پێگەهاندنا کچ و کوڕان ل سەر بنەمایێ یەکسانی و ڕێزگرتنا هەڤپشک
موسا خالد
خێزان بنەمایێ سەرەکی یێ ئاڤاکرنا هەر جڤاکەکێ ساخلەم و پێشكەفتییە، ئەو ڕێیا ئەم زارۆکێن خۆ ل سەر پەروەردە دکەین، ڕاستەوخۆ کارتێکرنێ ل پاشەرۆژا جڤاکێ مە دکەت، پێگەهاندنا کچ و کوڕان ل سەر بنەمایێ یەکسانی و ڕێزگرتنا هەڤپشک نە بتنێ مافەکێ سەرەکی یێ زارۆکانە، بەلکو پێدڤییەکا بنەڕەتییە بۆ ئاڤاکرنا جڤاکەکێ تێگەهشتی، دادپەروەر و دوور ژ جوداهیێ، دەمێ زارۆک ل سەر هندێ مەزن دبن کو ئێکدو وەک هەڤ ببینن و ڕێزێ ل شیان و مافێن ئێکدو بگرن، زەمینە بۆ دروستکرنا پاشەرۆژەکا ڕونتر دهێتە خۆشکرن.
ل زۆربەیا جڤاکان، دابونەریت کارتێکرنەکا مەزن ل سەر هزر و پەروەردەیا زارۆکان دکەن و جاران ڕاهێنان و پەروەردەیەکا جودا ددەنە کچ و کوڕان، ئەڤ جوداهیە تەکەزێ ل سەر ڕۆلێن نەگۆڕ دکەت، بۆ نموونە کوڕ دهێتە فێرکرن کو پێدڤییە توند و خودان بڕیار بیت، و کچ دهێتە پەروەردەکرن کو بێدەنگ و بێ دەستهەلات بیت. ئەڤ تێگەهشتنە زیانێ دگەهینیتە هەردوو لایان و ڕێگریێ ل گەشەکرنا دروست یا کەسایەتییا وان دکەت.
پەروەردەکرنا سەرکەفتی ئەوە کو خێزان کچ و کوڕان وەک هەڤ ببینیت و د هەموو دەلیڤان دا یەکسانیێ بپارێزیت وەك:
-1 دابەشکرنا ئەرکان دناڤ خێزانێ دا: پێدڤییە ئەرکێن مالێ (وەکی پاقژی، چێکرنا خارنێ و ڕێکخستن) نەبنە ئەرک ل سەر ملێ کچێ بتنێ، بەلکو کوڕ ژی هەمبەر ئەڤان ئەرکان بەرپرسیار بن. ئەڤە هزرەکا ڕاست ل جەم کوڕی چێدکەت کو کارێ مالێ شەرم نینە و بەرپرساتیەکا هەڤپشکە.
-2 گەشەپێدانا هزرکرنێ و دەرفەتێن خواندنێ: پێدڤییە کچ و کوڕ ب یەکسانی بهێنە هاندن بۆ خواندنێ، ئارمانجێن مەزن و دروستکرنا بڕیارێن سەربەخۆ. نابیت خەون و شیانێن کچکێ بهێنە کێمکرن یان سنوردار کرن.
-3 فێرکرنا ڕێزگرتنێ ژ ئاخفتنا و ڕەفتارێ: فێرکرنا کوڕان کو ڕێزێ ل سنورێن کچێ و کەسایەتییا وێ بگرن، و فێرکرنا کچان کو ب باوەریڤە بەرگریێ ژ ماف و ئاخفتنا خۆ بکەن.
چارەرسەری بۆ گەهشتنێ ب جڤاکەکێ دوور ژ جوداهیێ، پێدڤییە چەند پێنگاڤێن پرۆسەیی و کرداری بێنە هاڤێتن:
-1 رۆلێ نموونەیی یێ دایک و بابان: پێدڤییە دایک و باب ب خۆ ببنە مۆدێل، دەمێ زارۆک د مالدا ڕێزگرتنا هەڤپشک دناڤبەرا دایک و بابێ خۆ دا دبینن، ب درستی فێری یەکسانی و ڕێزگرتنێ دبن.
-2 تێکەلکرنا پروگرامێن پەروەردەیی: گرنگە قوتابخانە ب رێیا پەرتوک و چالاکییێن پەروەردەیی یەکسانیێ د ناڤبەرا کچ و کوڕان دا بچینن، دا کو سنوورێن جوداکاریێ و نێرینێن کەڤن یێن جڤاکی بشکێنن و دەلیڤەیەکا وەکهەڤ بدەنە شیانێن هەردوو ڕەگەزان.
-3 هشیارکرنا جڤاکی ب ڕێیا میدیایێ: بکارئینانا کەنالێن ڕاگەهاندنێ، ڕێکخراوێن جڤاکێ مەدەنی و تۆڕێن جڤاکی بۆ ئاڤاکرنا هزرا یەکسانیێ و بەلاڤکرنا هشیارییێ ل سەر زیانان و چارەسەرکرنێ.
پێگەهاندنا کچ و کوڕان ل سەر یەکسانیێ نە بتنێ خزمەتا تاکەکەسی دکەت، بەلکو بناغەیێ ئاڤاکرنا جڤاکەکێ بهێز، دادپەروەر و ئارامە کو تێدا هەموو کەس دشێن بێ ترس و ڕێگری خەونێن خۆ ب دەستڤە بینن .
