زاگرۆس بەرواری

هەلبەت مەبەست ژ رەوشا ناڤبەینا ئەمریكا و ئیرانێ، چ پێشبینیێن دلئارامیێ بۆ چارەنڤیسێ جەنگێ ناهێتەكرن. بەلێ ب گشتی سێ ئەگەرێن سەرەكی یێن هەین:
كێمبوونا ئالۆزیان: ب رێیا دیپلۆماسی و دانوستاندنێ، هێرش بهێنە ڕاوەستاندن و ئالۆزی كێم ببن.
بەردەوامبوونا هەڤركییا سنوورداركری: هێرش و بەرسڤێن سنوورداركری د بەردەوام بن، بێی كو ببیتە جەنگەكا سەرانسەری.
جەنگا سەرانسەری: ئەگەر شاشیەكا مەزن یان هێرشەكا نوی ڕووی بدەت، ئەڤە دبیت وەلاتێن دی ژی تێكهەل ببن و دەڤەر ئاڵۆزتر ببیت.
بۆ هەرێما كوردستانێ‌ و ئیراقێ، هەر ئالۆزی و هەڤركیەك دشێت باندۆرێ ل سەر ئاسایش، ئابووری، و نرخێ پەترۆلێ و رەوشا سیاسی بكەت.
هەلبەت ل گۆرەی ڕەوشا داویێ نووچەیێن هەری داویێ و یێن باوەرپێكری ڕەوشا ناڤبەینا ئەمریكا و ئیرانێ هێشتا گەلەك ئالۆزە و جەنگ ب تەڤاهی نەسەكنییە.
ل قادا شەڕی دا هێشتا هێرش و بەرسڤدانا لەشكری بەردەوامە، ب تایبەتی ل دەوروبەرێن كەنداڤا فارسی و تەنگاڤا هۆرمز.
ل واشنتۆن، جڤاتا نوونەران بڕیارەك پەژراندییە كو داخوازێ ژ سەرۆك كۆمارێ ئەمریكا دكەت بێی ڕەزامەندیا كۆنگرێسێ جەنگێ فرەهتر لێنەكەت، بەلێ ئەنجوومەنێ پیران ئەو بڕیارە ڕەتكر.
پەترۆل ژی ل بازارێن جیهانێ هێشتا ل ژێر كاریگەریا ئالۆزیان دا یە و دلگرانی ل سەر ڤەگوهاستنا پەترۆلێ ل تەنگاڤا هۆرمز یا بەردەوامە. پێشبینێن نێزیك:
پڕانیا شڕۆڤەكاران د وێ باوەریێ دانە ل دەمەك نێزیك ئەگەرێن بەردەوامبوونا هێرشێن سنوورداركری زێدەترن ژ راوەستاندنا تەڤاهیا جەنگێ یان فرەهبوونا جەنگەكا مەزنتر، هەرچەندە چ ژ ڤان د پشتراست نینن.
تایبەت ئاماژە و باندۆرا ئەڤێ ڕەوشێ ل سەر هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ دكەن ئەگەر ئالۆزی د ناڤبەینا ئەمریكا و ئیرانێ دا بەردەوام ببیت، هەرێما كوردستانێ و ئیراق زێدەتر د چەند ئالیەكان دا باندۆر دێ لێ هێتەكرن.
ئاسایش: ژ بەر هەبوونا هێزێن هەڤپەیمانان ل هەرێما كوردستانێ، هندەك باژار وەك هەولێر و تایبەت نێزیكی فرینگەهێ دێ بنە ئارمانجا هێرشێن درۆن یان مووشەكان. ل بەریا حەفتییا دەربازبووی چەندین هێرشێن درۆنی ل هەولێرێ هاتنە ئەنجامدان. و دەمێن دەربازبووی چەندین شەهید و بریندار ل پاش خوە هێلان.
ئابووری: نرخێ پەترۆلێ دشێت زێدەتر بلند ببیت و قەیران ژی دروست ببن، بەلێ ل هەمان دەم دا هاتن و بەرهەمئینان یان راوەستاندنا كاری ل هندەك كێلگەهێن پەترۆلا هەرێما كوردستانێ دێ زیانێن ئابووری دروست كەت.
هندەك كۆمپانیێن پەترۆلێ ژ بەر رەوشا ئەمنی، بەرهەمهئینان یا راگرتی.
سیاسی: حوكمەتا ئیراقێ بزاڤا د ناڤبەینا ئەمریكا و ئیرانێ دا دكەت دا هەڤسەنگیێ بپارێزیت و ب سەرەدانا سەرۆك وەزیرێ ئیراقێ عەلی زەیدی یا بۆ ئەمریكا و ئیرانێ ئەڤ چەندە زێدەتر سەلماند. بەلێ ئەڤ رەوشە فشارەكا مەزن ل سەر بەغدا دكەت و ململانێ ل گەل گرۆپێن چەكدار ئاڵۆزتر دكەت.
سنوورێ هەرێمێ: ژ سنوورێ ئیرانێ‌ و هەرێما كوردستانێ چاڤدێری و بزاڤێن هێزێن ئێرانێ یێن زێدەبووین، چونكو دلگرانیا هەی ژ چالاكی و هێزێن پێشمەرگێن كوردێن رۆژهەلاتێ كوردستانێ.
ل نوكەدا، پڕانیا شڕۆڤەكاران د وێ باوەریێ دانە. ئەگەرێ بەردەوامبوونا ئالۆزیێن سنوورداركری، زێدەترن ژ ئەگەرێ جەنگەكا فرەهتر ل ناڤبەینا ئەمریكا و ئێرانێ دا، لێ بەلێ ڕەوش زووتر دهێتە گوهەرتن.

زاگرۆس بەرواری

پشتی هەلوەشاندنا pkk، گاڤا هەری پڕاكتیك ژ لایێ سەركردایەتیا وێ ڤە ل شكەفتا (جاسانە) ل 11/7/2025 هاتەهاڤێتن.
جاسانە ئەو شكەفتا ناڤێ خوە ل دیرۆكا كوردستانێ كری.
پشتی سالا 1923 شێخ مەحموودێ حەفید و شۆڕەشگێرێن كورد كرە جهێ خوە پاراستنێ ژ هێرشێن لەشكرێ كۆلۆنیالیزما بریتانی.
شكەفت كرە جهێ رۆژنامەیا بانگی حەق ئەو ژی هەر ل ڤێ شكەفتێ ژ دایكبوو. هەلبەت رۆلێ شكەفتا جاسانە د دیرۆكێ دا رۆلێ هەری گرنگ یێ بۆ شۆڕشا مەزنا ئیلۆنێ و نوێ ژی یێ گێرای.
پەكەكێ ژی گاڤەك دیرۆكی هەر ل ڤێرێ هاڤێت بۆ چارەسەریا پرسا كورد ل باكوورێ كوردستانێ و 35 سەركردە و كادر و شەڕڤانان چەكێن خوە ل هەنبەری هەموو جیهانێ‌ و نوونەرێن وەلاتێن كاربدەست و رایا گشتی یا كوردستان و توركیێ شەوتاندن. نیازپاكیا خوە بۆ ڤێ پرۆسێسا ئاشتیێ دا خوەیاكرن. ئەڤ گاڤێن هەنێ‌ بۆ كوردان ب گشتی كرنە كارتێن بهێز كو كورد ل هەنبەری دەولەتا تورك بكاربینن. مخابن ئەڤێ دەولەتێ وەك پێدڤی د چارچووڤەیێ قانوونێ دبێژم:چ گاڤەك نەهاڤێتیە و سەركردەیێن ڤێ تەڤگەرێ ژی ئاماژێ ب ڤێ ئێكێ دكەن، دبێژن گاڤهاڤێتنا رایەدارێن توركیا وەك رێڤەچوونا كویسەلەیە. گومان تێدا نینە رۆلێ هەری سەرەكی هەرێما كوردستانێ پشتی بانگا ئۆجەلانی بۆ سەرخستنا ڤێ پێڤاژۆیێ یێ گێرای، سەرۆك بارزانی تەكەز ل پێڤاژۆیا ئاشتیێ دكر و د پڕاكتیك دا گاڤێن بۆ چارەسەریا ئاشتیانە ب رێیا دیالۆگێ یێن هاڤێتین، پرۆسێسێ د ئالی و رەهەندێن هەرێمایەتی دا سالەكا بێی كوشتن بێی هێرش و بێی تێكدانا گوند و جهێن سڤیلان موهراخوە یا ل پێڤاژۆیێ دای.
لێ ناهێتە وێ رامانێ كو ئەڤ پێڤاژۆیە دێ هەر ب سستی برێڤە بچیت. چونكو چاڤ ل سەر پەرلەمانێ توركیانە كو یاسایەك بهێتە دەرئێخستن ئێك هێزا چەكدار، زیندانیێن سیاسی، كەساتیێن پەنابەر كو ب سالانە ل ئەورۆپانە نەشێن ڤەگەرن وەلاتی و ئازادیێن چاند و زمانێ كوردی ل خوە بگرن و سوودێ ژ وان قانوونێن بنگەهین وەربگرن.
زیندانیێن سیاسی مافێ هیڤیێ یێ هەیی و ددەتە هندەك زیندانیان ئۆجەلان ژی د ناڤ دا، قانوونێن مافێن مرۆڤی یێن ئێكەتیا ئەورۆپا و چەمكێ هیڤیێ دبێژیت: هەر كەسێ ژ بەر ڕامان و هزرێن خوە یێن سیاسی پشتی 25 سالان كەفتیە د ناڤا زیندانێ دا، دشێت ژ نووڤە داخوازا ڤەكرنا بادەكێن خوە بكەت و قانوون رێكێ ددەتێ ب مەرج بهێتە ئازادكرن. دەولەتا توركیا ژی ئیمزا یا ل ژێر ڤان قانوونان یا كری، د نوكەدا داخوازا هەری سەرەكی یا بەرپرسێن تەڤگەرا هەلوەشیایی ژی، ئازادكرنا ئۆجەلانی یە.

