێ دووباره‌كر ل دۆر هاتنا پێلا ئێكێ یا عه‌ره‌بێن ئاواره‌ ژ زه‌لام و ژن و زارۆیان كو ژ تاخه‌كێ باژێرێ مووسلێ هاتینه‌ هه‌رێما كوردستانێ ل ده‌ڤه‌را خازر و د وێ راپۆرتێ دا ژنه‌كا ئاواره‌ بۆ كه‌نالێ دبێژیت” ئه‌م یێن ژتاخێ كوكچه‌لی را هاتین”.
راپۆرتا كه‌نالێ ناڤبری ئاماژێ دده‌ت كو به‌رپرسێن كورد دیاركریه‌ وان فه‌رمان ژ سه‌رۆكێ هه‌رێما كوردستانێ وه‌رگرتیه‌ بۆ پێشوازیا خه‌لكێ مووسلێ و ڤه‌گوهاستنا وان بۆ كه‌مپێن ئاواره‌یی، دیسا به‌رپرسه‌كێ خوه‌به‌خشێن كورد بۆ كه‌نالێ ناڤبری گۆت، هژمارا وان خێزانێن ئاواره‌ دگه‌هیته‌ 100 خێزانان كو 350 كه‌سن.
ئه‌و چه‌ندا ئه‌ز و هه‌ر كه‌سه‌كێ دی ژێ دترسیت و پێشبینیا وێ چه‌ندێ دكه‌ت ئه‌وه‌ كو هنده‌ك تیرۆرستێن داعشێ خوه‌ بكه‌نه‌ دناڤ پێلێن ئاواراندا و ب بهانه‌یا وێ ئێكێ كو ئه‌و ئاواره‌ نه‌، خوه‌ ڤه‌دزنه‌ دناڤ هه‌رێما كوردستانێ دا، ئه‌ڤ چه‌نده‌ ژی ئه‌فسه‌ره‌كێ ئێمناهیێ ل هه‌رێمێ بۆ كه‌نالێ (العربیه‌ الحدپ) دووپاتكر ده‌مێ راگه‌هاندی كو وان ڤه‌كۆلینه‌كا سڤك ل گه‌ل وان كه‌سێن ژناڤ باژێرێ مووسلێ ئاواره‌ی هه‌رێمێ بووین كر و د ئه‌نجامێن وێ ڤه‌كۆلینێ دا بۆ وان دیاربوو كو هنده‌ك ژ وان ئاواره‌یان رێكخستیێن داعشێ نه‌ و دناڤ ئاواران دا هاتینه‌ هه‌رێمێ و دێ پێرابوونێن قانوونی ل هه‌مبه‌ر وان هێنه‌ وه‌رگرتن.
ده‌مێ داعشێ باژێرێ رومادی ل مه‌ها گۆلانا 2015 كونترۆلكری و ب ده‌هان هزار وه‌لاتیێن وی باژێری ئاواره‌ بووین و به‌ر ب باژێرێ به‌غدا ڤه‌ چووین، له‌شكرێ عیراقێ و حه‌شد شه‌عبی رێگریه‌كا مه‌زن ل وان پێلا ئاواران كر و ب تایبه‌تی ل سه‌ر پرا (بزێبیز) ب به‌هانه‌یا وێ چه‌ندێ كو دبیت ب سه‌دان تیرۆرستێن داعشێ دناڤ وان ئاواران دا هاتبن و بۆ ده‌مێ چه‌ندین رۆژان تنێ ده‌لیڤه‌ بۆ ده‌ربازبوونا ژن و زارۆیان دابوو و ب سه‌دان زه‌لام ژی ده‌سته‌سه‌ركرن ب تۆمه‌تا داعشبوونێ، ل ڤێرێ ئه‌ركه‌كێ مه‌زن دكه‌ڤیته‌ سه‌ر ملێن ده‌زگه‌هێن ئێمناهیێ و ب تایبه‌تی ژی گه‌را ئێكێ یا ئاوارێن باژێرێ مووسلێ گه‌هشتنه‌ هه‌رێمێ كو ژوان 350 كه‌سێن گه‌هشتین، ده‌زگه‌هێن ئێمناهیێ شیان چه‌ند داعشان ژناڤ واندا ده‌سته‌سه‌ر بكه‌ن، باشه‌ هه‌كه‌ شه‌رێ مووسلێ ده‌ست پێ كر كو پێشبینی دهێنه‌ كرن دێ ل ده‌مه‌كێ نێزیك بیت و ب ده‌هان هزار ژ خه‌لكێ مووسلێ دێ ئاواره‌ی هه‌رێمێ بن، دێ چه‌ند تیرۆرستێن داعشێ خوه‌ دناڤ پێلا ئاواران دا ده‌رباز كه‌ن ؟.

