دھۆک، لەزگین جوقی:
قایمقامی قەزا شنگال بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر کو ھەکە قانوون ھەبا پێدڤیە بوو وەلاتێ عیراقێ بھێتە سزادان و وەلاتێن جیھانێ پێشوازیێ ل عیراقێ نەکەن ھەتا وی دەمی ھەموو رەڤاندیێن ئێزدی دھێنە رزگارکرن، راستە زەلام دھێنە کوشتن، لێ دەستدرێژیا سکسی یا ئافرەتان ھاتیەکرن ل چو ئافرەتێن دونیایی نەھاتیە کرن.
مەحما خەلیل قایمقامی قەزا شنگالێ بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر کو داخوازیا وان ئەوە رێزگرتن ل ئافرەتا ئێزدی و قارەمانیا ئافرەتا ئێزدی بھێتە گرتن ئافرەتا کورد بۆ جیھانێ و ھەموو مرۆڤایەتیێ سەلماند کو دشێت ھەردەم یا خوەراگر بیت ب ریێن ئاشتیێ دەنگێ خوە بگەھینە ھەموو جیھانی، ئەو زۆرداریا ل ئافرەتا ئێزدی ھاتیە کرن ئەرد ھەژیا ھەموو مرۆڤایەتی ھەژاند و گۆت: “راستی مە دڤیت ھەموو رێک ل بەر ئافرەتێ بھێنە ڤەکرن ھەتا نوکە حوکمەتا عیراقێ رێ ل بەر ئافرەتا ئێزدی ڤەنەکرینە یا خەمسارە د مافێ ئافرەتا کورد داا ب تایبەتی ژی ئافرەتا بەرمایا ٧٤ فەرمانا تووشی زۆرداریەکا مەزن بوویە”.

ئەڤرۆ نیوز، سالار دۆسکی:
ل ژێر درووشمێ (گوھداریا دەنگێ من بکە و دووماھیک بینە ب توندوتیژیێ دژی ئافرەت و کچان) ب ھەلکەفتا سال رۆژا جیھانی یا بەرھنگاربوونا توندوتیژیا دژی ئافرەتان، ب بەرھەڤبوونا چەند بەرپرسێن فەرمانگەھێن میری و مامۆستا و پەرلەمانتاران ئەڤ رۆژە ئەڤرۆ رۆژا ٢٦/١١/٢٠١٨ێ ل رێڤەبەریا توندوتیژیا دژی ئافرەتان ل دھۆکێ ب چەندین چالاکیان ھاتە ساخکرن.
موقدەم ئارام محەمەد سەعید، رێڤەبەرێ بەرھنگاربوونا توندو تیژیێ ل دژی ئافرەتان ل دھۆکێ د پەیڤەکێ دا دیار کر کوب مەرەما نەھێلانا توندوتیژیێ دژی ئافرەتان ئەڤ ھەوە دێ بەردەوام بیت ھەتا رۆژا ١٠/١٢/٢٠١٨ێ، ھەروەسا ب ھەمان ھەلکەفت ئەڤرۆ دێ ھێلا گەرما ١١٩ ھێتە ڤەکرن و بۆ دەمێ ٢٤ دەمژمێران دێ د خزمەتا ئافرەتان دا بیت.
ژ ئالیێ خوە ڤە نوونەرا رێکخراوێن نەمیری خانم (Gertrude mubiru) د پەیڤەکێ دا دیار کر کو بزاڤێن ئەڤ سالە ژ سالێن بۆری باشتربووینە و پتر بزاڤ ھاتینە خورتکرن بۆ نەھێلانا توندوتیژیێ دژی ئافرەتان و بۆ دەمێ ١٠ رۆژان دێ ئەڤ بزاڤ و چالاکیە د بەردەوام بن و گۆت: “پتری ٢٠ سالانە رێکخراوێن نە حوکمی کار بۆ ڤێ چەندێ دکەن”.
