دهێتە چاڤەڕێ‌ كرن ئەڤرۆ ژی شەش یاریێن دی ژ هەڤڕكیێن گەڕا 35ێ‌ یا خولا ئیراقێ‌ بۆ یانەیێن پلا نایابا تەپا پێی بهێنە ئەنجامدان، یاریا زاخۆ و هەولێر دێربیێ‌ ئاگرین ئێك ژ گرنگترین دیدارێن ئەڤرۆ نە، شۆرتە دێ‌ بزاڤێ‌ كەت زێدەتر خوە نێزیكی ناسناڤێ‌ خولا وەرزێ‌ ئەڤ سالە بكەت.
زاخۆ دێ‌ ب گەرماتییا سەركەفتنێ‌ هێتە د ناڤ یاریگەهێ‌ دا
بڕیارە ئەڤرۆ ل دەمژمێر 9:30 شەڤ یاریگەها شەهید فرانسۆ حەریری ببیتە مەیدانا شەڕی دناڤبەرا هەردو یانەیێن هەولێر خودانا ئەردی و مێڤانا وێ‌ یانەیا زاخۆ دهێتە هژمارتن دێربیێ‌ كوردستانێ‌ و كۆپیتكا یاریێن ڤێ‌ گەڕێ‌ بۆ هەردو یانەیان، كوڕێن خابۆری پشتی ب سەركەفتنا خوە ل سەر یا گەڕا بۆری دگەل مێڤانا خوە نەفت ئەلوەست ب دو گۆلان بەرانبەر گۆلەكێ‌ ب زاخەكا بلند دێ‌ هێتە د ناڤ یاریگەهێ‌ دا ئەوا هەتا نوكە ب40 خال كۆمكرین ژ نەهـ سەركەفتن و 13ێ‌ وەكهەڤیان رێزا 14ێ‌ دهێت، خالێن ئەڤێ‌ یاریێ‌ بۆ زاخۆ گەلەك د گرنگ ژبۆ بهێزكرنا هەلوەستێ‌ خوە د خولێ‌ دا.
هەولێر د باشترین ئاست و كاودان دا بەرهەڤە
د بەرانبەر دا خودانێن ئەردی ب سەركێشییا راهێنەرێ‌ وێ‌ عەباس عوبێد د باشترین كاودان و ئەنجام دانە پشتی شیایین د قۆناغا ئێكێ‌ دا ژ 15 یاریان نەه سەركەفتنان سێ‌ وەكهەڤییا بینن و د نوكە ب49 خالان رێزا حەفتێ‌ دهێت بەرۆڤاژی د قۆناغا ئێكێ‌ دا رێزێن دووماهیێ‌ هاتبوو، لەوما یاری ب سانەهی نابیت بۆ كوڕێن خابووری و ئەوا دهێتە پێشبینیكرن جەماوەرەكێ‌ ئێكجار زوور ژ هەردو یانەیان ل یاریگەها شەهید فرانسۆ حەریری بەرهەڤبیت.
ئامار د بەرژوەندیا كێ‌ دانە؟
هەرچەندە ئامارێن گشتی یێن یاریێن هەردو یانەیان د بەرژوەندیا تیما هەولێرێ‌ دانە، ئەوا ژ 29 یاریان 14 سەركەفتن ئیناین، بەرانبەری وێ‌ پێنچ سەركەفتن بۆ زاخۆ بووینە و هەردو یانە ب 10 وەكهەڤییان ئەنجام ئێكلاكریە، لێ‌ هەر ژ سالا 2015ێ‌ و هەتا بەری ڤێ‌ یاریێ‌ تیما هەولێر نەشیایە سەركەفتنێ‌ ل سەر زاخۆ بینت كو دناڤبەرا وان دا نەه جاران بەرانبەر ئێك بووینە د خولێ‌ دا، زاخۆ سێ‌ سەركەفتن بەرانبەر شەش وەكهەڤی ئیناینە، دووماهی سەركەفتنا هەولێرێ‌ ل سەر زاخۆ ل 2014ێ‌ بوو.