د چارچۆڤێ گونگرێ نیڤده‌وله‌تی یێ دویێ یێ شه‌رێ ده‌روونی دژی داعشێ دا كو به‌ری چه‌ند رۆژان ل به‌غدا هاتیه‌ ئه‌نجامدان، پارێزگارێ نه‌ینه‌وا (نه‌وفه‌ل عاگۆب) ئاماژه‌ ب پرسه‌كێ كر كو دێ بیته‌ ئاریشه‌كا مه‌زن بۆ حكوومه‌تا عیراقێ ئه‌و ژی هه‌بوونا زارۆیێن دایك و بابێن وان نه‌ ئاشكرا كو ب رێیا (جیهادا نیكاحێ) ژ دایك بووین.
هه‌رچه‌نده‌ پارێزگارێ نه‌ینه‌وا د وێ په‌یڤا خوه‌ دا چ ئاماژه‌ ب ژن و كچێن مووسلێ نه‌دا بوون، به‌لێ به‌رپرسێن لیستا (موته‌حیدون) یا سونی ره‌خنه‌كا دژوار ل پارێزگاری گرتن ل سه‌ر وێ ئاخفتنا وی و لیستا ناڤبری كو ئۆسامه‌ نوجێفی سه‌رۆكاتیا وێ دكه‌ت د ره‌خنا خوه‌ دا دیار كر كو عاگۆبی به‌حسێ نامووسا كچ و ژنێن مووسلێ كریه‌ كو وان ئه‌و جیهادا نیكاحێ كریه‌ و ئاخفتنێن وی ب خیانه‌ت هژمارتن، هه‌تاكو من گوه لێ بوویه‌ كو عه‌ره‌بێن مووسلێ یێن ل ئه‌ڤرۆ ستی ئاكنجی ل دووڤ داخوازا لیستا (موته‌حیدون) خوه‌نیشادانه‌ك دژی ئاخفتنێن عاگۆبی كریه‌.
پێدڤیه‌ لێنێرینه‌كا كوور د ئاخفتنێن عاگۆبی دا بهێته‌ كرن كو ئه‌و چه‌ندا وی به‌حس كری ب راستی ژی جهێ مه‌ترسیێ یه‌، ئه‌و ژی زارۆیێن ژ ئه‌نجامێ جیهادا نیكاحێ ژدایك بووین و هه‌تا ئه‌و زارۆیێن ژلایێ تیرۆرستێن داعشێ ڤه‌ مێشكێ وان هاتیه‌ شووشتن ب هزرێن گه‌نی یێن داعشێ و هاتینه‌ مه‌شقدان ل سه‌ر كارێن تیرۆرستی ل ده‌مێ دو سال و نیڤێن بۆری دا ژ كونترۆلكرنا مووسلێ و گه‌له‌ك ده‌ڤه‌رێن دی ژلایێ داعشێ ڤه‌، دێ ل پاشه‌رۆژێ ژ تیرۆرستێن داعشێ توندر و خرابتر بن، ب تایبه‌تی د وی ده‌می دا نوكه‌ ب هزاران زارۆ هاتینه‌ مه‌شقدان ژ لایێ داعشێ نه‌ ب تنێ ل مووسلێ، به‌لكو ل هه‌موو ده‌ڤه‌ر و باژێرێن داعشێ كونترۆل كرین ل عیراقێ و سووریێ، دیسا نوكه‌ ب هزاران زارۆ ژی ژ ئه‌نجامێ جیهادا نیكاحێ و هه‌ڤژینیا ب زۆری و كرێتكرنێ یێن ژ دایك بووین.
به‌ری هه‌یڤه‌كێ رۆژناما ( ئێندپندنت) یا بریتانی به‌لاڤ كربوو كو ئاژانسا پۆلیسێن ئورۆپی (یورۆپۆل) د راپۆرتا خوه‌ یا سالانه‌ دا ل دۆر تیرۆرێ ل ئێكه‌تیا ئورۆپی دیار كر كو 31 هزار ژنێن د ناڤ رێكخستیا داعشێ دا ب دوگیانن و راپۆرتا ناڤبری ئاماژه‌ دابوو كو نه‌ڤیێن نوو یێن داعشێ دێ ب مه‌ترسیتر بن ژ تیرۆرستێن داعشێ یێن نوكه‌، ل گه‌ل تیبینیكرنا زێده‌بوونا (ژنێن جیهادی) د ناڤ داعشێ دا، ب تایبه‌تی ژی كو ئه‌و رێكخستیا تیرۆرستی ده‌لیڤێ ناده‌ت كچ و ژنن پشكداریێ د شه‌ران دا بكه‌ن و ئه‌ركێ وان یێ سه‌ره‌كی مه‌شقكرن و په‌روه‌رده‌كرنا زارۆیێن خوه‌یه‌ ل دووڤ بیر و باوه‌رێن داعشێ.
كچ و ژنێن كریارا (جیهادا نیكاحێ) ل گه‌ل چه‌كدارێن تیرۆرستێن داعشێ دكه‌ن، مه‌رج نینه‌ خه‌لكێ مووسل بن، به‌لكو ب سه‌دان كچ و ژنێن چه‌ندین وه‌لاتان قه‌ستا ناڤ رێزێن داعشێ كریه‌ و ل دووڤ وێ راپۆرتا ئاژانسا پۆلیسێن ئورۆپێ (یورۆپۆل) 40% ژ وه‌لاتیێن هوله‌ندی ئه‌وێن گه‌هشتینه‌ داعشێ كچ و ژن بوون. ژبیر نه‌كه‌ین ژی كو به‌ری ساله‌كێ هنارتیا نه‌ته‌وێن ئێكگرتی بۆ عیراقێ و سووریێ (زه‌ینه‌ب بانگۆرا) راگه‌هاندبوو (شه‌رێ ل عیراقێ و سووریێ ل سه‌ر له‌شێ ژنان دهێته‌ كرن).

