وەلید ئیسماعیل

ل بیرەوڕیا سالرۆژا كارەساتا سێی ئابا 2014 حەتە نوكە رۆژانە ل سەر شاشە و توورێن جڤاكی، دیمەن و چیرۆكێن جەرگبر و دلتەزین ئەوێن ل وی دەمی هاتینە ڕویدان دبینین و گوه لێ دبین. ل ڤێ مێژوویێ دەڤەرا شنگالێ و چەندین كۆمەلگەه و گوندێن دەوروبەرێن وێ ڕویبرووی ئێك ژ درندەترین تاوانێن سەدێ 21 بوون. رێكخراوا تیرۆرستی یا داعشێ هێرشەكا بەرفرەهـ كرە سەر دەڤەرێ كو د ئەنجامدا ب هزاران كەس هاتنە كوشتن و ڕەڤاندن و ب كۆمكرن د گوڕێن ب كۆم دا. ئەڤ كارەساتە ژلایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی و ڕێكخراوێن نیڤدەولەتی یێن مافێن مڕۆڤی ڤە وەك (جینۆساید)هاتە قەلەمدان.
جڤاكا ئێزدی وەك ئێك ژ كەڤنترین جڤاكێن ئۆلی و كولتووری ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست دهێتە هژمارتن و ناسنامەیا خۆ هەیە و ژ بەر ڤێ چەندێ د مێژوویێ دا تووشی كارەسات و هێرشێن جۆراوجۆر بووینە كو د كەلتوورێ ئێزدیان دا ب (فەرمان) دهێتە نیاسین. رێكخراوا داعشێ یا تیرۆرستی ئۆلا ئێزدیان وەك ئۆلەكا دەرڤەی ئیسلامێ دیت و فەتوا بۆ ژناڤبرن و تالانكرنا مال و مولكێن وان دەركر. ئەڤە نە بتنێ هێرشەكا سەربازی بوو بەلكو ئارمانجا وێ ژناڤبرنا ڕەگەزی و كەلتووری و ئۆلی یا جڤاكێ ئێزدی بوو ل دەڤەرێ. ل سپێدەهییا سێی ئابا 2014 هێزێن داعشێ ژ چەندین جهان ڤە هێرشكرە سەر قەزا شنگالێ و كۆمەلگەهێن دەوروبەرێن وێ و ژ نشكەكێ ڤە ب سەدان هەزار كەس ناچار بوون مالێن خۆ بجهـ بهێڵن و بەر ب چیایێ شنگالێ ڤە بڕەڤن و تاوانێن هۆڤانە دەستپێكرن و ب هەزاران زەلام و گەنجێن ئێزدی ل جهێن خۆ هاتنە گۆلەبارانكرن و د گۆڕێن كۆم دا هاتنە ڤەشارتن وب هزاران كچ و ژنێن ئێزدی هاتنە ڕەڤاندن و د بازاڕێن كۆیلایەتیێ دا هاتنە فرۆتن و پتری ژ 400000 كەسان كۆچبەركرن و ئاوارەی كەمپێن هەرێما كوردستانێ بوون.
