شرۆڤەکارییهكا ئەدەبی بۆ هۆزانێن شههید (حەمید ئەمین مووسا گهڤهڕكی)
ئیسماعیل بادی
هۆزانڤانێ جوانهمهرگ و جانگۆری (حهمید ئهمین مووسا)، ئێك بوویه ژ وان گهنجێن دلسۆژێن ب ههستهكا نیشتمان پهروهری، ههست و بیر و باوهرێن خۆ دهردبڕین و ههردهم ب هیڤی و ئومێدا پاشهرۆژهكا گهش بوویه، كو دێ ههلێت و ئهڤرۆكه ژ ئهنجامێ خوینا هزارهها جانگۆریێن وهكو وی، ئهو رۆژا كو مه ههمیان خهون پێڤه ددیتن؛ بۆ راستی و ئهم یێ تێدا دژین.
حهمید ل سالا 1966ێ ل بن دار گویزهكا گوندێ (گهڤهڕكێ) ل دهڤهرا بهرواری ژێرییان هاتییه سهر دنیایێ. ل گوندی دهست ب خواندنێ كر، سالا 1985ێ ل دهۆكێ خواندنێن دهستپێكی ب دووماهی ئینان، پاشی ل پهیمانگهها تهكنۆلۆژیا ل باژێرێ مویسل هاته وهرگرتن و ساڵا 1987ێ ب دووماهی ئینا. رۆژا 10/10/1987ێ قهستا گوندێ ئازاد كری دكهت و ما ل وێرێ ههتا سالا 1988ێ فهرمانا ئهنفالان دهست پێكری، لێ مخابن ئهو و برایهكێ خۆ (ئدریس) ل گهل خێزانێن وان كهفتنه دهستێن دوژمنی و بهر ب (ئاكرێ) و پاشی (سهلامیێ) برن و ههتا نوكه ژ ئهنفالبوویان دهێته هژمارتن و جانگۆرییهكێ بێ سهروشوینه.
هێشتا ل قۆناغا ناڤنجی، شههیدی دهست ب نڤیسینا هۆزانێ كرییه و گرۆڤێ وێ چهندێ هۆزانا (شرینا من) كو ل رۆژا 4/8/1979ێ نڤیسییه. هۆزانڤانی وهلاتێ خۆ ددیت وارهكێ نه پاوان كری و بێ پهرجان و بێ خودان و ئهو ژی یێ خهمگین و ژار و بهنگین، دبێژیت:
خهمگین و ژار و بهنگینم
دیرۆكا ته ئهز ژ دل دخوینم
وارێ منی ئهز نهمینم
بێ پهرجانی ههمی گاڤان
نێ نابینم كا رهزڤان..
ههروهسا ناڤهرۆكا هۆزانین وی – ههر چهنده گهلهك دكێمن – لێ پترییا وان ل دۆر كورد و كوردستانێ و دۆزا رهوایا مللهتێ كوردن، ژبلی چهند پارچهیهكا ل دۆر عهشق و ئهڤینێ.
د هۆزانێن وی دا مشه هێما و چهڤهنگ هاتینه بكارئینان، پاییز ب دوژمنهكێ كوژهك وهرگرتییه، د هۆزانا (نهو.. نهو .. دلۆ) دا دبێژیت:
خۆ داربهڕوی یا چیایێت من
ههمی گاڤا لێ پاییز نابیت..
نهو .. دلۆ .. نه..
هۆسا نابیت..
د هۆزانا (تازییا ته دوهی و ئهڤرۆ) دا دبێژیت:
گولا ته یا پڕ بێن و ناڤ
ئهڤرۆ پاییزهك ب سهردا هات و
وهراند..
لێ ژ تۆڤێ گولا ته
هزار بشكوژا
سهرێ خۆ ههلاند..
ههروهسا د پێترییا هۆزانێن خۆ دا، هۆزانڤان ژ بهر كو كوڕێ گوندا بوویه و ب سروشتێ رهنگینێ كوردستانێ داخبار بوویه و دول و نهال و داربهڕوی و وهرزێن سالێ و جۆرێن گولا ژ هۆزانێن وی بێبار نهبووینه.