لیژنا كه‌له‌پۆرێ جیهانی یا رێكخراوا نه‌ته‌وێن ئێكگرتی بۆ په‌روه‌ردێ و زانستێ و ره‌وشه‌نبیریێ (یونیسكۆ) ل دووماهی كۆمبوونا خوه‌ ل ته‌موزا 2016 ل ئیستانبۆلێ ب پشكداریا 196 وه‌لاتان، رازیبوونا خوه‌ دیار كر ل سه‌ر چوونا سێ جهێن شوونواری ل باشوورێ عیراقێ (ئۆر، ئه‌ریدۆ، وه‌ركا) و چار هۆرێن ئاڤێ ل باشوورێ عیراقێ (حه‌مار یا رۆژئاڤا، حه‌مار یا رۆژهه‌لات، حه‌ویزه‌ و ناڤه‌راست) بۆ د ناڤ لیستا كه‌له‌پۆرێ جیهانی دا كو ئه‌و هه‌موو جه شوونواری و هۆرێن ئاڤێ ل پارێزگه‌هێن (به‌سرا، میسان، زیقار و موسه‌نا) ل باشوورێ عیراقێ نه‌. ب ڤێ چه‌ندێ ژی دێ وه‌كو جهێن نێڤده‌وله‌تی هێنه‌ هژمارتن و دێ دبن چاڤدێری و پاراستنا یونیسكۆی دابن و رێ دێ هێنه‌ گرتن ل هه‌ر بزاڤه‌كا كێمكرن یان گرتنا ئاڤێ ژلایێ هه‌ر وه‌لاته‌كی ڤه‌ كو كارتێكرنێ ل به‌هرێن ئاڤێ ل ئه‌هواران بكه‌ت، دیسا ئه‌ڤ بریاره‌ دێ رێخوه‌شكه‌ر بیت بۆ ئه‌نجامدانا پرۆژێن وه‌به‌رهێنانێ ل وان ئه‌هوار و جهێن شوونواری و دێ هژمارا گه‌شتیارێن بیانی ژی زێده‌بیت و ده‌لیڤێن كاری ژی بۆ خه‌لكێ وان ده‌ڤه‌ران هێنه‌ په‌یداكرن.
حكوومه‌تا عیراقێ بزاڤێن مه‌زن كرن بۆ ب ده‌ستڤه‌ئینانا ده‌نگێن 21 وه‌لاتان كو ئه‌ندامن د لیژنا كه‌له‌پۆرێ جیهانی د ناڤ یونیسكۆی دا وپتر ژ 13 وه‌لاتان ده‌نگێ خوه‌ دا ژبۆ چوونا سێ جهێن شوونواری و چار هۆرێن ئاڤێ یێن عیراقی بۆ د ناڤ كه‌له‌پۆرێ جیهانی دا، ئه‌ڤه‌ به‌لگه‌یه‌ ل سه‌ر وێ چه‌ندێ كو كاره‌كێ مه‌زن یێ بۆ هاتیه‌ كرن ژلایێ حكوومه‌تا عیراقێ ڤه‌ ب تایبه‌تی هه‌كه‌ بزانین ژی كو هه‌ر ژ ده‌ستپێكا دامه‌زراندنا ده‌وله‌تا عیراقێ ل سالا 1921 و هه‌تا نوكه‌ تنێ چار جهێن شوونواری وه‌كو پشكه‌ك ژ كه‌له‌پۆرێ جیهانی هاتبوونه‌ نیاسین ئه‌وژی (ئاشوور و حه‌زه‌ر ل پارێزگه‌ها نه‌ینه‌وا، سامه‌را ل پارێزگه‌ها سه‌لاحه‌دین) زێده‌باری كه‌لا هه‌ولێرێ ل هه‌رێما كوردستانێ كو ل سالا 2014 ب فه‌رمی چوویه‌ د ناڤ لیستا كه‌له‌پۆرێ جیهانی دا. به‌لێ د ئه‌ڤ ساله‌ دا و ب ئێكجار چار جهێن شوونواری و سێ جهێن سروشتی (هۆر) ل عیراقێ چوونه‌ د ناڤ وێ لیستێ دا.
