NO IORG
نووترين نووچه
Authors Posts by سەیفوللا محەمەد

سەیفوللا محەمەد

سەیفوللا محەمەد
16 POSTS 0 COMMENTS

7

سەیفوللا محەمەد

وەكو دیار، زمان نە بتنێ ئالاڤێ ئاخفتن و لێك تێگەهشتنێ یە، ژ بۆ دەربڕین و دانوستاندنا ڕۆژانە كو كارو بار پێ ب ڕێڤە بچن، بەلكو زمان ستوونەكا هەرە ب هێزە ژ بۆ ڕاگرتنا ئاڤاهییێ مان و ناسنامە و هەبوونا نەتەوەیی، ئەم ژی وەكو كورد، خودان زمانەكی خوەسەر و ڕەسەنین، ل گەل هندێ زمانەكی گەلەك زەنگین و بەرفرەهە، ئەو ژی ب هەبوونا گەلەك زاراڤ و دەڤوكێن جودا چودا، هەر ژ ڤێ ئێكێ ژی شیایە خوە لبەر هەموو گەف و بزاڤێن ژناڤبرنێ بگریت و زیندی بمینیت، لەوا دڤێت ئەم شانازییێ پێ ببین و ژ چ زمانێن بیانی كێمتر نە بینین، ئەڤە ئەركە ل سەر ملێ هەر تاكەكی كورد چ ل كوردستانێ بیت، یان هەر قولاچكەكا جیهانێ و ئەڤرو زمانێ مە زمانەكی فەرمی و دەستوری یە د دەولەتا شیراقا فیدرالدا، ژبەر هندێ چ ڕێگرێن یاسایی نینن زمانێ مە د سازییێن دەولەتێدا نەهێتە بكار ئینان، چ ل جڤاتا نوونەران یان جڤاتا وەزیران و هەر سازییەكا دی.
لێ مخابن پەرلەمانتارێن مە و هەر خودان پلە و پوستەكێ ل بەغدا نوونەرییا مە دكەن، وێ بستەهییێ نادەنە خوە ب زمانێ خوە باخڤن، هەتا یێ نە ڕەهوان ب عەرەبییێ ژی، بزاڤێ دكەت ب عەرەبی باخڤیت، هەكە چەند عەرەبییا وی كەچ و شكەستی ژی بیت، هەر وەكو شەرم و كێماسی ب زمانێ خۆ باخڤیت و ئەڤە وێ چەندێ دگەهینیت، كو ئەم خوە ب خۆ بهایێ وێ خالا دەستوری كێم و چنە دكەین، یا كو گرێدای فەرمیكرنا زمانێ مە یێ كوردی.
گەلەكا گرنگە، هەر كوردەكی خودان پلە و پوست ل بەغدا، ب تایبەت نوونەرێن پەرلەمانی شارەزاییەكا باش د عەرەبیدا هەبیت، ژ بۆ هندێ تێگەهشتنەكا باش و شرۆڤەیەكا دروست بدەتە هەر خال و بەندەكا د یاسایێن جودا جودا دا دهێن، لێ ئەڤ چەندە نابیتە هێجەت كو د ڕوینشتنێن پەرلەمانیدا، یان د كونفرانسێن ڕۆژنامەڤانیدا، یان هەر دانوستاندن و سەرەدانێن فەرمیدا، زمانێ كوردی بێتە پاشگوهـ هاڤێتن و كار پێ نەهێتە كرن.
ئەڤرو ئیراق وەكو دەولەتەكا فیدرالی دهێتە ناسكرن، ژ دو پێكهاتەیێن سەرەكی و دو زمانێن فەرمی و دەستوری، ئەڤجا چ لایەنەكی ماف نینە زمانێ خۆ ل سەر لایێ دی بسەپینیت، هەر لایەكی مافێ هەی ب زمانێ خوە باخڤیت و ئەگەر لایەك د لایێ دی نەگەهیت، هینگێ فەرە وەرگێڕ هەبن و ب ڕێكا وەرگێڕانی سەردەری بهێتە كرن.