راهێنەرێن هەردو یانەیان چ دبێژن؟
ل دۆر دووماهی بەرهەڤیێن هەردو یانەیان راهێنەرێن وان بڤی شێوەیی دیار كرییە، یێ‌ سۆری و یانەیا زاخۆ نزار مەحرۆس گۆت: پێنەڤێت یاریێن دێربی تامەكا تایبەت یا هەیی بۆ یانە و جەماوەرێ‌ هەردو تیمان، ئەم گەلەك پێدڤی ب سەركەفتنێ‌ نە ژبۆ باشتكرنا رێزبەندیا خوە، سەركەفتنا یاریا بۆری پالدەرە بۆ یاریزانێن مە ئاست و ئەنجامەكێ‌ باش بینن، تیما هەولێر خودان ئەرد و جەماوەرە ئاستەنگەكا بهێزە، ب هیڤیی نە دێربیێ‌ كوردستانێ‌ ب دەستڤە بینن، ژلایێ‌ خوەڤە عەباس عوبێد ژی هەمان ئاخڤتن هەیە و هەردو راهێنەران ئێك بووچوون هەبوو ئەو ژی: ژبلی هیڤیێن سەركەفتنێ‌ د خوازن یاری ل دووڤ سەنگا دێربی و جوان بیت.
شورتە و جەوییە شەڕێ‌ بەردەوام بۆ ناسناڤی
ژ یاریێن دی یێن ئەڤرۆ بڕیارە بهێنە كرن، تیما یانەیا شورتە یا بەغدایی دێ‌ بزاڤێ‌ كەت سەرێ‌ لیستێ‌ پارێزیت و زێدەتر خوە نێزكی ناسناڤێ‌ خوە یێ‌ دویێ‌ ل دووڤ ئێك بكەت دەمێ‌ دبیتە مێڤانا یانەیا كەربەلا، ژلایێ‌ خوەڤە جەوییە ل یاریگەها شەعب مێڤاندارییا كەرخێ‌ كەت، هەردو یاری دەمژمێر 9:30 شەڤ هێنە كرن، ژلایەكێ‌ دووڤە نەفت ئەلبەسرا- زەورا، نەفت ئەلوەسەت- نەورۆز، نەفت- نەجەف، سوبەهی ئەلقاسم- دیوانیە.
رێزبەندیا ئەوان یانەیێن ئەڤرۆ و سوبەهی یاری هەیی
هەرچەندە دوهی چەند یاریێن دی هاتبوونە ئەنجامدان لێ‌ هەلوەست و رێزبەندیا كاتی یا ئەوان یانەیێن ئەڤرۆ دێ‌ یاریێ‌ كەن بڤی شێوەی نە، شورتە سەرێ‌ لیستێ‌ دهێت ب73 خالان، جەوییە 66 خالان رێزا دویێ‌ دهێت، زەورا ب60خال رێزا سێیێ‌، نەجەف 52خال و هەولێر49 خالان، كەرخ ب47 خال، رێزێن شەشێ‌ هەتا هەشتێ‌ دهێن، كەربەلا 46 خال رێزا 11ێ‌، نەورۆز ب45 خال رێزا 13ێ‌، زاخۆ رێزا 14ێ‌ ب40 خالان، نەفت ئەلبەسرا ب38 خالان، نەفت ئەلوەسەت 36خال، ئەلقاسم 34 خال، نەفت ب32 خالان، سیناعە ب 27 خالان و دیوانیە ب12 خالان رێزێن 15ێ‌ هەتا 20ێ‌ و دووماهیێ‌ دهێن.