ل هه‌رێما كوردستانێ نه‌ تنێ كه‌لا هه‌ولێرێ لێ هه‌یه‌، به‌لكو چه‌ندین جهێن دی ژی هه‌نه‌ وه‌كو شكه‌فتا شانه‌ده‌ر ل چیایێن برادوست كو پاشمایێن هه‌ستیێن مرۆڤێ نیاندرتال لێ هاتینه‌ دیتن و ئه‌و شكه‌فته‌ وان ڤه‌كۆلینێن نه‌ باوه‌رپێكری یێن ئاماژێ دده‌نه‌ وێ چه‌ندێ كو نه‌ژادێ مرۆڤی ژ مه‌یمینكێ یه‌، مانده‌ل دكه‌ت، دیسا شانه‌ده‌ر دهێنه‌ هژمارتن ئێك ژ به‌لگێن هه‌بوونا مرۆڤی و جێگیربوونا ژیانا وی، زێده‌باری چه‌ندین جهێن دی وه‌كو گوندێ چرمۆ، پرا به‌ری و باژێرێ ئامێدیێ و.. هتد.
پشتی ئه‌و حه‌فت جهێن ل باشوورێ عیراقێ چووینه‌ د كه‌له‌پۆرێ جیهانی دا، من پرسیار ژ بسپۆره‌كێ شوونواران ل هه‌رێما كوردستانێ كر بۆچی حكوومه‌تا هه‌رێما كوردستانێ بزاڤێن ب ڤی شێوه‌ی ناكه‌ت كو چه‌ندین جهێن شوونواری ل هه‌رێمێ یێن هه‌ین و دهه‌ژینه‌ بچنه‌ د ناڤ وێ لیستا جیهانی دا، د به‌رسڤێ دا گۆت، ڤێ پرۆسێ پاره‌كێ مه‌زن بۆ دڤێن و حكوومه‌تا عیراقی پاره‌كێ مه‌زن بۆ مه‌زاختیه‌ و ئه‌ڤ كاره‌ هه‌موو ب رێیا زانایه‌كێ شوونوارێن عیراقی كریه‌ كو باوه‌رناما شوونواران ژ نیویۆرك ب ده‌ستخوه‌ڤه‌ ئینایه‌ و خه‌لكێ باژێرێ ناسریێ یه‌ ل باشوورێ عیراقێ. مخابن د سالێن بۆری دا بودجه‌كا زه‌به‌لاح ل به‌ر ده‌ستێ حكوومه‌تا هه‌رێمێ بوو و چه‌ندین زانا و بسپۆرێن شوونواران ژی ل هه‌رێمێ هه‌بوون و نوكه‌ ژی یێن هه‌ین، به‌لێ نه‌ ب تنێ حكوومه‌تێ بزاڤێن وه‌سا نه‌كرن، به‌لكو هه‌تا وه‌كو پێدڤی ئه‌و شوونواره‌ نه‌هاتینه‌ پاراستن و سه‌خبێركرن ژی، نموونه‌ ژی سه‌خبێركرنا پرا به‌ری یا مایه‌ هه‌لاویستی ژبه‌ر نه‌بوونا دراڤی و شوونوارێن خنس و چه‌ندین جهێن دی.

ل دووڤ راپۆرته‌كا كه‌نالێ رووداو، وان پێزانین هه‌نه‌ كو ئه‌فسه‌ره‌كێ به‌رێ یێ له‌شكرێ سه‌دامی ل قه‌زا تله‌عفه‌رێ خوه‌ راده‌ستی هێزێن ئه‌مریكی كریه‌ و ب وان راگه‌هاندیه‌ كو سه‌دام حسێنی چه‌كێ كیمیاوی ل ئێك ژ كۆچكێن خوه‌ ل نێزیكی دهۆكێ یێ ڤه‌شارتی.
راپۆرتا ناڤبری ئاماژێ دده‌ت كو تیمه‌كا تایبه‌ت یا ئه‌مریكی ب گۆمانا هه‌بوونا چه‌كێ كۆمكوژ، ل ده‌ستپێكا ڤێ مه‌هێ كۆچكه‌كا سه‌دام حسێنی سه‌رۆكێ پێشتر یێ عیراقێ ل ده‌ڤه‌را ئینشكێ پشكنی یه‌ و خه‌لكێ ده‌ڤه‌رێ ژی ئاگه‌هداری هاتنا وێ تیما ئه‌مریكی بوویه‌ كو هنده‌ك جهێن تایبه‌ت ل وێ كۆچكێ كولاینه‌.
وه‌لاتیه‌ك ده‌ڤه‌رێ د راپۆرتێ دا دبێژیت” تیمه‌كا ئه‌مریكی هاتبوو و نه‌هێلابوو كه‌س نێزیكی وی جهی ببیت ئه‌وێ هاتیه‌ كولان و دبێژن تشت یێ بری”. وه‌لاتیه‌كێ دی دبێژیت” به‌ری جه‌ژنێ ب دو رۆژان هاتبوون و جه یێ كولای، به‌لێ كه‌س نزانیت كا چ ژێ راكریه‌”. رێڤه‌به‌رێ ناحیا سه‌رسنكێ ژی هاتنا وێ تیما ئه‌مریكی بۆ كه‌نالێ رووداو پشت راست كریه‌.
