ئاڤێ كـەنگـی ڤـەخوەین باشترە؟

بێگومان، ژیان لسەر ئەردی، گرێدایی ئاڤێ یە، جهێ ئاڤ لێ، ژیان و ئاڤەدانی لێ هەیە، و بەرەڤاژ دروستە. لەو گرنگیا ئاڤێ بۆ مانێ و ساخلەمیێ ژ مژارێن بێگومانە و هەوجەی شرۆڤەیێ نینە. دێ مینت، چەندێ و كەنگی ئاڤێ ڤەخوەین، هەم گرنگە بزانین، هەم جھێ دانوستاندنێ یە، لێ مە بڤێت نەڤێت، ناڤنجیەك ھەیە، دێ ل خوارێ بۆ هەوە بەرھەڤ كەین.
كەڤنترین نڤیسارێن باسێ ئاڤێ دكەن، ژ سۆمەریان بۆ مە ماینە، ئەوان ژێدەران باسێ ئاڤا شرین و ئاڤا شۆڕ (ئاڤا دەریایێ) و هەلمێ كریە، و وەكو ئاھۆرا داینە ناسین؛ ئابزۆ (ئانكو ئاڤا كوور، و ئاھۆرایێ ئاڤا شرین)، نامۆ ئان تیامات (ئاھۆرایا ئاڤا شۆڕ) و مۆمۆ (ئاھۆرایێ مژێ). پاشی هەمی شەھرستانیان باسێ ئاڤێ و ڕۆلێ وێ كریە تاكو ئەم دگەھینە ئەڤرۆ.
ب گشتی، ئاڤ بۆ ڤەخوارنێ، شووشتنێ، گەمیڤانیێ، ئاڤدانێ، ئاگرڤەمراندنێ، وەكو هەلگرا كەرستەیان و دەرمانان، بۆ ڤەگوھاستنا سارمایێ و گەرماتیێ، وەرزشێ، بازرگانیێ، و گەلەك تشتێن دی ل كارە.
لەشێ مرۆڤی، ئاڤا پێدڤی ژ سێ ژێدەران پەیدا دكەت:
• ئاڤ-ڤەخوارن: نێزیكی 60%.
• ژ زادێن ئاڤدار: نێزیكی 30%.
• دەردۆرا 10% ژ مێتابۆلیزما لەشی دھێت.
كەنگی و چەند ئاڤێ ڤەخوەین؟
پشتی ژ خەو ڕابوونێ، باشترین كارێ بھێتە كرن ئەوە؛ مرۆڤ پەرداغەكا ئاڤێ ڤەخوت، نەخاسمە پتریا كەسان ئەو نێزیكی ھەشت چاخكانە ئان پتر، ئاڤ ڤەنەخواریە و لەش ھشك بوویە. ئاڤدانا لەشی، باشترین دەستپێكە، مرۆڤ ڕۆژا خوە دەست پێ بكەت.
ڤەخوارنا ئاڤێ بەری و پشتی خوارنێ ب دەمەكی، بێگومان كارەكێ باش، لێ دگەل زادی، جھێ دانوستاندنێ یە. چونكی ئاڤا دگەل خوارنێ، ھەكەرچی مرۆڤی زوو تێر دكەت و نەدوورە بۆ ساخلەمیا گشتی باش بت، لێ ل ھەمان وەخت، ترشاتیا ئووری كێم دكەت و هەڕشاندنا زادی لاواز دكەت.
باشترە، بەری وەرزشێ و كاركرنێ، تێر ئاڤێ ڤەخوەی، و دگەل ھێدی ھێدی ڤەخوەی، نەخاسمە وەستان هەم خوھدانێ زێدە دكەت ھەم گەرمبوونا لەشی، ئاڤێ وەكو ھلم، دگەل هەناسەیێ دھاڤێژتە دەرڤە. چاوا بت، ل هەمی ڕەوشان، نەخاسمە دگەل كاركرنێ، پێدڤیە لەشێ مرۆڤی ئاڤدای بت.
ئەم هەمی، ڕۆژانە و نەدوورە بەردەوام، قەھوە و چایێ ڤەدخوەین، ھندەك تشتێن دی ژی كەرستەیێ كافایین caffeine تێدایە، وەكی ڤەخوارنێن ھێزێ كو ل ئەڤێ دوماھیێ گەلەك زێدە بووینە. كافایین تاكو شەش ساتان ژی دمینتە د ناڤ خوونێ دا و نەدوورە خەوا ڤەڕەڤینت، لەو ڤەخوارنا ئاڤێ پشتی قەھوەیێ، ھاریكارە كو لەش تێر ئاڤ ببت و كافایینێ زووتر ژ لەشی دەرینت.
هەلبەت، پرسیارا ھەری گرنگ ئەوە: ئەرێ بەری نڤستنێ ئاڤێ ڤەخوەین ئان نە؟ بەرسڤا ڤێ پرسیارێ ھند ب سانەهی نینە، چونكی ڕەوشا هەركەسی جودایە و پێدڤیە ل بەر چاڤ بهێتە وەرگرتن… چونكی ڤەخوارنا خەلەك ئاڤێ نڤستنێ، دبت مرۆڤی چەندین جاران ژ خەو ڕاكەت و بارگرانیەكێ بۆ لەشی چێكەت. لێ ب گشتی، ڤەخوارنا نیڤ پەرداغەكا ئاڤێ، خراب نینە.
چەند ئاڤێ ڤەخوەین باشترە؟
بەرسڤا ڤێ پرسیارێ ژی ھند ب سانەھی نینە، چونكی پێدڤیە هەم ڕەوشا كەسی (ژی، گەودە، ساخلەمی،..) ل بەر چاڤ بگرین، ھەم كارێ دكەت، ھەم سەقایێ دنیایێ،…ھتد. فەرمانبەرەكێ ل پشتێ مێزەیەكێ و ل بەر بایێ سپلێتێ، وەكی پالەیەكێ ل بەر هەتاڤێ نینە، هەروەسا كەسەكێ ساخ بت، وەكی نەساخەكێ تاوی نینە.
لێ ب گشتی؛
هەروەختێ مرۆڤ تێھنی ببت، پێدڤیە ئاڤێ ڤەخوەت.
داكو خەوا وی تێك نەچت، بەری نڤستنێ، ئاڤ ڤەخوارنێ كێن بكە.
ل ڕەوشەكا نەدژوار ڤەخوارنا 6-8 پەرداغێن ئاڤێ/ ڕۆژانە، داخوازكریە، داكو ساخلەم بژین.

کۆمێنتا تە