مهبهست ژ ڤێ نڤیسینێ ئهو نینه ل سهر كاودانێن سیاسی یێن ئهڤروَ بنڤیسم، ههرچهنده ئهڤ مهیدان جهێ قهلهمێ منه ژی، باوهرناما من یا ئهكادیمی و پروفیسورێن دهرس دایین من، دبێژن تو ژی یێ ڤێ مهیدانێ یی، لێ ئهز نوكه خهریكی نڤیساندنهكێ مه ل سهر پێكهاتا ئاینی سیاسی ل كوردستانێ. بابهتهك بوَ من هات پێش و گهلهك سهرنجا من راكێشا خوه، ئهوژی:
دهما بارزانی پهناه بر بوو ئێكهتیا سوَڤیێت كوَمهكا ناكوَكیان دكهڤن ناڤ سهركردایهتیا پارتی دیموكراتی كوردستان. شێخ لهتیفێ كورێ شێخ مهحمود بهرزهنجی وی دهمی جێگرێ سهروكێ پارتی بوو. ل دهمهكی دا وا لێ هات بریارا پارتی كهفت دهست هندهك رهوشهنبیرێن كورێن سلێمانیێ و ل ڤی دهمیدا وان شێخ لهتیف ژ ناڤ پارتی دهرێخستن (تهرد)، چهنده شێخ لهتیف نه بهشهك بوو ژ وان ناكوَكییێن دناڤ سهركردێن وی دهمی یێ پارتی. ئهز ل دووڤ بابهتی چووم و پرسیارهكا سهرهكی بوَ من پهیدا بوو:
ئایا تا روَژا بنهمالا شێخێن بارزان تێن دورخستن بوَ سلێمانیێ ل دوماهیا سالێن سیهان ژ سهدا بوری، كورێن رهوشهنبیرێن ڤی باژاری و رێكخستنێن وان یێن رهوشهنبیری و سیاسی چ ههولدان ههبوونه بوَ پشتهڤانیا كوردایهتیێ ل دهرڤهیی سلێمانیێ؟
ههر وێ پرسیارا سهرهكی ئهز حهوجهیی هندهك بهلگهناما كرم، سهبارهت روَلێ باژارێ سلێمانیێ و رهوشهنبییرێن ڤی باژاری ل هندهك قوناغێن بزاڤا ئازادی خوازا نهتهوهیی یا كوردان دا، بوَ ئاسان كاری دێ پرسیارێن خوه كهمه چهند بهشهك:
رهوشهنبیرێن سلێمانیێ ل ئاستانێ و بزاڤا شێخ عبد السلام بارزانی؟
ل گورهیی ژێدهران، گهلهك كورێن سلێمانیێ ل قوتابخانێن (عهشیرهت مهكتهب لهری) ل ڤی باژاری دخواندن (جورهكێ قوتابخانا بوو ل سهردهما سولتان عبد الحمید هاتبوون ڤهكرن). پاشان هندهك ژ وان بهرهف ئاستانێ ڤه چوون بو بهردهوامیا خواندنێ، نهمازه ل مهدرهسا حهربی (ڤی سهردهمی: كولیژا لهشكهری). ل پایتهختێ ئوسمانیا كورێن مالا بهدرخان بهگێ میرێ بوتان و شێخێن نههری و گهلهك كوردێن دی ناس كرن. كورێن ڤان بنهمالان و كورێن ژ بنهمالێن سلێمانیێ هاتین بههڤرا بوون دوست و پێكڤه رێكخستنێن كوردی دامهزراندن (تهنزیمات، كومهل، ههڤبهندی و هندهك جاران ژی دبێژنێ پارت).
ههر ل ڤی دهمێ، كو رهوشهنبیران ل ئاستانێ رێكخستن دامهزراندین، ل باشوورێ كوردستانێ، ل دهڤهرا بارزان و لڤی جهێ ئهڤروَ دبێژنێ پارێزگهها دهوك، و نه گهلهك دور ژ سلێمانیێ، شێخ عبد السلام بارزانی ب بزاڤهكا كوردایهتیێ رابوو. ڤی شێخی سهرهدانا گرگرێن دهڤهرێ كر ل دور خوه كوم كرن و داخوازێن خوه یێن نهتهویی بوَ باب العالی ل ئاستانێ بهرز كرن و وێنهیهك ژ ڤان داخوازان هنارت بوَ رێكخستنێن كوردا ل ئاستانێ، كو كورێن سلێمانیێ ژی ئهندام بوون تێدا و هاتن ئاگههدار كرن ل سهر وێ بزاڤا بارزانی.
ئوسمانیان هێرشی دهڤهرێ كر، كورد كوشتن، گوند سوَتن، بنهمالا شێخێن بارزان دگهل ژن و زاروَكان زیندانی كرن و پاشان شێخ عبد السلام بارزانی سێداره دان.