5

سەیفوللا محەمەد

چ پێ نەڤێت جڤاكێ مە یێ كوردی ژ هژمارەكا زێدە یا هوز و عەشیران پێك د هێت  و چێدبیت هەر ئێكی دەڤەرەكا جۆگرافی یا دەستنیشانكری هەبیت، لێ ژ بەر گەلەك ئەگەران تێكهەلبوونەكا زێدە پەیدا بوویە و نوكە عەشیرێن جودا جودا د ئێك دەڤەردا دهێنە دیتن و هەر ژ كەڤندا د گەل ئێكدا دژین، ئەڤە ژی بوویە ئەگەرێ پەیدابوونا خزم و خزماتییەك بەرفرەهـ د ناڤ هەموو هۆز و عەشیران دا، ئەڤ چەندە ژی پتر ڕۆن و دیار دبیت، دەمێ هەڤژینا كەسەكی وەغەرا دووماهیێ‌ د كەت، دێ بینی د پوستەرێن ئاگەهداركرنێ دا، یا نڤیسی  فلان كەسا فلان عەشیرێ هەڤژینا فلان كەسی ژ فلان عەشیرێ (ئانكو عەشیرەكا دی) یا وەغەركری، ڕۆژانە ئەڤ پوستەرە دهێنە دیتن، كو دوو هەڤژینن و هەر ئێك ژ عەشیرەكێ یە، ئەڤ ڕەنگە خزماتی د ناڤ هەموو عەشیران دا هەیە، ئانكو د ناڤ خێزانێن واندا خال و خوارزایی هەیە و خوینا وان تێكەل بوویە، ئەڤ تێكهەلبوون وێ چەندێ د سەلمینیت، كو چ جوداهی د ناڤبەرا چ عەشیران دا نینە و هەموو وەكو ئێكن و ژ هەڤ ناهێنە ڤەقەتیان، هەر چەندە هەر ئێكی تایبەتمەندییێن خوە هەنە و جهێ ڕێزگرتنێ نە، لێ یا من دڤێت بێژم و ب مخابنی ڤە د بینم كو ئەڤرۆ ساخلەتەك گەلەك نە جوان د ناڤ هەموو عەشیر و هەتا بابكان دا پەیدا بوویە، ئەو ژی هەر ئێكی ئالایەك تایبەت بۆ خوە چێكرییە و د ناڤ هەلكەفت و شەهیانان دا دهێنە بلندكرن، وەكو خوە دانە ناسكرن و هێمایەكا عەشیرەتێ ب كار د ئینن، ئەڤ چەندە ب كێماتی دوو كارتێكرنێن نەرینی و خراب ل پاش خۆڤە د هێلن، یا ئێكی جڤاكی د ئێخیتە چارچوڤەیەكی عەشیرگەری بەرتەنگدا و هەڤڕكی و دوبەرەكییێ د ناڤبەرا عەشیران دا پەیدا دكەت، چێدبیت تا ڕادەیەكی كارتێكرنێ د پروسەیا پێكئینانا هەڤژینییێدا ژی بكەت و ئێدی چاڤێ هەر كەسی پتر ل عەشیرا وی بیت خوە جودا ژ عەشیرێن دی ببینیت، یا دویێ بەلاڤبوونا ڤێ دیاردێ ئەو ئالایێ سیبەرا خوە ل هەموو عەشیران دكەت و ل بن چەترێ وێ هەموو عەشیر و پێكهات خڕڤە دبن، بێتە پاش گوهـ خستن و گرنگی پێ نەهێتە دان، ئەو ژی ئالایێ ڕەنگینێ كوردستانێ یە، یێ‌ كو ب هزاران قوربانی بۆ هاتینە دان و بوویە هێمایەك نەتەوی و نیشتیمانی و ژ هەر ئالایەكی پیرۆزتر و ب بهاترە.

3

سەیفوللا محەمەد

چ پێ نەڤێت ئەڤرۆ ل بەرسایا ڤێ تەكنۆلۆژییا پێشكەفتی و سەردەم، ڕاگەهاندن و ب تایبەت سۆشیال میدیا بوویە بەشەك هەرە گرنگ د ژیانا هەر كەسیدا و ڤەحەواندییە د ناڤ هەر مال و خێزانەكێدا، هیر و گر ب خوەڤە گرێداینە و هەر ئێك ب ڕەنگەكێ سەردەرییێ د گەلدا دكەت، چ ب باشی و مفا وەرگرتن و چ ب خرابی و زیاندار، لێ ئەو سەردەرییا زێدەتر خراب و كرێت د ڤی واریدا دهێتە دیتن، ئەوە گەلەك كەس د بەرپەڕێن خوەدا یان د پەیچێن جودا جودا دا، هندەك لێدوانا ل سەر ناڤێن هندەك كەساتییان بەلاڤ دكەن كو نە ژ دویر و نە ژ نێزیك ئاگەهـ ژ ڤێ چەندێ نینن و بێ بنەمانە، ئەڤ لێدوانە ژی ئەون یێن كو خەلكی د ئازرینن و گەلەك دلتەنگ نە ئارام دكەن، ئەڤجا بەرانبەر هندێ گەلەك كەس بێی كو ڕاستییا بابەتی بزانن، دێ ڕابن سەدان تومەتا بۆ ڤان كەسێن نە تێ و نە ژێ چێكەن و ب دەهان گۆتنێن كرێت و نە هەژی د دەرهەق واندا بێژن.
بێ گومان ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ پەیدابوونا دلڕەشی و دوبەركییێ و نەڤیانێ د ناڤ جڤاكیدا، نە دویرە ئەڤ كەسێن ب ڤان كاران ڕادبن پالدای بن ژ هندەك جهان ڤە و مەرەمێن خوە یێن تایبەت هەبن، لەورا د ڤێت ب هیچ ڕەنگەكی پشتەڤانییا ڤان نەهێتە كرن و باوەری ب هەر گۆتنەكێ یان لێدوانەكێ نەهێتە كرن بێی كو ڕاستییا وێ بهێتە زانین، ب مخابنی ڤە د بێژین ئەڤ دیاردە گەلەك بەربەلاڤ بوویە ل سۆشیال میدیایێ و ڕەگڤەدانەكا خراب ل سەر جڤاكی پەیدا كرییە، چونكی ئەڤ ڕەفتارە دویرە ژ ڕەوشت و تیتالێن پاقژێن جڤاكێ مە.
لەوا دڤێت ب هەر ڕەنگەكی هەبیت ڕێگری ل ڤێ چەندێ بهێتە كرن و سنۆرەك بۆ بهێتە دانان، ئەڤجا چ ژلایێ جهێن بەرپرس و پەیوەندیدارڤە دویڤچوون و لێپرسین بهێتە كرن، یان ژلایێ وان كەسێن د بنە قوربانی ڕەفتارێن كەسێن دەرون نزم و بێ هەلویست، كو سكالایان ل سەر وان تۆمار بكەن و ب ڕێكێن یاسایی مافێن خوە ژێ وەربگرن، داكو ببیت وانە بۆ هەر كەسی خۆ تووشی ڤێ دیاردا خراب و نەڕەوا بكەت.

