شرۆڤەكارەكێ‌ سیاسی و دستووری سەبارەت پێشێلكرنا وان رێككەفتنا یێن ل گەل بەغدایێ‌ دبێژت، بەغدا پێگیریا چو بنەمایێن دستووری ل گەل كوردان ناكەت، هەردەم كاری ژ بۆ لاوازكرنا قەوارەیێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ دكەت.
د. سەردار قادر مامۆستایێ‌ زانكۆیێ‌ و شەرۆڤەكارێ‌ سیاسی و دستووری د چارچۆڤێ‌ هەڤدیتنەكا رۆژنامەڤانی دا ڕاگەهاند، پڕانیا وان رێككەفتنێن ل گەل بەغدایێ‌ دهێنە ئەنجامدان دسیاسینە و ل سەر بنەمایێن دستووری ناهێنە ئەنجامدان، حكومەتا ئیراقێ‌ دانوستاندنان ل گەل هەرێما كوردستانێ‌ ل سەر بنەمایێ‌ ململانێ‌ و بۆراندنا دەمی و نەهێلانا یێ‌ بەرانبەری خوە دكەت، ئەڤە د چوار قۆناغان دا دهێنە كرن.
شرۆڤەكارێ‌ سیاسی و دستووری ئاشكراكر، قۆناغا ئێكێ‌ بەغدا دڤێت یێ‌ بەرانبەری خوە ماندی بكەت كو هەرێما كوردستانێ‌ یە، و قۆناغا دویێ‌ بزاڤان دكەت ناڤمالیا كوردان پرت و بەلاڤە بكەت و نێزیكی ئێكگرتنێ‌ نەبن، كو ئەڤە ژی ب رەنگەكی د قانوونا بۆدجەی و كارتێكرنا وێ‌ دا دەركەفت.
ل گۆرەیی باوەریا شرۆڤەكارێ‌ سیاسی د. سەردار قادری، دو قۆناغێن دیتر ماینە كو بەغدا ل دووڤ دگەریت، ئەو ژی قۆناغا كونترۆلكرن و دەستبسەردا گرتنیێ‌ یە، كو نوكە بەغدا دقۆناغا سیێ‌ دایە و بەغدایێ‌ دڤێت ژئالیێ‌ هێز و ئابووری و دیبلوماسیێ‌ ڤە كنترۆلا هەرێما كوردستانێ‌ بكەت، پاشی ب تەمامی بزاڤا دەستبسەرداگرتنێ‌ تەمام بكەت، بۆ هندێ‌ بتنێ‌ حوكمەتەكا قالبدایی بۆ هەرێما كوردستانێ‌ دروستبكەت.
مامۆستایێ‌ زانكۆیێ‌ هەروەسا خوەیاكر، ئارمانجا حكومەتا ئیراقێ‌ ئەو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ بڤی كەتوارێ‌ نوكە تێدا نەهێلیت.
ب باوەریا د. سەردار قادری ، پێدڤیە پارتێن سیاسیێن هەرێما كوردستانێ‌ بەرژوەندیا گشتی ل بەراهییا بەرژوەندیێن بەرتەسك و تایبەتی یێن حزبی ب دانن، هەروەسا گۆت: دڤێت كاری ل سەر ڤێ‌ چەندێ‌ بكەین، دستێوەردانێن دەرەكی كێم بكەین، و پشتەڤانیا وەلاتێن دیتر بۆ خەوە پەیدا بكەین، و بەرژوەندیێن ئیرانێ‌ ژی ل بەرچاڤ بگرین، چونكی ئەم دزانین باگراوەندێ‌ ڤان هەموو ئالۆزیان ئێك ژێدەر هەیە و دیارە ئەو كینە.

سەرۆكێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ مەسرور بازانی ، پێشوازی ل ستیڤن هیگنس بالیۆزێ‌ بەریتانیا ل عیراقێ‌ ل بارەگایێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ كر.
د هەڤدیتەكێ‌ دا بەحسێ‌ چارەسەركرنا وان كێشێن د ناڤبەرا ئیراقێ‌ و هەرێما كوردستانێ‌ دا و دابینكرنا مافێن دستووری یێن خەلكێ‌ كوردستانێ‌ هاتنە كرن، هەر دڤی بیاڤی دا بەحسێ‌ سەرەدانا شاندنێ‌ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ بۆ بەغدا ل دۆر داخواز كرنا ماف و شایستەیێن دارایێ‌ یێن هەرێما كوردستانێ‌ كو متفەكێ‌ دستووری و ڕەوایە ل گەل هەر سێ‌ سەرۆكاتیێن ئیراقێ‌ و هەموو ئالیێن پەیوەندارێن سیاسی هاتنە بەحسكرن تەوەرەكێ‌ دیدارا بالێوزێ‌ بەریتانیا و مەسرور بارزانی بوون.