پرسیار ژی ئهڤهنه:
ئایا هێچ بهلگهنامهیهك ههیه دیار بكت كو كورێن رهوشهنبیرێن سلێمانیێ پشتی نڤیسینا شێخ عبد السلام بارزانی ههلمهتهكا پشتهڤانیێ كربیت بوَ شێخی ل ئاستانێ؟
ئهگهر بهلگه نامه ههمی هاتبن بهرزه كرن، ئایا ل یاداشتنامێن وی سهردهمی تشتهك هاتی یه نڤیسین سهبارهت پشتهڤانیا رهوشهنبیرێن سلێمانیێ بوَ شێخ عبد السلام و داخوازێن وی یێن نهتهوهیی؟
رهوشهنبیرێن سلێمانیێ و ئارات و پیران و بارزان؟
شهرێ جیهانی یێ ئێكێ بدوماهی هات، ئوسمانی شكهستن، توركێن جوان دهستهلاتا ئاستانێ بدهست ڤه ئینان.. . رهوشهنبیرێن كوردان ژ پایتهختی بازدان. چوون ل وهلات رێكخستنێن كوردی دامهزراندن: “ئازادی” ل ئهرزهروم بوَ هاریكاریا شێخ سهعیدێ پیران، و بریارا “خویبون” ژی شورهشهك بوو ل ئارارات.
كورێن سلێمانیێ یێن رهوشهنبیر ئهو ژی ژ (ئاستانێ) ڤهگهران باژارێ خوه و تهجروبا دامهزراندنا رێكختسنان دگهلدا. ڤان رهوشهنبیران، ژبهر ههر ئهگهرێ ههبیت، ل باژارێ خوه و ل شوینا ئێك رێكخستنێ چهندین رێكخستن ل یهك باژاری دامهزراندن.
ڤێ جارێ ژی ل دهستپێكا سالێن سیهان ل باشوورێ كوردستانێ، نه دور ژ باژارێ سلێمانیێ و دیسان لدهڤهرا بارزان شێخ ئهحمهد سهركردایهتیا راپهرینهكێ دكر. ئهڤی شێخی ئاگهه ژ جهێن دور ژ خوه ژی ههبوو، شاندێن لهشكهران هنارتن پشتهڤانیا راپهرین و بزاڤێن كوردان.. . راپهرینا بارزان ڤێجارێ بهرامبهر بوو دگهل دهستهلاتدارێن نوی ل ولایهتا مویسل. بالهفرێن شهر یێن هێزا ئاسمانی یا مهلهكی یا بریتانی گوندێن بارزان دناڤ خوین و خوهلیێدا ڤههێران، بارزانی رهڤین، چوون توركیا، هاتن رادهست كرن.. . چیروَك درێژه و چیروَكێن كوردان دلتهزینن. دوماهیا بنهمهلا شێخێن بارزان پشتی چهند سالان ژ دورخستنا بوَ باژارێن عهرهبان ل ناڤا باژارێ سلێمانیێ راوهستا، بهرێ خوه بده قهدهرێ.
پرسیار ژی ئهڤهنه:
ئایا چ بهلگهنامه ههنه دیار بكن رهوشهنبیر و رێكخستنێن سلێمانیێ ل ڤی سهردهمی پشتهڤانی كربن بوَ شێخ سهعیدێ پیران و ئازادی ؟
یان ژی پشتهڤانیا خویبون و ئارارات؟
ئایا چ بهلگهنامه ههنه دیار بكن رهوشهنبیرێن سلێمانیێ هزرهك ل سهر راپهرینا بارزان كربیت؟ نهرازیبوون دیار كربیت بوَچی ئنگلیز بارزان دسوَژن؟
ئهگهر بهلگهنامه ههموو هاتبن وندا كرن، ئایا د یاداشنامه و بهلاڤوَكێن رێكخستنێن رهوشهبیرێن سلێمانیێ یێن وی سهردهمی چ جاران تشتهك سهبارهت شێخ ئهحمهد و راپهرینا بارزان هاتی یه نڤیسین؟
بهشێ سیێ یێ پرسیار و داخوازا بهلگهنامان:
د ماوێ ناڤبهرا راپهرینا شێخ ئهحمهد (1931-1932) و شورهشا بارزان (1943-1945) هندهك بارزانیان خوه ل چیا ئاسێ كربوون لهیڤیێ بوون روژهكێ شێخ یان ژی برایێ وی مهلا مستهفا ژ جهێ بوَ هاتین دورخستن، یانی سلێمانیی، ڤهگهرن.
و د ڤی دهمی دا كوَمهك رێكخستنان ههبوون ل سلێمانیێ، هندهك ژوان ب تهنسیق دگهل شێخ مهحموود بهرزهنجی، كو مهلا مستهفا تێكهلی ههبوون دگهل ئێك ژ ڤان رێكخستنان، و هندهك رێكخستن ژی ژ لایهن رهوشهنبیرێن ڤی باژاری ڤه هاتبوون دامهزراندن؛ و ژههموویان بناڤ و بانگتر داركهر بوو.
