شیردانا سروشتی بو زاروكان، پشتی ژ دایكبوونا سرۆشتی، مفایێن زور هەنه ژلایێ ساخلەمیێ و ب هێزكرنا سیستەمێ بەرگریا لەشی، بەلێ شاشیەک هەیە كو شیردانا سروشتی یا خرابه یان كارتێکرن هەیه سەر ساخلەمیا زاروكێن کو ب نشتەرگەریا زارۆکبوونێ پەیدادبن (Cesarean Section) تایبەت نوكه رێژا زاروكبوونێ ب ڤان ئەنجامان ب رێژەك بەرچاڤ زیدەبووینه. ترسا كو دەرمانێ بەنجکرنێ تایبه ت یان (موچعی) Epidural Anesthesia كارتێكرنەك سەر ساخلەمیا زارۆكی یان شیردانا سروشتی یان رێژا چێبوونا شیری هیج بنەمایەکێ زانستی نینه. لەورا پێڤیه نۆشدار و تیمێن ساخلەمیێ، راستەوخۆ یان پشتی (٣) سعەتان ( هەکە دایك پیچەک یا ماندی بیت) هەول بدەن دایك دەست ب دانا شیرێ سورشتی بو زاروكێ خۆ بکەت، یان هەکە رەوشا وی یا ساخله می دروست بیت بێ ئاریشین گران بیت.

ده ست ب مەساجەكا نەرم بو سینگی خۆ بکەت ( Breast message) و شیرێ خۆ یێ سروشتی پشتی نشتەرگەریا زارۆکبوونێ راستەوخۆ دەست پێبکەت بێ هیج مەترسی و ساخله میا زارۆكێ خو ب پارێزه.

دڤێت ئەڤ مەرجە مەهەبن:
-1 رێزگرتنا نەساخا ل هەر رەگەز و ئاینەکی و ئاکنجیێ هەر وەلاتەکی بیت.
-2 کەس و کارێ تەبیت یان بیانی بیت بێ جوداهی کارکەی.
-3 کەسایەتیا خۆ ب پارێزی و خودان رەوشت بی.
-4 نهێنیێن نەخۆشی و کەسوکارێن وی پارێزی.
-5 نەخۆشان لێکجوداکەی ئەوێن حالەتێ وان نەباش جهەکێ ئارامتر بو دابینکەی.
-6 نەخۆشێن ئێشێن ڤەگر هەین جودابکەی و لایەنێن پەیوەندیدار و هەڤالێن خۆ یێن کاری ئاگەهداربکەی.
-7 ب رێکێن زانستی پروسیجرێن خۆ ئەنجام بدەی بو نەخۆشی.
-8 دەرمان ل دەمێن وان بهێنەدان بو نەخوشا و کەمیێن دەرمانی و رێکا دانا دەرمانی د دروستبن.
-9 هەر دەرمانەکێ بدەیە نەخۆشی سەحکەیە ئێکسپایرا دەرمانی و رێکا دانا دەرمانی و کەمیا دەرمانی.
-10 ئیلتزامکرن ب دەمێ دەوامێ و هاتن و چوون یادرست بیت ل دویف خشتێ دەواما روژانە.
-11 هەمی پێدڤیێن تە دگەلتەبن دەمێ دچیە دەف نەخۆشی سلاڤ کەیە نەخۆشی و باشترە ناڤێ نەخۆشی بێژی داپتر ئارامبیت ژلایێ دەرونیڤە و دەمێ خاترخاستنێ بێژیێ تو گەلەکێ باشی خودێ شفایێ بوتەفرێکەت.
-12 جلکێن دەوامێ سەروبەربن و پاقژ و ئێک رەنگ بن نەوەکی (دوندورمێ) هەمی رەنگ تێدابن.
-13 رێزێ ل هەڤکارێن خۆ بگری و هەڤالێن خۆ نەشکێنی لدەف نەخۆشی هەتا خۆ بلندکەی.
-14 دەوامێ نەهێلە هەتا بهەمی کەلوپەل و نەخۆش ڤە تەسلیمی هەڤالێ خۆ دکەی.
-15 چ جارا خو ب کێم نەزانە و نەهێلە ئاخفتنا ئێکی سەر یاتەدابیت و هەردەم راستگۆبە داسەرکەڤی.
-16 کەلوپەلێن نەخوشخانێ بپارێزە هەولبدە کێمترین خەرجی بهێتەبکارئینان بو نەخوشان، کەسەکێ ئابوری بە و تشتێن زێدە بوو نەخۆشی نەنڤیسە، چێدبیت بارێ دارایێ نەخۆشی یێ باش نەبیت.
-17 دەمێ تەکارەک هەبیت یان درەنگ بهێیە دەوامێ هەڤالێن خۆ ئاگەهداربکە.
-18 هەردەما نەخۆشی یان کەسوکارێن نەخکشی کارەک ب تەهەبوو نەبێژێ ما تو نزانی بکەی یان تو بکە ب زویترین دەم هەرە چنکی ژیان ب چرکایە.
-19 ئەگەر تەتشتەک یانژی نیشانەک ل نەخۆشی دیت نوژدارێ وی ئاگەهداربکە، چونکی تو پتری نوژداری دگەل نەخوشی دایی.
-20 چ جارا خۆ دگەل نەخۆشی و کەسوکارێن نەخۆشی توڕە نەکە و هەردەم رێنمایان ب دێ چاوا خارنێ بدەنێ و چ خارن بدەنێ، روژێ چەند جارا بدەنێ، چەند ئاڤێ بدەنێ، چ جورێن فێقی و کەسکاتی بدەنێ و چاوا بدەنێ، هەردەم رێزێ ل پرسیارێن نەخۆشی بگرە.

