ئه‌ڤرۆ نيوز:

وه‌زاره‌تا پلاندانانا عيراقێ راگه‌هاند كو رێژا هه‌ژاريێ ل عيراقێ بۆ 30% بلند بوويه‌ و ب ڤێ چه‌ندێ ژى گه‌هشته‌ بلندترين ئاستێ خوه‌ ئه‌ڤه‌ ژ به‌رى 2007 وه‌ره‌.

ئاخفتنكه‌رێ ب ناڤێ وه‌زاره‌تا پلاندنانا عيراقێ راگه‌هاند كو رێژا هه‌ژاريێ ل سالا 2012 ل عيراقێ 19% بوو، به‌لێ نوكه‌ئ ه‌و رێژه‌ بلند بوويه‌ و ئه‌گه‌رێ بلندبوونا ڤێ رێژێ ژى بۆ هاتنا داعش د ڤه‌گه‌ريت.

پشتى هاتنا داعش بۆ ناڤ ئاخا عيراقێ و گرتنا روويه‌كێ مه‌زنێ ئه‌ردى ب تايبه‌ت ل پارێزگه‌هێن نه‌ينه‌وا و ئه‌نبار، هژماره‌كا ئێكجار زێده‌ يا خه‌لكێ وان ده‌ڤه‌ران مال و سامانێن خوه‌ بجهـ هێلان و قه‌ستا ده‌ڤه‌رێن ئارام كر ل هه‌رێما كوردستانێ و وه‌لاتێن هه‌ڤسۆيێن عيراقێ وه‌كو توركيا و لوبنان و ئوردن.

عه‌بد هنداوى ئاخفتنكه‌رێ ب ناڤێ وه‌زارتا پلاندانانا عيراقێ خۆياكر كو چو زانياريێن دروست ل دۆر ڤێ چه‌ندێ ل به‌ر ده‌ست نينن، به‌لێ وه‌زاره‌تا پلاندانانێ ب هه‌ڤكارى ل گه‌ل وه‌زاره‌تا كۆچبه‌ران سه‌ره‌دانا كه‌مپان دكه‌ن و رێژا هه‌ژاريێ تۆمار دكه‌ن.

ئاخفتنكه‌رێ ب ناڤێ وه‌زاره‌تا پلاندنانا عيراقێ گۆت: “ل سالا 2007 رێژا هه‌ژاريێ ل عيراقێ گه‌هشتبوو ئاسته‌كێ بلند كو 23% بوو، پاشان 2012 بۆ 19% هاته‌ خوار، به‌لێ نوكه‌ ژ ئه‌نجامێ هێرشێن داعش بۆ سه‌ر عيراقێ ئه‌ڤ رێژه‌ دووباره‌ بلندبوويه‌ ڤه‌ و بوويه‌ 30%ێ”.

ئه‌ڤرۆ:
سەرکردەکێ رەوتێ سەدر ئاشکراکر کو ئەو رێککەفتنا د ناڤبەرا لایەنێن سیاسی دا ھاتیە کرن بۆ پێکئینانا حوکمەتێ ب سەرۆکاتیا حەیدەر عەبادی، خالەکا نھێنی یا تێدا کو نابیت نوری مالکی سەرۆک وەزیرێن بەرێ تووشی دادگەھکرنێ ببیت.
ڤی سەرکردێ رەوتێ سەدری بۆ رۆژناما (السیاسە) یا کوێتی گوت”دانا حەسانێ بۆ مالکی کارەکێ نەگونجایە ل گەل سیستەمێ دیموکراسی و پێدڤیە جڤاتا نوونەران مالکی داخوازبکەت و ل سەر شاشیێن وی یێن مەزن و کوژەک لێپرسینێ دگەلدا بکەت” ب دیتنا ناڤبری ژ بەر دو ئەگەران لێپرسین ل گەل مالکی ناھێتە کرن، ئەوژی ھەبوونا داعش و ئەو مەترسیێن پەیداکرین ل سەر عیراقێ، یا دویێ ژی ھەر پێنگاڤەکا ب ڤی شێوەی دێ کاریگەریێ ل ئیرانێ کەت و ڤی وەلاتی نەڤێت لێپرسین ل گەل مالکی بھێتە کرن، چونکی نھێنیێن گەلەک مەترسیدار ل دۆر دەستێوەرادانا ئیرانێ د کاروبارێن عیراقێ دا دێ ئاشکرا بن.