ل دووڤ پێزانینێن من هه‌كه‌ یێ شاش نه‌بم، پتر ژ 40 كۆچكان ژلایێ سه‌دام حوسێنی ڤه‌ ل ده‌ڤه‌رێن سه‌رسنكێ و ئاشاوا و ئینشكێ و گاره‌ی هاتبوونه‌ ئاڤاكرن و هه‌ر 40 كۆچك نێزیكی دهۆكێ نه‌ و پتریا وان د ناڤبه‌را 1988 – 1990 هاتبوونه‌ ئاڤاكرن، هه‌كه‌ ئه‌و ده‌نگوباسێ رووداوێ ئاماژه‌ پێ دای كو یێ گه‌هشتیێ ل دۆر دانپێدانا وی ئه‌فسه‌رێ له‌شكرێ سه‌دامی ل دۆر هه‌بوونا چه‌كێ كیمیاوی ل كۆچكه‌كا وی ل نێزیكی دهۆكێ یێ دروست بیت و ئه‌و تیما ئه‌مریكی هنده‌ك جه ل كۆچكا ئێنشكێ كولابن، ئایا ئه‌ڤه‌ نه‌ جهێ پرسیارێ یه‌ كا وێ تیما ئه‌مریكی چ ل وان جهێن كولاین دیتیه‌، هه‌ر چه‌نده‌ ئه‌و وه‌لاتیێن بۆ رووداوێ ئاخڤتین بێ ئاگه‌هیا خوه‌ ژ ئه‌نجامێ كولانێ به‌رچاڤكریه‌؟ و ئایا هه‌كه‌ سه‌دامی چه‌كێ كیمیاوی ڤه‌شارت بیت، دێ تنێ ل كۆچكا ئینشكێ ڤه‌شێریت؟ یان دێ ل هه‌موو كۆچكان، یان پتریا وان ڤه‌شێریت؟ ل ده‌ستپێكا سالێن نۆتان مه‌ گه‌له‌ك جاران گوه لێ دبوو كو سه‌دامی (یورانیۆم) ل سه‌رێ چیایێ گاره‌ی ئاشكرا كربوو و دئینا ده‌ر و من هه‌تا نوكه‌ نه‌زانی یه‌ كو لایه‌نه‌كی ل دهۆكێ ب شێوه‌كێ فه‌رمی ئه‌و چه‌ندا دهاته‌ گۆتن پشت راست كربیت.
وه‌كو ئه‌م دزانین پتریا وان كۆچكان یێن هاتینه‌ ژناڤبرن و هه‌تا شوونوارێن هنده‌ك ژوان نه‌ماینه‌، به‌لێ هه‌تا نوكه‌ هنده‌ك ژوان یێن ماین، وه‌كو كۆچكا ئاشاوا و كۆچكا ل كوپیتكا چیایێ گاره‌ی و كۆچكا ئینشكێ و هه‌ر چه‌نده‌ پشتی بۆرینا 25 سالان ل سه‌ر سه‌رهلدانا 1991ێ، هه‌تا نوكه‌ چو ده‌نگوباسێن دیتنا چه‌كێ كیمیاوی ل دكۆچكێن سه‌دامی دا و ل ده‌وروبه‌رێن وان نه‌هاتینه‌ به‌لاڤكرن و هه‌تا چو شوونوارێن وی چه‌كی ژی وه‌كو نه‌خوه‌شی یان زیان ب چاندنێ و ئاڤێ نه‌هاتینه‌ دیتن، به‌لێ ل ڤێرێ پرسیاره‌ك ل ده‌ڤ مرۆڤێ په‌یدا دبیت ئه‌وژی دبیت وی ئه‌فسه‌رێ به‌رێ یێ عیراقێ راستی گوتبیت و دوور نینه‌ سه‌دامی تۆنێل ل ده‌ڤه‌رێن كۆچكێن خوه‌ لێ ئاڤاكرین ل دهۆكێ كولابن و ئه‌و چه‌كێ كیمیاوی و كۆمكوژ لێ ڤه‌شارت بیت و هه‌تا نوكه‌ كه‌سه‌كێ ئه‌و تونێل ئاشكرا نه‌كربن؟!.

به‌ری چه‌ند ڕۆژان ئه‌ز و هه‌ڤاله‌ك ل هه‌ولێرێ بووین، پشتی كارێ مه‌ ب دووماهی هاتی، مه‌ ترۆمبێلا وی ل پاركه‌كا بچووك یا ڕاوه‌ستاندنا ترومبێلان ل نێزیك كه‌لا هه‌ولێرێ ڕاوه‌ستاند و به‌ر ب بازاری ڤه‌ چووین.
