خـونـاڤ هشیار

ئارامیا دەروونی ژ ناڤ مەدا هەر ژ ژیانا ڕۆژانە دا دەست پێ دکەت، زۆر جار ل گەل خەلکی دئاخڤین، ل گەل هەڤال و خێزانێ کار دکەین و ب هزاران کارێن جۆرا و جۆر مژویل دبین، بەلێ گفتوگۆیەک هەیە کو زۆر جار ژ هەمی ڤان گفتوگۆیان گرنگترە ئەو ژی گفتوگۆیا مە ل گەل خۆیه ئەو دەنگی د ناڤ سەرێ مە دا، کو دەمەکی مە هانددەت و دەمکی مە دترسینیت، دەمەکی مە بۆ بەردەوامبوونێ هانددەت و دەمەکی ژی مە ژ گومانان پڕ دکەت (دەنگێ ناڤخۆیی یە. دەنگێ ناڤخۆی بەشەکێ سروشتی یێ ئەزموونا مرۆڤی یە. هەمی کەسان هەیە بەلی جوداهی ل ڤێری ئەوە کو ئەم چاوا ل گەل وی دەنگی مامەڵە دکەین. جارنا ئەو دەنگە دبیتە هێزەکا مەزن و مە بەر ب سەرکەفتنێ دبەت. جارنا ژی ئەگەر پڕ ژ ترس و خۆلومەتکرن و بیرێن نەرێنی بیت، دکاریت ببیتە بارەکێ گران ل سەر دەروونێ مرۆڤی. دەمێ مرۆڤ دشکێت، یان دەمێ خۆی دشکێنیت؟ هەمی مرۆڤ دژی شکستنێ نه، دژی زیانێنه، جودابوونێ نه، فشارێ و دەمێن قورس. بەڵی دو کەس دکارن هەمی ڕووداوا بژین و دو شێوازێین جودا بۆ وەرگرتنا وی هەبن.کەسەک دکاریت پشتی شکستنی بێژیت: (ئەز نەشێم) بەلی کەسەکێ دی دکاریت هەمان شکستن وەک ئەزموونەکێ ببینیت و بێژیت :(ئەز ئەڤ جارە سەرنەکەفتم، بەڵی دکارم ژێ فێربم) ڕووداو هەمان شیوەیە، بەڵی گفتوگۆیا ناڤخۆی جودایە. ئەڤ جوداهییە بچووک دکاریت ل درێژەیا ژیانێ کاریگەریەکا مەزن ل سەر باوەریا مرۆڤی ب خۆ و شێوازێ هزركرنی و هەستێن وی چ بکەت. خۆلومەتکرنا خۆ چارەسەر نینە. هندەك جار مرۆڤ ب خەلەتێ خۆ باشتر دكەت و ئەگەر خەلەتی بکەت، هەردەم ژ خۆ دپرسیت: (بۆچی من ئەڤە کر) بۆچی ئەز نەشیام و نەشێم !؟ (، بۆچی هەمی کەس ژ من باشترن) بەلی خۆلومەتکرنا بەردەوام زۆرجار مرۆڤ بەرەڤ چارەسەریێ نابەت، بەڵکو دکاریت باوەریا وی ب خۆ کێم بکەت. ئەڤە مانا وێ نینە کو مرۆڤ پێدڤیە خەلەتین خۆ پشتگوه بکەت. بەڵکو پێدڤیە فێربیت خەلەتیێ ژ خۆی جودا بکەت. مرۆڤ دکاریت خەلەتی بکەت، بەلی ئەو خەلەتیە نابیتە ناسنامەیا وی. هندەک جاران چارەسەریا دەروونی پێنگاڤەکە بەر ب هێزێ نە نیشانیا لاوازیێ یە، جڤاكێن مە هێشتا ل هندەک دەمان دا بەرامبەر بابەتێن دەروونی ب ترس و دودلی دادنن. هندەك کەس هێشتا پێ دزانن کو چوونا بۆ دەرووناسان یان داخوازییا هاریکاریێ نیشانا لاوازیێ یە. بەلی چاڤدێریا دەروونی وەک چاڤدێریا جەستەیی گرنگە وەختی مرۆڤ بۆ کێشەیەکا جەستەیی ڤە بۆ پزیشکان دچیت، کەەک نابێژیت «تو لاوازی» هەمان تشت بۆ ساخلەمییا دەروونی ژی ڕاستە. گفتوگۆ کرن ل گەل بسپۆڕەکێ دەروونی دکاریت یارمەتییا مرۆڤی بۆ تێگەهشتنا هەست و بیرێن خۆ بکەت، ناسینا سەرچاوەیا فشارێ و فێربوونا شێوازێن باشتر بۆ مامەلەکرنێ دگەل کێشەیان. چارەسەریا دەروونی نە بتنی بۆ هندی یە دەمێ کەسەک تووشی کێشەیەکا مەزن دبیت، بەلکو دکاریت ببیتە پشكەک ژ خۆ پاراستن و گەشەپێدانا کەسایەتیێ. چاوا دەنگێ ناڤخۆی بگوهۆڕین؟ گوهۆڕینا دەنگێ ناڤخۆی کارەکێ ئێک رۆژ نینە پێدڤی ب ئاگەهداری و ڕاهێنانێ هەیە.