زاگرۆس بەرواری

شێخ سەعیدێ پیرانی ئێك بوو ژ كەساتیێن دیار و رێبەرێن ئۆلی و جڤاكی یێن كوردی ل دەستپێكا سەدسالیا بیستێ. ئەوی پێشەنگیا شۆرەشەكێ كر.كو ل 13 شوباتا سالا 1925 شۆڕشێ دەست پێكر و ب شۆڕشا شێخ سەعید هاتە ناسكرن.
ئەگەرێن شۆڕشێ چ بوون؟
دیرۆكنڤیس ل سەر ئەگەرێن شۆڕشێ هەڤبیر و ئێك نێرین نینن! لێ بەلێ پڕانی ئاماژێ ب ڤان ئەگەڕان دكەن:
گەل نەیێ رازی بوو ژ سیاسەتا دەولەتا نوو یا توركیا، ب تایبەتی پشتی ژناڤبرنا خەلافەتا عوسمانی و چاكسازیێن ئێكلای و رۆگەشیێ.
داخوازیا پشكەكا سەركردە و هۆزێن كوردان بۆ ماف و ناسنامەیا كورد و كوردستانی، باندۆرا باوەریێن ئۆلی و شوینكەفتیێن رێبازا شێخ سەعیدی د ناڤا جەرگێ گەل دا.
بوویەرێن گرنگ: شۆڕشێ ل دەڤەرا پیران ئەوا د نوكەدا ناڤێ وێ ( دیجلە) دەست پێكر..
لێ هەر زویكا دەربازی ناڤچەیێن باژارێ ئامەدێ‌، چەولیك، مووش و هندەك دەڤەرێن دی بوو. لێ هێزێن دەولەتا توركیا ب هێزەكا زێدە یا سوپای و ب تایبەتی ب پشتەڤانیا لەشكرێ ئینگلیزان و سەرۆك هۆزێن كورد یێن كو ل شۆڕشێ و سەرۆكێ وێ غائین بووین، شۆڕش ژناڤبر.
شێخ سەعیدێ پیرانی ل نیسانا 1925 ب چەندین پێشەنگین شۆرشێ و بپشتەڤانیا ئێك ژ هەڤلنگێن شێخێ پیران یێ ب ناڤێ سەردار قاسم بەگ بهەڤرا هاتنە دیلگرتن.
ل 10 گولانێ ب دادگەهكرنەكا نە دادپەروەرانە یا لەشكری ب تاوانا غیانەتا مەزن ل 29~6~1925 ل گەل 49 رێهەڤالێن خوە ل ئامەدێ هاتنە سێدارەدان، لێ یا ژ هەموویێ سەیرتر ئەوبوو دەما دو ژ ڤان رێهەڤالێن شێخی دیار نامینن، هەما دادوەر بڕیارێ ددەت دو كوردێن دی یێن بێتاوان ل جهێ وان بگرن و ببنە بەر سێپێكێ و ل سێدارێ بدەن.
باندۆرا ڤێ شۆڕشێ و شكەستنا شۆڕشێ بوو ئەگەر، كو دەولەتا تورك ب توند و تیژی سەرەدەریەكا ستەمكارانە ل دەڤەرێن كوردستانێ و كوردنشین ل دژی كوردان بكەت.
كۆچكرن و سورگنكرنا كوردان یا ب دارێ زۆرێ.بۆ دەڤەرێن دووری وارێن وان، ئەڤێ چەندێ وەكر كو باندۆرا نەیێنی و یا دوورودرێژ ل سەر پەیوەندیێن دەولەتا توركیا و بزاڤا كوردی دا بمینن.
د ڤی چارچووڤەی دا حەتا نوكە ژی جوداهیەك د ناڤبەرا دیرۆكنڤیسان دا، هەیە ل سەر خوەزا و ئەگەرێن شۆڕشێ هندەك وەسا د بینن ئەڤە شۆڕەشەكا نەتەوەی و كوردی و كوردستانی یە، لێ د هەمان دەم دا هندەكێن دی وەسا د بینن پشتەڤانیا ئۆلی، و نەرازیبوونا ل هەمبەر چاكسازیێن دەولەتێ رۆلێ سەرەكی د ڤێ هەڤكێشێ دا هەبوو. لێ گەلەك لێكۆلەر و شرۆڤەكارێن سیاسی، د وێ باوەریێ دا نە، هەردو ئەگەرێن نەتەوەیی و ئۆلی باندۆر هەبوویە.

زاگرۆس بەرواری

بەری ئاماژێ ب مافێن پالە و كاركەرێن كوردستانێ بكەم، دێ رۆناهیێ ئێخمە سەر ڤێ رۆژا دیرۆكی جەژنا ئێكی گولانێ، هەلبەت بێدادی، د وەلاتەكێ دیكتاتۆری دا ژی بهێتە كرن حەتا داویێ بۆ وێ دەستهەلاتێ ناچیتە سەر.
ڤێجا وەلاتەكێ دایكا دیمۆكراسیێ و پاراستنا مافێن مرۆڤی قانوون هاتبنە دیاركرن، ژ بەر ڤێ چەندێ د ئێكی گولانا سالا 1886 ژ بۆ مافێن خوە یێن وەكهەڤیێ پالە و كاركەران ل وەلاتێن ئێكگرتیێن ئەمریكا و باژارێ شیكاگۆ دەست ب خۆنیشادانێن بەرفرهەكرن. خۆنیشاندان ژ بۆ وێ چەندێ هاتنەكرن كو ل جهێ 12 دەمژمێرێن كاركرنێ د رۆژەكێ دا بۆ بكەنە 8 دەمژمێر، ل جهێ 6 رۆژان ژ حەفتیەكێ بۆ بكەنە 5 رۆژ كاركرن د حەفتیەكێ دا، هەلبەت داخوازێن وان ب كەد و خۆنیشادانێن وان ب فەرمی ژ لایێ نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە هاتنە قەبوولكرن و رۆژا ئێكی گولانێ كرە جەژنا پالە و كاركەران.
و ماف ژی دایێ كو سەندیكایەك، بۆ پاراستنا مافێن وان بهێتە دامەزراندن، لەوا ل پڕانیا وەلاتێن جیهانێ یێن مافێن كاركەران د پاراستی، ئێكی گولانێ كریە پشوو و ئەو رۆژ وەك جەژن د هێتە پیرۆز كرن.
ل هەرێما كوردستانێ و عێراقێ كا مافێن ڤێ توێژا گرنگ حەتا چ ئاست هاتینە دابین كرن.؟ هەرچەندە حەتا ئاستەكی مافێن كاركەران ل هەرێما كوردستانێ ژ لایێ دەستهەلاتێ ڤە هاتینە دابینكرن و سەندیكایەك ژی بۆ هاتیە دامەزراندن، كو د چارچووڤەیێ وێ سەندیكایێ دا؛ مافێن وان بهێنە ڕێكخستن، چەندین پارتێن سۆسیالیزمی و كۆمونیستێن كوردستانێ ژی حەتا سەر هەستی ل گەل مافێن وانە، لێ ناهێتە وێ واتەیێ كو توێژا پالە و كاركەران چ كێماسی نینن.!
ئەگەڕ بەراوردەكێ دگەل وەلاتێن خوەدی سەروەری بكەین، دێ گەهینە ئەنجامەكێ كو ئەڤ توێژە ژ گەلەك مافێن خوە د بێبەهرن. بۆ میناك، هەر دەما كاركەرەك ل كۆمپانیەكێ، كارگەهەكێ، كاری بكەت، ل گۆرەی قانوونێن كاركەران پێدڤیە هەردەما ئەو كاركەر ل سەر ئەركی ژیانا خوە ژ دەست دا ئان ژ سەدەمێ كاری ل كارگەهەكێ، دەستەكی خوە پیەك ئان هەر ئەندامەكێ لاشێ خوە ژ دەست دا پێدڤیە ئەو ژ ئالیێ ماددی و مەعنەوی ڤە بهێتە قەرەبۆكرن.
مووچەك بۆ بهێتە دابینكرن و هەموو خەرجیێن نۆشداری ژ لایێ وێ كارگەهێ ڤە بۆ بهێنە خەرجكرن. حەتا ساخلەمیا وی وەك بەرێ دزڤریت، واتە پێدڤیە بیمەیا كاری (سیغورتە) هەر ل دەستپێكا دەست بكاربوونێ بۆ بهێتە دروستكرن. دا ل دەما هەر بۆیەرەكێ ژ مافێن خوە نەهێتە بێبەهركرن.
ب دیتنا من ئەگەر ل هەرێما كوردستانێ ئەڤ قانوونە هەبیت ژی لێ وەك پێدڤی د وارێن پڕاكتیكێ دا، نەهاتیە جێبەجێ كرن. بۆ میناك پێدڤیە پڕانیا كاركەرێن كوردستانێ ل كەرتێن تایبەت و گشتی دا كار بكەن كو حوكمەت ب قانوون ڤی مافی بدەتە كارەكەرێن كوردستانێ، لێ گەلەك جاران من دویڤچوونا د ڤی واری دا كری، د پرۆژەیێن كەرتێن تایبەت و حكومی دا پالە و كاركەر ژ وەلاتێن هەڤسۆیێن هەرێمێ بپرانی كاری تێدا دكەن.
ژ لایەكی ڤە ئەڤ چەندە ل چ وەلاتێن جیهانێ مرۆڤ نەشێت نموونەكێ بینیت، ژ لایێ دیڤە خوارنا مافێن كاركەرێن كوردستانێ یە، ژ لایێ دیڤە ئەو پارەیێ دكەڤیتە د بازارێن هەرێمێ دا ئەو ژی ژ هەرێمێ دەردكەڤیت و ئەڤ چەندە ژی دبیتە بارگرانی بۆ سازیێن پەیوەندیدارێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ.
بۆ میناك، پالەیێن پاككرنا كۆلان و تاخان، كاركەرێن ئاڤاكرنا چەندین پرۆژەیێن خانۆبەرەیان. كەسێن د مالان دا ل نەخۆشخانەیان كار دكەن، لێ ئەگەر خەلكێ هەرێمێ د هندەك بیاڤان دا كارنەكەن ئەو ژی ژ بەر چاند و تیتالێن كوردی، ئەڤە نابیتە بەهانە كو گرنگی ب تەخەیا كاركەر و پالەیان نەهێتە دان. و پێشنیاز دكەم د رێكا ناڤەندێن رەوشەنبیری و تایبەتمەندێن جڤاكناسی خەلكێ مە ژ لایێ دەروونی ڤە بهێنە پەروەردەكرن كو هەر كارەك ژ ڤانا مرۆڤ بكەت، سەركەفتنە بۆ ژیان و ئاڤەدانكرنا كوردستانێ. پیرۆز بیت ئێكی گولانێ جەژنا پالە و كرێكاران.