كاچهوا دوهی بوَ خواندن و كار دچوون ئاستانێ، ل ڤی سهردهمی كورێن كوردان، چ ژ سلێمانیێ یان ژی ژ دهوك، دچوون بهغدا. داركهر ژی لقهك بوَ “كوردان” ل بهغدا ڤهكر. ب ئامادهبوونا مهندوبان ژ بهغدا و ژ هندهك باژارێن كوردستانێ داركهر بریاردا ناڤێ خوه بكهت هیوا. هیوا رهفیق حلمی كره سهروَكێ خوه و حلمی ژی گهلهك حهز دكر ببیت (الزعیم الاوحد للشعب الكوردی) لهوان كار هات كرن بوَ كو هیوا چارچوَڤهیهك بهرفرهه وهربگریت. ئهڤه بوو هندهك گهنجێن زاخو و دهوك و ئامێدی و ئاكرێ كو ل بهغدا دخواندن ل ههر دوو حهفتیێن ئێكێ ژ ههیڤا سوباتا 1940 بوون ئهندام د هیوا دا و پاشان لقهك بوَ هیوا ل دهوك هات دیار كرن كو سهرهرایی تێبینیان دشێن بێژینێ پرهك دناڤ بهرا سلێمانی و بادینان دا.
پرسیار ژی ئهڤهنه:
ئایا چ بهلگهنامه ههنه كو رێكخستنهك ژ رێكخستنێن رهوشهنبیرێن سلێمانیێ روژهكێ داخواز كر بن كو بنهمالا شێخ ئهحمهدێ بارزانی بێت ڤهگهراندن بوَ جهێ باب و باپیران؟
ئایا بهلگهنامه ههنه رێكخستنا داركهر (كو دبنیات دا یا رهوشهنبیرێن سلێمانیێ بوون) ههول دابیت كهسهكی بادینی دناڤ رێزێن خوه دا ههمبێز بكهت؟
ئایا چ بهلگهنامه ههنه كو بهری سوباتا سالا 1940 ێ رێكخستنهك ژ رێكخستنێن رهوشهنبیرێن سلێمانیێ ههول دابیت پرهكێ دناڤ بهرا سلێمانی و بادینان دا دانابیت؟
ئهگهر بهلگهنامه ههموو هاتبن وندا كرن، ئایا رێزكهك د یادهشتنامهكێ دا یان ژی دبهلاڤوَكهكا رێكخستنێنت رهوشهنبیرێن سلێمانیێ دا هاتی یه، كو ئاورهكێ بدهته حالێ بارزانیان یان ژی دهڤهرا بادینان؟
رهوشهنبیرێن سلێمانیێ و شورهشێن شێخ محمود و بارزان؟
ل سالا 1943 ێ رێكهفتنهك دناڤ بهرا شێخ مهحموود بهرزهنجی و مهلا مستهفا بارزانی دا هات ئیمزا كرن ل گوندێ داره كهلی ب ئامادهبوونا ماقولێن دهڤهرێ و پێكهاتن، كو شێخ ل سلێمانیێ ب شورهشهكێ رابیت و مهلا مستهفا بچیت بارزان بوَ شورهشهكا دی. شێخ ئهحمهد ئاموژگاری دگهل بارزانی هنارتن و شێخ لهتیف ژی هاری كاریا وی كر خوه ژ سلێمانیێ ڤه دزیت.
بهری شێخ مهحموود دهست ب شورهشا خوه بكهت، بریار بوو خوهپێشاندان ل بازارێ سلێمانیێ برێڤه بچیت. لقێ باژاری یێ (هیوا) چوو ناڤ بازاری دگهل دكاندار و خهلكی ئاخفت كو ئهڤه پیلانه (موئامهرهیه) و نابیت چ خوهیێشاندان بێن كرن. رهفیق حلمی چوو سلێمانیێ و دگهل بهرپرسێ لقێ هیوا ل سلێمانی و كهركوكێ چوون گوندی دهف شێخ مهحموود، شورهش ب دژی ئینگلیزان ههلهیه. ئهگهر چ پشتی هنگێ شێخ مهحموود گهلهك پهشیمان بوو لێ شورهشێ ل سلێمانیێ دهست پێ نهكر.
سالا 1943 شورهشێ ل بارزان دهست پێ كر، ئهڤ جاره جیاواز بوو ژ جارێن دی. بارزانی ژ سلێمانیێ ڤهگهریابوو، پهیوهندی دروست كربوون. راسته شورهشێ نهشیا خوه راگریت ل بهرامبهری پیلانێن ئینگلیز و حكومهتێن بهغدا، بهلێ بوَ یهكهم جار د دیروَكا كوردان دا خوینا كوردێن ژ سلێمانیێ دگهل خوینا برایێن وان یێن بادینی تێكهلی یهك تر بوو، ئهڤ جاره جڤاتهكێ ژ سوران و بادینیان سهركردایهتیا شورهشهكێ دكر. ڤێ جارێ شوهرهش دهربرین بوو ژ هیڤی و ئومێدێن كوردان؛ ب قوتابی و رهوشهنبیرڤه. ئهڤ جاره شورهش بوو.. . ئهڤ جاره بارزانی سهركردێ نهتهوهكێ بوو، نهك تهنها كوردهك نهرازی ژ بارزان.