و هەتا نوكە پتر ژ هزاران گۆڕێن ب كۆم ل شنگالێ هاتینە لێگەڕیان و دەستنیشانكرن. ل ڤێ جینۆسایدێ چیرۆكێن ناخهەژین و جەرگبر هاتنە دیتن و تۆماركرن و یا ژ هەمیان پتر پێ ئێشایم، چیرۆكا كچكا بچووك (یۆڤا) كو وی دەمی ژیێ وێ تنێ 4 ساڵ بوو د دەمێ هێرشا داعشێ دا خێزانا یۆڤایێ ل گەل سەدان خێزانێن دی د ترۆمبێلەكا بار هەلگر دا ئاراستەی چیایێ شنگالێ دڕەڤین ژ بۆ ڕزگاركرنا گیانێ خوە د ناڤ وێ ترسا مەزن دا ژ بەر قەرەبالغیا زێدە و لەزاتیا ترومبێلێ ل سەر ڕێكێ. یۆڤا بچووك ژ ترۆمبێلێ دكەڤیتە خوارێ ل سەر ڕێكێ. بابێ وێ حەزا خۆ یا باوەرنەكری نیشان ددەت كو ترومبێلێ ڕاوەستینت و بزڤرتە ڤە دا كچا خۆ رزگار بكت، بەلێ ژ بەر نێزیكبوونا گوللەیێن تیرۆرستێن داعشێ و ترسا ژ كوشتنا هەمی ئەندامێن خێزانێ، خەلكێ د ناڤ ترۆمبێلێ دا ڕێگری ل بابێ وێ كرن كو ڕابوەستیت. بابێ وێ ناچار بوو ب چاڤێن پڕ رۆندك و دلەكێ شكەستی كچا خۆ یا 4 سالی ل دویڤ خۆ بجهـ بهێلیت. ئەڤ نموونە ئێك ژ سەدان چیرۆكێن دلتەزینە كو بێبەختی و دڕندەییا وێ ڕۆژێ دیار دكت و ژ لایێ قانوونا نێڤدەولەتی ڤە، ڕوودانێن شنگالێ هەمی مەرجێن جڤاتا نەتەوەیێن ئێكگرتی ل دۆر ڕێگری و سزادانا تاوانێن جینۆسایدێ تێدا كۆمبوونە و تاوانێن كو ب مەرەما ژناڤبرنا بەشەكی ئان تەمامیا گۆڕەپانا نەتەوەیی و ئۆلی ئان ڕەگەزی تێنە ئەنجامدان وەك جینۆساید دئێنە هژمارتن و ل سالا 2016 لێژنەیا لێكۆلینێ یا نەتەوەیێن ئێكگرتی ب فەرمی ڕاگەهاند كو تاوانێن داعشێ بەرانبەر ئێزدیان جینۆسایدە و هەروەسا پەرلەمانێن چەندین وەلاتان ب فەرمی ئەڤ كارەساتە وەك جینۆساید دایە نیاسین. تەنانەت پشتی شكەستنا داعشێ ل سەر ئاستێ سەربازی. جڤاكا ئێزدی هێشتا ل بن كارتێكرنا دەروونی و جڤاكی و ئابووری یا ڤێ كارەساتێ دا دژیت. جینۆسایدا ئێزدیان ل 3 ئابا 2014ێ نە بتنێ برینەكا كوور بوو ل جەستەیێ جڤاكا ئێزدی دا، بەلكو ئەزموونەكا دژوار بوو بۆ وژدانا مڕۆڤایەتیێ و دادپەروەریا نیڤدەولەتی و ژ خۆدایێ مەزن دخوازین هەمیان ل بەر دلۆڤانیا خۆ بێخیت و یێن ساخ و گرتی ژ ب سلامەتی بزڤرنە باوەشا كەس و كارێن خۆ.