دووڤ دا بەھزاد عەلی ئادەم، جێگرێ پارێزگەرێ دھۆکێ پەیڤەک پێشکێشکر و تێدا ب ھووری بەحسێ ساخکرنا ڤێ رۆژێ کر و رۆلێ حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ د نەھێلانا توندوتیژیێ دا ئاشکرا کر کو توندوتیژی بەرامبەر ئافرەتا کورد ب درێژاھی یا مێژوویێ ھەبوو و ھەتا گەھشتیە قووناغا ئەنفالان و دیسا ھاتنا داعش گەلەک توندوتیژی بەرامبەر ژنێن ئێزدی و دەشتا نەینەوا ھاتەکرن و کرین و فرۆتن و زۆریا سکسی ل گەل ھاتەکرن و گۆت: “بۆ نەھێلانا ڤێ چەندێ ژی حوکمەتا ھەرێما کوردستانێ ب تایبەت سەرۆکێ حوکمەتێ رۆلەکێ بەرچاڤ ھەبوویە د ڤەکرنا نڤسینگەھا رەڤاندیێن کچێن ئێزدی دا”.
ل دووماھیێ ژی فلمەک ل سەر توندوتیژیێ ھاتە نیشادان و دووڤ دا پیشانگەھەک بۆ کارێن دەستی بۆ ژنێن ئێزدی ئەوێن رزگاربووین ژ دەستێ داعش ھاتە ڤەکرن و دووڤ دا ھێلا ١١٩ یا گەرم ھاتە ڤەکرن.

ئەڤرۆ نیوز، قائید میرۆ:
شەڤا بۆری ئەرد ھەژەکێ ھەرێما کوردستانێ ڤەگرت و د ئەنجام دا دو کەسان گیانێ خوە ژدەستدا و نێزیکی ١٠٠ کەسێن دی ژی برینداربوون، رێڤەبەرێ ئەرد ھەژان ژی دبێژیت، ل شەڤا بۆری ھەتا نوکە زێدەتری ١٠٠ ئەرد ھەژان ھەرێما کوردستانێ ڤەگرتیە.
فازل ئیبراھیم، رێڤەبەرێ سەقا ناسی و ئەرد ھەژان ل ھەرێما کوردستانێ بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر کو ئەرد ھەژا شەڤا بۆری چێبوی پلا وێ ٦ پۆینت پێنج پلە بوویە و ب گورەی پلەیا رێکختەر کو ل سەر سنوورێ د ناڤبەرا باشوور و رۆژھەلاتێ کوردستانێ ھاتیە تۆمارکرن و سەنتەرێ ئەرد ھەژێ دەڤەرا سەنتەرێ سەرپێلا زەھاو یا رۆژھەلاتا کوردستانێ بوویە و ٣٠ کم دووری قەزا خانەقین، کو ئێکە ژ ئەرد ھەژێن مەزن.
رێڤەبەرێ ئەرد ھەژان ئاشکرا کر کو پشتی ئەرد ھەژا شەڤا بۆری چینێن ئەردی ژ جھێ خوە چووینە، لەوڕا ژی ئەگەرێ پەیدابوونا چەندین ئەرد ھەژێن دی ھەیە، ل شەڤا بۆری ھەتا نوکە زێدەتری ١٠٠ ئەرد ھەژان ھەرێما کوردستانێ ڤەگرتیە، بەلێ ب پلەیێن جودا و گۆت: “ھەتا نوکە زانست نەگەھشتیە ڤی ئاستێ پێشبینیا ھاتنا روودانێن ئەرد ھەژینێ بکەت و پلەیا ئەرد ھەژینێ ناھێتە زانین”.
ناڤھاتی خویا کر کو پێدڤیە وەلاتی د ھشیاربن ددەمێ ئەرد ھەژان نابیت وەلاتی ھەست ب مەترسیێن مەزن بکەن، چونکە دەمێ ھەر ئەرد ھەژەکێ تنێ چەند چرکەیەکێن کێمن، زیانێن ئەرد ھەژێ زێدەتر بۆ ناشارەزەیا وەلاتیان ڤەدگەڕیت و وەلاتی کۆنتڕۆلا خوە ل دەست ددەن.

