پـارتـی دیموكراتـی كـوردسـتان و ئارمانجێن نـەتـەوەیی
زاگرۆس بەرواری
هەلبەت دامەزراندنا پارتی دیموكراتی كوردستان PDK ل 16 تەباخا سالا 1946 ب سەرۆكایەتیا بارزانیێ نەمر، ل دەستپێكێ وەكوو تەڤگەرەكا نیشتمانی یا كوردی هاتە دامەزراندن ئارمانج ژ دامەزراندنێ ژ بوو ڕێكخستنا ئالیێن سیاسی، یێن كوردی و پاراستنا مافێن نەتەوەیی بوویە. ئارمانجێن دەستپێكێ یێن دامەزراندنێ پاراستنا ناسنامە و زمان و مافێن نەتەوەیی یێن كوردان ل ئیراق و دەڤەرێ و ب دەستڤەئینانا مافێن نەتەوەیی بوون.
ل دەستپێكا دیرۆكا وێ داخوازیا ئۆتۆنۆمی، و مافێن گەلێ كورد د چارچۆڤێ دەولەتا ئیراقێ دا د هاتنە دیتن.ب دەربازبوونا دەمێن ژێك جودا ئارمانج و داخوازیێن وێ گوهارتن ب سەردا هاتن.ژ بوو یەكخستنا هێزێن كوردی و ئارمانج ژ دامەزراندنا پارتەكا سیاسی كو بشێت كەسایەتیێن سیاسی،رۆناكبیر،و جڤاكی،یێن ژێك جودا ل دۆر بەرنامەكێ نیشتیمانی كۆمبكەت.دا بشێت ل هەنبەری دەستهەلاتا دكتاتۆری بسەكنیت.
ئەو بخوە ژی ب تەڤگەرەكا ئازادیخواز واتە PDK یا نیشتیمانی دهاتە نیاسین ل دژی رژێمێن دیكتاتۆری و ژ بۆ مافێن گەلێ كورد خەبات و تێكۆشین دكرن. د پشترا: سیستەمێ دیموكراسی و دیاریكرنا مافێ چارەنڤیس بۆ گەلێ كوردستانێ. د بەرنامە و ناسكرنا ئەڤرۆ یا PDK دا دیاریكرنا مافێ چارەنڤیسێ گەلێ كورد و نەتەوەیێن دی یێن كوردستانی، وەكو مافێن مرۆڤی، دادپەروەریا جڤاكی و ئازادیا تاك و یا ڕادەربڕینێ، جهەكێ گرنگێ هەی و پارتیەكە دبێژیت: ئەڤ مافێن هە دڤێت ب رێكا دیمۆكراتیەتێ و تێكۆشینا ئاشتیخوازانە ب دەستڤەبهێن.
هەلبەت ل گۆرەیی بەلگەیێن دیرۆكی، ئەوێن ل بەر دەست ئێكەم كۆنگرەیا پارتی دیمۆكراتی كوردستان PDK ل 16 تەباخا 1946 ب ئاوایەكێ نهێنی ل مالا سەعید فەهیم ل پایتەختێ ئیراقێ بەغدا برێڤەچوو و نێزیكی 70 نوونەران پشكداری د وێ كۆنگرەیێ دا كربوو، د وێ كۆنگرێ دا، ناڤێ پارتی و سەرۆكایەتیا بارزانیێ نەمر و بنەمایێن پارتی ل سەر هاتیە ئاڤاكرن دیاریكرن.
ئێك: ئارمانجێن سیاسی: خالەكا هەری گرنگ ئەوە د بەرنامەیێ سالا 1946 دا ب رۆهنی ئاماژێ ب فیدرالیزمێ دكەت. بەرنامە ئارمانجێن خۆ ل داویێ ب سەرخوەبوونا كوردستانێ ڤە گرێددەت.
بەلێ رێكا دەستپێكێ بۆ گەهشتنا وێ ئارمانجێ دامەزراندنا دەولەتەكا فیدرالی و دیمۆكراتیك ل ئیراقێ هەبیت دا كو كوردستانا فیدرالی ژی جهێ خۆ د ناڤدا بكەت.
ل گۆرەی ناڤەرۆكا بەرنامەی: ئیراق ببیتە دەولەتەكا فیدرالی و دیمۆكراتیك.كوردستان د ناڤا وی سیستەمی دا، دەستهەلاتا خۆ رێڤەبەر و فیدرال بیت.