محەمەد عەلی نوری:

وەكو دیار بەرپرسێن وەرزشی ل وەلاتێ‌ سعۆدیێ‌ ب نیازن پرۆژەكێ‌ مەزن یێ‌ خولا نێڤدەولەتی یا سعۆدیێ‌ ب دامەزرێنن و ستێرێن جیهانی ب گرێبەستێن گرانبوها رابكێشن بۆ خولا تەپا پێی یا وەلاتێ‌ خوە یا بناڤێ‌ رۆشن پشتی ئەو دربەیا ب پرۆژەیێ‌ دەستپێكی یا ڕەدكرنا ستێرێ‌ ئەرجەنتینی لیۆنێل مێسی و پەیوەندی ب هیلال نە كر و شكەستن ئینایی، لەوما پرۆژەیێ‌ نوو ب گرێبەستێن زەبەلاحە تنێ‌ نیشان و پێشبینی نە كو حوكمەتا سعۆدیێ‌ پرۆسەیا گوهۆڕینا ریشەیی تەمام ددەت ژبۆ وێ‌ یەكێ‌ خولا وەلاتێ‌ خوە پێشبێخیت و د رێزبەندیێن دەهێ‌ یێن جیهانێ‌ دا بهێتە دیتن.
بۆچی بتنێ‌ هندەك یانە! هەیكەل و ملكییەت چەوایە؟
د كۆنفرانسەكێ‌ تایبەت دا ل دۆر پرۆژە و وەبەرهێنان د هندەك یانەیێن سعۆدیێ‌ دا میر عەبدولعەزیز بن تركی وەزیرێ‌ وەرزشا سعۆدیێ‌ راگەهاند ب ڤەگۆهاستنا ملكیەتا هژمارەكا یانەیێن سعۆدیێ‌ بۆ سندۆقا وەبەرهێنانا گشتی یا وەلاتێ‌ خوە ئەوا ل دەستپێكێ‌ چار یانە هاتبوونە دەستنیشانكرن ئەو ژی هیلال، ئەلنەسر، ئەلئیتحاد جەدە و ئەلەهلی و وەرگرتنا ملكیەتا چەند یانەیێن دی وەكو قادسیە بۆ كۆمپانیا ئارامكۆ، یانەیا ئەلسقۆر بۆ كۆمپانیا نیۆم و ملكیەتا یانەیا ئەلدەرعییە بۆ دەستهەلاتا گەشەپێدانا دەروازێ‌ دیرییا، لێ‌ دەستەسەركرنا هەمی ملكیەتا ئەوان یانەیان ب تەمامەتی نابیت، بەلكو 75% دێ‌ سندۆقا وەبەرهێنانا گشتی بیتە خودانێ‌ یانەیێ‌ و 25% دێ‌ بۆ خودانێن یانێ‌ بن، سەبارەت ب كارگێرییا یانەیێ‌ دڤێت پێنچ كەس ژلایێ‌ سندۆقا وەبەرهێنانێ‌ بهێنە دەستنیشانكرن دگەل دو ئەندامێن یانەیێ‌ ئەوێن د ناڤ كارگێریێ‌ دا كاردكەن یان دهێنە دەستنیشانكرن.
بۆچی سعۆدیێ‌ ئەڤ پێنگاڤە هاڤێژت؟
ئەڤ بڕیارە ژلایێ‌ حوكمەتا سعۆدیێ‌ ڤە هات ژبۆ ڤەكرنا دەرگەهێ‌ وەبەرهێنانێ‌ بۆ كۆمپانیێن مەزن كو ل یانە و وەرزشا سعۆدیێ‌ وەبەرهێنانێ‌ بكەن بەرانبەر دا ب دەستڤەئینانا ملكیەتا وێ‌ یان چ پشكەك بیت یان ژی ملكیەت ب تەمامەتی، بەرپرسێن سعۆدیێ‌ گەشبینن كو ئەڤ گاڤە دێ‌ بیتە هاریكار داهاتیێ‌ تەپا پێی زێدە بیت، دیسان دبیتە رێكخوەشكەر زێدەبوونا بوهایێ‌ ماركیتینگێ‌ و زێدەبوونا داهاتیێ‌ پەخش و سپۆنسەران، هەردەسان زێدەكرنا داهاتیێ‌ خولا سعۆدیێ‌ كو سالانە ژ 120 ملیۆن دۆلاران بۆ زێدەتر 480 ملیۆن دۆلاران، هەروەسان بلندكرنا بوهایێ‌ بازاركرنا یانەیان ژ هەشت سەد ملیۆن دۆلاران بۆ دو ملیار و 100 ملیۆن دۆلاران هەتا 2030 بیت ل دووڤ پلانا دانایی.
