ئـەنفالا بارزانیان.. برینەكا نە سـارێژكری د مێژوویـا گـەلێ كـوردستانـێ دا
مـووسا خـالـد
تۆمارا مێژوویا نەتەوەییا كورد پڕە ژ دیمەنێن خویناوی و كەیسێن كۆمكوژیێ، كو ب مەبەستا ژناڤبرنا ناسنامە و هەبوونا ڤی گەلی ژلایێ ڕژێمێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ئیراقێ ڤە هاتینە ئەنجامدان. د ناڤ ڤان برینێن كور كو د دیرۆكا هەڤچەرخدا، كارەساتا ئەنفالا بارزانیا دبیتە خالەكا وەرچەرانێ د سیاسەتا قڕكرنا ب كۆم دا دژی نەتەوەیا كورد.
بۆرینا 43 سال ب سەر ڤێ كارەساتا نەتەوەیی و مرۆڤایەتیێ دا دەرباز دبن، بەلێ شوێنەوارێن وێ د دەروون و بیردانا جڤاكێ كوردستانێ دا وەكی برینەكا نە سارێژكری ماینە. پاشخانەیا دیرۆكی و دەستپێكا كارەسات د هاڤینا سالا 1983ێ دا، ڕژێمێ بەعس زنجیرەكا پلانرێژكرییا ئینانا زۆرهێزێ بۆ سەر دەڤەرا بارزان و كۆمەڵگەهێن دی وەكو (قوشتەپە، بەحركە، دیانا، و هەریر) دەستپێكر. د شەڤا 31ی تەمۆزا 1983ێ و ڕۆژێن دووڤ دا، زێدەتری (8000) مێر و گەنجێن بارزانی ژ تەمەنێ 10 تا 70 ساڵی هاتنە دەستەسەركرن و بۆ بیابانێن باشوورێ ئیراقێ هاتنە ڤەگوهاستن، ل وێرێ ب شێوازەكێ نەمرۆڤانە هاتنە بێسەروشوینكرن و سالێن دیڤدا دیار بوو كو هەمی هاتینە گولەبارانكرن و د گۆڕێن ب كۆم دا هاتینە ڤەشارتن.
ڕەهەندێن زانستی و یاساییێن
ژ لایێ ئەرشیف و قانوونا نێڤدەولەتی ڤە، ئەنفالا بارزانیان هەمی ڕەگەزێن تاوانا كۆمكوژیا نەتەوەیی ل دووڤ رێككەفتنا نەتەوەیێن ئێكگرتی یا سالا 1948 تێدا تەمام دبن و مەبەستا قڕكرنێ ڕژێمێ ب شێوازەكێ ڕاستەوخو ناسنامەیا نەتەوەیی و دەڤەرییا ڤی گرۆپی كربوویە ئارمانج، نەهێلانا جڤاكی ب نەهێلانا ڕەگەزێ نێر، ڕژێمێ هەولدا پێكهاتەیا جڤاكی و ئابوورییا بنەمالێن بارزانی ژناڤببەت.
ڕاگەهاندنا دادگەها بلند ل سالا 2011ێ، دادگەها بلند تاوانان د ئیراقێ دا ئەڤ تاوانە ب شێوەیەكێ فەرمی و قانوونی وەكی تاوانا كۆمكوژی یا نەتەوەیی» ناساند. چونكو بێ ڕاستەوخۆ ناسنامەیا نەتەوەیی و دەڤەرێ یا ڤی گروپی كربووە ئارمانج و ب نەهێلانا ڕەگەزێ نێر ڕژێمێ هەولدا پێكهاتەیا جڤاكی و ئابووریا بنەمالێن بارزانی ژناڤببەت و ڕاگەهاندنا دادگەها بلند ل سالا2011ێ، دادگەها بلندا تاوانان د ئیراقێ دا ئەڤ تاوانە ب شێوەیەكێ فەرمی و قانوونی وەكی تاوانا كۆمكوژی یا نەتەوەی ناساند.
كاریگەریێن جڤاكی و ئابووری ل سەر ڕزگاربوویان
دیمەنێ هەرە دلتەزێن د ڤێ كارەساتێ دا بارێ گران بوو كو كەفتە سەر شانێن ژنێن بارزانی. پشتی بێسەروشوینكرنا هەمی مێر و سەرپەرشتێن بنەمالان، ژن بوونە ستوونا سەرەكی یا ڕاگرتنا خێزانێ و پەروەردەكرنا زارۆكان د ناڤ كەشوهەوایەكێ دژوارێ ئابووری و دەروونی دا. ژنێن بارزانی نهێنییا سەرەكی و بەردەوامییا ڤی نەتەوەیی بوون، كو بێ سەرپەرشت و د ناڤ ئابلۆقەیا ئاسایشێ دا شیان نەوەیەكێ هوشیار و ڕەوشەنبیر پەروەردە بكەن.
پشتی دەربازبوونا 43 سالان ب سەر ڤێ كارەساتا نەتەوەیی دا، هێشتا بەشەكێ مەزن ژ تەرمێن ڤان شەهیدان د بیابانێن باشوورێ ئیراقێ دا ماینە و ب تەمامی نەهاتینە ڤەگوهاستن بۆ ئاخا پیرۆزا كوردستانێ.ئەركێ زانستی، میدیایی و ئەكادیمی یێ هەڤچەر ئەڤە كو بەلگەنامە و بیرهاتنێن ژیایی ل دور ڤێ تاوانێ ب زیانێن زیندی ل ئاستێ جیهانی بێنە بەلاڤكرن، و دەولەتا ئیراقێ یا فیدرال پاشماوێن ڤان بنەمالان ب شێوەیەكێ مەعنەوی و مادی قەرەبوو بكەت.
ئەنفالا بارزانیان نیشانا ڕاگری و خۆڕاگریا گەلەكێ زۆرلێكرییە كو چ جاران ل هەنبەر هەولێن ژناڤبرنێ تەسلیم نەبوویە. ئەڤ بیرهاتنە هەم وەكی جینۆسایدەكا مەزنە بۆ بیردانیا مە یا نەتەوەیی، هەم ژی پەیمانەكا دووبارەیە بۆ پاراستنا دەستكەفت و ناسنامەیا كوردستانێ.