ل چایخانه‌كا به‌رامبه‌ر مه‌یدانا كوترا ئاشتیێ ڕوونشتین، ل به‌رامبه‌ری مه‌ زه‌لامه‌كێ ب به‌رچاڤك یێ ڕوونشتی بوو، زیق و زیق به‌رێ وی ل مه‌بوو، پشتی مه‌ چایا خوه‌ ب نیڤی كری، هێشتا ئه‌و زه‌لام یێ ب وی ڕه‌نگی بوو خوه‌ لڤینه‌ك ژی نه‌دكر، من گۆته‌ هه‌ڤالێ خوه‌ ئه‌ڤی خێره‌، گۆت بهێله‌ ئه‌و یێ چوویه‌ د دالغه‌كا كویر و دویر دا و یێ گه‌هشتیه‌ سه‌رده‌مێ مه‌له‌كیه‌تێ ل عیراقێ، مه‌ قۆرچا دووماهیێ ل چایێن خوه‌دا و ڕابووین و 500 دینار دان حه‌قێ دو چایان، شاگردێ چایخانێ گۆته‌ مه‌ ( مامۆستا ده‌كات هه‌زار دینار). .. من گۆتێ بۆچی مامۆ هه‌زار دینار؟ گۆت ئاخر ئه‌مه‌ چایخانه‌ی قه‌ردارانه‌ مامۆستا.. . من گۆتێ ڤێجا ما دێ ب 250 دینارێن زێده‌ یێن مه‌ قه‌رێن خوه‌ ده‌ن؟.
پیچه‌كێ ژ چایخانێ دووركه‌فتین، هه‌ڤالێ من گۆت، چایخانا قه‌رداران یا بۆ من بوویه‌ مه‌ره‌ق ودڤێت بزانم مه‌سه‌لا وی ناڤی چیه‌، من گۆتێ وه‌ره‌ بهێله‌ وی ژی كولاڤێ خوه‌ كره‌ سه‌رێ مه‌ وه‌كو گه‌له‌كان، پرسیارا دوكانداره‌كێ نێزیكی چایخانێ كر، بۆچی ڤێ چایخانێ 500 دینار بۆ هه‌ر چایه‌كێ ژ مه‌ وه‌رگرتن و چ مه‌سه‌لا ناڤێ وێ یه‌؟، گۆته‌ مه‌ ل سه‌رده‌مێ مه‌له‌كیه‌تێ جاره‌كێ مه‌لیكێ عیراقێ فه‌یسه‌ل هاته‌ هه‌ولێرێ و ئه‌و ل گه‌ل چه‌ندین كه‌سێن دگه‌لدا ل ڤێ چایخانێ ڕوونشتن و چا ڤه‌خوار، به‌لێ چوون و پارێ چایێن خوه‌ نه‌دان، له‌وما ناڤێ وێ یێ بوویه‌ چایخانا قه‌رداران..
ب ڕێ ڤه‌، سوحبه‌تا مه‌ ل سه‌ر وێ چایخانێ بوو و هزار دینارێن دو چایان و ڤێ قه‌یرانێ و ئه‌رزانكرنا بهایان، ده‌مێ گه‌هشتینه‌ پاركا ڕاوه‌ستاندنا ترومبێلان، هه‌ڤالێ من هزار دینار دانه‌ كرێكارێ ل به‌ر پاركێ، به‌لێ كرێكاری گۆتێ، مامۆستا دو هه‌زار دینارم بدێ. من گۆته‌ هه‌ڤالێ خوه‌ دیاره‌ ئه‌ڤه‌ ژی پاركا قه‌ردارانه‌ و مه‌لیكێ عیراقێ ترومبێلا خوه‌ ل ڤێرێ ڕاوه‌ستاندبوو و ده‌مێ ده‌ركه‌فتی پارێ خوه‌ نه‌دایه‌، ل كرێكارێ پاركێ زڤریم كو كه‌سه‌كێ د سه‌ر 40 سالیێ دابوو و من گۆتێ ڤێ قه‌یرانێ و دو هزار دینار، هه‌موو پارك ب هزار دینارانه‌، گۆته‌ من مامۆستا هه‌زاری چی و حالی چی دو هه‌زاره‌ دو هه‌زار و له‌ هه‌موو پاركه‌كان وایه‌، به‌رده‌وامبوو و گۆت ئه‌تو ده‌وێت پێم بلێی له‌ دهۆك پارك به‌ دو هه‌زار دینار كه‌متر هه‌یه‌؟. ب مه‌نده‌هوشی ڤه‌ من گۆتێ ب هزار و 100 دیناریش نیه‌، هه‌موو به‌ هه‌زاره‌، سه‌رێ خوه‌ هه‌ژاند ویێ د وێ هزرێ دابوو ئه‌ز ڕاستیێ نابێژم، هه‌ڤالێ من ژی دو هزار دینارێن وی كرنه‌ دده‌ستی دا.
ده‌مێ داگرتنا پانزینێ هات و چووینه‌ پانزینخانه‌كێ، ل ده‌رگه‌هێ پانزینخانێ هاتبوو نڤیسین پانزینی سوپه‌ر به‌ 950 دینار، من گۆته‌ هه‌ڤالێ خوه‌ بزڤره‌ نه‌چه‌ د ژۆرڤه‌، مه‌لكێ عیراقێ پانزین ل ڤێ پانزینخانێ داگرتبوو و ل سه‌ر 120 ژ پانزینخانێ ده‌ركه‌فتبوو و پاره‌ نه‌دابوون، زوو ب ده‌ركه‌ڤه‌ هه‌كه‌ دێ قه‌رێن وی ل ڤێرێ ژی ده‌ین.