ئه‌ڤرۆ:

وەزیرێ بەرێ یێ کاروبارێن ھەرێم و پارێزگەھان راگەھاند، نۆکە بزاڤێن رژد ل بەسرا دھێنە کرن بۆ دامەزراندنا ھەرێما بەسرا و دێ داخوازیەک ژ لایێ وەلاتیێن ڤێ پارێزگەھێ ھێتە بلندکرن بۆ کۆمسیونا ھەلبژارتنان، دیارکر ژی کو چەندین داخوازی ژی یێن ھەین بۆ پێکئینانا کومارا بەسرا یا دیموکراتی.
وائیل عەبدوللەتیف بۆ ئەڤرۆ گوت” ئەڤ بزاڤە دھێنە ئەنجامدان ل دووڤ قانوونا پێرابوونێن بجھئینانێ یا تایبەت ب پێکئینانا ھەرێمان یا ھژمار ١٣ ل سالا ٢٠٠٨ کو ل دووڤ وێ قانوونێ سێکا ئەندامێن جڤاتا ھەر پارێزگەھەکێ دشێن داخوازا ریفراندۆمێ ل سەر ھەرێمبوونا پارێزگەھێ بکەن، یان ژی ٢% ژ رێژا دەنگدەرێن پارێزگەھێ داخوازا ھەرێمبوونێ ژ کۆمسیۆنا بلند یا ھەلبژارتنان بکەن”.
ل دۆر پێرابوونێن قانوونێ یێن پێدڤی بۆ ئەنجامدانا ریفراندۆمێ ل سەر ھەرێمبوونا پارێزگەھا بەسرا، وائیل عەبدوللەتیف کو د ھەمان دەمدا و پشتی ٢٠٠٣ پارێزگارێ بەسرا بوو، دبێژیت” تنێ کۆمسیۆنا بلند یا ھەلبژارتنان پەیوەندی ب ڤی بابەتی ڤە ھەیە و نە سەرۆکاتیا وەزیران و نە سەرۆکاتیا کومارێ و نەژی سەرۆکاتیا جڤاتا نوونەران و نە جڤاتا نوونەران چو پەیوەندی ب ڤێ پرسێ ڤە نینە، ژ بەر کو وەلاتیێن پارێزگەھێ بەرپرسیارن ژ بریارێن ھەرێمبوونا پارێزگەھێن خوە” دیسا گوت” کۆمسیۆن دێ داخوازا دابینکرنا بودجێ پێدڤی بۆ ئەنجامدانا ریفراندۆمێ ژ سەرۆکێ وەزیران کەت و پێدڤیە د دەمێ ھەیڤەکێ دا کۆمسیۆن ریفراندۆمەکا دەستپێکی بکەت کو دڤێت نە کێمتر ژ ١٠% ژ دەنگدەران دەنگێن خوە بدەن وەکو دەستپێکەک بۆ ئەنجامدانا ریفراندۆمەکا گشتی کو پەسەندکرنا دامەزراندنا ھەرێمێ پێدڤی ب رازیبوونا ٥٠% ژ دەنگدەران دکەت”.
د بەرسڤا پرسیارەکا ئەڤرۆ دا ل دۆر پێرابوونێن وی بۆ دامەزراندنا ھەرێما بەسرا ل سالا ٢٠٠٨ و سەرنەکەفتنا وی د وێ بزاڤێ دا، گوت” حوکمەت ئەگەرێ سەرنەکەفتنا وێ بزاڤێ بوو کو چو بودجە و بنگەھێن دەنگدانێ دابین نەکرن و حزبێن ئایینی دژی ھەرێمبوونا بەسرا کاردکر”.
ناڤبری ب دوور دبینیت ھەمان سیناریویا سالا ٢٠٠٨ دوبارە ببیت و دبێژیت”حوکمەتا بۆری یا جودا بوو ژ حوکمەتا نوکە ل بەغدا، سەرۆکێ حوکمەتێ یێ ھاتیە گوھۆرین، نوونەراتیا نەتەوێن ئیکگرتی و کۆمسیۆنا ھەلبژارتنان ژی یێن ھاتینە گوھۆرین و نوکە پتر وەلاتیێن بەسرا داخوازا ھەرێمبوونێ دکەن”.
وائیلی خویاکر کو ٨٥% ژ پەترۆلا عیراقێ ژ بەسرا دھێتە بەرھەمئینان زێدەباری رێژەکا مەزن یا غازێ کو ئەو غاز ژی ب ھەروە دچیت و ناھێتە بەرھەمئینان، لێ د ھەمان دەمدا چو خزمەتگوزاری بۆ بەسرا ناھێنە کرن و کارگەە یێن ژ کارکەفتین و رێژا بێکاریێ یا بلندە و نەخوەشی د بەربەلاڤن و کارەب یا کێمە، ئەڤ چەندە بوویە ئەگەر کو ھژمارەکا مەزن یا وەلاتیان داخوازا نە تنێ پێکئینانا ھەرێمێ دکەن، بەلکو داخوازا کومارا بەسرا یا دیموکراتی دکەن.