ئێک: گوهداریا خۆ بکە كو ل گەل خۆ دئاخڤی. ئەرێ دەنگێ ناڤخۆی تە هەردەم تە کۆمڤەدكەت؟، یان تە هانددەت؟ دو: هەمی هزر وەک ڕاستی نهوەرگرە. هندەک هزر تنێ هزرن، نە پێدڤیە هەمی جاران باوەریێ پێ بکەی.
سێ: زمانێ خۆ ل گەل خۆت بگوهۆڕە .ل جهی «ئەز نەشێم» بێژە «ئەز هێشتا فێردبم» ل جهێ «ئەز شکستم» بێژە ((ئەز د ئەزموونەکێ دا بوو)).
چار: خۆ ل گەل کەسێ دی بەراورد نەکە، هەر کەسەکی ڕێکا خۆ هەیە. پینج: بۆ خو دەمەکێ ئارام دابنه خەوەکا باش، وەرزش، پەیوەندییێن باش، خواندن, دەمەکێ دویر ژ مۆبایل وهەر وەسا خوارنەكا باش بخۆ و ساخەمییا دەروونێ خۆ ب گرنك بزانه.
شەش: ئەگەر بارێ ته یی دەروونی گران بوو، هاریكاریێ بخوازە. گفتوگۆی ل گەل کەسەکێ بكەـ باوەری، پێكری یان پسپۆڕەکێ دەروونی یان راهێنەرەكی دەروونی، ئەڤە دبیت ببنه پێنگاڤین گرنگ بەرەڤ باشتربوونێ ڤە. هندەک جاران پێدڤیە بتنی گوهداریا خۆ ل ناڤ موژیلاتین ژیانا ئەڤرۆ بكە، مرۆڤ زۆر جاران بۆ هەمی کەس و دەوروبەران ل دەمی هەیی، بەلێ بۆ خۆ نینه. پێدڤیە هندەک جاران رابوەستی و ژ خۆ بپرسی: ئەز چ هەست دکەم؟ چ من نیگەران دکەت؟ چ تشت من بێنفرەهـ دکەت؟ ئەرێ ئەز ب شێوەیەکێ دروست ل گەل خۆم دئاخڤم؟ ئەڤ پرسیارێن سادە دکارن ببنە دەستپێکا گوهۆڕینەكا مەزن.. ل دوماهیێ دەستپێکا ئارامی ژ ناڤا ته دایه ژیان هەمی جاران ب وی شێوەیێ نابیت یی کو مە دڤێت. هندەک ڕۆژان پڕ ژ خۆشی و سەرکەفتنینه، هەندێک ڕۆژان ژی پره ژ نیگەرانی و پرسیاران مەرەم ژ ئارامیا دەروونی ئەو نینە کو مرۆڤ هەمی جاران بێ کێشە بیت، بەڵکو ئەوە کو وەختی کێشەك ل گەل وی دهێتە پێش، بزانیت چاوا ل گەل خۆ و ل گەل هەستێن خۆ مامەلێ بکەت و ل دوماهیێ ژی دا، گرنگترین کەسێ کو پێدڤیە گوهداریا وی بکەین، ناڤخۆیا مەیە. چونکی دەنگێ ناڤخۆی ئەو دەنگە کو هەردەم ل گەل مەیە ل دەمێ سەرکەفتنێ، ل دەمێ شکستنێ، ل دەمێ بتنێبوونی و ل دەمێ بڕیارێن گرنگ ل ژیانێ. دڤیت ژ وی دەنگی فێرببین ب زمانەكێ پڕ ژ تێگەهشتنێ و ب ئارامی و هیڤیێ ل گەل خۆ باخڤین.
* راهینەرا دەروونی ( لایف كوتچ )