پشتی حوكمه‌تا عێراقێ ئینان و كڕینا مریشك و ئالفێ ئاژه‌لان ژ هه‌رێما كوردستانێ بۆ عێراقێ قه‌ده‌غه‌كری و بوویه‌ ئه‌گه‌رێ گه‌هاندنا زیانێن مه‌زن ب جوتیارێن هه‌رێمێ، ل ڕۆژا 16 ڤێ مه‌هێ، شانده‌كێ حوكمه‌تا هه‌رێما كوردستانێ ب سه‌رۆكاتیا وه‌زیرێ چاندنێ سه‌ره‌دانا به‌غدا كر بۆ دانوستاندنێ ل گه‌ل لایه‌نێن په‌یوه‌ندیدار ل دوور وێ پرسێ.
چوونا وه‌زیرێ چاندنێ بۆ به‌غدا ب تنێ ژبۆ ئارمانجه‌كێ و ئه‌ركه‌كێ ده‌ستنیشانكری بوو و دیاره‌ ئومێده‌ك ژی ل ده‌ف هه‌بوو كو دێ سه‌ركه‌فتنێ د وی ئه‌ركی دا ئینیت، به‌لێ ئه‌و ئومێد ب ده‌ستڤه‌ نه‌هات و پشتی زڤرینا وه‌زیری بۆ هه‌رێمێ، مه‌ ب چو شێوه‌كێ گوه لێ نه‌بوویه‌ كو حوكمه‌تا عێراقێ بریارا خوه‌ یا هه‌لوه‌شاندی.
دوهێ سپێدێ ده‌مێ من سایتێ رووداوێ ڤه‌كری، ده‌نگوباسه‌ك ب مانشێته‌كێ مه‌زن هاته‌ به‌رچاڤێ من ( د كۆمبوونا شاندێ هه‌ولێرێ و به‌غدا كورسیا وه‌زیرێ چاندنێ یا نزمتر بوو). !!! و تێدا هاتیه‌ كو وه‌زیرێ چاندنێ دوو هه‌لویست به‌رامبه‌ر به‌رپرسێن به‌غدا یێن تۆماركرین، من هزركر ئه‌ڤی وه‌زیری ژبلی ڕاكرنا قه‌ده‌غه‌كرنێ ل سه‌ر مریشكێن هه‌رێمێ، دبیت ده‌ستكه‌فته‌كێ دی یێ مه‌زنتر ب ده‌ستڤه‌ ئینابیت و كاره‌كێ دیرۆكی بۆ ملله‌تێ خوه‌یێ دبن قه‌یرانێن دارایی دا، كربیت، ب تایبه‌تی پشتی چه‌ندین شاندێن هه‌رێمێ یێن جورا و جور چووینه‌ به‌غدا و زڤرین ده‌ست ژ پێیان درێژتر وسه‌ركه‌فتن د دانوستاندنێن خوه‌ دا نه‌ئینای.
ده‌مێ ناڤه‌رۆكا هه‌ردوو هه‌لویستێن وه‌زیری ل به‌غدا من خواندی، گوهشینه‌ك ل ده‌ف من په‌یدابوو كو مخابن ده‌زگه‌هه‌كێ بێ ركابه‌ر ل هه‌رێمێ ب ڤی شێوه‌ی ڕه‌فتارێ ل گه‌ل خوانده‌ڤانێ خوه‌ بكه‌ت و سه‌رنه‌كه‌فتنا وی شاندێ حوكمه‌تا هه‌رێمێ د ئه‌ركێ خوه‌ دا، ب سه‌ركه‌فتن ب هه‌ژمێریت د دوو هه‌لویستێن جودا و دوور ژ ئه‌ركێ سه‌ره‌كی یێ چوونا شاندێ هه‌رێمێ بۆ به‌غدا.
هه‌لویستێ دیرۆكی یێ ئێكێ ئه‌وێ وه‌زیرێ چاندنێ ل به‌غدا تۆماركری ( ل دووڤ رووداوێ) ده‌مێ ل گه‌ل شاندێن هه‌ردو وه‌زاره‌تێن چاندنێ و ساخله‌میێ یێن عێراقێ كۆمبووی كو وه‌زیرێن وان سه‌رۆكاتیا شاندێ عێراقی دكر، كورسیا وه‌زیرێ كوردستانی ژ كورسیێن هه‌ردو وه‌زیرێن عێراقێ یا نزمتربوو و وه‌زیرێ كورد گوته‌ وان كورسیا من ب گوهۆڕن و كورد ژ هه‌وه‌ كێمتر نینن و ئه‌م فێر نه‌بووینه‌ سه‌رێ مه‌ یێ نزم بیت و ل جهێن نزم ژی ڕوونین.
ده‌نگوباس ب شانازی ڤه‌ دبێژیت ژی ( ئه‌ڤ هه‌لویستێ وه‌زیرێ چاندنێ ل ده‌ف وه‌زیرێن عێراقی یێ سه‌یر بوو، له‌وما نه‌چاربوون كورسیا وی ب گوهۆڕن). به‌لێ ئه‌و هه‌لویستێ سه‌یر بوو ل ده‌ف وان، چنكو وان چاڤه‌ڕی دانوستاندنێن ب زه‌حمه‌ت ل گه‌ل وه‌زیری دكر، نه‌كو وێ داخوازیا سه‌یر یا وی كری.