بێهن ژ كارێن (هیوا) دهات ل سهردهما ڤێ شورهشێ (ببوره خوهندهڤانێ گوتارێ ژ راستیان توره نهبه، نڤیسهرێ ڤێ گوتارێ بێ بهلگه نا ئاخفیت) ، بهلێ ههرچهوابیت رفیق حلمی بهرهف “پشتهڤانیا” شورهشێ ڤه دچیت و ناما بوَ بارزانی دهنێریت. بارزانی ژ هیوا خواست رێزێن خوه بكت ئێك و ببزاڤ بكهڤیت و ههروهسا ژبهر دهستهنگیا شورهشێ یارمهتیێ كوَم بكن. لقێ سلێمانیێ یێ هیوا چالاكیێن خوه یهك جار راوهستاندن، و ژ ناڤا لقێ سلێمانیێ یێ هیوا پروسێسا لادانا رفیق حلمی ژ سهرێ هیوا برێڤه چوو. سحبهتا كومكرنا یارمهتیان بوَ شورهشێ سهیره: پشتی لادانا رفیق حلمی، هاریكاری بناڤێ بارزانی و شورهشێ ژ هندهك كهسان ل بهغدا (مینا علی كمال و توفیق وهبی و هندهك كهسێن دی) هاتن كوم كرن، بهلێ ئهڤ هاری كاری نه گههشتن شورهشێ و نه ژی گههشتن بارزانی.
بهشێ پێنجی یێ پرسیار و داخوازا بهلگهنامان:
ئایا چ بهلگهنامه ههنه دیار بكن بوچی لقێ هیوا ل سلێمانیێ بدژی خوه پێشاندانێن جهماوهری یێن پشتهڤانیا شێخ مهحموود بوو؟
ئایا چ بهلگه ناما ههنه كو شێخ لهتیف بڤیانا لقێ هیوا یێ سلێمانیێ هاریكاریا دهرباز كرنا بارزانی كر، یان ژی لقێ هیوا ئاگهه ژ ڤی كاری نه بوو؟
ئایا چ بهلگهنامه ههنه كو شههید قودسی و خوشناو و ههڤالێن وان ب ڤیانا هیوا كهفتن دناڤ شورهشا بارزان دا، یان ژی ئهڤه بابهتهك دی یه، پهیوهندی ب شێوێ كار و خهباتا بارزانی ڤه ههیه؟
سالهكێ پشتی شورهشا بارزان، پارتی دیموكراتی كورد (پشتی چهندین كێم كرن و زێدهكرنا نوكه: كوردستان) هات دامهزراندن. رولێ رهوشهنبیرێن سلێمانیێ دگهل دامهزراندنا پارتی. پهناهبرنا بارزانی بوَ سوڤیێت و پاشان دهستپێكرنا دوبهرهكیێ د ناڤ پارتی دا و روَلێ رهوشهنبیرێن سلێمایێ دڤێ دوبهرهكیێ دا. ههولدانا لادانا بارزانی ژ سهروَكاتیا پارتی ل ناڤهراستا سالێن پێنجیان، ههولدانا لادانا بارزانی ل سالێن شێستان دا و رولێ رهوشهنبیرێن سلێمانیێ. چهوا بارزانی شیا دوبهرهكیێ د ناڤا پارتی ب دوماهیك بینیت و ڤان “رهوشهنبیران” بهمهتا كورێن سوران و سلێمانیێ دهركهت پرسیارن. بهلێ من پێویستی ب بهلگهناما نینه بوَ ڤان قوَناغان پهرتوك پرن ل بهردهستێ من، و بهرسڤ ژی خودێ حهز كهت دێ د پهرتوكهكێ دا بن. لێ دیسان ژی پرسیارهك و داخوازا بهلگهنامهیهكێ ئهگر ههبیت:
بوَچی دهما بارزانی دوور ژ وهلات و ژ پارتی رهوشهنبیریێن سلێمانیێ، كو بریار بدهستێن پارتی بوون، شێخ لهتیف بهرزهنجی ژ ناڤ رێزێن پارتی دیموكراتی كوردستان دهرێخستن؟
• ماجستیێر ل روژههلات ناسی و زانستێن سیاسی
نووترين نووچه
- كریستیان پشكەكا رەسەنن ژ كوردستانێ و پاراستنا مافێن وان ئەركێ مە یێ نیشتمانییە
- ب دەستڤەئینانا زۆرترین دەنگان، بەلگەیێ پێشكەفتنا بەردەوام یا رێكخستنێن مەیە
- د پێشنیازە یاسایا بەرگرییا ئاسمانییا ئیراقێ دا هەرێما كوردستانێ هاتییە پشتگوهـ هاڤێتن
- فراكسیۆنا پارتی و مالكی پرسا هەڤسەنگییا سیاسی گەنگەشە كر