زاگرۆس بەرواری

ژینگەپارێزی قانوونی یە ئان وەلاتپاێزی یە؟ هەلبەت دو چەمكێن پێكڤە گرێداینە! جارێ ئەم پێدڤی قانوونێن وەكهەڤین، دا ل سەر وان شەنگستەیان جڤاكەك دلسۆز بهێتە ئاڤاكرن.
جڤاكێن دلسۆز گومان تێدا نینە دێ جڤاكەك هشیار بیت، لێ جڤاكا هشیار ئەو جڤاكە یا ل سەر مافێن خوە بێدەنگ نەبیت، وێ دەمێ دێ وەلاتەك ل سەر شیانێن وێ جڤاكێ هێتە ئاڤاكرن.
بۆچی ل وەلاتێ مە هەست ب بەرپرسیارەتیا تاك و خێزانێ ناهێتەكرن؟ چونكو وەلاتپارێزی ل جەم مرۆڤی و خێزانا كورد دهێتە پەروەردەكرن، پاشی دەربازی خواندنگەهێن حكومی و سازیێن سڤیل دبیت.
لێ ئەڤرۆ ئەم دبینن ل وەلاتێ مە دادپەروەریا جڤاكی ئەگەر هەبیت ژی یا پڕی كێماسی یە، لەوا شەنگستێن وەلاتیبوونێ هێشتا ل وەلاتێ مە نەهاتینەدانان، ئانكو كەسێن هەین خوە وەلاتیێن پلە ئێك دزانن، لێ پڕانیا وەلاتییان پلە دو و سێنە.
ئەڤ خالە پێدڤی چ شرۆڤێن دوور و درێژ ناكەت. ئاها ئەڤەیە كاكلكا مژارێ، لەوا ژینگەها وەلاتێ مە راستی جینۆسایدێ هاتیە، حەفتیا دەربازبووی، دەما بەرەو ئەركێ خوە دچووم دو هەڤال ژی ل گەل مەبوونن ئێك شۆفێرە یێ دوێ ژی، كارمەندێ پشكا ئەم تێدا كار دكەین گەلەك جاران د رێكێ دا ئەم دەرگەهێ هندەك خالێن گرتی ڤەدكەین و دانوستاندنێ ل سەر دكەین هەلبەت ئەڤ چەندە ژ دلسۆزی یە.
مە ل فەرمانگەها ئالاتریكێ (كارەبێ) ل دەڤەرداریا سێمێلێ بادەكەك برێڤە دبر. ل پێشیا فەرمانگەهێ ئەم ل هیڤیا كارمەندەكێ وان مایین یێ كارێ مە ل جەم. كەسەكی ژی هەر ل نێزیكی مە، هاتنوچوون دكر و بتلەكێ ئاڤێ د دەستی دابوو ئاڤ ڤەدخوار، ئەم ژی د ئۆتۆمبێلێ دا بوون. لێ ب جلكێن لەشكری بووین.
ئەو كەسێ ئاڤ ڤەدخوار ل نێزیكی تەنەكا گلێشی بوو، هێشتا بتلێ ئاڤێ ب دوماهی نە ئینای هەما بتلێ ئاڤێ هاڤێتە سەر لێڤا جادێ. من ژی گۆتە هەڤالان ئەز دێ بێژمێ بتلێ خۆ راكەت، شۆفێری گۆتە من بەلكو ژ ئالیێ دەروونی ڤە نەیێ دروست بیت!، من دیت ئەو ژی نەیێ بەرهەڤە وەك ئەز تێگەهشتیم یێ دبێژیتە من ما چ كارێ مە پێ یە هەما بلا ئەو ژی بتلێ خۆ بهاڤێت ژ لایێ سایكۆلۆژی ڤە، ئەڤێ چەندێ ئەز ئێشاندم.
چونكو كەسەك ل گەل من بیت هەست و بەرپرسیارەتیا وی ئەڤە بیت هەلبەت دێ پێ ئێشم. لێ پاشی هاتە بیرا من كو ئەو ژ لایێ بێدادیێ ڤە وێ بەرپرسیارەتیێ بۆ مە نا دانیت و بەلكو یێ مافدار ژی بیت.
لێ ئەز ژ ئۆتۆمبێلێ پەیابووم؛ هەردو هەڤالێن من ژی پەیابوون. هەما ئێكسەر من گۆتە وی هەڤوەلاتی ئاها ئەڤەیە وەلاتپارێزیا تە؟ بتلێ ئاڤێ بهاڤێژیە سەر جادێ.
هەما ئێكسەر چوو بتلە راكر و كرە د تەنەكێ گلێشی دا و گۆت: مامۆستا ئەز ئەندازیارێ تەكنیكێ مە و دەرچوویێ زانكۆیا مووسلم، لێ گەلەك جاران دهێمە ڤێرێ و گلێشی بەرهەڤ دكەم و ژ سەر جادێ و كۆلانان رادكەم. پڕسیارا جەوهەری ئەڤەیە؟ گەلۆ مافێ مەبوو وەك هەڤوەلاتی ل سەر زێدەگاڤیا وی كەسی بێدەنگ نەمینینن؟
ئەگەر ماف و بەرپرسیاریا مە بیت، واتە مافێ هەڤوەلاتیێن ڤی وەلاتی یە ل سەر هەموو زێدەگاڤیێن ژ لایێ كێڤە بن و چ زێدەگاڤی بن. خوە بەرپرسیار ببینن و پێدڤیە بێدەنگ نەمینن. ئەگەر ئەڤە پێكهات دێ وەلاتێ مە ل سەر شەنگستێن دادپەروەری و وەكهەڤیێ ئێتە ئاڤاكرن.