مۆندیالا جیهانی ئێك ژ ئەگەرانە
ئەڤ پرۆژە ل سەر دو قۆناغا بخوەڤە دگریت، یا ئێكێ‌ پەسەندكرنا وەبەرهێنانا كۆمپانیێن مەزن و دەزگەهێن گەشەپێدانێ‌ ل یانەیێن وەرزشی د بەرانبەردا ڤەگۆهاستنا ملكیەتا یانەیێ‌ بۆ ئەوان، یا دویێ‌ داناناچەند یانەیێن وەرزشی یێن دەستنیشانكری بۆ كەرتێ‌ تایبەت وەكو تێست د چار مەهێن دەستپێكێ‌ یێن وەرزێ‌ بهێت د خولا سعۆدیێ‌ دا، ژ ئارمانجێن مەزن یێن ئەوان پشتی هاتنا ستێرێ‌ پۆرتۆگالی كریستیانۆ رۆنالدۆ بوویە دەرگەه هزر و بووچوونێن وەرزشی یێن جیهانی ل سەر سعۆدیێ‌ بهێنە گوهۆڕین و هوشیاریا جەماوەرێ‌ وەرزشی، یا گرنگتر وەكو بزاڤەكە بۆ رازیكرنا وەلاتێن جیهانێ‌ ژبۆ مێڤانداریكرنا مۆندیالا جیهانی.
پرۆژە نەرازیبوون ل ئۆرۆپا پەیدا كریە
ژبەركو خولا سعۆدیێ‌ پابەند نینە ب یاسایا دارایی یا ئێكەتیا تەپا پێی یا ئۆرۆپا یۆفا، ئەو یاسایا دبێژنێ‌ پارێ‌ پاقژ دادپەروەریا دارایی كو ل سەر یانەیێن ئۆرۆپا سنۆرداكرینە بۆ خەرجكرنا پارەكێ‌ دەستنیشانكرن بۆ هەر یاریزانەكی، ئەڤچەندە ژ یانەیێن سعۆدیێ‌ ناگریت و مافدارن بۆ كرینا هەر یاریزانەكی و ب هەر كۆژمەكێ‌ دهێتە دانان، ئانكۆ سندۆقا وەبەرهێنانا گشتی و ئەو كۆمپانیێن زەبەلح دشێن هەر مووچەك یا گرێبەستەكا مەزن ب نومرە چو یاریزانێن جیهانی بڤێت بینن بێ‌ چو دووڤچوون و پێرابوونێن یاسا دژی وان هەبیت، ئەڤ پرۆژە نەرازیبوون دناڤ چەندی یانەیێن ئۆرۆپا دا پەیداكریە و داخواز فیفا رێنمایێن تایبەت بۆ ڤەگۆهاستنا یاریزانان بدانن تایبەت یێن گرێبەستێن زەبەلەح، دهێتە پێشبینیكرن سعۆدیێ‌ یاریزانێن بناڤودەنگ بەردەوام بینتە دناڤ خولێ‌ دا سەرباری هندەك یاریزان ئەون یێن كاروانێ‌ وان یێ‌ وەرزشی بەر ب دووماهیێ‌ دهێت لێ‌ سیستەمێ‌ ماركتینگێ‌ و داهاتیێ‌ ڤەگۆهاستنا یاریان و سۆنسەری بوویە ئارمانجا وان.