هه‌لویستێ دووێ یێ وه‌زیری، ده‌مێ چووینه‌ كۆنگرێ ڕۆژنامه‌ڤانی، تنێ ئالایێ عێراقێ یێ دانای بوو و وه‌زیری ئه‌ڤ چه‌نده‌ قه‌بوول نه‌كر و نه‌چاركرن بۆ كۆنگرێ ڕۆژنامه‌ڤانی بچنه‌ جهه‌كێ دی!!
رووداوێ د ڤی ده‌نگوباسێ خوه‌ دا، ئاماژه‌ یا ب ئوَفیسا به‌رپه‌رێ وه‌زیرێ چاندنێ ل فیسبووكی یا كری وه‌كو ژێده‌رێ ده‌نگوباسێ خوه‌، ئانكو ئۆفیسا وه‌زیری ل فیسبووكی یا ڤیای سه‌رنه‌كه‌فتنا وه‌زیری د ئه‌ركێ خوه‌دا ل به‌غدا ب وان هه‌ردوو هه‌لویستان ( كورسیا نزمتر و نه‌بوونا ئالای) په‌رده‌پوَش بكه‌ت و رووداو ژی یا كه‌فتیه‌ خه‌فكا ئۆفیسا وه‌زیری ل فیسبووكێ ( كو بێگۆمان راگه‌هاندكارێن كۆمه‌لا ئیسلامی ب ڕێڤه‌ دبه‌ن كو وه‌زیر سه‌ركرده‌كێ كۆمه‌لێ یه‌). ئانكو رووداوێ چو ئاماژه‌ ب ئه‌نجامێن دانوستاندنێن وه‌زیرێ چاندنێ ل به‌غدا نه‌كریه‌ كو بێگومان ئه‌وبوو (خه‌به‌رێ رۆژنامه‌ڤانیێ) سه‌ره‌كی، نه‌كو كورسیا وه‌زیری. !!
تێهنا سایتێ رووداوێ ب ئۆفیسا وه‌زیری ل فیسبووكی نه‌شكه‌ستیه‌ و یێ ڕابووی په‌یوه‌ندی ب وه‌زیری ب خوه‌ كری و رووداو دبێژیت (وه‌زیری ئه‌ڤ دوو هه‌لویسته‌ ل به‌غدا بۆمه‌ پشتراستكرن و هوورده‌كاری ژی بۆمه‌ به‌حسكرن) و وه‌زیری گۆت (من گۆته‌ هه‌ردو وه‌زیران هه‌وه‌ بۆچی ئالایێ كوردستانێ، ل گه‌ل ئالایێ عێراقێ نه‌دانایه‌، وان هنده‌ك هێجه‌ت گرتن، من ژی گۆتێ دڤێت ئالایێ كوردستانێ ل گه‌ل ئالایێ عێراقێ د كۆنگرێ ڕۆژنامه‌ڤانی دا هه‌بیت، یان نابیت ئالایێ عێراقێ ژی هه‌بیت). ل ڤێرێ وه‌زیری دیار نه‌كریه‌ كا به‌رسڤا هه‌ردوو وه‌زیرێن عێراقی چ بوو. !! بێگومان ژی هه‌كه‌ ئالایێ كوردستانێ ل گه‌ل ئالایێ عێراقێ دانابا، دا وه‌زیر هه‌ر به‌حس كه‌ت، به‌لێ دیاره‌ ئالایێ كوردستانێ نه‌دانایه‌، له‌وما به‌حس نه‌كریه‌ و دبیت وان بژارده‌یا دووێ هه‌لبژارتبیت، ئانكو كۆنگرێ ڕۆژنامه‌ڤانی بێ هه‌ردوو ئالایان هاتبیته‌ ئه‌نجامدان؟!
ده‌مێ من خواندنا ده‌نگوباسی ب دووماهی ئینای و من چو تێدا نه‌دیتی ل دوور ئه‌نجامێن دانوستاندنان، ئێكسه‌ر من په‌یوه‌ندی ب هه‌ڤاله‌كی كر كو ڕێڤه‌به‌رێ رێڤه‌به‌ریه‌كا وێ وه‌زاره‌تا كوردستانی یه‌، وی ژی گۆته‌ من ئه‌ز نوكه‌ یێ وی ده‌نگوباسێ رووداوێ دخوینم و چو به‌حسێ ئه‌نجامێن چوونا وه‌زیرێ چاندنێ نابینم، نه‌ ژلایێ وه‌زیری و نه‌ ژلایێ رووداوێ ڤه‌ و گۆته‌ من ژی ( بۆته‌ پشت ڕاست دكه‌م پشتی وه‌زیر ژ به‌غدا زڤری، حوكمه‌تا عێراقێ بریار دا هنارتنا هنده‌ك ده‌رمانێن تایبه‌ت ب ئاژه‌لان ڤه‌ ژی بۆ هه‌رێما كوردستانێ بهێته‌ قه‌ده‌غه‌كرن).