زاگرۆس بەرواری

هەلبەت فۆرما دپلۆماسی یا ئەنتالیا ژ لایێ وەزارەتا كارێ دەرڤە دهێتە ڕێكخستن و هەر سال ژی ب بەرنامە و ئەژندایێن ژێكجودا دهێتە برێڤەبرن.
كەساتیێن سیاسی، دیپلۆماتكار، ئەكادیمیست، بازرگان، و ئابووریناس، د چارچووڤەیێ سیاسی دا ل هەڤ دجڤن لێ ڤان مژار و ئالیێن مە ئاماژە ب ناڤێن وان كرین گەنگەشە ل سەر دهێتەكرن و چارەسەریا پرسگرێكێن هەرێم و دەڤەرێ د ناڤ دا دهێنە دەستنیشانكرن و چارەسەركرن.
د هەمان دەم دا، كێشەیێن، ژینگەهێ و یێن خوەزایێ ژی دهێنە دەستنیشانكرن ژ بۆ چارەسەركرنێ.
هەلبەت هەر سال ل سەر ئاستێن بلند هەرێما كوردستانێ ژی پشكداریەكا كاڕا یا هەی ئەڤ سالە ژی سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ نێچیرڤان بارزانی ب شاندەكا ل ئاستێن بلند بەشداریەكا كارا هەبوو ئەڤێ بەشداریێ گرنگیا هەرێما كوردستانێ دیار دكەت،
سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، د دەمەكیدا پشكداری ڤێ كۆربەندا دپلۆماسی بوویە كو ئەڤسالە ڕەوشا رۆژهەلاتا ناڤین ژ ئالیێن ئاسائیشا دەڤەرێ و شەڕێن بەرەیێ ئەمریكا و ئیسرائیلێ، ل دژی ئیرانێ رەوشا ئالۆزتر لێكری، ئەڤە بابەتەكێ سەرەكی بوو كو ئەڤ سالە د ڤێ فۆرما دپلۆماسی دا هاتیەكرن، ژ لایێ دی ڤە رێگرتن ل بلندبوونا نرخێن كەرەستەیێن ب ژیانا وەلاتیان ڤە د گرێدایی و بازارێن ئەنەرژیێ، وەك غاز و گاز و ئەلكتریك، ئاڤا سەر ئەرد و گەشت و گوزارێ، و ڕێك خوشكرن بۆ بازارێن جیهانێ و دەڤەرێ.
هەلبەت كێشەیێن هشكەسالیێ‌ و حەتا كیشوەرێن وەك ئەفریقا باشوور ژی د ناڤ ڤێ فۆرما سێ رۆژی دا دهێنە نرخاندن، زێدەتری نوونەرێن ٧٥ وەلاتێن جیهانی و نێزیكی ٥٠٠٠ هزار كەس د ڤێ كۆڕبەندێ دا دپشكدارن. گرنگی ب وەلاتێن بەلقان هاتیەدان و رۆژهەلاتێ ئانادۆلۆ واتە باكوورێ كوردستانێ ژی د ناڤدا خالێن لاواز و یێن سەركەفتی دهێنە دەستنیشانكرن ژ بۆ چارەسەریێ. لێ ئەڤ سالە رۆلێ وەلاتێن وەك پاكستان، عەرەبستانا سعوودی و ئازەربایجان یێن دیارتر بوو، ئەو ژی ژ بەر رۆلێ سەرەكی ژ بەر ئاشتیا د ناڤبەرا وەلاتێن ئەمریكا و ئیسرائیل و ئیرانێ دا. خالەك ژ وان ژی گرێدای رۆژهەلاتێ كوردستانێ یە ئەگەر ل وێ پارچا كوردستانێ هندەك پێشهاتێن نوو ڕووبدەن دا ئەو وەلاتێن ئاماژە پێهاتیەكرن بەرەڤانیێ ژ هەلوەستێ دەولەتا تورك بكەن، ئەو ژی رێگریكرنە ل مافێن نەتەوەی و چاندی یێن كوردان و پاراستنا ئێكپارچەیا ئاخا وەلاتێ ئیرانێ یە. لێ پشكداریا سەرۆكێ هەرێمێ خالەكا ئەرێنیە كو دبێژیتە وەلاتێن داگیركەرێن كوردستانێ، ئەم چ دەمەكێ نەبووینە گەف ل سەر ئاساییشا وەلاتێن وە بەلكو كورد و دەستهەلاتێن كوردی فاكتەرێن ئاشتی و ئارامیا دەڤەرێنە و چارەسەریا پرسا وان دێ ڕۆژهەلاتا ناڤین یا ئارامتر بیت.

