چـەكـێ خـۆراگـریێ ل هـەنبەر هێرش و گـەفـان
رەیان شێرزاد
هەرێما كوردستانێ ب ئارامیا خۆ یا ڕێژەیی دهێتە ناسین، لێ جهێ وێ یێ جوگرافی و پێگەهێ وێ یێ گرنگ بوویە ئەگەر كو ببیتە ئارمانجەك گەلەك دوژمنێن دیار و نەدیار، ب مەرەما هندێ ببیتە هەرێمەكا نەیا سەقامگیر و ئاڵۆز. ئەڤە ژی بۆ وێ ئیرادە و بیرەوباوەرێن تاكێ كورد ڤەدگەریێت، ل هەنبەر هەمی هەولێن تێكدانا هەرێمێ، هەتا گەهشتیە رادەیێ هێرشێن سەربازی وەكو یێن ڤان داویان ب دۆرن و مۆشەكان، دوماهیترین هێرش ژی بۆ سەر هەولێرا پایتەخت بوو، نەمازە ل دەمێ كو سیستەمێن بەرگرییا ئاسمانی چەندین فرۆكەیێن بێفرۆكەڤان یێن پەقێنەر (درۆن) ل سەر ئاسمانێ تێكشكداندین و گەلەك ژ وان درۆنان پێش گەهشتنا ئارمانجێن خۆ هاتنە تێكدان، لەورا باژار كەفتیە د مەترسیێ دا.
ئەڤ گەفێن هەنێ ژبلی هندێ كو دلگرانیەكێ بۆ خەلكی پەیدا دكەت، هەر وەسا گەلەك كاروبار و كۆمپانی ژی كارێن خۆ ڕادوەستینن و خەلكێ مە ب شێوەیەكێ سروشتی دكەڤنە وێ دلگرانیێ دا، ل دەمێ كو گوه ل دەنگێ تەقینان دبن یان ئامادەكاریێن ئەولەهی وەردگرن. تەنانەت ل دەمێ كو هێرش زیانێن مادی یێن كێم ژی دروست دكەن، ئەڤ هێرشێن بەردەوام ب ڤەشارتی و ب ئاشكرایی ڤە ئارماجێن سڤیل ب خۆڤە دگرن. چونكو هەرێما كوردستانێ ژ ئالیێ جوگرافی ڤە دكەڤیتە د ناڤبەرا چەندین وەلاتان دا و بوویە ناڤەندەكا گرنگ یا بازرگانی، وەبەرهێنان، دیپلۆماسی و كارێن نێڤدەولەتی. جهێ وێ یێ جوگرافی هاریكاربوویە د پشتەڤانیكرنا گەشەیا ئابووری و ڕاكێشانا سەرەدانكەر و وەبەرهێنەران دا. د هەمان دەم دا، ئەڤ پێگەهێ ستراتیجی وێ ئێكێ دگەهینیت كو ئالۆزیێن بەرفرەهتر ل بەر هەرێمی و دەڤەرێ ژی دروست بكەن.
راستیەكا دی ژی هەیە كو راستە ڕویدانێن دوماهییێ یێن هێرش و هەرەشەیێن درۆنان دیار دكەن كو شەڕێن مۆدێرن هاتینە گوهۆڕین ل ڤان نڤشێن نوودا، شەڕ زۆربەی جاران ب لەشكرێن مەزن و هێلێن شەڕی یێن ڕۆن دهاتنە نیاسین. لێ ئەڤرۆ، ئامرازێن ئاسمانی یێن بێفرۆكەڤان یێن ڕێژەیی ئەرزان دشێن مەودایێن درێژ ببڕن و ئارمانجێن خۆ بكە ژێرخانە، فرۆكەخانە، دامەزراوەیێن وزەیێ، یان ئاڤاهییێن سەربازی. ب ئەگەرا ڤێ چەندێ گوهۆڕینا تەكنۆلۆژی، باژارێن ل دوور ژ مەیدانێن جەنگی یێن نەریتی دا ڕەنگە هێشتا كارتێكرا نەجێگیریا هەرێمی بكەنە سەربۆرەك. لێ خۆراگریا خەلكی چەكە و كەڤن نابیت، هەمان ئەو ئیرادە و مۆرال و سەرگەرمیا شۆرەشێن باب و باپیرانە كو ژ رەسەناتی و خۆراگریا چیایێن كوردستانێ بوویە، سەرەڕای ڤان تێكدەری و ئالۆزیان، ژیانا ڕۆژانە ل سەرانسەری هەرێما كوردستانێ بەردەوامە. جه و فرۆشگەه د ڤەكرینە، خواندنگەه و زانكۆ بەردەوامن د خویندنێ دا، و كۆمپانی و كار و بار بەردەوامیێ ب كارێ خۆ ددەن. ئەڤ خۆڕاگرییە رەنگدانەڤەیا بڕیاردانا جڤاكا ناڤخۆیی یە ژ بۆ پاراستنا ژیانا ئاسایی خۆ هەكە د ماوەیێن نەدیاركری ژی دا بیت. د هەمان دەم دا، دامەزراوەیێن ئەمنی بەردەوامن ل سەر چاڤدێریكرنا هەر كاودان و ڕەوشەكێ و بهێزكرنا ڕێككارێن كو بۆ پاراستنا ئەولەهیێ هاتینە دارشتن.
كارتێكرنێن ئابووری یێن ئالۆزیێن هەرێمی ژی نابیت بهێنە پشتگوهئێخستن. وەبەرهێنەر پتریا جاران گرنگیێ ب ئارامیێ ددەن دەمێ بڕیارێ ددەن كا دێ ل كیڤە كۆمپانیان دامەزرینن یان پرۆژەیێن نوی دەستپێبكەن. گەشتوگوزار، ڤەگوهاستن و بازرگانیا نیڤدەولەتی هەمی دبنە هۆكارێن پێشڤەچوونێن ئەولەهی. نەخاسمە ئاستەنگێن دەمكی رەنگە كارتێكرنێ ل سەر چالاكیێن بازرگانی بكەن، نەخاسمە د هەرێمەكێ دا كو وەك ویستگەهەك و دەرگەهەكێ گرنگ یێ د د خزمەتا هێلێن بازرگانیێ د ناڤبەرا ئیراق، توركیا، و وەلاتێن جیران دا دكەت. هەمی ژی ڤێ چەندێ دزانن و راستە ب سەرڤە د هاریكارن و بێدەنگن و دبیت سەرەدەریەكا كارا ژی ل گەل هەرێمێ دكەن، لێ ژ بنڤە و ب ئەجیندایێن كوویر خۆ دڤەنیسن و هەولێن ترسنۆك ئاراستە دكەن، ئەو دزانن ژی چەكێ هەری ب هێز یێ كوردستانێ چەكێ مەزنێ خۆراگریا وانە، لەورا ژی ئەو چەك كرینە ئارمانجا خۆ، لێ وەكو هەر جار د دیرۆكێ دا شكەستن و شەرمزاری ل بەرانبەر گەلێ كورد ئیناینە.