دۆگلاس سلێمان، بالیۆزێ‌ بەرێ‌ یێ‌ ئەمریكا ل ئیراقێ‌ د هەڤدیتەكێ‌ ل گەل تۆڕا رووداو سەبارەت سەرەدانا مەسرور بارزانێ‌ و شاندێ‌ حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ بۆ بەغدا گۆت: هندەك ئالیێن سیاسیێن ناڤخوەیا ئیراقێ‌ و ئالیێن نێڤدەولی یێن هەریمی هەنە بزاڤان بۆ لاوازكرنا قەوارێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ دكەن، چارەسەریا وێ‌ ژی دوێ‌ چەندێ‌ دایە سەركردێن هەرێما كوردستانێ‌ زۆر ژ نێزیكڤە ل گەل ئالیێن بەغدایێ‌ پەیوەندیێن بەردەوام هەبن بۆ هندێ‌ پشتەڤانیان بۆ خوە كوم بكەن، هەر وەسا داكو دوان هێزان ژی بگەهن یێن دڤێن هەرێما كوردستانێ‌ لاواز بكەن.
دوگلاس سلێمان هەروەسا خوەیاكر، ئەو دوێ‌ باوەریێ‌ دا هندەك هێزێن شیعە و نەتەوە پەرستێن ئیراقێ‌ هەنە وانا دڤێتن پێكهاتێن كەمینە و هەرێما كوردستانێ‌ بكەڤنە ژێر ڕكێڤ و هەژموونا بەغدایێ‌.
بالێوزێ‌ بەرێ‌ یێ‌ ئەمریكا ل ئیراقێ‌ ل دۆر سەرەدانا مەسرور بارزانی و شاندێ‌ حكومەتێ‌ بۆ بەغدا گۆت: هەتا نوكە كێشێن سەرەكی هەر وەكی سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی ل حەفتیا بۆری دناما خوە دا بۆ واشتنۆن دیاركرین، فێدرالیا هەرێما كوردستانێ‌ یا ل ژێر گەفان، وەسا دیارە هندەك ئالیێن ناڤخوەیا ئیراقی و هندەكێن دەرەكی ژی دڤێن هەرێما كوردستانێ‌ لاواز بكەن، هەروەسا یا باش ئەوە سەركردێن هەرێما كوردستانێ‌ پەیوەندنیێن خوە ل گەل دۆستێن هەرێما كوردستانێ‌ بپارێزن.
بالیۆزێ‌ بەرێ‌ یێ‌ ئەمریكا هەروەسا ئاشكراكر و گۆت: ب باوەریا من ژمارەكا ئالیێن ل هندەك جهێن جودا هەنە لناڤخوەیا ئیراقێ‌ ل گۆر باروەریا من كۆمەكا هێزێن شیعە و نەتەوە پەرستێن ئیراقێ‌ ژی هەنە، كو خەلكی دخاپینن ب گۆتنا برێڤەبرنا ئیراقێ‌ ژ ئالیێ‌ شیعان ڤە بشێوەیەكێ زەلال دهێتە برێڤەبرن و پێكهاتێن دیتر یێن ئیراقێ‌ دڤی چارچۆڤەیی دا كار بكەن، چونكی وانا دڤێت پێكهاتێن كەمینە و هەرێما كوردستانێ‌ ژی ب كەڤنە ژێر دسەتهەلاتا بەغدا، هەروەسا ل گۆر باوەریا من هەتا ڕادەكی ژی ئیران ژی وێ‌ چەندێ‌ دخوازیتن، پەیوەندیێن ئیرانێ‌ یێن بەرهەمدار و دیرۆكی ل گەل ئالیێن جودا جودا یێن هەرێما كوردستانێ‌ هەنە، بەلێ‌ ب گشتی وەك دەمێ‌ هێرشێن لەشكری یێن ئیرانێ‌ بۆ سەر كوردێن ئۆپۆزسیۆنا ئیرانێ‌، مە دیت كو ل هەرێما كوردستانێ‌ دژین، ئیرانێ‌ دڤێت یا پشت راستبیت كو هەرێما كوردستانێ‌ چو تشتەكی ناكەت، كو زیانێ‌ ب بەرژوەندیێن ئیرانێ‌ بگەهینیتن، ژوان ژی دابینكرنا پەناگەهێن ئارام بۆ دژاتیا رژێما تەهرانێ‌.