- ئەمریكا ئێدی هەڤسەنگیێ ل گەل ئیرانێ قەبوول ناكەت، ئیراق نەچارە لایەنگرییا خۆ ئێكلا بكەت
- ب ئارمانجا ئێكگرتنا بزاڤێن ئەمنی رێبەر ئەحمەد كۆمبوونێن گرنگ ل گەل سەركردەیێن ئەمنی یێن ئیراقێ ئەنجامدان
- زێباری و مالكی: پێدڤییە دیالۆگ بۆ بهێزكرنا پرۆسەیا سیاسی یا بەردەوام بیت
- مووچەیێ هەرێما كوردستانێ یێ گەرەنتی كریە
- ئابۆرێ ئیراقێ دێ پاشڤە زڤڕیت
- داخوازكرنا 120 ملیار دیناران ژ داهاتێ ناڤخۆ نەڕەوایە و چو بنەمایەكێ یاسایی نینە
محهمهد عامر دێرشهوى
داكو گهنجێن مینا حهسنا ئایهت بولحهسهن ل ڤی وهلاتی پهیدا نهبن
بهری سالهك و چهند ههیڤان ژ بهر لێگهریانهكێ من سهرهدانا نێزیكی بیست تا بیست و پێنج مزگهفت و جهێن ئاینی یێن مسلمانان كر ل ولایهتا نورد راین فێست فالن یا ئهلمانی. هندهك ژ وان مزگهفت بوون مینا ئهوێن ل وهلاتێ مه، جهێ نڤێژێ و خوه چهماندنا بۆ خودێ. لێ هندهك جهـ دهما ئهز دچوم ژورڤه، ڤێجا چ خانی بوون (شوقه) یان ژی بناڤ سهنتهرێ ئاینی- كهلتوری، من ههست دكر ڤێره چهرخهكێ دی یێ ژیانێ یه: گهنجێن رهـ درێژ، دشداشه و شهلوال د سهر گوزهكێ دا، و دهما سحبهت ڤه دبوو ل دهستپێكێ دڤیا مروڤی گوتبا ئهگهر خودێ حهز كهت ئهز ژی دێ رابم ئاخڤم و بناڤێ خودێ.. .
راپورتا دهزگایێ پاراستنا دهستورێ ئهلمانی گههشت دهزگایێن راگههاندنێ و بهلاڤ بوو (ژ كارێن ڤی دهزگایی چاڤدێریا ههمی گروپێن توندرهوه). ل گورهیی پێزانینێن ڤی دهزگای 800 گهنج ژ ویلایهتا ناڤ بری گههشتنه دهولهتا خیلافهتێ ل سوریا و عیراقێ، گورهیی پێزانینێن دهزگاهێن ئێمناهیێ ل ئهلمانیا و پێزانینێن سیاسهتمهدارێن وان یێن فهرمی كوكا ڤان توندرهوان ڤهدگهریت بو جهێن دهلنگ كورت و رهـ درێژا، ئهلمان دبێژنێ دی سهلهفیستن. و گهلهك سیاسهتمدارێن ئهلمان گازندا حالێ خوه دكهن ژبهر كو یاسایێن ئازادیان رێ ب دهزگاهێن ئێمناهیێ نادهن كو جهێن ڤان جوره توند رهوان بگرن.
پرسیار؟
ئایا مه ل كوردستانێ ئهو كهس نینن ئهوێن ژ مسلمانهتیێ تهنها ئهوا حشك نیشانی گهنجێن مه ددهن؟
ئایا كوردستان ژی نه ژ وان جهایه، ئهوێن هندهك گهنجان بهرێ خوه دایی دهولهتا خهلیفهیی و تهرورێ؟
بهرسڤ:
بهلێ. راسته مزگهفت و مهلایێن مه دگهل ئێش و ئازارێن مللهتێ خوه دژین و دبیت هندی مهلایێن مه ل ههمبهری داعش و توندرهوان دراوهستن مهلایێن چ مللهتێن دی وهكی وان نهراوهستابن. لێ ئهڤێن دبن سهرهكانیا توندرهوان نه مهلایێن مهنه، ئهگهر چی هندهك توندرهوان بڤێ رێكێ و یا دی خوه گههاندبیت مزگهفت و مینبهران. ئهوێن توندرهوان خودان دكهن مروڤێن خودان مهبهستێن سیاسی نه، ئهو گهنجان گورهیی رێبازا خوه و ژ مێژ وهره د كونجێن خوهڤه خودان دكهن، دخاپینن.
ئهڤه چهندین كار بو دهولهتا خیلافهتێ ل ئهوروپا هاتن ئهنجام دان. ناسناما ڤان كهسان هات خوهیاكرن، باگرهوهندێ ژیانا وان هاته دیاركرن: بهشهك ژ وان ئهون ئهوێن ل وان كونجێن دی سهلهفیستن هاتین پهروهردهكرن. ب باوهری و ئیمان گههشتنه داعش و خهلیفهیی..