شۆرەشا ئینانا یاریزان و راهێنەران بەردەوامە
هەرچەندە بۆ ماوەیێ‌ زێدەتر 10 سالە خولا سعۆدیێ‌ یاریزانێن پیشەكار هەنە لێ‌ ئەو پرۆژەیێ‌ هاتیە دانان گوهۆڕینەكا ئێكجار مەزن دێ‌ ئێخیتە ل سەر خولێ‌ ب ئینانا باشترین راهێنەر و یاریزانێن جیهانێ‌ ب گرێبەستێن گرانبوها، پشتی هاتنا كریستیانۆ رۆنالدۆ شۆرەشا هاتنا پیشەكاران دەستپێكرڤە كو لدووڤ پرژەیێ‌ دەستنیشانكرن بۆ سێ‌ وەرزان ژوان یاریزانان بڤی رەنگی، یانەیا ئیتیحاد كەریم بنزیما ب 200 ملیۆن یۆرۆیان ئینا، نگۆلۆ كانتی ب 100 ملیۆن یۆرۆیان، گۆلپارێزێ‌ چێلسی ئێدۆاردۆ مێنی ب 27 ملیۆن یۆرۆیان، یانەیا ئەهلی گرێبەست دگەل كالیدۆ كۆلیبالی ب 32 ملیۆن یۆرۆیان ئیمزاكر، یانەیا هیلال ب كۆژمەیێ‌ 80 ملیۆن یۆرۆیان گرێبەستا رۆبێن تێڤیز ئیمزاكر، یانەیا نەسر پشتی گرێبەستا كریستیانۆ رۆنالدۆی ستێرێ‌ ئەنتەر میلان یێ‌ كرۆاتی مارسێلۆ برۆزڤێچ ب 52 ملیۆن یۆرۆیان، یانەیا شەباب گرێبەست دگەل ئارۆن بۆبندزا، كراسنۆدار و سانتی مینا ئیمزاكر، د نووترین هاتنا راهێنەران دا یانەیا ئیتفاق گرێبەست دگەل راهێنەرێ‌ بەرنیاس یێ‌ ئنگلتەرایی ستیڤێن جێرارد ئیمزاكر، بۆ زانین ئینانا راهێنەر و یاریزانان بەردەوامبن.

هەرهین محەمەد:

دا خویانیەكێ‌ دا عیماد یونس سەرۆكێ‌ ئێكەتییا تایكۆاندۆیێ‌ ل دهۆكێ‌ بۆ ئەڤرۆ گۆت: یاریا مە ئۆلمپی و جەنگی یە بتنێ‌ بەرەڤانی كرنە ژ خوە، كەسێ‌ ئەڤێ‌ یاریێ‌ دكەت دێ‌ یێ‌ ساخلەم و ژلایێ‌ دەرونی یێ‌ ئارام بیت، لێ‌ نەشێت یاریا تایكۆاندۆیێ‌ ب كار بینت بۆ شەر و ئاریشەیان و گەلەك یا گرنگە هەر كەسەك ئەڤێ‌ یاریێ‌ بزانیت.
هەروەسان ناڤهاتی گۆت: گەلەك نزانن ئەز یاریزانێ‌ تایكۆاندۆیێ‌ مە من باوەری یا بخوە هەی ل هەرجهەكێ‌ بچمێ‌ و هەستپێدكەم كو چار كەس یێن ل گەل من بۆ بەرەڤانی كرنێ‌ ژ من وەسا من باوەری ب شیانێن خوە هەیە و هەكە ئەز لڤینەكێ‌ بكەم كەسێ‌ بەرامبەر ئێكسەر دێ‌ زانن ئەز یاریزانێ‌ تایكۆاندۆیێ‌ مە و ئەڤێ‌ یاریێ‌ وە كریە ئەز شەران نەكەم.
