پێگیریكرن ب دەستووری دەولـەتـێ ئـاڤـا دكـەت
ئيحسان ئـامێدی
دبێژن دەولەت هەنبەری دەستهەلاتا یاسایێ یە و دەمێ یاسا سەروەربیت و بهێتە بجهئینان و رێز لێ بهێتە گرتن ئاسایش و ئارامی جێگیر دبیت و دەستوور دابینكەرا وێ یە و داكو دەولەت ب ئەرك و كارێن خۆ رابیت و ئاسایشێ و سەقامگیرێ جێگیركەت و ئاڤەدانیێ و گەشەبوونێ بكەت پێدڤی ب دەستوورەكێ گونجایە كو دەربڕینێ ژ ئیرادەیا مللەتی بكەت و ماف و پێدڤیین مللەتی دابین بكەت.
ژ دامەزراندنا دەولەتا ئیراقێ تا رۆخاندنا رژێما دكتاتۆریا سەدامی، ئیراق ژ بێ دەستووریێ یان باشتر بێژین ژ بێی دەستووریا دەربر ژ ئیرادەیا مللەتی دنالی و د گەرەوا وێ دا ئیراق ب دەولەت ب دامەزراو و پێكهاتەیێن وێ یێن سیاسی و جڤاكی و ئابۆری و رژێم و سەروەریا وێ و شیانێن وێ یێن مرۆڤی هەمی هاتنە لێدان و هەڕفاندن و بنپێكرن، تا ل نیسانا ٢٠٠٣ سەرانێن هاژۆتنا ڤێ سیاسەتا سەر كوتكەر و وێرانكەر هاتینە ژناڤبرن و سەر ژنوی دەولەتا ئیراقێ ل سەر بنگەهێ دیموكڕاتی و فیدڕالی و دەستووری هاتیە ئاڤاكرن و دەستوورەكێ گونجای و دەربڕ ژ ئیرادەیا جڤاكێ ئیراقێ ب هەمی پێكهاتێن وێ ڤە هاتە بەرهەڤكرن و ل ١٥ چریا پێشیێ ل سالا ٢٠٠٥ ب راپرسینەكا تەڤایی ڤە ب پتریا ٨٠٪ ئەڤ دەستوورە هاتە پەسەندكرن و ئێدی بۆ دەستوورێ فەرمی یێ كارپێكەر و پێگیرێ دەولەتێ.
هەمی ل وێ باوەرێ بوون پشتی سەربۆڕا پتر ژ هەشتێ سالیا حوكمرانیا خویناوی و وێرانكەر، ئێدی ب ڤی دەستووری دێ ئیراقا نوی ل سەر پرانسبێن دیموكراسیێ و فیدرالزمێ هێتە ئاڤاكرن و برێڤە چیت و ئارام و سەقامگیربیت و گەشەكەت.
مخابن سەرەرای گوری و قوربانیێن مەزن و سەربۆڕا خویناوی یا شكەستی، جارەكا دیتر ئەڤێن خۆ ب ئوپوسزیون و دیموكراتیخواز نیشادا، هەر زی دەرفەتا دیموكراسیێ ب كارئینا، دا پێگەیێ خۆ ب هێزبێخن و دەستهەلاتا خۆ بسەپینن، و جارەكا دی ب عەقلیەتا جاران یا شۆفینی و تایفەگەری، سیستەمێ مەركەزی بكاربینن و یێ دیتر بێ بەهركەن ژ مافێن وان یێن دەستووری، هەروەكو ئیراق بریەڤە چارگۆشەیا بەراهیێ!.
پێ دچیت پشتی گەڕا شەشێ یا هەلبژارتنێن پەرلەمانێ ئیراقێ و داكۆكیكرنا سەرۆك بارزانی و هەڤڕێیێن وی ب پێگیریكرنێ ب دەستووری ببتە بنەمایێ لێكنێزیكبوون و ریكەفتنا پارتی ل گەل لایەنێن دی یێن سەركەفتی د هەلبژارتنان دا بۆ پێكئینانا حوكمەتەكا نوی، ئێدی ئیراق بكەڤیتە سەر رێكا خۆ یا دروست و ل سەر بنگەهێن هەڤپشكیی و هەڤسەنگیێ و لهەڤكرنێ ببیتە دەولەتا دامەزراوا و بهێتە برێڤەبرن ژبوونا ژناڤبرنا ناكۆكیان و چارەسەركرنا كێشەیان.