سەبارەت پاراستنا سیستەمێ‌ فیدرالیا هەرێمێ‌ دوكلاس سلێمان دبێژیت، سەقامگیریا كوردستانێ‌ بۆ ئەمریكا گەلەك یا گرنگە، راستیا ڤی چەندێ‌ بۆ قۆناغا پشتی سالا 2003 ڤەدگەریت، بەلكی براستی بۆ بەری ژناڤبرنا رژێما سەدام حسێن و دەستێوەردانا لەشكرێ‌ ئەمریكا كو بۆ ژناڤبرنا سەدامی هاتبوون دڤەرێ، هەرێما كوردستانێ‌ بۆ مە دۆستە و هەرێما كوردستانێ‌ پشتەڤانا مە بوویە، مە وەك ئەمریكا دەلیڤەكا بازرگانیا باش ل گەل هەرێما كوردستانێ‌ دیتی یە، گرێبەستێن باشتر و ب قازانجتر و ژێنگەهەكا بازرگانییا گەلەك باش ل هەرێما كوردستانێ‌ بۆ مە هاتیە دابینكرن، لەوڕا سەقامگیریا هەرێما كوردستانێ‌ بۆ سەقامگیریا ئیراقێ‌ بگشتی یا گرنگە، ئەڤە ژی بۆ ئیدارا واشنتۆن گەلك یا گرنگە، كێشە ب باوەریا من ئەوە كو سەركرداتیا هەرێما كوردستانێ‌ هیچ دەمەكی ئەو هێزە بكار نەئیناینە كو دناڤا دەستورێ‌ ئیراقێ‌ دا بۆ هەرێما كوردستانێ‌ هاتیە دان وەك هەرێمەكا كورد و وەك مللەتەك، ب باوەریا من باشترین ستراتیجی بۆ هەرێما كوردستانێ‌ ئەوە كو ب دەنگەكێ‌ ئێكگرتی ل گەل بەغدایێ‌ ب ئاخڤن، هەكە كاك نێچیرڤان یان كاك مەسرور بچنە بەغدایێ‌ یاگرنگە هەڤدەم ئێك گۆتار بۆ بەغدایێ‌ هەبیت، هەروەسا هەموو سەركردێن كوردان دڤێت پەیامەكا كاریگەر و ئێكگرتی بۆ بەغدایێ‌ هەبیت، ئەمریكا هەردەم و بێگۆمان دڤێت مافێن كوردان بهێنە بجهئینان و ئەو پشكا دستووری یا ئیراقێ‌ كو پشتەڤانیا فیدرالیا هەرێما كوردستانێ‌ دكەت ب پەیوەندیێن باش د ناڤبەرا هەر دو ئالیان دا هەبن و بهێنە بجهئینان.
ل دووماهیێ‌ بالێوزێ‌ بەرێ‌ یێ‌ ئەمریكا دیاركر و گۆت: هەكە كورد دوێ‌ باوەرێ‌ دا بن كو ئەمریكا ب ڕێیا لەشكری پشتەڤانیا كوردان بكەت دژی ئیراقێ‌، ئەڤ چەندە با باوەریا من یا دوورە ژ راستیێ‌ كو بهێتە روودان، هەر چەندە ئەڤە دەمەكێ‌ درێژە ئەمریكا پشتەڤانیا لەشكری بۆ پێشمەرگەیێ‌ كوردستانێ‌ دكەت، داكو لەشكرەكێ‌ ئێكگرتیێ‌ كوردستانێ‌ هەبیت.

چاڤدێرەكێ‌ سیاسی سەبارەت سەرەدانا سەرۆك وزیرێن هەرێما كوردستانێ‌ مەسرور بارزانی و شاندێ‌ حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ بۆ بەغدا دبێژیت، ئێكگرتنا شاندێ‌ حوكمەتا هەرێمێ‌ حكومەتا بەغدا نەچاركر پێگیڕێب جهئینانا دستوور و قانوونا بۆدجێ‌ بكەت، و دڤێت مووچێ‌ فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ‌ ب هنێریتن.