5

سەیفوللا موحەمەد

گەلەك جاران كێشەیێن بچووك چێدبن و چێدبیت گەلەك ب ساناهی بهێنە چارەكرن و ب دووماهی بهێن، لێ مخابن هندەك جاران ژبەر بێهنتەنگییا مرۆڤی و لەزكرن د بڕیارێ دا ئەڤ كێشە مەزن و بەرفرەهـ دبن، دگەهیتە ئەنجامێن گەلەك خراب و نەچاڤەڕێكری، لێ د پەیدابوونا هەر كێشەیەكێ دا چ بچووك و چ مەزن، هەكە مرۆڤ ل سەرخوە بیت و بێهنفرەهـ بیت و شرۆڤەیەكا دروست بدەتە ئەگەرێ پەیدابوونا وێ كێشێ ، مسۆگەر ب ساناهی و دلخۆشكەر دێ ژ ناڤ دەركەڤیت.
نموونەیەكا گەلەك دلخۆشكەر د ڤان ڕۆژاندا ل سەر شاشەیێن تیڤییا و سوشیال میدیایێ هاتە دیتن ل سەر وی گەنجێ ژێهاتی ( هارون ) ێ شۆفێر تەكسی و وی زاڕۆكێ جاما ترۆمبێلا وی شكاندی، لێ هارونی جوانترین هەلویست وەرگرت و بێی هیچ ڕەفتارەكا نەجوان بكەت، دەستێ خوە ب سەری دا ئینا خوار و ژ هەموو دلێ خوە گۆتێ، گوری چاڤێن تە بیت، چ نینە، هەتا داخواز ژ دەیبابێن وی ژی كر، كو نەجوان دگەل نە ئاخڤن و دلمای نەكەن، هەر ڤێ ڕەفتارا جوانا هارونی وەكر زاڕۆك ژی هەست ب شاشییا خوە بكەت و ب ناخەكی تژی خەمگینی داخوازا لێبۆرینێ بكەت و بێژیت، ئەز خەلەت بووم.
ڤان گۆتنێن جوانێن زاڕۆكی و هەلویستێ جوانێ هارونی، ئەم هەموو مەندەهۆش كرین و مە ب سەیر و سەمەر دیت. ل ڤێرێ پسیارەك دهێتە پێش، بۆچی ل دەف مە هند سەیر بوو، كو هارونی ئەڤ هەلویستە وەرگرتی؟ بەرسڤ ژی دیار دبیت كو ئەم دوورین ژ ڤان هەلویست و ڕەفتارێن جوان و سەرەدەریكرنا باش ب تایبەت دگەل زاڕوكی، ئەڤجا چ وەكو دەیباب و خوشك و برا مەزن د ناڤ خێزانێ دا، یان وەكو ماموستا د قوتابخانەیان دا، یان هەر ڕەنگەك دی. ئەگەر نە، دێ بۆچی ڕەفتارا هارونی ل دەف مە سەیر بیت؟ ئەڤە ڕاستییەكە و دڤێت دانپێدانێ بكەین كو مە ژ لایەكێ گەلەك گرنگڤە مافێ زاڕۆكی بنپێ كرییە، ژبەركو مافێ زاڕۆكی یە دلۆڤانی پێ بێتە دان و دلنازك بین د گەلدا، چونكی ئەو ژی وەكو كەسەكی كێم ئەندام دهێتە هژمارتن، كا چەوا نابینەك پێدڤی دەستگرتنێ یە بۆ گەهاندنا وی ژ جهەكی بۆ جهەك دی، یان كەسەك شەلەلگرتی پێدڤی ب ڕاكرن و دەینانێ یە، زاڕۆك ژی ژ لایێ ئاقلی و تێگەهشتن و ژێكجوداكرنا قەنجی و خرابییێ كێم ئەندامە، ئانكو نە پێگەهشتییە، لەورا پێدڤی هاریكارییێ یە، هاریكاری ژی ئەوە یا كو هارونی نیشا مەدای، دلوڤانی پێ برن و شاشی یێن وی گەلەك ب ئاسایی وەرگری، ل دووف ئاقلێ وی یێ بچووك رەفتارێ د گەلدا بكەی، نەكو ژ گونەهبارا بێتە هژمارتن و توندتیژی د گەلدا بهێتە كرن. هارونێ دلپاك وانەیەك دا مە هەموویان، دڤێت ڤێ وانەیێ باش بخوینین و ژبەر بكەین چجارا نەهێتە ژبیركرن.