بكارئینانا جگارێن ئەلکترۆنی بەرفرەهـ بوویە و ڕێکخراو و ناڤەندێن ساخلەمییێ ل جیهانێ ژی بەردەوام هۆشدارییێ ل زیانێن بكارئینانا ئەوی جۆرێ جگارێ ددەن.
عەباس جەبار، ڕێڤەبەرێ پشكا كونترۆلكرنا تویتنێ ل پشكا نەخۆشییێن نەڤەگوهاستی ل وەزارەتا ساخلەمییا عیراقێ ڕاگەهاند، ل دویڤ دووماهیك ڤەكۆلین، جگارەیێن ئەلكترۆنی زێدەتر ژ 127 ماددێن ژەهراوی یێن بهێز و 225 ماددێن تێكدەرێن خانان و “دی ئێن ئەی”ــی مرۆڤی بەرهەم دئینن.
زانایێن زانکۆیا هارڤارد یا ئەمریکی ل دووماهی ڤەكۆلین ل سەر ئەوی بابەتی ڕاگەهاند، جگارا ئەلکترۆنی ئەگەرەكێ سەرەکییە بۆ توشبوون ب نەخۆشیێن پەنجەشێرا سیهان و نەخۆشییێن کۆئەندامێ هەناسە و دل و جگەرێ؛ ب جۆرەكی بكارئینانا ئەوان جگارەیان، ئەگەرێ توشبوونێ ب نەخۆشییێن پەنجەشێرێ و نەخۆشییێن دی پێنج جاران ژ كەسێن ئاسایی زێدەترە.
گورەی ئامارێن ڕێکخراوا ساخلەمییا جیهانی ژی ئاشكەرا كر، سالانە زێدەتر ژ 8 ملیۆن کەسان ب ئەگەرێ كێشانا جگاران گیانێ خۆ ژ دەست ددەن.

-1 ئەگەرێ تووشبوونێ ب پەنجەشێرێ کێم دکەت ژبەر زەنگینیا وێ ب دژە ئۆکسانان.
-2 ساخلەمیا پیستی باشتر دکەت.
-3 هەودانێن لەشی کێمتر دکەت.
-4 سیستەمێ بەرگریا لەشی ب هێزدکەت.
-5 کریارا هەرسکرنێ باشتر دکەت.
-6 ساخلەمیا پرجێ و پیستێ سەری باشتردکەت و ئەگەرێ تووشبوونێ ب ئێشا رویڤیان کێمدکەت.
-7 هاریکاریا سووتتنا چەوریان ددەت.
-8 ژئەگەرێ زەنگیا وی ب ڕێژەیا ڤیتامینB تێدا دبیتە ئەگەرەک بۆ دژی پیربوونێ و ئەلزەهایمەرێ.
-9 شیانێن سێکسی ل دەف زەلامان بهێزدکەت.