زاگـرۆس بـەرواری

باژارێن هێرۆشیما و ناكازاكیێن ژاپۆنی، شەرێ دوێ یێ جیهانی ب داویكرن. هەردو رژێمێن داگیركەرێن ئیراق و ئیرانێ ژی وەسا هزر دكر ئەگەر ب چەكێن كۆمكوژ هێرشی سەر باژارێن كوردان هەلەبجە و سەردەشتێ بكەن دێ شەڕێن كەنداڤی بداوی هێن، مخابن كوردێن هەردو پارچەیان كرنە قوربانی و سۆتەمەنیێن جەنگێن خوە، لێ پشتی بیرەوەریا 38 سالیا كیمیابارانكرنا باژارێ هەلەبجەیا شەهید ئەو باژارێ بوویە ناسنامەیا مەزلۆمیەتا گەل و نەتەوەیا كورد هێشتا رۆژهەلاتا ناڤین ئارامی ب خوەڤە نەدیتیە. ئەم د دەمەكی دا ڤێ بیرەوەریێ دكەین هێشتا زارۆكێن وەلاتێ مە و یێن رۆژهەلاتا ناڤین ب دەنگێن درۆن و بۆمبەیان ژ خەو را دبن. چاڤێن دوژمنان ب ڤێ ئازادیێ ڕانابن، ناخوازن كورد پاریەكێ نانی ب ئارامی بخۆن. هەلبەت ئەڤە بوونە 38 سال د قۆناغێن جوداجودا دا ل گۆرەی شیان و دەلیڤەیا خوە مە ب رێز و چالاكیێن جودا جودا و ب چەماندنا بەژنا خۆ و ب گۆتار و پەیڤ و ڕێورەسمان رێزا ل هەلەبجەیا شەهید و قوربانیێن وێ گرتی و پێدڤیە هەر سال لاپەرەكێ وێ تراژیدیێ و تاوانا هۆڤانە بێتە ڤەكرن دا نفشێ نوكە و یێن پاشەرۆژێ نرخێن ڤێ ئازادیێ و دەستكەفتیێن خوینا شەهیدان بزانن.
هەلبەت، دێ بۆ ئێكەم جار ئاماژێ ب ڤێ بیرەوەریا تراژیدیك و جەرگ بڕ كەم، كا چاوا ئەڤ بوویەرا تراژیدیك و هۆڤانە من بهیست و ئەز ل كیرێ بووم؟
ل رۆژا/17 -3 -1988 – ل گەل پۆلەكا پێشمەرگەیی ژ بارەگایێ لیژنا ناڤچەیا ئامێدیێ، ژ گە لیێ بێشیلێ، د هاتین ئەم چووینە، لایێ هەڤالێن ئەسنادێ ل گرێ ناڤبەینا بێشیل و بازێ جەم فەرماندە سەدیق بریفكی و پێشمەرگە مەهدی بریفكی كو نوكە ل باژارێ زاخۆ د ژیانێ دایە و كەساتیەكێ چەلەنگ و پێشمەرگەیەكێ ب جەرگ بوو.
پشتی مە خوارنا نیڤرۆ ل گەل ڤان قارەمانات خواری كو برنج و ئافكا سۆر یا فاسۆلیا زێدە باری، ب ڕاستی ژ بەر رێزا بابێ مە، وان مریشكە ك ژی هەبوو بۆ مە ئەو ژی چێكر و مە خوارن، هەلبەت، مە خواتر ژ وان خواست ئەم گەهشتینە گەلیێ گوندێ بازێ وێ دەمێ كۆمیتا یەكێتی نشتیمانی كوردستان ل گەلیێ بازێ بوو، عبدوللا هرۆری بەرپرسێ وێ بوو! لێ ئەو نەل بارەگایی بوو.
ئەم چووینە لایێ كادرەكێ دی یێ نیاس كو وێ قۆناغێ بەرپرسێ نڤێسینگەها پێنووس و بێتەلێ بوو.
ئەو ژی ئەیوب حەجی حەكیم بوو. پشتی خێرهاتن و دیدارێ گۆت: ب مخابنی ڤە دێ بۆ هەوە نووچەكا گەلەك دلتەزین و خەمگین بێژم: دگەل هندێ ژ هەردو خالێن دوژمنی یێن گرێ سۆتكی و بازیڤێ ب تۆپێن دویر هاڤێژ گەلی و بارەگا بۆ دەما نێزیكی دەمژمێرەكێ هاتە بۆمبەبارانكرن. لێ چ زیانێن گیانی نەبوون.
هەلبەت بۆ دیرۆك پێدڤیە مرۆڤ بێژیت و ب دروستی ئاماژێ پێ بكەت، ئیسنادا لیژنێ ل جەم مەهدی بریفكی وان كو پۆلەكا پێشمەرگێن قارەمان بوون، بەرسڤا بۆمبەبارانا دوژمنی ب باشی ژ لایێ وان ڤە هاتەدان. ئەو بۆردومان ژی بۆ مە نەگەلەكا نامۆ بوو.
چونكو رۆژانە دەڤەرێن ڕزگاركری دهاتنە بوردومانكرن ژ لایێ لەشكر و جاشێن رژێما گۆڕبەگۆڕ و دارودەستەكێن وان ڤە.
دا بهێمە د ناڤا مژارا خۆ یا سەرەكی دا. پاشی ئەیۆب گۆت: شڤێدی ئەم ژ ئالیێ سەركردایەتیا خۆ هاتینە ئاگەداركرن كو هەلمەت و ئۆپەراسیۆنا ئەنفالان یا دەستپێكری و دوهی بەری نیڤرۆ باژێرێ هەلەبجە ژ لایێ بالەفرێن دوژمنی یێن جەنگی و ب چەكێن قەدەغەكری وەكو بۆمبێن كێمیا وی و سیانید و خەردەلێ ڤە هاتینە بۆمبەبارانكرن. ب مخابنی ڤە، نێزیكی (5) هزار زارۆك و ژنێن سڤیل ژیانا خوە یا ژ دەست دایی.
و زێدەباری (10 )هزار خەلكێن بێگونەهێن باژارێ هەلەبجە بریندار بووینە. ب دەهان هەزار ژی ئاوارەی سنوورێ وەلاتێ ئیرانێ بووینە، ل گەل هندێ وەك بەلگە بۆ ئاخافتنێن خوە، برۆسكە و پەیام ل گەل وێنەیان نیشا مەدان و بۆ مە خواندن.
و گۆت: ئەم هاتینە ئاگەداركرن كو ب دروستی لێ بێی چاڤترساندن، كو ئەم مۆرالێ گوندنشینان تێكبدەین و ورەیا جەماوەری بیننە خوارێ پێدڤیە ڤان ڕاستیان بگەهینینە گەلێ خوە؛ هێشتا چ تاوانێن مەزن ل دەڤەرێ چێنە بووین.
بەری ئەم خاترا خوە، ژ وی و چەند هەڤالێن وان بخوازین گۆت: وەرن دا. هەوە ببمە د كوگایێ مەخزەنا چەكی ڤە دا بۆ خوە هندەك (فیشەك) گولەیێن كلاشینكۆفان ببەن، چونكو دێ ژ سوبەهی وێ ڤە، بارەگای ڤالا كەین لێ بلا ب نهێنی بمینیت.
هەرچەندە كلاشینكۆفا من ژ كەلەخێ من مەزنتر بوو چل خۆرەكا هنگاری (ئاربیكی) بوو.
ئەو سالەك بوو، ژ لیژنا ناوچا ئامێدیێ من وە رگرتی، ژیێ من پازدە سالەك د بوون. هەڤالان ب كەنی ڤە گۆتێ ئەو پارتی یە! ما دێ چاوا گولەیا دەیە وی؟ گۆت: بارەگا یێ وییە و یێ شەهیدانە ب راستی ل بیرا منە زێدەتری سەد گولەیێن كلاشینكۆفێ دانە من و چەند هەڤالەكان كو د وێ گەشتێ دا ئەم ب هەڤرابوون.
هەلبەت خواندەڤانێن رێزدار؛ دیسا ئەم ل بارەگایێ، لەشكری یێ لیوا 27 ڤێ بیرئانینا خەمگین د دەمەكی دا دكەین؛ دیسا گەلێ مە ل ژێر گەفێن داگیركەر و گرۆپێن ژ یاسایێ دەركەفتینە، رۆژهەلاتا ناڤین یا بوویە دۆژەهەكا مەزن، ژ كەركووك و شنگالێ‌ و حەتا دگەهیتە هەولێرا خۆڕاگر و بەرخوەدێر خوینا ژ ڤێ بڕینا كوویرا هەلەبجە دچیت و ئەو بڕین هێشتا یا ل چارەسەری و تیماركرنێ دگەرهیت. گومان تێدا نینە، تەنێ دەرمانێ وێ ژی ئێكرێزی و براتیا مللەت و رێكخستنێن سیاسی یێن گەلێ مەنە، ئەگەڕ مەحالە ئەم بشێن رێكێ ل ڤان تاوان و رۆمەت شكاندنا نەتەوەیا خوە بگرین، حەتا گەلێ مە بگەهیتە ئارمانجا خوە ئەو ژی سەرخوەبوون و ئازادیا وەلاتێ مەیە.

زاگرۆس بەرواری

ژنا كورد گەلەك جاران موهرا خوە ل دیرۆكێ دا یە، هەر ژ چاند و تیتالێن كوردی بگرە حەتا دگەهیتە تێكۆشین و خەباتا پێشمەرگایەتی و شەڕێن ئازادیێ و پڕ ئالی د ناڤا خەباتێن سیاسی، دپلۆماسی و جڤاكی دا بوویە، ژنا كورد ل سەر ئاستێ جیهانێ هاتیە ناسكرن د ڤان واروان دا. هەلبەت دێ ئاماژێ ب ژنەكا سیاسەتڤانا كوردان هۆلەندی كەم كا ئەو كییە؟ دیلان یەشیلگۆز ل 18/6/1977 ژ بابەكێ كورد و دایكەكا نەژاد تورك كو بابێ وێ خەلكێ دێرسما باكوورێ كوردستانێ بوو ل باژارێ ئەنقەرە ژ دایكبوویە.
هێشتا ئەو یا زارۆك بوو دەما دچنە گریكلاند، پاشی ل سالا 1984 ل گەل دایكا خوە فاتمایێ و خویشكا خوە دچنە وەلاتێ هۆلەندا و داخوازا پەنابەریێ دكەن و ل وی وەلاتی وەك پەنابەر ژیانێ دەرباز دكەن.
لێ هەرچی بابێ وێ یۆجەل یەشیلگۆزە ئەو بەری كۆدەتایا (جونتایا) 12/9/1980 ئەندامێ سەندیكا كاركەرێن ئانادۆڵو و توركیا (Disk) بوو، لێ پاشی ئەو ل سەر دۆزا كوردستانێ وەك ب هەزاران كوردێن دی و، ب ئەندامبوونا (PKK›ê ) دهێتە گونەهباركرن پاشی دهێتەگرتن و د زیندانێ دا راستی ئەشكەنجەكا گەلەك مەزن و هۆڤانە دهێت.
لێ دیلان خان ل ئەمستردام زانكۆیێ ب داوی دكەت و پاشی ماستەرێ ژی د خوینیت ل گەل هندێ ژی دبیتە ئەنداما پارت و تەڤگەرێن سیاسی،چاندی، رۆناكبیری، لەوا ل سالا 2014\بۆ 2017 دبیتە ئەنداما باژێرڤانیا ئەمستردام.
و پاشی درێژیێ ددەتە چەند خەباتێن دی د ناڤا پارتیا ئازادی و دەمۆكراسیا گەلاندا واتە VVD دبیتە كاندید و ل رێزا چارێ دهێتە هەلبژارتن. ئەو دچیتە جڤاتێ و ل سالا 2017 ئەركێ سیاسەتا ئەنەرژیێ دا كار دكەت.ل سالا 2021 دبیتە وەزیرا دەولەتێ د كابینەیا سێیێ یا سەرۆك وەزیر روتتە و ب كارێن ئەكۆنومی و سیاسەتێ بەرپرسیاریێ وەردگریت.ل سالا 2022 ژی د بیتە وەزیرا دادێ د كابینا روتتی دا..
هەلبەت د نوكە دا بەرپرسیاریەكا دی وەرگرتییە ئەو ژی، وەك سەرۆكا VVD بوویە جێگرا سەرۆك وەزیرێ هۆلەندا و د هەمان دەم دا ژی وەزیرا بەرگریا ڤی وەلاتی و كەسەكا خۆدان شیان ناڤێ وێ كەفتیە رۆژەڤا هۆلەندا و وەلاتێن ئێكەتیا ئەورۆپا دا.
هەلبەت دیلان چونكو كوردە و ژنە لەوا و د هەمان دەم دا ژی، كەساتیەكا سەركەفتی یە د سیاسەتێ دا و دەستپاكە، لەوا هەر زووكا شرۆڤەیێن جودا جودا ل سەر كەسایەتیا وێ دهێنەكرن و گەلەك ئالیێن چاڤدێر وێ ب گرنگ د نرخینن. دیلانا ژ دایكبوویا پایتەختێ توركیا ئەنقەرێ یە. لێ ئەو كچا بابەكێ كوردێ زازا یە و خەونێن وێ د نوكەدا بوونە راستی.
گەلۆ دێ حوكمەتا هۆلەندا كەنگی دەست بكار بیت؟ وەك هاتیە راگەهاندن دێ ل داویا مەها شوباتێ كو دبیتە 23/2/2026، لەوا ل باژارێ لاهای و ل كۆچكا پاشایێ هۆلەندا سووندا یاسای خوار و حوكمەت ژ ئالیێ كوالسیۆنەكا سێ پارتیان پێكهات، و دەستبكاربوون. لێ ڕێوڕەسمێن كابینەیا نوو پشتی 117 رۆژێن دانوستاندنێ هات حەتا گەهشتینە بڕیارا ئاڤاكرنا كابینا حوكمەتێ، هەلبەت ب هاتنا ناڤێ دیلانێ خوەیا دبیت كو د ڤێ قووناغێ دا، گوهارتنێن نوو یێن كەفتینە د سیاسەتا وەلاتێ هۆلەندا دا و ئەڤی ناڤی دێ باندۆر ل سەر سیاسەتا ناڤدەولەتی ژی هەبیت.بێگومان دیلان یەشیلگۆز كوردە، و كەسەكا پەنابەرە ل وەلاتێ هۆلەندا لێ یا خوە پێگەهاندی و شیایە ل ڤی وەلاتی بۆ خوە پێگەهەكی دروست كەت، لێ حەتا نوكە وەك سیاسیەكا كورد ژ بلی سەرەدانەكا هەرێما كوردستانێ ئەو ژی وەكە وەزیرەكا وی وەلاتی پشتەڤانیا وێ بۆ دۆزا كورد ل چ پارچەكێ خوەیا ناكەت. لێ چاڤێن كوردان ل سەر خەبات و تێكۆشینا دیلانێ نە كا دێ د چ واریدا گاڤەكێ بۆ چارەسەریا دۆزا كوردی هاڤێژیت؟.