12

سەیفوللا محەمەد

چ پێ نەڤێت كو د ناڤ هەر جڤاكەكی دا تەخا ڕەوشەنبیر و نڤیسەران ب هەموو چەق و ڕوییێن خوەڤە تەخەكا بژارەیە و ئێكجار گرنگ و پێشەنگە، سەركاروانە د پێڤاژوویا پێشڤەچوونا جڤاكی دا.
ڤێ تەخی كارتێكرنەكا مەزن هەیە د گەلەك بۆاران دا، چ وەكو ڤەژاندن و پاراستنا زمان و مێژو و توڕ و كلتۆرێ نەتەوەی، یان ڤەدیتنا هزر و بیر و بۆچوونێن دبنە هوكار بۆ ڕەوشەنبیرییا جڤاكی و ئاراستەكرنا وی د ڕێڕەوەك ڕاست و ساخلەمدا، یا دیارە ئەگەر ل هەر مللەتەكی یان جڤاكەكی پێشكەفتی ژی بنێرین، دێ بینین هەر ل سەر دەستێ ڤێ دەستەكێ بوویە، ئانكو ڤێ تەخا ڕەوشەنبیر، چونكە چاڤكانییا هەر ئافڕاندن و داهێنانەكێ بوویە.
هەر ژ بەر ڤێ ئێكێ ژی، ئەم وەكو جڤاكێ كوردی و ب تایبەت ل هەرێما كوردستانێ جیاواز ژ پارچەیێن دی یێن كوردستانێ كو خودان دەستهەلات و حكومەتین، شیانێن مە ژ هەر لایەكی ڤە نە كێمن بۆ هندێ پیتەدان ب ڤێ تەخێ بێتە دان و چەندەكێ هاریكار و پشتەڤان بن. لەوا ژی داخوازێ ژ كابینەیا نوو یا حكومەتا هەرێما كوردستانێ دكین، ب تایبەت وەزارەتا ڕەوشەنبیری، كو د كارنامەتا وێ دا بیت بۆ سالێن داهاتی جارەكا دی وەكو سالێن بەری قەیرانێ بەخشینا ڕەمزی یا ڕێزگرتنێ بۆ هەموو نڤیسەر و هونەرمەندان بزڤڕینن، هەر چ نەبیت ئەڤ تەخە ژی هەست ب هندێ بكەن كو بهایێ خوە هەیە و ڕۆلێ وێ یێ مەزن ل بەرچاڤ دهێتە وەرگرتن، چونكە هەتا نوكە وەكو تەخەكا پشتگوهـ خستییە، هەر چەندە ئەڤ تەخە گەلەك ماندی دبیت و خودان خزمەت و ڤەڕێژەكا بێ وێنەیە، دیسان وەكو مولكەكی گشتی دهێتە ناسكرن و د شێین بێژین سامانەكی نەتەوەی یە، ئەڤجا هاركاری و پشتەڤانییا وێ ژی بەرپرسیارییەكا مەزنە و ئەركەكی نەتەوەی و نیشتمانی گەلەك پیرۆزە.

3

سەیفوللا موحەمەد

هەلویست و هەلوەست وەرگرتن، كارڤەدانەكە دەربڕینێ ژ ڕەئی و بۆچوونا تاكەكی یان كومەكی دكەت، ل سەر كار و ڕەفتارەكا باش یان ژی خراب دهێتە ئەنجامدان، گەلەك جاران هەلوەست دهێنە وەرگرتن ژبۆ كریارێن باش، ئانكو مفادار و د بەرژەوەندا گشتی دا بن، ئەڤجا دەنگێ خوە ددەن دگەل و پشتەڤانییا خوە بۆ دیاردكەن، بێگومان ئەڤ هەلوەست وەرگرتنە گەلەك ب مفا و گرنگە، لێ یا گرنگتر ئەوە دەمێ هەلوەست وەرگرتن ب واتایا نەڕازیبوونێ بدەت دەمێ هەر كار و كریارەكا خرابكار ژ تاكەكی یان كومەكی پەیدا دبیت و د بیتە ئەگەرێ پەیدابوونا توندوتیژی و ترسێ و ئێمناهییا جڤاكی دهێتە تێكدان.
وەرگرتنا هەلویستێن نەڕازیبوونێ ل سەر كارێن نەڕەوا ئەركێ هەر تاكە كەسەكی یە، هەر ئێك ل گوڕەی شیان و بەرپرسیارییا خوە یا جڤاكی، ئەڤجا چەندین دەنگێن نەڕازیبوونێ بەرفرەهتر بیت و هەلویست بێنە وەرگرتن دێ كارتێكرنەكا باشتر هەبیت، دێ بیتە پەیامەكا چاكسازییێ و دیسان دێ هوشیارییەك دناڤ جڤاكی دا پەیدا بیت كو كەسی ماف نینە ژ بۆ بەرژەوەندییێن تایبەت سنوران ب بەزینیت و زیانێ بگەهینیتە بەرژەوەندییا گشتی.
ئەڤ هەلویست وەرگرتنە، دێ وەكو یاسایەكا جڤاكی ڕۆلێ خوە گێڕیت و دێ بیتە فاكتەرەك بۆ بهێزكرنا پەیوەندییێن جڤاكی، د گەل هندێ دێ بیتە هاریكار و ڕێخوەشكەرەك پێشوەخت بۆ بجهێینانا یاسایێ و سەروەرییا وێ د وەلاتی دا، ئانكو ئەڤ هەلویست وەرگرتنە دێ بیتە هاریكار بۆ بڕێڤەبرنا دەستهەلاتدارییێ ب ڕەنگەكێ گەلەك باشتر و ئاراستەكرن بۆ وەرار و پێشڤەچوونەكا بەردەوام، ئەم د شێین بێژین، ئەگەر جڤاكی هشیارییەك و پێگەهشتنەك باش هەبیت و خودان هەلویست بیت، دێ بیتە پشكەكا نەڤەقەتیای ژ دەستهەلاتێ، بڤێ چەندێ ژی دێ پتر بنەمایێن دیمۆكراسی و وەكهەڤی و مافدارییێ هێنە چەسپاندن.