ئەڤرۆ نیوز، ئەمیر ئەترووشی:
رێڤەبەرێ ئاڤا دەوروبەرێن دھۆکێ راگەھاند، سالانە ب رێژەیەکا مەزن ئاڤ ل سەر ئەردی ب ھەدر دچیت، ئەڤە ژی مەترسیەکا مەزنە ل سەر پاشەرۆژا ئاڤێ ل ھەرێما کوردستانێ و پارێزگەھا دھۆکێ، لەوما وان وەکو رێڤەبەری ب ھەڤکاری ل گەل رێڤەبەریا ئاڤا دھۆکێ و ئاڤا بن ئەرد و ئاڤدانێ و پلانەک بۆ پاراستن و کۆمکرنا ئاڤێ دانا، دا کو پارێزگەھا دھۆکێ تووشی چو قەیرانێن ئاڤێ نەبیت.
ئەندازیار دیندار محەمەد سەلیم، رێڤەبەرێ ئاڤا دەوروبەرێن دھۆکێ، بۆ ئەڤرۆ نیوز دیار کر کو پڕانیا ئاڤا سەر روویێ ئەردێ ب کێری ڤەخوارنێ و خزمەتگۆزاریان ناھێت و دمینیتە د ناڤ دەریا و ئوقیانوسان دا، ژ ئەگەرێ زێدەبوونا رێژا خوێیان و پڕانیا ڤەکۆلینێن زانستی وێ یەکێ دیاردکەن کو ب تنێ ١% و کێمتر ب کێر ڤەخوارنێ و خزمەت گوزاریێن دی دھێت، ئەڤ ئاڤا دی کو ٩٩% ل جیھانێ بێی چارەسەرکرن ب کێر ڤەخوارنێ و خزمەت گوزاریا ناھێت (گیانەوەر ، چاندن) و چارەسەریا شرینکرنا ڤێ ئاڤێ پێدڤی ب کۆژمێن مەزن یێن پارەی ھەنە کو زۆربەیا وەڵاتێن جیھانا سیێ شیان نینن ڤان پڕۆژان ئەنجام بدەن.
ناڤبری خویا کر کو ژێدەرێن ئاڤێ ئەڤێن ل کوردستانێ ھەین ژ دەرڤەی وەڵاتی دھێن، وەکو زێ یێ مەزن و خابوور ژ تورکیا دھێن، زێ یێ بچووک و سیروان ژ ئیرانێ دھێن، ئەڤە ژی مەترسیێ دئێخنە سەر ژێدەرێن ئاڤا کوردستانێ و گۆت: “ئەگەر ئەم وەبەرئینانێ د ڤی کەرتی دا نەکەین و چەندین بەنداڤان ل سەر ڤان ژێدەران نەدانین، پاشەرۆژا زارۆیێن مە دێ کەفتە دبن مەترسا ئاریشا ئاڤێ دا”.
ل دویڤ ئامارێن رێکخراوا نەتەوێن ئێکگرتی ئاشکرا دبیت مەترسیەکا مەزن ل سەر بکارئینانا ئاڤا پیس ھەیە و نوکە ل جیھانێ ١٧% ژ حالەتێن مرنێ گرێدای ئاڤێ نە کو ساڵانە نێزیکی دو ملیۆن زارۆکان ژ ئەگەرێ ئاڤا پیس گیانێ خۆ ژ دەست ددەن و ژیێ وان دناڤبەرا ئێک ھەتا ١٤ سالیێ دا و گۆت: “٨٠% ژ ڤان حالەتان ژی ل وەڵاتێن پاشڤەمای دا پەیدا دبن، ئەڤە بۆ مە دیاردکەت کو قوربانیێن ئاڤا پیس پترن ژ قوربانیێن شەڕان”.