پەیمانەكا فیدرالی د ناڤبەرا حوكمەتا ناڤەندی و نوونەرێن سیاسی یێن كوردان دا بهێتە ئیمزاكرن. كوردستانێ ئەو ماف هەبیت تێكلیێن خۆ ل گەل دەولەتێن دیمۆكراتی و رۆژهەلاتێ كوردستانێ ڕێكبێخیت.
دەڤەرێن مووسل، هەولێر، كەركووك، سلێمانی و خانەقین د چارچووڤەیێ كوردستانا فیدرال دا بن.
جڤاتەكا نیشتیمانی یا كوردی كو ب دەنگدانێ و راستەوخۆ هەلبژێریت و قانوونا بنەڕەتی و سەرۆكێ دەڤەرا فیدرالی یا كوردستانێ دەستنیشان بكەت.
دو: پەیماننامەیا نیشتیمانی چ دبێژیت:؟ هەلبەت پەیماننامەیا نیشتیمانی یا PDK تەنێ، بەرنامەیەكێ پارتایەتی نەبوو، هەولدانەك بوو و تەكەزی ل وێ ئێكێ دكر كو دۆزا كوردی نابیت ببیتە سەدەما دژایەتیكرنێ ل گەل گەلێ عەرەب. ئارمانجا خۆ یا سیاسی ب دەولەتەكا فیدرالی دیمۆكراتیك ب پێدڤی ددیت.
سێ:خالەكا گەلەك گرنگ كو ل هندەك بەلگەیان وەسا د هێتە خوەیاكرن كو PDK ل سالا 1946 دا تەنێ ژ بوو مافێن ئۆتۆنۆمی هاتیە دامەزراندن. لێ ئەڤ چەندە د چارچووڤەیێ خەبات و تێكۆشینا وێ دا قووناغ ل پێی قووناغێ باشتر خوەیا دبیت.
ئەگەر مرۆڤ ناڤەرۆكا بەرنامە و پەیماننامەیێ بخوینیت،دێ بینیت كو ئارمانجا دوومدرێژ سەرخوەبوونا كوردستانێ ب رۆهنی ئاماژە یا پێكری.لێ ستراتیژیا سیاسی ل دەستپێكێ پێكهاتبوو ژ دامەزراندنا كوردستانەكا د چارچووڤەیێ ئیراقەكا دیموكراتیك دا. ئەڤە ژی جوداهیەكا گرنگە ل گەل ئەوا دبێژن تەنێ خەباتا وێ ژ بۆ مافێن ئۆتۆنۆمی ب تەنێ بوو. دا رۆناهیێ بێخنە سەر دیرۆك و مافێن نەتەوەیی یێن كوردان.
ناڤەرۆكا پەیماننامەیێ ئاماژێ ب وێ چەندێ دكەت كوردان پشتی جەنگا ئێكێ یا جیهانی ژ بوو ئازادی و سەرخۆبوونێ بزاڤێن كرین و ئاماژێ ب بزاڤێن سیاسی و شۆڕشێن كوردی یێن پێشتر دكەت و پەیماننامە دژی ئیمپریالیزم و دەستهەلاتێن دیكتاتۆری بوو. بانگەوازیا ئازادی و دیموكراسیێ دكر. ل گەل گەلێ عەرەب هەڤپەیمانی و هەڤپشكیا سیاسی دخواست. تەكەزی ل وێ ئێكێ دكر كو نابیت دۆزا كوردی ببیتە سەدەما دژایەتیكرنا ل گەل گەلێ عەرەب.
ئارمانجا خۆ یا سیاسی ب دەولەتەكا فیدرال و دیموكراتیك ب پێدڤی ددەتە خوەیا كرن.
چوار: وەك د بەلگەیێن دیرۆكی دا د هێتە خوەیاكرن.
ل دەسپێكێ ناڤێ پارتی (پارتی دیموكراتی كوردی) بوو. (نەكو پارتی دیموكراتی كوردستان)، لێ بەلێ ل كۆنگرەیا سێیێ ل 26 كانوونا دویێ ل سالا 1953 ناڤ هاتە گوهارتنێ بۆ پارتی دیموكراتی كوردستان و حەتا نوكە پارتی چاردە كۆنگرە یێن ل دارخستین و داوی كۆنگەرە ژی ل باژارێ دهۆكێ بوو.
هەلبەت ب درێژاهیا 80 سالێن خەبات و تێكۆشینێ و رژاندنا رووبارەكێ خوین و رۆندكێن دایكێن كوردان، هێشتا پارتی یا بەردەوامە ل سەر رێك و كاروانێ خەباتێ ژبۆ ئارمانجێن نەتەوەیی. ئەو ژی پێكهاتیە ژ سەرخوەبوونا كوردستانێ.