محەمەد خەزعەلی چاڤدێرێ‌ سیاسی تایبەت بۆ كەنالێ‌ كوردستان 24 ڕاگەهاند، سەرەدانا ڤێ‌ جارێ‌ یا شاندێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ سەرەدانەكا جوداتر بوو، ئێكگرتنا دناڤبەرا هەولێرێ و سلێمانیێ‌ دا و هەموو ئالیێن سیاسی یێن هەرێما كوردستانێ‌، ئەڤە وەرچەرخانەكا گرنگە دناڤا هەرێما كوردستانێ‌ دا.
خەزعەلی ئاماژەدا هندێ‌، حكومەتا فیدرال یا د برامبەری ب جهئینانا ئەركەكێ‌ دستووری دا بۆ هنارتنا مووچە و شایستەیێن هەرێما كوردستانێ‌ و نەهێلانا فەرمانبەرێن هەرێما كوردستانێ‌ كو چاڤەرێی مووچەیێن خوەبن، هەروەسا گۆت: دڤێت حكومەتا فیدرالی ب ئەركێ خوە یێ‌ دستووری راببیت، و ل گەل حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ كێشەیێن خوە ب رێیا دستووری چارەسەر بكەت، و ئێدی خەلكێ‌ هەرێما كوردستانێ‌ د ڤێ‌ قەیرانێ‌ دا بكارنەئینن.
محەمەد خەزلی دوپاتكر، حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ د كاركرنا خوە دا ل گەل بەغدا یا رژدە و رێككەفتن ل سەر بنەمایێ‌ دستوور و رێككەفتنا سیاسی بۆ پێكئینانا حكومەتا ئیراقێ‌ كریە.
چاڤدێرێ‌ سیاسی زێدەباری وێ‌ چەندێ‌ ژی دیاركر، ئێكگرتنا لایەنێن سیاسیێن هەرێما كوردستانێ‌ پەیامەك بوو بۆ حكومەتا ئیراقێ‌، كو كورد ب ئێك دەنگ داخوازا مافێن خوە دكەن بیێ‌ جوداهی.
خەزعەلی سەرنجا وێ‌ چەندێ‌ ڕاكێشا، شاندێن كوردان بەری نوكە ب جودا جودا سەرەدانا بەغادایێ‌ دكرن، و هەر ئێك ژوانا بۆ بەرژوەندیێن خوە یێن كەسۆكی و حزبی ل گەل ئالیێن سیاسی و ئالیێن پەیوەندیدارێن حكومەتا ل بەغدا كۆمبوون ئەنجامددان، لەما چو ئەنجام نەبوون، بەلێ‌ ڤێ‌ جارێ‌ كو سەرەدانا ئێكگرتی بوو، ئەنجامێن ئەرینی دێ‌ بۆ هەبن.
هەژی گۆتنێ‌ یە ل رۆژا چوارشەمبی رێككەفتی 14 ئیلۆنێ‌ 2023 شاندێ‌ حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ كو پێكهاتی بوو ژ سەرۆك وەزیران مەسرور بارزانی و جێگرێ‌ سەرۆك وەزیران قوباد تالەبانی و ئاوات شێخ جەناب وەزیری دارایی و ئابووری، و ئۆمێد سەباح سەرۆكێ‌ دیوانا جڤاتا وەزیران، و ئامانج رەحیم سكرتێرێ‌ جڤاتا وەزیران، ب مەرەما دانوستاندنێ‌ و نەهێلانا كێشێن دارایی ل گەل حكومەتا بەغدا سەردانا بەغدا كرن، و ل گەل هەر سێ‌ سەرۆكاتیێن ئیراقێ‌ و ئالیێن سیاسی یێن شیعەیان كۆمبوون.

هەڵەبجە، عەزیز رەسول:

سەرانێن ئیراقێ‌، پێگریا وێ‌ رێككەفتنێ‌ نەبووینە یا ل گەل حكومەتا هەرێما كوردستانێ‌ كری، بوودجەیا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ ناهنێرن، دناڤا جاددەیا كوردستانی ژی دەنگێن نەرازی ل هەمبەری بەغدایێ‌ بلند بووینە، چاڤدێرەكێ‌ سیاسی ژی دبێژیت، كارتا ب هێزا كوردان ئەوە خوە ژ حكومەتا بەغدایێ‌ ڤەكێشن دا كو حكومەتا شیعی بهێتە هەلوەشاندن.