9

سەیفوللا موحەمەد

ئەڤرۆ ئەم بەرەف پرۆسێسەكا گەلەك گرنگ ڤە دچین، ئەو ژی هەلبژارتنا نوونەرێن پەرلەمانێ تازە یێ ئیراقێنە، ل هەمی باژێڕ و باژێڕكێن كوردستانێ هەوەكا بەرفرەه یا بانگەشێ ژ لایێ حزب و لایەنێن سیاسی ڤە دهێتەكرن و بەربژارێن خوە دیار كرینە دهێتەكرن، ب هەمی شیانان ڤە پشتەڤانیێ لێ دكەن، بۆ هندێ بشێن دەنگێن پێدڤی بینن و سەربێخن. جەماوەرێ كوردستانێ ژی ب هەمی چین و توێژڤە هەتا ڕادەیەكێ باش پێشوازی ل ڤێ بانگەشێ كریە و پشكدار بوونە، سەرەڕای هەبوونا گل و گازندەیان ل سەر ڕەشا خرابا نوكە، ب تایبەت یا دارای و گیرۆبوونا مووچەی، لێ ژبەركو ئەڤ پرۆسێسە ڕەنگە خەباتەكا شارستانی و سەردەمیانەیە و جهێ خەباتا چەكداری و شۆڕەشا نەتەوی دگریت، چونكی ئارمانج هەر ئێكە و هەر ژ بۆ بدەستڤەئینانا مافێن ڕەوایێن گەلێ كورد و كوردستانییانە، لەوا ئەڤێ گەرموگوڕییا جەماوەری بخوەڤە دبینیت.
هەر چەندە هەڤڕكی و پێشبڕكییا حزباتی ل سەر دەستڤەئینانا پترییا دەنگان و مسۆگەركرنا پتر كورسییان یا هەی، لێ ئەڤ چەندە گەلەك ئاسایی و سروشتی یە، نیشانا ئازادی و دیموكراسیكرنا پرۆسسێ یە، یا دی ل سەر جەماوەری، ئانكو دەنگدەری دمینت، كا چەند باوەری ب وی بەربژاری و لایەنێ وی یێ سیاسی هەیە، كا دێ چەند شێت د پەرلەمانێ ئیراقێ دا بەرگریێ ژ مافێن دەستووری یێن ڤی مللەتی كەت، ئانكو یێ ڕژد بیت ل سەر دەستڤەئینانا مافێن نەتەوی، چونكو كێشەیا مە ل گەل بەغدا كێشەیەك نەتەوی یە و د ڕابۆری دا قوربانییەك مەزن بۆ هاتیەدان.
لێ یا من دڤێت بێژم و ب گرنگی دزانم، د ڤێ چەندێ دا هژمار گەلەك گرنگە، ئانكو هژمارا كورسییان، چونكی ژمارە هێزێ پەیدا دكەت و چەند ژمارە یا پتر بیت وەسا هێز دێ مەزن بیت، هەر ئەڤ هێزەیە دشێت هەر تشی بۆ لایێ خوە داگێڕیت، بلا نە ڤەشێرین، پەیداكرنا ڤێ هێزێ ژی دێ ب هەڤگرتنا هەمی هێز و لایەنێن سیاسی یێن كوردستانی پەیدا بیت، كو پاش ئەنجامدانا هەلبژارتنان، هەر ئێك و ل دویڤ ڕێژەیا دەنگێن ب دەستڤەئیناین ل بن چەترەكی خڕڤە بن و بەرەیەكی نیشتمانی كوردستانی پێكبینن، بۆ هندێ ئەڤ بەرەیە ببیتە ئەو هێزا مە ژێ گۆتی، هینگێ بێگومان ئەو هێزێن ئیراقی یێن ب هێز و سەركەفتی دێ بێ ڕێ بن كو هەڤپەیمانییا دگەل مە پێكبینن و ملكەچی داخوازی و مەرجێن مە بن د پێكێینانا حوكمەتا فیدرالی یا تازە دا و هەڤشریكیەكا ڕاستەقینە د ئیراقێ دا.