بهشهك دی ژ وان كور و كچێن پهنابهرانه، ناسناما ئهلمانی و فهرهنسی و بریتانی و بهلجیكی.. . وهرگرتینه، د قوناغهكا ژیانا خوه دا ههولدانه خوه دگهل ژیانا جحێلێن ئهوروپی و جڤاكا ئهوروپی بگونجینن: دیسكو، مهیی و شهراب، شهڤبێری، خواندن و كار. لێ جڤاكا ئهوروپی ئهو گهنج گورهیی ناسناما وان یا فهرمی نه نیاسین. بهرسڤا ئهوروپیان ژ بهر چ ئهگهری بیت یهك بهرسڤ بوو: تو نه ژ مهیی، تو ل كنارێ جڤاكێ راوهسته، پاشهروژا ته ل ڤێره نینه، تو نینی. ئهڤ گهنج بون وهكو كورد دبێژنێ: ژ دێر و مزگهفتان كهفتی. و جڤاك ناس دبێژنێ ازمه الهویه: ئاریشا ناسنامێ.
توندرهو پهیدابوون ب ساناهی گوت ڤان گهنجان وهره تو ژ مهیی، ئهڤه مالا تهیه و تو خودانێ ڤێ مالێی و پاشهروژا ته ل ڤێره گهشه. و حهسنا ئایهت بولحهسهن، خودان ناسناما فهرهنسی كو ل پاریسێ دژیا و خوه ل سان دولی پهقاندی بهری سالهكێ ژ كهفیا رهش و ناڤ چاڤێن ڤهشارتی دگوتنێ كچا كابویی، ژبهر عشقا وێ بۆ وان پانترونێن تهنگ، ئهوێن ل بهر وێ.
راسته ل كوردستانێ گهنجێن خودان ئاریشه دگهل ناسنامێ، مه نینن، ب سالانه دبێژنێ كوردو سهرێ خوه بلند كه ب شانازی، وهلات ل بهندا ته یه.
بهلێ پرسیارهك؟
ئایا ل ڤی وهلاتی دهزگاهێن راگههاندنێ یێن زهبهلاح و پارتێن سیاسی نینن كو دگهل گهنجان تهنها یهك ئارمانج ههبیت ئهوژی: گهنجو تو بێ پاشهروژی دگهل ڤی وهلاتی. تو پاشڤه خستی كهسی ئاگههـ ژ تهنینه، تو نینی؟
بهشێ سیێ یێ وان گهنجێن گههشتین توندرهو و دهولهتا خهلیفهیی و كار بو وان ئهنجام دایین و ئهوروپا ههژاندین گهنجێن خودان بانگرهوهندهكا گونههباریانه: ژ خوهندنێ دوركهفتین، كار ناكن، ئێشێن دهرونی ل وان پهیدا دبن، بهرهف مادێن هوشبهر ڤه دچن، و لیستهكا گونههباریان ل بنگههێن پولیسان پر كرنه. تاخێ مولینك ل بروكسێلا بهلجیكی نمونهكا پێگوتی یه بو ڤان جوره گهنجان.
توندرهو ل ڤان ژی پهیدا بوون، ههر زوو ههمبێز كرن و هنارتن چالاكیێن تهرورێ.
پرسیار ژی ئهڤه:
ئایا ل كوردستانێ ئهڤ جوره گهنجێن تێر ئاریشه نینن؟ تهنگاڤیێ كهس بهرهف گونههـباریێ و ئێشێن دهرونی و بگره خوه كوشتنێ نه بری یه؟
چاره؟
چ ل ئهوروپا و چ ژی ل وهلاتێ مه گهلهك جاران چارێ د هندێ دا دبینن كو ئایهت ئایهت پێدا بچن و ب نهرمی شروڤهبكن.
باوهر بكن ئهڤه چارهنینه بو نههێلانا توندرهوهیێ. ئهڤه ب دههان سالن ئهزههر و مهلایێن مهزن دبێژن و ههولددن توندرهویا ئبن تهیمی یه و حهسهن ئهلبهنا ب ئایهتان رهد بكن، لێ ئهڤ كار بێ ئهنجام مایه. ڤێجا چی، ئهگهر كهسهك ژ دهولهتا مهدهنی بڤی كاری رابیت و ئهو ئایهت و حهدیسان شروڤه بكت. قهت ب ڤێ یهكێ چاره نابیت.
دڤێت كونجێن توندرهوان بێن داخستن، بدهستهكێ حشك بهرسڤا توندرهوی كرنا ئاینی بێت دان.
دڤێت دهزگایێن راگههاندنێ و “پارتێن سیاسی”، ئهڤێن گهنجان ژ ڤی وهلاتی بێ ئومێد دكن پاشهروژێ ل بهر چاڤان تاری دكن بێن راوهستاندن.