چاڤدێرێ‌ سیاسی دارا محەمەد ئەمین بۆ رۆژناما ئەڤرۆ ڕاگەهاند، كوردان وەك نەتەوە ب خەباتا خوە حوكمێ‌ زاتی و پاشی فیدرالی وەرگرتیە، كارتا ب هێزا كوردان كوردبوونا وانایە، نەتەوەیا دویێ‌ یە د ئیراقێ‌ دا، كورد ب ئێك دەنگی و ب ئێكرێزی ژ بەغدایێ‌ بهێنە ڤەكێشان ئەو حكومەتا نوكە یا بناڤێ‌ حكومەتا ئیراقێ‌ دێ‌ هێتە هەلوەشاندن، هەكە كوردان پشتەڤانیا دامەزراندنا دەولەتا ئیراقا نوو نەكربا شیعە نەدشیان دەولەتێ‌ ب تنێ‌ دروست بكەن، سوونەیان ژی نەدهێلان ئەو كارە بهێتە ئەنجامدان، دبیت هندەك كەس وەسا هزر بكەن ئەڤ گۆتنە بۆ بەرڤانیكرنا ژ پارتی و ئێكەتیە بەلێ‌ وەسا نینە، بەغدا نەشێت دژاتیا كوردان بكەت، چونكی پێكهاتەكێ‌ سەرەكییێ‌ ئیراقێ‌ نە وحاشاتی لڤێ‌ ئێكێ‌ ناهێتە كرن.
چاڤدێرێ‌ سیاسی هەروەسا گۆت: هەكە كورد خوە ژ پرۆسێسا سیاسییا ئیراقێ‌ ڤەكێشن
ئەڤە حكومەت سۆدانی دێ‌ هێتە هەلوەشاندن، بێگۆمان عیراقێ‌ حكومەتەكا لاواز هەیە، كورد ل گەل ئالیێ‌ سونی ئێكبگرن وی دەمی شیعە نەشێن ب ساناهی حوكمڕانیا ئیراقێ‌ بكەن، ئیراق وەلاتەكێ‌ ب هێزە، كورد ئێكرێزبن دێ‌ شێن گڤاشتنێن گەلەم مەزن ل سەر ئیراقێ‌ دروست بكەت، ‌ بەلێ‌ دڤێ‌ رەوشێ‌ دا بێگۆمان نەشێن چو گڤاشتنان بكەن، چونكی هەر حزبەك ب جودا دچیت دانوستاندنان ل گەل بەغدایێ‌ دكەن.
دارا محەمەد ئەمین خوەیاكر، پرت و بلاڤبوونا ناڤمالیا كوردی، كورد بێهێز كرینە، حكومەتا ئیراقێ‌ نوكە گڤاشتنا ل سەر كوردستانێ‌ دكەت، بەردەوام داخوازیێن بلند دكەت، بەلێ‌ كۆمەكا بابەتان هەنە، مافێ‌ نەتەوەیی وەك فێدرالیەت د دستوورێ‌ ئیراقێ‌ دا هاتی بنەجهكرن و نەشێن دەستكارییێ‌ تێدا بكەن، باوەرناكەم بەغدا بشێت بوودجە و مووچێ‌ خەلكێ‌ كوردستانێ‌ بەردەوام ڕاكریت و نەهنێریت، چونكی فرۆشتنا پەترۆلێ‌ نەمایە، دبیت گیرو بكەت بەلێ‌ هەر دێ‌ هنێریت.

كۆمسیونا بلندا هەلبژارتنێن ئیراقێ‌ پشتی تروپشككرنا ناڤ و قەوارەیێن سیاسی ل ئیراقێ‌ بۆ ئەنجامدانا هەلبژارتنێن پارێزگەهان، ژمارا لیست و هەڤپەیامنی و پارت و ئالیێن سیاسیێن دیاركرن، لیستا پارتی دیموكراتی كوردستان ب ژمارە 197 دێ‌ پشكداریێ‌ دەهاەلبژارتنێن پارێزگەهاندا كەت.
پارتی دیموكراتی كوردستان ل پارێزگەهێن كەركووك و نەینەوا و دیالا، دێ‌ لیستا خوەیا تایبەت بۆ پشكداریا د هەلبژارتێن پارێزگەهێن ئیراقێ‌ دا هەبیت.
هەژی گۆتنێ‌ یە هەر ژ سالا 2005 وهەتا نوكە ئەڤە جارا ئێكێ‌ یە پارێزگەها كەركووكێ‌ دێ‌ دڤان هەلبژارتناندا پشكدار بیت.