8

سەیفوللا موحەمەد

دهێتە زانین، كو ئاسایشا نەتەوی بۆ هەر مللەتەكی گەلەك فەر و پێدڤییە، مسۆگەركرن و پاراستنا وێ ئەركە ل سەر ملێ هەر تاكە كەسەكی و ب تایبەت دەستهەلاتێ، كو ڕێك و پلانێن خوە هەبن ژ هەر مەترسییەكی ب پارێزیت، ئاسایشا نەتەوی ژی گەلەك چەقان ب خوەڤە دگریت، ئێك ژ وان، ئاسایشا خوارنێ یە، ئانكو پەیداكرنا خوارنێ ژلایێ چەنداتی و چەوانییێ ڤە مسۆگەر و بێ كێماسی بیت، ئەگەر ژلایێ چەنداتییێ ڤە بەحس بكەین، باوەر دكەم چ كێماسی نینن و بازار پڕی یە ژ هەموو ڕەنگ و جۆرێن خوارنێ و هەر كەرستەیەكی بخوازی ب دەهان ناڤ و ناسناڤ یێن هەین.
بەلێ ئەگەر ئەم ژلایێ چەوانییێ ڤە لێ بنێرین، دێ بینین ب هیچ ڕەنگی ناگونجیت دگەل ئاسایشا خوارنێ و ل شوونا مفای زیانەكا مەزن د گەهینیت، هەتا نوكە بازاڕەكێ ساخلەم و بكێرهاتی یێ خوارنێ پەیدا نەبوویە، هەر وەكو دهێتە دیتن كو ڕۆژانە لیژنەیێن چاڤدێرییا بازرگانی چەندین تەنێن كەرەستەیێن خوارن و ڤەخوارنێ یێن خراب و دەم ب سەرڤەچوویی د ناڤ بازاڕی دا دەستەسەر دكەن و ژناڤ دبن، چ پێ نەڤێت كو بەهرەكا زێدە ژی دگەهیتە ناڤ خێزانان و بكار دئینن، بێ شك ژی ئەڤ خوارنە دبنە ئەگەرێ پەیدابوونا گەلەك جۆرێن نەخۆشییان و مەترسییێ د ئێخنە سەر ژیانا خەلكی، ڕاستییا ڤێ ژی باش دیار دبیت، دەمێ سەرەدانا نەخۆشخانا یان كلینیكان دكەی، دێ بینی كا چەند خەلك ل هول و بەردەروكێن نۆژداران كەفتینە ڕێزێ ژ گەنج و پیر و ژن و زاڕۆكان، كو هەموو تووشی نەخۆشییێن جودا جودا بووینە، ئەگەر پسیار ل سەر ئەگەرێن پەیدابوونا ڤان نەخۆشییان بهێتە كرن، باوەر دكەم پترییا بەرسڤان دێ ئەو بیت، كو ئەگەرێ سەرەكی، ئەڤ خۆارن و ڤەخۆارنێن خراب و نە د ساخلەمن، ئەڤجا سەرەڕای هندێ كو زیانێ د گەهیننە ساخلەمیا مرۆڤی، دگەل هندێ زیانەكا مەزن ژلایێ ماددی ڤە ئانكو دارایی پەیدا دبیت، چونكی ئەڤ نەخۆشە خەرجییەكا زێدە ژی دكەت ل سەرەدانێن نۆژداران و تاقیگەهان و كڕینا دەرمانان ژ بۆ چارەسەرییێ.
ئەگەر ب چاڤەكی ڕۆهنتر و بەرفرەهتر ل ڤێ كێشێ بنێرین، دێ بینین كێشەیەكا گەلەك مەزن و بەرفرەهە د ناڤ جڤاكی دا، د شێین بێژین مە جڤاكەك نەخۆش و نە ساخلەم یێ هەی، ئەڤە ژی مەترسییەكا مەزنە و ڕۆژ بۆ ڕۆژێ كارتێكرنا وێ خرابترە، لەوا هیڤیدارین ژلایەنێن پەیوەندیدار د حوكمەتێ دا پلانێن بەرفرەهتر و بهێزتر داڕێژن بۆ هندێ ئاسایشا خوارنێ بهێتە مسۆگەركرن و جڤاكەكی ساخلەم مە هەبیت، دوور ژ زیانێن جەستەیی و ماددی و هەر زیانەكا دی.