دڤێت جڤاك و حكومهت ئاریشا گهنجێن بێ ئومێد چارهكهت: فێربون، كار و ساناهیكرنا ژیانێ بو گهنجێن مه.
عهرهبستانا سعوودی و موجاهدێن كورد
ل 11 ی ههیڤا 11 سالا 1918 جهنگا جیهانی یا ئێكێ ب دووماهی هات و ئۆسمانیامن خوه ژ ئهڤا دبێژنێ رۆژههلاتا ناڤهراست ڤهكێشا، ژ وێ رۆژێ وهره عهرهب بۆ خوه ل سهمیانهكێ دگهرن و گهلهك هێز و دهولهتێن عهرهبان د ههولدانێ دا بوون ببن ئهو سهمیان، جهمال عهبدولناصر ژ مسرێ بهر ب سووریێ و یهمهنێ چوو، بهعسی ل لوبنانێ ژ دایبكبوون و بهر ب دیمهشق و بهغدا و پلانا كۆمیتا سهركردایهتیا نهتهوهیی ئهو بوو حزبا بهعس ل ههمی پارچێن عهرهبی دیوانان حوكمداریێ ڤهدهت، ب ههمان شێوه كۆمونیستێن عهرهب و ئهڤ لایهنه ب تهنێ نه بوون خهونا مهزناهیێ د ناڤ عهرهبان دا و ل دهڤهرێ ههبیت، عهرهبستانا سعوودی، ل دهستپێكا سالێن شێستان دا بهر ب دۆستیا زهیدیێن یهمهنێ و هاندانا وان بۆ بنئاخكرنا هێڤییێن ناسڕیان ل یهمهنێ، ل سووریێ ژی ب ههمان شێوه بهرامبهر دهولهتا ئێكگرتی د ناڤبهرا شام و قاهیره دا، زێدهباری چهپهرێ دهولهتێن كهنداڤی ب برا مهزناتیا سعوودی ژ سالا 1981 ێ ڤه پهیمانا تایف یا سالا 1989 ێ حهریری و سهنگا عهرهبستانێ بهر ب بهیرۆتێ بر، یا ل گهل فهلهستینیان ژی خوهیایه كو عهرهبستانێ ئهڤ كێش ب كێشا خوهیا سهرهكی دیتیه.
د ناڤبهرا وارسۆ و ئهتلهنتیك دا و د دهمێ شهڕێ سارێ د ناڤبهرا وارسۆ و ئهتلهنتیك دا ئێكهتیا سۆڤێت گهلهك ههول دا ئهردێ دهولهمهندێ ئهفغانان بكێشیت بن كونترۆلێ، ل سالا 1986 ێ لهشكرێ سۆڕ ل كابۆل نهجیبولاه دهستنیشانكرن وهكو حاكمێ پایتهختا ئهفغانیان، ژ بهركو ههر پێشكهفتنا وارسۆ و سۆڤێت دهات ههژمارتن پاشڤهچوونهك بۆ ئهتلهنتیك و ئهمریكا ئێك ژ رێیێن لاوازكرنا سۆڤیهت ل ئهفغانستانێ ئایینكرنا ڤی شهڕی بوو، واته موسلمان و كۆمۆنیست، رێ هات ڤهكرن عهرهبستانا سعوودی بكهڤیت قووناغهكا نوو ئهو ژی ب پهروهردهكرن و هنارتنا جهادیان، واته ئهگهر عهربستانا سعوودی ههتا نوكه ب پاره و یهیمانان بهر ب هێزهكا ههرێمی درێ دا بوو، ژ ڤێره و پێدا جیهادیێن خوه یێن گهنج ل گهل پاران رهوانهیی دهرڤهیی سنۆرێ دهولهتا خوه كرن و دهست هاڤێت خواندنگههێن پهروهردهكرنا جهادیان ل مزگهفتێن وهلاتێن دوور ژ سهحڕا عهرهبان بوو كو ببن هێزهكا ئاماده و خورت ل مهیدانان، پشتی پریسترویكا، بهرنامێ پریسترویكا گۆرباچووفی ل سالا 1987 ێ نهشیان هلوهشاندنا ئێكهتیا كۆمارێن سۆسیالستێن سۆڤیهت راگریت، ئهمریكا دهرفهت بدهستڤهئینا، جاران ل گهل ناتۆ و جاران ب تهنا سهرێ خوه ل دهڤهرێ خیڤهت ڤهدان. لێ ل سۆمالێ و ههروهسا ل ئهفغانستان و عیراقێ تووشی زیانێن گیانی بوو و تهنگهژا ئابووری ژی بۆ سهربار و د ئهنجام دا ئهمریكا هێزێن خوه ژ دهڤهرێ ڤهكێشان و جارهك دن ڤالههی كهفت مهیدانێ، رۆس كهفتن خهونا میراتێ سۆڤیهت، چین، چهنده تانوكه ڤێ دهولهتێ ههولدانا وهرگهرانا حوكمداران نه كری