عیمادی ئەو چەندە ژی گۆت: بنیاتێ‌ مە ل كوردستانێ‌ و ئیراقێ‌ ب گشتی ژی یێ‌ خەلەتە بتنێ‌ گرنگی ب یاریا تەپا پێی و باسكێت بۆلێ‌ دهێتەدان و یاریێن دی هاتینە پشتگوه هاڤێتن، هەكە یاریا تەپا پێی نەبیت یانە مینحێ‌ نا وەرگریت ئەڤ تشتەكێ‌ یێ‌ خەلەتە پێدڤیە ل هەر یانەیەكێ‌ گەلەك جورێن یاریان هەبن، د نوكە دا گەلەك ئەكادیمیێن وەرزشی هەنە و زارۆیان فێری گەلەك جورێن یاریان دكەن و دبینم ئەڤە بتنێ‌ مژوویل كرنە، مە دوازدە راهێنەر هەنە ل سەر ئاستێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ و د بێ‌ مووچەنە و نە یانە دەتێ‌ و نە خەلك ئەڤە ئێك ژ خەلەتیێن مەزنە.

قەیس وەیس:

فێدراسیۆنا ئیراقێ‌ بۆ یاریێن مەیدانێ‌ پێكهاتیێ‌ هەلبژارتیێ‌ خوە یێ‌ كوڕان و كچان بۆ قارەمانیا خولا یاریێن مەیدانێ‌ یێن عەرەبی دەستنیشان كرن ئێك ژ یاریزانێن كچا پارێزگەها دهۆكێ‌ د ناڤ دایە ئەوا بڕیارە هەڤڕكیێن وێ‌ سوبەهی وەلاتێ‌ جەزائیر مێڤانداریا وێ‌ بكەت.
زەیدۆن جەواد رێڤەبەرێ‌ جێبەچێكار یێ‌ یاریێن هێزێ‌ و مەیدانێ‌ بۆ ئێك ژ دەزگەهێن راگەهاندنا ئیراقێ‌ گۆت: هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ ل سەر ئاستێ‌ كوڕان11 یاریزان دیسان ل سەر ئاستێ‌ كچان چار یاریزان دێ‌ پشكداریێ‌ د قارەمانیا خولا عەرەبی دا كەن ئەوا بڕیارە هەڤڕكیێن وێ‌ ل پێنچ بۆ 15ێ‌ ڤێ‌ مەهێ‌ وەلاتێ‌ جەزائیر مێڤانداریا وێ‌ بكەت، ناڤێن هەمی یاریزانان هاتینە راگەهاندن ژ وانا كچا پاێزگەها دهۆكێ‌ ئەڤین سەعید كو بڕیارە پشكداریێ‌ د بەریكانەیێن غاردانا 400م و 1400م ئاستەنگ و پۆستە بكەت.
ناڤهاتی دیار كر هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ كەمپەكێ‌ راهێنانێ‌ ل دەستپێكا مەها بۆری ل وەلاتێ‌ ئیرانێ‌ دانابوو، دیسان بۆ شێوازێ‌ دو كۆم هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ دو كەمپێن دی ل مەغرب و جەزائیر دانابوو و بڕیارە باشترین شێوە بەرهەڤبن بۆ قارەمانیێ‌، هەروەسان ل مەغربێ‌ پشكداری قارەمانیا عەرەبی یا ڤەكری دا كربوون و شیابوون شەش میدالیێن زیڤی و برۆنزی ب دەستڤە بینن.
بۆ زانین ل دووماهی قارەمانیا عەرەبی دا ئەوا ل مەغرب هاتیە كرن كچا پارێزگەهێ‌ ئەڤین سەعید د بەریكانا 400م ئازاد رێزا سێیێ‌ هاتبوو ب تۆماركرنا دەمێ‌ 57 چڕكە و 13 پشك ژ چڕكەكێ‌، د یارییا 4*100 ئەڤینێ‌ شیا دگەل هەر سێ‌ هەڤالێن خوە كچێن هەرێمێ‌، رقیە جەمیل، كوردستان بەمۆ و دییە نزار رێزا سێیێ‌ دەستڤە بینن و میدالیا برۆنزی یا دویێ‌ بۆ هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ تۆماربكەن.