دهرههقا رۆخسارێ ههلبهستێن وی، گهلهك شێوازێ ڤهگێڕانا چیڕۆكێ بخۆڤه گرتییه د گهلێك ئاخفتن مشه تێدا هاتییه بكارئینان. د هۆزانا (سهربۆڕا جۆتیارهكی) دا، شێوازێ چیڕۆكێ بكارئینایه و ههر ل دهستپێكێ ب ڤهگێڕانا چیڕۆكا فولكلۆری (ههبوو.. نهبوو..) دهستپێكرییه. ئهڤه ژی بۆ گهنجهكێ ل دهست پێكێ رێبازهكا تایبهت بۆ خۆ گرتییه بهر، پاشهرۆژهكا گهش ل پێش بوویه؛ بهلێ مخابن قهدهرا مالخراب یا ئهنفالان ژ ناڤ مه بر و غهواره كر.
زیرهكی و شارهزاییا ڤی هۆزانڤانێ گهنجێ جانگوری، یێ بێ سهروشوین، زێدهتر خویا دبیت ل دهمێ ئهم هویرك هویرك هۆزانێن وی دخوینین و د ههر خواندنهكێ دا بۆ ههر بهرههمهكێ، پتر نهپهنی و تشتێت بالكێش و جوان ژ مه ڕا تێدا خویا دبن. بۆ نموونه د هۆزانا (دل و خهم) دا هۆزانڤان شییایه دو بابهتێن گهلهك ژێك دویر پێكڤه گرێبدهت و ههڤسهنگیهكێ بێخیتێ، (رژێما ئاشتی كۆژ + خلفا سێدارێ) و (زهنگلا هزرا + شیناتیا چاڤێن وێ یارا وی ژ دل ڤیایی و نهگههشتیێ)، تێدا دبێژیت:
هنده ساله.. گهنجێت وی
ژ خلفا سێدارێ سل نهبین
رزگار نهبووی
ژ جیهانهكێ مژه.. مژه..
رژێما وی ئاشتی كوژه
دهنگێ سیپهلێت وی
ئاوازهكه..
ههڕۆژ.. ههڕۆژ..
ژ زهنگلا هزرێت مه تێتن
د جیهانا دلێ مه دا
كۆڤانهكه
شیناتیا وێ
ژ رهنگێ چاڤێت یارا منن
ئهوا من ژ دل دڤێتن..
ههكه ئهڤ هۆزانڤانه ما با و ههتا نهۆ د ناڤ مه دا بایه، ب باوهرییا من دا هۆزانێن گهلهك جوان نڤیسیت و ئهو بخۆ نوكه ببا هۆزانڤانهكێ ب ناڤودهنگ و خودان ههلویستهكێ نیشتمان پهروهر و مللهتینی بیت.
خواندنا هۆزانێن وی پێدڤی پێتر ب خواندنێ ههیه و ئهڤ چهند رێزكه تنێ ژ بۆ پیچهك دانهنیاسینا هۆزانڤانێ جانگۆری بوویه و یا ژ ههمیان رهواتر خواندنا دیوانا وی یه.
ئەنجام:
ئهڤ كارێ ئەدەبی، نە تنێ رەوشتەکێ شعری یە، بەلکو بەلگەنامەیەکا مێژوویی ژی یە، کو ئازار و هەستان یێن نەتەوەیەکێ ل سەردەمەکێ تایبەت تۆمار دکهت. هۆزانڤان شییایه ل گەل هێماکاری و چهڤهنگان، پەیامەکا گران و کاریگەر ڤەگوهێزیت و نیزیکی دل و ههستێن خواندهڤانان بكهت.
هۆزانێن وی ب زمانهكێ سرت و رهوان هاتییه نڤیسین، ناڤهرۆك گرێدایه ب كۆمكوژییا رهوشا مللهتێ كورد ههرۆ تێدا دژییا.
هۆزانڤان ژبهر كو كوڕێ گوندانه، لهوان گهلهك ب سروشتی ڤه هاتییه گرێدان، ههڤبهندییا هۆزانێ و سروشتی ل گهلێك گهلهك كارتێكرنا خۆ ههبوویه.
مفا هاتییه وهرگرتن:
– حهمید ئهمین مووسا، داستانهكا دی، (هۆزان)، بهرههڤكرن: محهمهد عهبدوللا، چاپا دویێ، دهۆك – 2000.