یه لێ بێگومان وهكو هێزهكا ئابووری یا جیهانی چاڤ ل ئهردێن زهنگینه، ژ ئالیهك دی ڤێ ڤالههیێ هێزێن دهڤهرێ هشیاركرن كو سهركێشیێ بكن، ئهڤ جاره مسڕ نه مسڕا جاران و عهبدولناسڕی یه، كهمۆنیستا ژی پشتی یۆری ئهندروپۆف باركر و بهعسیان د گهل عهفلهقی، لهوان مهیدانا سهركێشهكێ ژ ناڤ دهولهتێن عهرهبان بۆ سعوودیی بهرفرهه بوو، ئهڤهبوو ڤێ جارێ لهشكرێ عهرهبستانێ بۆ چالاكیێن ژ دهرڤهیی وهلات ل بهحرهین و یهمهن، ئهڤ ژی قووناغهكا نوو یه. عهرهبستان و عیراق، ئهڤ دهولهته ژ گهلهك ئالیان ڤه بۆ سعوودیێ گرنگه، مهلبهندا ههڤركیا سونی و شیعهیانه و جیرانه و ژ ئالیێ خوهڤه ههڤسنۆره ل گهل دو هێزێن دن یێن ههرێمی، توركیا و ئیران، ههر ئێك ژ وان ژی مینا عهرهبستانا سعوودی ل شوون پیێ خوه دگهریت نهمازه پشتی خوه ڤهكێشانا ئهمریكا ژ دهڤهرێ.
ل پایزا 2010 ێ مهلیك عهبدولاه بانگهوازیهك دا خواندن تێدا داخوازا عیراقیان كر بو مێهڤانداریهكێ ل ریازا پایتهختا سعوودیێ، لێ سهرۆكێ ههرێما كوردستانێ ههر زوو بهرێ مێهڤانداریێ دا ههولێرێ: وی قورتهك تهحل دا گهوریا خوه و سهرۆكاتیا ئهنجوومهنێن عیراقێ گههاند مالكی لێ د ههمان دهم دا پاریهك قهلهو ژی بۆ كوردان مسۆگهر كر، تالهبانی بۆ سهرۆك كۆمارێ عیراقێ، ئهو ژی بهروڤاژی تێكگههشتنێن ل دیمهشقێ هاتین كرن و دڤیا بوا ل ریاز هاتبا موهركرن د ناڤبهرا عهرهبێن عیراقێ دا.
عهرهبستانا سعوودی و موجاهدێن كورد، ههر ژ دهما ههڤركیا دگهل ناسڕی و بهعسی و شوعیان عهربستانا سعوودی هێزا خوه یا نهرم بكاردئینا، ژ ئالیهكێ ڤه پاره و ژ ئالیێ دن ڤه كهلتۆر و ئیسلام گۆرهیی تێگههشتنا محهمهد بن عهبدولوههاب، كوردستان ژی نه ژدهرڤهیی تماهیا ڤێ ئیسلامێ بوو، ئاسانكاری هات كرن بۆ خواندنا ئایین ل قوتابخانێن سهر ب سعوودیێ ڤه و د ههمان دهم دا بهلاڤكرنا تێگههشتنا سعوودی بۆ ئیسلامێ ل كوردستانێ و پێنگاڤ ب پێنگاف ئهڤ تێگههشتن و كهلتۆر ل سهر كیستێ تێگههشتنا مهلایێن مهزنێن كوردان بۆ ئیسلامێ بهلاڤبوو، دهلنگ كورتكرن، ریه بهردانا ب بۆست، گومانلێدانا پیرۆزكرنا مهولید نهبهوی، رێگرتن ل خواندنا سورهتا فاتیحه ل سهر وهغهركریان، سنۆرداركرنا سهرهدانا قهبران، پێ نویساندنا ب ههڤرا ل دهما نڤێژی، تلی ههژاندن دهما خوهندنا تهحیاتێ ل سهر نڤێژێ و گهلهك نموونێن دن یێن زالبوونا كهلتۆرێ ئیسلاما سعوودی كو بهری چل سالهكان ژی یهك ژ ڤان خهسلهتێن دینی یێن نوو د ناڤ كوردێن شافعی دا نه بوو، د راستی دا موجاهدێن كورد و عهرهبستانا سعوودی ژ شهڕێن ئهفغانستانێ وهره ئێكتر ناس دكهن، لێ جارێ قووناغ بۆ وان ئهو نینه سۆر و سۆر بێژن بژی مهلیك سهلمان و ههردو محهمهد، لێ ل گهلهك مزگهفتێن پارێزگهها دهۆكێ ههكه خوتبێ بكهی دێ بینی نهحهزێن سیاسهتا عهرهبستانا سعوودی دوژمنن و كهلتۆرێ ئیسلاما سعوودی رهواجه ب شهربهت و شرینی.
نيشاندانWP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com