9

سەیفوللا موحەمەد

چ پێ نەڤێت، حوكمەتا بەغدا پێ ئاگەهە و باش دزانیت، سیاسەتا برسیكرنێ، ئانكو نەدانا مووچە و شایستەیێن داڕایی یێن هەرێما كوردستانێ چەند كارتێكرنەكا خراب ل سەر رەوشا جڤاكێ ب گشتی هەیە و چەند قەبارێ زیانێ مەزنە ژ هەر لایەكێڤە، پەیرەوكرنا ڤێ سیاسەتێ دژمنكارییەكا سۆر و سۆرە و گەلەك ڕۆهن و بەرچاڤە، لەوا ژی بێگومان بێژین ئەڤە هەوەكا دی یا ئەنفال و جینۆسایدێ یە، لێ ب شێواز و پلان و سیاسەتەكا جودا، چونكو یا دیارە د ڤی سەردەمی دا هەمی كار و كریار، چوون و هاتن، بازار و ژین و ژیارا پترییا خەلكی ل سەر هەبوونا پارەی یە، پارە ژی ب ڕێكا وەرگرتنا مووچەیێ هەیڤانەیە. لێ نەدانا مووچەی یان گیرركرن بۆ دەمێن درێژ، هەڤسەنگییێ تێكددەت و شەلەژانێ دئێخیتە هەمی دەراڤێن ژیانێ. ئەم دێ چەند خالەكا دیاركین ژ بۆ هندێ بزانین كا بێ پارەیی چەند كارتێكرنا خوە یا خراب و وێرانكەر هەیە.
١_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر خێزانێ، چونكو دلمان، سلبوون، گلی وگازندە، شەڕەدەڤ و نەئارامی د ناڤ خێزانێدا پەیدا دبیت و بەرداوامییا وێ چێدبیت بگەهت ڕاددێ ژێكجودابوونا ژن و مێران و خێزان بهەلوەشیت.
٢_ بێ پاەریی، ئەنفالەكە ل ل سەر سیستەمێ پەروەردێ و كارتێكرنەكا زۆر خراب هەیە ل سەر ڕەوشا مامۆستایی و خواندەڤایی، ب تایبەت خواندەڤایێ پەیمانگەه و زانكۆیان، ژ بەر خەرجیێن ڕۆژانە و كرێیا هاتن و چوونێ، چێدبیت گەلەك خواندەڤان نەشێن ڤان خەرجییان بكەن و دەست ژ خواندنێ بەردەن.
٣_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر پروسەیا ئاڤاكرنێ و كارتێكرنەكا خراب ل سەر ڕەوشا كاركەر و ڕێنجبەری دكەت، ژ بەر كو كار ب دەست ناكەڤیت ژ بۆ پەیداكرنا نانێ ڕۆژانە.
٤_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر چاندنێ و بەرهەمێ جۆتیاری، ژ بەركو بەرهەمێ وی ل بازاری بێ بها و هەراج دبیت و مفای ژ كەدا خوە یا سالێ نابینیت، بەلكو زیانێن مەزن ڤێ دكەڤیت.
٥_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر لڤینا بازاری وكڕین و فرۆتن گەلەك لاواز دبیت، چێدبیت دكاندار و خودان ماركێت و فرۆشگەه ژ دەرهەق كرێ یێن هەیڤانە دەرنەكەڤیت.
٦_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر پروسەیا پێكئینانا هەڤژینییێ، ژ بەركو خەرجییێن مەزن دڤێن بۆ ڤێ چەندێ و گەنجان پێچێبوون نابن هەڤژینییێ پێك بینن و قەیرەبوون پەیدا دبیت.
٧_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ل سەر پەیوەندی یێن جڤاكی ، سەرەدان و تێكەلی د ناڤبەرا كەسوكار و خزم و هەڤال و دۆستان گەلەك لاواز دبیت، ئانكو جڤاكەكا پەرتەواز پەیدا د بیت.
٨_ بێ پارەیی، ئەنفالەكە ژ بۆ تێكدانا سنج و ڕەوشت و تیتالان، دانا قەر و دەینان بۆ كەسێن پێدڤی بزەحمەت دكەڤیت، ئەڤجا بەرێ خەلكەكی دكەڤیتە كارێ نەڕەوا، وەكو دزییێ و خاپاندن و فێلبازییان.
ئەگەر ل سەر هەر خالەك ژ ڤان خالان هویرتر و كویرتر بچینە د ناڤدا دێ بینین گەلەك تا و چەق ژێ دچن و هەر ئێكی ئەنجامەكی گەلەك خراب یێ هەی، ئەڤجا بێین و ڤان هەمی ئەنجامان د چارچوڤەكێدا خڕڤە بكەین، مسوگەر دێ بینین كارتێكرنا وێ نە ژ یا ئەنفال و جینرسایدێ كێمترە، ئەنفالە لێ ب شێوازەك دی.

