شوو كرن و كارتێكرنا كهلتورێ جڤاكى
بهیار باڤى
ل سهر ئاستێ ههرێما كوردستانێ ههتا سالێن بهرى سیه چل سالان ژى هندهك بهربهستێن جڤاكى ل بهر كچا كورد ههبون ژ ئالیێ شووكرنێ و پێكئینانا خێزانێ، كو پتریا جاران ئهڤ پروسه ل سهر دهاته سهپاندن بێى رهئیا وێ وهك:
1- پێگوهوركانێ: خێزانهك كچا خوه بدهته كۆرێ خێزانهكێ و ئهوژى بهرامبهر ئهڤێ چهندێ كچا خوه بدهنه كۆرێ ئهوێ خێزانێ.
2- دانه شوویا ب سهر ههوى: ئانكو كچێ بدهنه زهلامهكێ خودان ژن بێى رهزامهندیا وێ و گوتنا : (ما ژنا ژن خوارنه گڤاشتنهكا دى یا جڤاكى بو ل سهر ژنێ!).
3- دانه شوو د ژییهكێ بچووك دا: گهلهك جاران ئهڤ پروسه دهاته كرن هێشتا ئهڤ كچه دبن ژیێ پێگههشتنێ ( نچوج ) ێ دا و ههلبهت بێى دلێ وێ و بێى تشتهكێ ژ بهرپرساتیا كار و برێڤهبرنا خێزانێ بزانیت.
4- دانا كچێ بهرامبهر چارهسهركرنا ئاریشهیهكا جڤاكى، وهك خوینداریێ بۆ نمونه ..كو ژ مهرجێ خێزانا زهرهرمهند دڤێت خێزانا دى كچهكا خوه، یان هندهك جاران دو كچ دابان دو كورێن خێزانا دى ههتا كو پێكهاتبان.
5- دانه شوویا كچێ بهرامبهر نهختى (كوژمهكێ پارهى) كو ههتا سالێن نۆتان ژى ئهڤ دیارده یا بهربهڵاڤ بو.
6- دانه شوویا بێى دلى كچێ بۆ كهسهكێ دى (چ ژ ئالیێ تهمهنى ڤه یان نه ههڤكیفێن ئێك بن، یان ژ ئالیێ رهوشهنبیرى و كهلتورى و جڤاكى…).
ل ئهڤان بیست سیه سالێن دووماهیێ ههتا رادهیهك مهزن ئهڤ گڤاشتنێن جڤاكى سڤك بوینه و ئهڤ ئاستهنگه بهرامبهر كچێ هاتینه راكرن ژ ئهنجامێ گوهورینێن جڤاكى و تهكنهلوژى و رێژا بهرفرهه یا خواندهواریێ و رولێ مهدیایێ و دهزگههێن راگههاندنێ و رهوشهنبیرى د هشیاركرنا جڤاكى دا .. و گهلهك جاران دهما دایك و باب حهز نهكهن كچا خوه بدهنه كهسهكێ ژ دهرڤه یان دهڤهرهكا دى ئهوژى ههر ژ حهز ژێكرنا ئهوان بۆ كچا وان دهێت داكو ژ ئهوان دوور نهكهڤیت، و ههلبهت ئهڤ چهنده گهلهك جاران ب رایا كچێ و ئاستێ رهوشهنبیرى یێ خێزانێ ژى ڤه گرێدایه كو رێژهیهك مهزن ژ كچان شوو ب كوردێن مه یێن ژ دهرڤه كریه بێى كو خێزانێن وان ببن ئاستهنگ و ههلبهت حالهت ههنه بهروڤاژ ژى.
و ههر جڤاكهكى هندهك رهوشت و بهایێن جڤاكى ههنه ژ باب و باپیران بۆ ماینه و نهشێن زوو ب زوو ژێ دهركهڤن و ئهڤ چهنده ژى ب بورینا دهمى ڤه گرێدایه، ل سهر دهمهكى تشتهك دهگمهن بو كچ بچیته قوتابخانێ، ل قوناغا ل دووڤ دا دهگمهن بۆ كچ بچیته ل پارێزگهههكا دى ل زانكویهكێ بخوینیت، یان ژى ل كولیژهكا دیار كرى .. بهلێ دیسا ل گهل بورینا دهمى ئهڤ دیتنه ژى هاتنه گوهورین و ئهڤرو (ههرچهنده د چارچوڤهك دیار كرى ژى دا بن) لێ ههبونا ب سهدان و هزاران كچان ل ئهڤان كولیژ و پهیمانگههان ئهوێ چهندێ دگههینیت كو چ جڤاك نامینن د حالهتێ راوهستانێ ( ركودێ ) دا بهلكو ب شێوهیهكى میكانیكى گوهورین دهێنه كرن، لێ ههر تشتهكێ نوو دهستپێك وهكو (حالهت) دهێته مهیدانێ و چهند كهسێن كێم خوه دهاڤێژنێ و سهرهدهریێ ل گهل دكهن و دبێژنه ئهڤان (دهستپێشخهرێن بهراهیێ/ المبادرون الأوائل) كو رێژا ئهوان ژ 5% دهرباز نابیت و لدووڤ دا خهلكهك دێ چاڤ لێ كهت بۆ نمونه هاتنا سهتهلایتێ بۆ ناڤ مالان ل سالێن نۆتان ل دهستپێكێ هندهك كهسێن كێم بكار ئینا و ل دووڤدا خهلكێ دى چاڤ ل ئهوان كر، ههروهسا مودێل و ستایلێ جلكا و ههتا شێوازێ خوارن و ئاڤاهى و كهل و پهلێ ناڤ مالێ ههتا رادهیهك مهزن ههموو ژ ئهگهرێ چاڤلێكرنێ (التقلید) دهێنه ئهنجام دان.
ئانكو كارتیكرنا كهلتورێ جڤاكى و ژیانا سهردهم كارتێكرن ل ئهڤێ پروسهیا جڤاكى یا گرنگ ژى كریه مینا گهلهك بیاڤێن دى یێن ژیانێ، لێ ژ دهڤهرهكێ بۆ ئێكێ ب رێژهیێن جودا ..