وەلید ئیسماعیل

ئەڤ ڕۆژە ل دوماهیا چەرخێ نۆزدێ ل ئەمریكا هاتبوو دەستنیشانكرن، ل دەمێ خۆنیشادان ه ژلایێ هزارەها كرێكاران ڤە اتینە كرن وەكو شۆرەشەكا پێشەسازی بۆ داخوازی و گەرەنتیكرنا مافێن خۆ و كێمكرنا دەمژمێرێن كاری و ل كۆنگرەیێ پاریس سالا 1889 ب فەرمی ئێكێ ئەیارێ هاتە دەستنیشانكرن بۆ رۆژا كرێكاران. ڕۆلێ كرێكاری كێمتر نینە بەلكو تەمامكەرێ ڕۆلێ پیشەیێن یە، ژبەركو هەر تەخەك ب ڕۆلێ خۆ یێ دارایی و جڤاك یێ جودا رادبیت. چ جێوازی نینە د هەمی وان ڕۆژێن كرێكار تێدا كار دكەت و هەمی پیرۆز و بەرهەمدارن.كرێكار و كارێ وی پیرۆزە بۆ ئاڤاكرنا وەلاتان و پەیداكرنا پێدڤیێن ژیانێ بدەستخۆڤە دئینیت ژ ڤەحەواندنێ و خوارنێ و زانستێ و ساخلەمیێ، لەورا كرێكار ژ هەژی خەلاتكرنێ یە ل ڤێ ڕۆژێ و هەر دەمێ كارێ خۆ بدوماهیك ئینا دەملدەست پارێ وی پێ بێتەدان. كرێكاری خۆدانێ خۆ ژ تەمبەلیێ و بەتالیێ و دزیێ و خوازۆكیێ دویر دئێخیت. یا پێدڤی ل سەر دەولەتێ ئەوە پتر دەلیڤەیێن كاری ب شێوەیەكێ رێكخستی بۆ وان پەیدابكەت.كرێكار ل دەمێ كاركرنێ چاوا ماف هەنە بەرامبەری وێ چەندێ ئەرك هەنە ل سەر ملێن وی و پێدڤیە جێبەجێبكەت وەك تۆماركرنا ناڤ و پێزانینێن خۆ ل دەف خودانێ كاری و رێزێ ل یاسایێن وی كاری بگرت و خیانەتێ لێ نەكەت و پێگیر بیت ب یاسایێن ساخلەمیێ و سلامەتیێ و هەر وەسا ژ مافێن وی كو نەهێتە خاپاندن بەرامبەری كریا وی و مافێ بێهنڤەدانێ و ئەندامەتیێ ژی هەبیت. ژبیر نەكەین ئایینێ ئیسلامێ رۆلێ كاری و كرێكاری بەرز نرخاندیە دەمێ خودایێ مەزن د قورئانا پیرۆزدە دبێژیت (و قل اعملوا فسیری الله عملكم ورسولە و المۆمنون).
بهایێ كاری نە د وێ چەندێ دایە كا چەند كاركریە، بەلكو د جۆر و بەرهەمی و گرنگیا وی دایە بۆ نموونە ل وەلاتێن پێشكەفتی كریا كرێكارێ پاقژكرنێ و باژێرڤانیێ ژ كرێكارێن دی بهاترە. ئەگەر ئەم بهیێن و نێرینەكێ ل ئاڤاهی و مال و بازار و جادە و كارەب و ئاڤان دا بكەین ل وەلات و باژێرێن خۆ وی دەمی دێ زانین ل پشت ڤێ پێشكەفتنێ و ئاڤەدانیێ هەمیێ كرێكارێن دلسۆزن هەنە، لەورا سلاڤ و پیرۆزباهی پێشكێشی كرێكار و خزمەتكارێن مرۆڤایەتیێ و ئاڤاكرێن وەلاتان دكەین.

وەلید ئیسماعیل سلێڤانەی