9

سەیفوللا موحەمەد

هەر چەندە پاش ڕوخانا ڕژێما بەعس، مە وەسا هزركر كو ئیراق بەرەف گوهۆڕینێن مەزن ڤە دێ چیت و وێ مێژوویا تەحلا دەهان سالان دێ وانەیەك مەزن ژێ وەرگریت. ئێدی دیموكراسی و وەكهەڤی و مافێ مرۆڤی دێ هێتە چەسپاندن و چ جوداهی نابن د ناڤبەرا پێكهاتەیێن وەلاتیدا، بۆ ڤێ ژی ب كورتی بێژین، دەستوورەك هاتە دەینان و هەرێما كوردستانێ وەكو هەرێمەك فیدرالی هاتە ناسكرن و چەندین بەند و خالێن گرێدای مافێن كورد و كوردستانییان وەكو مافەكی ڕەوا هاتنە بەرقراركرن. لێ ژ بەر وێ ئەقلییەتا ڕەگەزپەرستییا سیاسەتمەدار و دەستهەلاتدارێن بەغدا، هیچ پێگیری ب ڤی دەستووری نە هاتەكرن و پاشگەزی ژ چارەیا هەر كێشەیەكێ كرن، سەرەڕای ڤێ خوەڤەدزین و پاشگەزییێ، دەست ب پلان و نەخشەیێن مەزن كرن بۆ هندێ دەستهەلاتا خوە ل سەر هەرێمێ بسەپینن و ژ هەر لایەكێڤە لاواز بكەن، تاكو هەرێمەكێ ب ناڤێ هەرێما كوردستانێ نەهێلن. چونكو هیچ دەمەكی باوەری ب ڤێ فیدرالییێ نە بوونە، هەرچەندە هەردەم ڕێكەفتن د ناڤبەرا بەغدا و هەرێمێ دا هاتینە كرن ل سەر چاوانییا سەردەریكرنا حوكمەتا فیدرال ل گەل هەرێمێ و دیتنا چارەیا هەمی كێشەیان ل سەر بنەمایێن دەستووری، لێ هەردەم دەستوور پێشێل كرینە و پێگیری ب ڕێككەفتنا ژی نە كرینە، ژبەركو هەردەم ئنیەت خراببوونە و نەخواستینە هەرێم ب هێز و پێش بكەڤیت، چونكو وەسا هزر دكن و دبینن كو ئیراق دەولەتەك عەرەبی یە و پشكەكا نەڤەقەتیایا جیهانا عەرەبی یە و هەبوونا هەرێمەك فیدرالی كوردستانی مەترسییە ل سەر ئیكگرتییا ئاخا دەولەتێ و ب واتایا جودابوون و پارچەبوونێ ددەت، ئەڤە ژی ل دەف وان ب هیچ ڕەنگی ناهێتە قەبوولكرن.
بێگومان، دەمێ ئیراق كەتی د نەخشەیێ جیهانێ دا وەكو دەولەتاكا عەرەبی هاتە دامەزراندن، لكاندنا باشورێ كوردستانێ ب ڤێ دەولەتێ ڤە غەدرەكا مەزن ل كورد و كوردستانییان هاتە كرن، چونكو مافێ گەلێ كورد نەهاتە بەرچاڤ وەرگرتن و ب زولم و زۆری پێڤە چەسپكرن. لێ د ڤێت بێتە زانین كو ئەڤ چەسپكرنا ب زۆری ب وی ڕەنگی نا جەبرت كو هەتاهەتا خوە پێكڤە بگریت، چونكو ئەم وەكو دو كەرستەیێن ژ هەمی پێكهاتەیا خوەڤە ژێك جوداینە، بگرە ژ ئاخەكا جودا، نەتەوەك جودا، مێژوویەك جودا، زمان و هونەر و كولتوورەك جودا، ئانكو هەر تشتەكی مە د گەل یێ وان جودایە، ئەڤجا پێكڤەمان چەند ڤەكێشیت دەمكی یە و دێ دوماهییا وێ ژێكڤەبوون بیت.
د ڤێ ئەزموونا دویر و درێژا سەد سالان دا، پشتڕاست بووینە كو چ جاران دەستهەلاتدارێن عەرەبێن ئیراقێ، ئەم وەكو نەتەوەیەك خودان ماف قەبیل نە كرینە و قەبیل ناكەن، بتنێ ب ڕەنگەكێ مە قەبیل دكەن ملكەچی هەمی خواست و بریارێن وان بین و هەتاهەتا بندەست و چەوساندی بین و بێ بەهر بین ژ هەر مافەكی. ئەم ژی وەكو كورد دڤێت ب چ ڕەنگێ هەی، ڕازی نەبین كو خوینا هزارا شەهیدان و قوربانیدانا سالەها سالێن پێشمەرگە و شۆڕەش و سەرهلدانا گەلێ مە بەرئاڤ بچیت و بندەستی و زۆرداریێ قەبوول بكەین.
هەر ژ بەر ڤێ، دڤێت ئێدی ئەم چاڤەڕێ نەبین د گەل ئیراقەكا عەرەبی یا شۆفینی و ڕەگەزپەرست بشێین بژین و ب مافێ خوە شاد بین، پێدڤییەكا مێژوویی یە ئەڤرۆ هەمی پارت و لایەنێن سیاسی یێن كوردستانی د بن چەترەكی نیشتیمانیدا خڕڤە ببن و ئێك ڕێز و ئێك هەلوەست بن، بلا هینگێ بێژن، ئیراق بۆ عەرەبێن خوە پیرۆز بیت و هەرێما مە یا سەربەخوە ژی ل ژێر ئالایێ پیرۆزێ كوردستانێ ل مە پیرۆز بیت.

website security