زاگـرۆس بـەرواری

شەهیدێ قارەمان مامۆستا و كادرێ دیار خدر هرۆری بوویە بەرپرسێ وێ، هەلبەت من پرتووكا خلفەكا سێدارێ و نەهـ شەهید ب هویر و كووڕی خواند، كو بۆ جارا ئێكێ یە مە شیا ب ئاوایەكێ بەرفرهەتر ل گەل ژیانا شەهیدان ئاشنا ببین.
هەلبەت كادر و ئەندامێن رێكخراوا پێشكەفتن،د ئالیێن رێكخستنی،لەشكری،هزری خوەدی ئەزمۆنن، لەوا هەرزۆكا شیان پشتی نسكۆ و ڕێككەفتننامەیا خیانەتكارانە یا جەزائیرێ تەڤنێ خوە د ناڤا جەرگ و دلێن دوژمنی دا ژ زاخۆ حەتا دگەهیتە سلێمانیێ بڕاچینن، و ئەو بوونە رێبەر بۆ هێزا پێشمەرگێ كوردستانێ و سەركردایەتیا دەمكی. كادرێ وێ دەمێ ڕێڤنگ هرۆری ب گرنگی رۆلێ كادر و ڕێكخستیێن رێكخراوێ و زێدەباری مەفرەزەیێن پێشمەرگەی وەك مەفرەزا ئەحمەد شانە، مراد كێستەیی و حەسەن كێستەیی، و كادرێن سیاسی وەك مستەفا مزووری و هتد..دنرخینیت.
ژ ئالیێ دیڤە هۆڤایەتیا زەبانیێن زندانێ دلۆڤانیێ ب كۆرێ شەهید هادی یێ زارۆك ژی نابەن، دەما د زیندانێ ڤە خوە د بابێ خوە وەردكەت و دبێژیتە جەلادێن زندانێ كەلەپچێ ژ دەستێن بابێ من ڤەكەن،لێ ئەو ب دژواری د گەل زارۆكی د ئاخڤن و د بێژنێ خوە بێدەنگ بكە ئەگەر دێ تە ژی وەك بابێ تەلێكەین.
ئاها د وان كێلیكادا بابێ هادی سلێمان كەسەكێ باوەرمەند بوو، دكەتەگری. لێ. د ڤی دەمیدا جەرگێ شەهید هادی مێرانی و باوەریا وی یا ب ئاخا وەلاتی و ئۆلا وی هەیی. دبێژیتە بابێ خۆ باب نەكە گری تو كەسەكێ باوەرمەند و ئۆلداری. تە باوەریا ب خودایێ پاك و دلۆڤان یا هەیی، ئەم دێ ل سەر دۆزا وەلاتێ خوە شەهید بین و دەما پشتی دەم ژمێر 2:00 شەڤێ مە پەتێ سێدارێ ماچی كر و ئەم گەهشتینە كاروانێ شەهیدێن رێكا ڕزگاریا كوردستانێ تو ئاها وی دەمی قورئانا پیرۆز ل مە بخوینە.و نڤێژێ ل مە بكە. ب راستی ئەگەر ئەڤان كادران باوەری ب وەلاتی و ئاخا كوردستانێ و رێبازا كوردایەتیێ و بارزانیێ نەمر نەبا دا ژ مۆرال و ورەیێ كەڤن. لێ بۆ مە دیار دبیت ل كێلیكێن داویا ژیانا خوە خوەدی ورە و مۆرالن.
دلسۆزیا كادر و ئەندامێن رێكخراوا پێشكەفتن چ سنوور نەهێلابوون، هندی خوەدی دیسپلین و د چالاك بوون، محەممەد تۆڤی د بێژیت: قۆناغا دەستپێكێ ل گوندێن دەڤەرێ (سەگ) د مشەبوون هەر دەما پێژنا پێشمەرگەی هاتبا ئەو د ڕەوین و ئەڤ چەندە ژی بۆ دوژمنی ببوو پالپشتی. لەوا ژ لایێ پێشمەرگەیی ڤە هاتنە هایداركرن و ئەو ژی ب ئەركێ خوە را د بن. و ل فیترنەریێ دەرمانەكی د ئینن و ب رێكا ڕێكخستیان هەموویان، ب نانی دەرمانخوار دكەن. د حەفتیەكێ دا دەنگێ سەیەكی ژی نەهات، لەوا ئەفسەرێن لەشكری ل سەر ڤێ مژارێ مۆختارێن گوندان ئاگەدار كرن و بابەت گەهشتە ئەفسەرێن لەشكری و ئەو دەرمان ل هەموو نەخۆشخانێن دەڤەرێ و پارێزگەها دهۆكێ قەدەغەكرن. واتە رێكخستی ب هەموو ئەركەكی ڕا د بوون ژ بۆ سەركەفتنا شۆڕشا گولانێ و دۆزا رەوایا كوردستانێ.
لایەنێ دی گەلەك ژ گرتیان د تەمەنێ زارۆكایەتیێ دا بوون، ئێك ژ وان جەزا بوو و زارۆكەكێ بچویك بوو، گەلەكجاران د كرە گری، لێ سەرەڕای هەموو نەخوشیان و بڕیارا سێدارێ ل، خدری و هەڤالێن وی بڕی بوو، لێ شەهید خدر ب دلۆڤانیا خوە دەست د دلێ جەزای ددەت و دەم ژمێرا خوە ژ دەستێ خوە دكەت و دكەتە دەستێ جەزای د بێژیتێ نەكە گری تو دێ ئازاد بی بڕیارا تە چەند سالەكێن زندانێ نە لێ ئەم دێ گەهینە كاروانێ شەهیدان، نەترسە دێ ئازاد بی. هەلبەت زیندان ب گشتی جهێ سزادانێ نە نەخاسمە زندانێن رژێما دیكتاتۆرێ گۆڕ ب گۆڕ سەددامی. ئۆدەكا گەلەك تەنگ و گرتی ئەڤ قارەمانە كربوونە تێڤە، هەوا و ئۆكسجین نە د ما گەلەك جاران هزر دكر دێ ب كۆم خەندقن، لەوا زیندانیێ سیاسی عەبدلواحد، ئاماژێ ب مژارەكا زیندانێ و هەلوەستەكێ مەردانە یێ شەهید خدری دكەت و د بێژیت: خدری خوە دلگرتی كر و ئەم ژی ل هنداڤا سەرێ وی د گرین، و مە گۆتە جەلادان وەرن هەڤالەكێ مە یێ مری ئەو ژی هاتن دەرگەهێ زندانێ ڤەكر و مە، شەهید خدر راكر بڕە ژ دەرڤە لێ من و هەڤالەكێ دی ئاڤ لێدكر بەلێ خدر د بەرا كەنی. جەلاد هاتن سۆندە لێدان، ئاها بزانن هونەرێ ڤان كادران حەتا ڤی ئاستی بوو، ئەو دلسۆز و پێشەنگێن زیندانێ بوون. ب رێكا ڤێ تەكتیكێ شیان فرەكا هەوای بكێشن، دەما كەسوكارێن وان سەرەدانا وان دكر سەرەدەریا جەلادێن بەعسیان گەلەك كرێت و ستەمكارانە و تراژیدیك بوو، لەوا مالباتێن ڤان قارەمانێن بێ وێنە، د كرە گری لێ هەلوەستێ شەهید عادلی ئەڤە بوو گۆتە، كەسوكارێن خوە ل بەر چاڤێن ڤان سەگبابا نەگرین، بلا بزانن! ئەم سەرا دۆزەكا ڕەوا یا سیاسیا مللەتەكی هاتینە گرتن.
ئەگەر مرۆڤ تەماشەی ڤی هەلوەستی بكەت دێ باشتر ڤان شەهیدان ناسكەت، دێ باشتر نرخێ ئازادیا ئەڤرۆكە و نرخ و بهایێ زیندانا وان یا دوهی زانیت.
هەلبەت وەلات و گوندێ مرۆڤی، وەك دایكەكێ یە، لەوا مرۆڤ بێریا گوند وەلاتێ خوە د كەت، شەهید هادی د گۆتە هەڤالێن خوە خوەزی جارەكا دی چاڤێن من ب گەلیێ هرۆرێ كەفتبان و رویبار و كانیێن گوندی من همبێز كربان و هندەك ژ ئاڤا كانیا بوهەشتێ ب هەردو دەست و لەپێن خوە من ڤەخواربا، لەوا هەڤالێ وان یێ زیندانێ لوقمان دبێژیت:
دەما ئەز چوویمە گوندێ هرۆرێ و چاڤێن وی ب وان كەڤال و دیمەنێن جوان كەفتین و ئەو گۆتنێن شەهید هادی ئەوێن وی د سەرێ خوەدا و ب خەیالێن خوە نەخش كرین، ب چاڤێن خوە دیتن، لەوا وەك ئەو دبێژیت ئەز بهوست بهوست ل شۆپا شەهید هادی و هەڤالێن وی گەریام من خوە گەهاندە كانیا بوهەشتێ وەكو شەهید هادی من ب هەردو دەست و لەپێن خوە ئاڤ رادكر و ڤەتخوار،ئاها هوسا و ب خەیالێن سالان وی خوەستەكێن هەڤالێن خوە یێن تێكۆشینا زیندانێ جێبەجێ كرن.
شەهید خدری چ دەمەكێ داگیریان ژ جەلادان قەبوول نە د كر، ئەو پێشەنگێ ئازادیێ بوو، ئەو كۆمەكا رۆناكبیر و مامۆستا و كەسێن تێكۆشەر و ب جەرگ بوون، لەوا شەهید خدر د بێژیتە جەلادان كا حەبل (پەتێ) وە؟ ئەز ژ پەتێ سێدارێ ناترسم و هەڕدەمەكێ چاڤەرێمە..
ئەڤ پۆلا تێكۆشەرێن كوردستانی مرۆڤ ژ چاڤنەترسیا وان سەرسوڕمان د بیت! پشتی شەهید وەیسی ل 9/6/1980 ب فێلا وەرگرتنا ترومبێلا وی، كو ئەو دێ كەسێن ئەمنا دوژمنی بەنە گەشتەكێ. هاتیە گرتن، هەڤالێن وی یێن تێكۆشینا نهێنی ژی ئێك ئێكە هاتنە دەستەسەركرن و رەوانەی ئاخورێن ئەمنا دهۆكێ و پاشی بۆ هەیئا كەركووكێ ل ژێر ئەشكەنجەكا دژوار هاتنە ڤەگوهاستن.
جهێ خەمگینی و تراژیدیەكا ئێكجار مەزنە، هەڤژینا شەهید تاهر تاهر پشتی دوماهی خواترخواستنێ، هەڤژینا وی گۆتێ: دێ هەرە خودێ دگەل تەبیت، لێ سویند ب خودێ نڤستنا ل سەر دۆشەكێن هریێ و خوارنێن خۆش ل من حەرام بن. هەلبەت شەهیدبوونا چەند سیاسەتمەدارێن كوردە، چونەك و خەمگینیەكە. بەلێ هزار خەمگینی و رووبارێن رۆندكێن دایك و هەڤژینێن وان و یێن دلسۆزێن وەلاتی یە. لێ دگەل خەمگینیا مەزن ژی مزگینیەكا خۆش ژی ل شەڤا،شەهیدبوونا سەعید سەعید دەرگەهێ مالا وی دقوتیت، و هەڤژینا وی زارۆكەكێ كۆر دئینیتە ڤێ جیهانا ژێر دەستیێ و ناڤێ وی ژی د كەنە (سەعید سەعید سەعید) مخابن هەر ناڤەكی ژ ڤان ژی چیرۆكەكا بالكێش یا هەیی.چیرۆكا شەهید عادل و هەڤژینا وێ ژی ژ ڤێ كێمتر نینە، ئەو ژی یێ رۆژێن پەتێ سێدارێ د هەژمێریت، هەڤالەكێ وان ئازاد،د بیت و د رێكا ویرا پەیامەكێ بۆ مالباتا خوە د شینیت و گۆتبوو ئەگەر، هەڤژینا من زارۆكەك ئینا دونیایێ و كۆڕ بیت بلا ناڤێ وی بكەنە بەندەوار، خودایێ دلۆڤان دەرگەهێ مالا وی ژی ب بەندەوارەكی ڤەكر.سەرەرای ڤێ ژیانا تراژیدك، د نوكەدا یا سەیر ئەوە ژ بەر موعامەلەیا خانیێ شەهیدی دەستهەلاتا كوردی ل هەرمێداریا زاخۆ ب گۆمانە كو شەهید عادل ژ بەر كوردینیێ و د ڕێكا رزگاریا وەلاتیدا گیانێ خوە بەخت كر بیت. لەوا موعامەلەیا وی ل دادگەها دهۆكێ هێشتا یا راوەستیایە. كچا شەهید محەممەد رەشید دبێژیت: دەما ئەم چووینە زیندانێ من پارەكێ ئاسنی دكرە كەلەپچەیا دەستێ بابێ خوە، داپێ ڤەكەم ئاها ل بەر چاڤێن ڤان زارۆكان دەمژمێرا دەستێ خوە وەك دیاری ددەتە هەڤژینا خۆ. و دبیتە داوی دیدار،
یا ڕاست من كەس ژ ڤێ پۆلا تێكۆشەرێن وەلاتی نە دیتینە، لێ شەهید هادی دەما دیاری بۆ خوارزا خوە، كو دبوو دۆتماما من عەزیزا شەهید مراد كێستەیی دگەل دیاریێن وێ ژی بۆ من ژی دیاری ڤرێت كرنە دەڤەرا هەكاریێ، عەزیزا ژی هێشتا د تەمەنێ چەند هەیڤیێ دا دایكا خو ژ دەست دا بوو ئێكانەیا سێوی بوو، لەوا نرخێ وێ ل دەف خال و داپیرا وێ گەلەك بوو.
جارەكێ جلكێن كچكا بۆ هاتبوون ژ لایێ شەهید هادی ڤە، ڕەنگێن وان د سۆر بوون گەلەك بالا من كێشا بوو، هەلبەت جیهانا زارۆكان جودایە و من گۆت: جلكێن وێ بۆ منن! لێ دایكا من یا گۆربوهەشتی گۆت: جلكێن كچكا و كۆرا ژێك جودانە. لێ پاشی شەهید مراد كێستەیی دلێ من ب هندەك جلكێن كۆرا ئارام و خوەش كر.
هەلبەت هەر مژارەكا دیرۆكی ئان بیرەوەریێن پێشمەرگەی و كۆمەكا وەك ڤان رۆناكبیر و شەهیدان بێتە نڤیسین ئێكجار كارەكێ پیرۆزە. لێ دبیت من ژی هندەك تێبینیێن بچویك هەبن، ل سەر ناڤەرۆكا ڤێ پرتووكا بنرخ، چونكە ئەڤە دیرۆكە و پێدڤیە وەك خوە بێتە نڤیسین ئێك: ب دروستی رۆناهی نەكەفتە بەر چاڤێن من كا چاوا ئەڤ تێكۆشەرە هەموو ل سەر تێكۆشینا خوە یا نهێنی بۆ دوژمنی دیاربوون و ئێك ئێكە ل جهێن جودا جودا هاتنە گرتن؟
تێبینیەكا: دی مەكی هرۆری ئێك ژ زیندانیێن دگەل وێ پۆلێ ئاماژێ ب سالا 1980 دكەت و دبێژیت: ل گوندێ گركا سەركردە جەوهەر نامیق سالم (سەلیم سۆرانی) و كادرێ پێشكەفتی مستەفا مزووری هاتنە دەف و ئێكێ هرۆری ژی دگەل بوو، لێ ناڤێ وی ناهێتە بیرێ. دو: نارنجۆك دگەل دەمانجەكا كاتم رادەستی وان دكەن داكو چالاكیان پێ ئەنجام بدەن، لێ یا ڕاست پشتی سالا 1979 دەما هەرێما ئێك ژ كۆماتەی بۆ مەبەستا كۆنگرەیێ‌ نەه یێ‌ PDK چووینە رۆژهەلاتێ كوردستانێ و ئیرانێ رەوانشاد سەركردە سەلیم سۆرانی نەزڤریە قادا شۆڕشێ و دا باشتر بیت نڤیسكاری زێدەتر ل سەر ڤان مژارێن دیرۆكا وان دیار خوە ماندی كربا دا گەهیتە ڕاستیا دیرۆكێ و چەندین پێزانینان ژی. دیسان ل دو: جهێن ژێكجودا ئاماژێ ب داستانا گویسكێن نەجارا و ئەفسانەیێ وێ شەهید ئوسمان زاهیری دكەت: لێ دیرۆكا وێ ژ كیس دەڤێ محەممەد ئەمین هرۆری وەك: 15/5/1980 دایە دیار كرن دیسان ل جهێ دوێ دبێژیت: بەری ئەڤ پۆلا شەهیدان بێنە دەستەسەركرن و گرتن ب (10) رۆژان داستانا گویسكێن نەجاران ل رۆژا\10/5/1980 ب دەستێ عەگید و قارەمانێ ب ناڤودەنگ ئوسمان زاهری هاتیە تۆماركرن، دا یا گرنگ بیت و زێدەتر بیتە جهێ باوەریێ كو ئەڤ هەردو، دیرۆكە ئێك دیرۆك هاتبا تۆماركرن كو دیرۆكا دروست 10/5/1980 بوو، ل داویا ڤێ دیاریا ب نرخ دبێژم: دەستخۆشی بۆ نڤیسكارێ پرتووكێ مامۆستا حەجی حامد هرۆری. هزار گول و نێرگزێن زنارا كێستە بۆ سەر گۆرێن هەر 9 شەهیدێن خلفا سێدارەیێ.