چ چیا و دەشت و دۆل نەهال و گوندێن كوردستانێ نەماینە بەرگری و شۆڕەش و داستان لێ نەهاتینە تۆماركرن، لەورا دەشتا سلێڤانەیان ژ ڤێ‌ شەرەف و پیرۆزیێ‌ ژ بەرگریێ وەرگرتیە و هەردەم بوویە گۆرەپانا شۆڕەش و بەرگریێ و بوویە سەبەتا نانێ پێشمەرگەی و شۆڕەشێ. گوندێ (باڤیا) یێ‌ كو دكەڤیتە رۆژئاڤایێ پارێزگەها دهۆكێ سەر ب ناڤچەیا باتێلێ ڤە، سەر ب ئیدارەیەكا سەربەخۆیا زاخۆڤە. ژ بەر جهێ گوندی یێ گرنگ و ئاسێ و رێباراپێشمەرگەیی و گرێدانا چیایی ب دەشتێ ڤە دهاتە هژمارتن گرنترین خال، لەورا چەندین جاران هاتیە سۆتن و وێرانكرن و تۆپبارانكرن ژلایێ لەشكرێ ئیراقێ ڤە. لدویڤ ژێدەر و پێزانینێن پێشمەرگێن دێرینێن پشكدار د ڤێ داستانێ دا. داستانا گوندێ باڤیا ئەو داستانا مەزن و ب ناڤودەنگ ب شەڕێ (حەفت شەڤ و حەفت ڕۆژان) هاتیە بناڤكرن. كو وی شەڕێ ب ناڤودەنگ حەفت شەڤ وحەفت ڕۆژان ڤەكێشایە ل سالا 1965 ئەو داستانا قاڕەمانە هاتیە ڕوودان. ل دوماهیا وەرزێ هاڤینێ ل سالا 1965 لیوایەكا لەشكڕێ ڕژێما ئیڕاقێ ب سەڕپەڕشتیا لیوا (سعەید حەمۆ) ل گەل فەوجەكا مغاویڕان و دگەل هژماڕەكا چەتەیێن دەڤەڕا بەهدینان و بكارینانا چەندین تۆپ و تۆپخانەیێن مەزن وچەك و تەقەمەنیێن ئێكجار زێدە ژ دەبابە و زڕیپۆش و فرۆكەیێن هەلیكۆپتر ب توندی هێڕش كڕنە سەر گوندێ (باڤیا و دەشتا سلێڤانەیان، بەلێ ژ لایێ كۆمەكا پێشمەڕگەیێن چاڤ نەتڕسێن دەشتا سلێڤانەیا بەرسینگێ وان هێڕشبەڕان هاتە گرتن و شەڕەكێ مەزن وتوند ڕوودا، كو بۆ ماۆەیێ (ەفت شەڤ و حەفت ڕۆژان ڤەكێشا وپشمەڕگەی شیان خوە ل هەمبەڕ وێ هێڕشێ رابگرن، لەشكڕێ ئیڕاقێ ب ۆێ هێزا خوە یا مەزن ڤە ژ چار جهان هێرش برنە سەڕ سەنگەڕێنپێشمەڕگەیێن قاڕەمان ل گوندێ باڤیا، هێڕشەك ژ گوندێ (ئاسهێ) بڕن ل سەڕ وی دەمی ناحییا سلێڤانەیا بۆ بەلێ نەشیان و ئەو هێڕش هاتە شكاندن و پاشڤە ڕەڤین و هێرشەك ژ دەڤەڕا (لێفێ و چیایێ بێخێڕی كو بۆ ل پشتا گوندێ (باڤیا) بزڤڕن، بەلێ نە شیان هیچ پێشكەفتنەكێ بكەن و ئەو هێڕش ژی هاتەشكاندن، ل ڕێكا گوندێ (مال هەسنی) شیان جهەكێ بۆ خوە چێكەن و هێرشێ بكەنە سەڕ هێزێن پێشمەڕگەی، بەلێ چاڤ نەتڕسێن دەشت و چیا پێشمەڕگەیێن قاڕەمان گوڕزەكێ گڕان ل وان دەت و ئەو هێڕش ژ هاتە شكاندن و نەهێلان لەشكرێ‌ ئیراقێ بەڕ ب پێشڤەبچیت و بگەهیت گوندێ باڤییا، پشمەڕگەیێ قاڕەمان ب سەڕپەڕشتیا شەهیدێ چاڤ نەتڕس (سەید عەبۆش عەبدی خەزالا سلێڤانەی) سۆز دابی خەلكێ گوندی كو ب هیج ڕەنگەكێ نەهێلت گوندێ باڤیا بهێتە سۆتن و ب دەستێ دوژمنی ڤە نەهێتە بەردان، وی شەڕێ مانونەمانێ بۆ ماۆەیێ حەفت شەڤ و