دبێژن گوتە پیرێ تە عەقل یان سەربۆڕ، گۆتێ هەكە سەربۆڕ هەبن دێ ئەقل چێبیت! و ژیانا مرۆڤان ب سەربۆڕان چێبوویە و پێشكەفتی یە و سەربۆڕێن ب سەرێ ئیراقێ دا هاتین و لێكەفتێن وان یێن وێرانكەر تێرا هندێ هەنە ئەقل ژێ بهێتەكرتن و ئێدی سیاسەت و رەفتارێن وێرانكار و كارەساتبار دوبارە نەبنە ڤە.
نهو لایەنێن سیاسیێن سەركەفتی د هەلبژارتنان دا د كۆربەندا دانوستاندنا پیكئینانا حوكمەتەكا نوی و دانانا نەخشەرێكا ئیراقێ دانە، یان ئیراقەكا دیموكراتیا فیدرالی یا دەستووری ژبوونا ئاسایشێ و ئارامیێ و گەشەدانێ، یان ئیراقا شۆفینی و تایفەگەری و مەركەزی، بەرەف ناكۆكی و ململانێ و وێرانكرنێ!، و گرێبەستا جڤاكی و سیاسیا ئیراقیان دەستوورێ كارپێكەر و پێگیرە، لەوان ژ هەمیان دهێتە خواستن پێگیریێ ب دەستووری بكەن بۆ دەربازكرنا ئیراقێ ژ وان قەیرانێن كەفتیێ.
مەرجێ پارتی بۆ پیكئینانا حوكمەتا ئیراقێ ئەوە، ئەو لایەنێن پێكهێنەرێن سەرەكی دڤێت باوەری ب دەستووری هەبیت و بنەمایێن هەڤپشكیی بجهبینیت و بێی جوداهی حوكمەت د خزمەتا هەمی چین و تویژین جڤاكێ ئیراقێ دابیت و پێدڤییە لهەڤكرنەكا سیاسی بۆ پێكئینانا حكومەتێ دا چێبیت، و چ باشە لەز بهێتەكرن ل ڤێ لهەڤكرنێ ل سەر بنگەهێ هەڤپشكیێ و هەڤسەنگیێ و شایستەیێن ئەنجامێن هەلبژارتنان دا، داكو دەولەت ببیتە دەولەتا دامەزراوان و یاسا سەروەربیت، و دەستوور بهێتە بجهئینان.
هندەك كارێن دەستووری یێن بەراهی و بلەز هەنە پێدڤیە هەر زوی د ڤێ قووناغێ دا بهێنە بجهئینان، دا ئیراق بكەڤیتە سەر رێكا خۆ یا دروست، ئەو ژی پێكئینانا ئەنجوومەنا فیدرالی، و سەر ژنوی پێكئینانا دادگەها فیدرالی، و بجهئینا مادێ ١٤٠ ێ دەستووری و دەرئینانا یاسایا نەفت و غازێ، و هەمواركرنا یاسایا هەلبژارتنان.
ب ڤێ دەستپێشخەریێ و بجهئینانا دەستووری ئیراق دێ بیتە دەولەتا دەستووری و دامەزراوی و سەقامگیربیت و گەشەكەت و خوشگوزەرانیێ دابینكەت كو مەبەستا دەولەتێ یە. ب كورتی دێ بێژین داكو دەولەت، دەولەت بیت و مافێن هەمیان د دابینكری بن و ئاسایشێ و ئارامیێ و خوشگوزەرانیێ دەستەبەركری بیت، پێدڤییە دەستوور بهێتە بجهئینان.