زاگـرۆس بـەرواری

هەلبەت دەڤەرا بەهدینان تایبەتمەندیا خوە هەیە، لێ چاندا وێ پارچەكە ژ چاند و تیتالێن دەڤەرێن بۆتان و هەكاریێ. لێ بەهدینان د ناڤا ڤێ ئازادیێ دا، یا دەست ژ هندەك تیتال و چاندا باب و كالێن خوە بەر ددەت. ئەم دبینین! ل هەردو دەڤەرێن مە ئاماژە پێكرین، ل ژێر چەندین گڤاشتن و قەدەغەكرنا زمان و چاند و جلوبەرگ و ناسنامەیا كوردی، هێشتا چاندا خوە یا ڕەسەن ب جوانی یا پاراستی، ئەو ژی زمان و جلوبەرگ و شاهی و شینی نە، سەرەڕای هێرشێن هەمەلایەنی یێن داگیركەران، لێ ئەوان دەست ژ جوانیێن كوردستانێ بەرنەداینە. لێ جڤاكا هەرێما كوردستانێ ب ئاوایەكێ سیستەماتیك دەستان ژ چاندا ڕەسەن بەر ددەن، هەلبەت جلوبەرگ و چاند و تیتال ناسنامەیا هەر مەمللەتەكینە. لێ جڤاكێ دەست ژ وێ چاندا جوان یێ بەردای و گرۆڤەیا وێ چەندێ ژی، حوكمەتا كوردستانێ رۆژا 10 ئادارێ كریە رۆژا جلكێن كوردی. باندۆرا چاندا بیانیان ل ڤێ خالێ ژی ب سنوور نەما. كو ئەڤە چەندین سالە ل هەرێما كوردستانێ و باژارێ دهۆكێ یا دەست ژ خەلاتێ بووك و زاڤای بەردای. د ناڤا شەهیانێ دا خوارنێ دخۆن لێ زاڤای شایستەی خەلاتی نابینن. ئەڤ خەلاتە وەك چاندەك ل وەلاتێن هەری پێشكەفتی و خوەدی ئابووریەكێ بهێز و تاكێ وان وەلاتان داهاتێ وان د ئاستەكێ گەلەك بلند دا یە. لێ ئەڤ خەلاتێ رۆژێن شەهیانێ دهێتە پێشكێش كرن.
لێ هەرێما كوردستانێ هێشتا د ئالیێ ئابووری دا نە ل رێزا وەلاتێن خوەدی ئابووریەكا ب هێزە. بۆ میناك ژی، مرۆڤ گەلەك جاران ل ناڤەندا باژارێ دهۆكێ ل دەمەكێ كورت نەشێت ژ بەر وان كەسێن خوازۆكیێ دكەن خوە گیرۆ بكەت. ل ڤێ چەندێ ژی نەسەكنینە یێن دەستێن خوە درێژی جڤاتێن بەهیان ژی كرینە. و دخوازن بەهیا گەلەك كێم بكەن و هەما خوارنا وێ ب ئێكجاری نەهێلن. لێ هەموو ئالی و ناڤەرۆكا بابەتی ناهێنە نرخاندن. ئەگەر دێ جوانیا جڤاكا كوردستانێ دیاركەن. ئەو ژی چاندا جهێ شانازیێ ددەتە دیاركرن، كو ب درێژاهیا دیرۆكێ كورد شانازیێ پێ بكەن.
ئێك: حەتا ئەڤرۆكە ژی ل هەردو دەڤەرێن بۆتان و هەكاریێ، دەما شاهیان خەلاتێ پێشكێشی زاڤا و بووكێ دكەن، كو ئەڤە ب سەرێ خوە جوانیا چاندا كوردی ددەتە خوەیاكرن كو پالپشتیەكا بهێزە د ئالیێ ئابووری و مۆرالی دا بۆ ئاڤاكرنا مالەكا نوو.
دو: بارسڤكیەكە ژی بۆ مالباتا زاڤای، هەر چنەبیت خەرجیا خوارنا شەهیانێ بۆ دزڤریت و جوانیەكا دی یا چاندا كوردستانێ نە. ئەڤ خەلات و دیاریە د ئالیەكێ دی دا، دێ بیتە دلخۆشی.
هەلبەت بەهی ژی د ئەڤرۆكە دا یێن بووینە جهێ گەنگەشێ، ل هەكاریەتێ و بۆتان، كەسێن بەرهەڤ پشكداریێ د ڕێوڕەسمێن بەهیان دا دكەن، ئێك: ل دەف وان ژی دو: رۆژا ل هۆلا مزگەفتێ جڤاتا بەهیێ دهێتە دانان و پێشوازیێ ل كەسوكار و دۆستێن خوە دكەن، لێ دگەل هندێ ژی بۆ كەسێن دوور ب رێكا پەیوەندیێ ژی، پێشوازی ل پەیامێن سەرساخیێ دهێتەكرن. ڕۆژا سێیێ ژی خێرا مری دهێتە دان.
هەر كەس دچیتە سەر كارێ خوە، ئەگەر ڕۆژا پاشتر ژڤانێ شەهیانێ ژی د ڕێكێ دا هەبیت، دشێن ب ئاوایەكێ دڵخۆشكەر، شەهیان بڕێڤە بچیت.
زێدەباری خەرجیا بەهیێ ب هەڤرا هەموو كەسوكار و گوندی، ئەو دراڤ و تێچوویێن بەهیێ ل سەرخوە دابەش دكەن و ناهێلن ئێك قوریش مالا كەسەك ژێ مڕی بدەت. لێ ل دەڤەرا مە، یا بەروڤاژی ڤێ چاندا جوان بووی،جڤاتا بەهیێن زەنگینان ئێكجار د جودانە، ئەو بەهیچیێن خوە د بەنە خوارنگەهەكا پێشكەفتی و خەرجییەكا ئێكجار مەزن د مەزێخن. ئەڤ چەندە ژی بوویە چاندەكا كرێت، كو مالباتا دەستكورتەكی، ل مال ئان ل هۆلەكێ، خوارنا بەهیچیان دروست دكەت.پرانی ژی خەرجی و تێچوویێن بەهیێ نادەن، ئەو خەرجی و بارگرانی ژی وەك چاوا مالا زاڤای د كەڤیتە سەر مالا بەهیێ ژی. ڤێجا ل جهێ ل چاندا خوە یا ڕەسەن و ل جوانی و دلۆڤانیا وێ ڤەگەرن یێن هەولدەن قەدەغە دكەن، كو ئەڤ چەندە ژی نە پارچەكە ژ چاندا كوردان. لێ ب هەڤكاریا هەموو ئالیەكی دێ جوانیا چاند و تیتالێن كوردان وەك خوە مینیت.