حەفت ڕۆژان ڤەكێشای و دەوڕوبەڕێن گوندێ باڤیا هەمی ژ لایێ لەشكڕێ ڕژێما ئیڕاقێ و چەتە و مغاویر و هێزا وێ ڤە هاتبوو دووڕپێچكڕن و هیزا بەڕگەڕیا مللی ب سەڕپەڕشتیا (سادق سەفەر دۆبانكی) ل گەل مڕوڤ و كەسوكارێت خۆ هەمی ل هەواڕا پێشمەڕگەی چوون و مل ب ملێ وانڤە شەڕكرن. هەروەسا گوندێن بێتاسێ و بێزهێ و دۆلا ل دەڤەڕا لێفێ ژلایێ لەشكڕێ ئیڕقێ ڤە هاتە سۆتن دا بشێن گوندێ باڤیا بستینن، لێ‌ وەڕارا پێشمەڕگەی نەهاتەخار و نەشكەست و پێشمەڕگەی شەڕەكێ بێ تڕس و دژواڕ و مان و نەمانێ كڕ و ژ هەر چاڕ لایان ڤە هێزا مەزنا لەشكڕێ ئیراقێ ب دویڤەلانكێم وێڤە و ئەو هێڕشا وان شكاندن و ل ڕۆژا حەفتێ و یا دووماهیێ كەتنە سەڕ پشتا دوژمنی و شەڕێ مان و نەمانێ كڕن و دوژمن شكاندن و بڕن هەتا گەهاندینە گوندێ (گڕرەشی)پێشمەڕگێ قاڕەمان تێهنیێ كوڕدایەتیێ و ئەڤینداڕیا وەلاتی بوون و ڤیان و حەژێكڕنا وەلاتی تژی دلێ وان بوو، شیان ب قاڕەمانە وێ داستانێ تۆماڕبكەن و بناڤێ داستانا گوندێ باڤیا ب شەڕێ (حەفت شەڤ وحەفت ڕۆژان) د مێژوویا خەباتا كوردایەتیێ دا هاتیە نڤێسین و تۆماركرن و ئەو پێشمەڕگێن قاڕەمان یێن د ڤێ داستانا بناڤ و دەنگ و مەزن دە پشكداڕبووین، ئەو سەڕپەرشتێ وێ داستانێ شەهید وپێشمەڕگە و فاڕماندە (سەید عەبۆش عەبدی خەزالا سلێڤانەی) ، عەمەر عەلی محۆ سلێڤانەی، رەشید عەلی تەمەر ئاڤای سلێڤانەی، ئەحمەد فەتاح سلێڤانەی، مەحموود عوبێد سلێڤانەی، شاهین قادر ئاسهی، عەبدولرەحیم سلێمان، سەمەد ئاسیهی سلێڤانەی ، مەلا حسێن محەمەد خالد بالقۆسی سلێڤانەی، ئەدیب عەبدی بێتاسی سلێڤانەی، ناسر محۆ حەمرا سلێڤانەی، محەمەد سالح عەلی سالح گرۆسمانی سلێڤانەی، عەلی خالد بێتاسی سلێڤانەی و یوسف حاجی تركژی سلێڤانەی، ئەحمەد رەجەب باڤی سلێڤانەی، یوسف عەلی سلێڤانەی، حسێنێ بەسێ سلێڤانەی، حاجی عەلی سالح گرۆسمانی، حەجی ڕەمەزان چەم زڕاڤی سلێڤانەی، عەلی شەرەف سلێڤانەی، حاجی تەیی، محەمەد تەیی، ئێزدین یوسف تەمەر سلێڤانەی، كامل حسۆ كواشی سلێڤانەی، مەلا یوسف كریت، كادرێ شۆڕەشێ، شەهیدێن وێ داستانێ عەمەر محۆ ئەحمەد بوابا سلێڤانەیی، شەهید مووسا سالح باڤی سلێڤانەیی برایێ عیسا فاتێ باڤی سلێڤانەیی ز ..هتد. داخوازا لێبۆرینێ دكەین ئەگەر مە ناڤێ پێشمەرگەكێ قارەمان ژبیركربیت، ژ بەر تنێ ناڤێ ڤان قەهرەمانان یێ ب دەست مە كەفتی هزار سلاڤ ل گیانێ پاكی هەمی شەهیدێن كورد و كوردستانێ بن.