بەرپەرێ‌ ساخلەمیێ‌:

د. ئومێد عەدنان بامەرنی، تایبەتمەندێ‌ نەخوشیێن خوینێ‌ و پەنجەشێرا زارۆیان دیاركر نەخوشیا هیموفیلیایێ‌ نەخوشیێن بوماوەینە ویراسی یە و دهێتە ڤەگوهاستن، وگۆت: دایك هەلگرا ڤێ نەخوشیێ یە و ڤەدگوهێزیته بو زارۆیێ خوە، ئەڤ نەخوشیە پتر كور تووش دبن، رێژەیەكا گەلەك كێم كچ تووش دبیت، دایكێ (كروموسومێ ئێكس) تنێ یێ هەی ژبەر (وای) نینە بابێ یێ هەی بەر هندێ كور پتر تووش دبن، هیموفیلیا هندەك جورێن فاكتەرا دەمێ دلەشێ مرۆڤی دا نەهێلیت خوین بەربوون پەیدابیت، ئەو كێم دبیت، سێ جورێن هیموفیلیایێ هەنە جورێ (ئەی و بی و سی)، بەربەلاڤترین جورێ هیموفلیایێ جورێ (ئەی) یە تنێ مە 105 نەخۆش بڤی جوری هەنە، ل ڤێرە هەر جورەكی رێژە هەنە یاسڤك و ناڤنجی و دژوار، یا بهێز ئانكو دژوار ئەوە رێژا فاكتەری ژ ئێكێ كێمترە دلەشێ وان دا، هندی رێژا فاكتەری كێمتر بیت پتر مەترسی یال سەر ژیانا وان هەی، چونكو ئەوێ رێژا وان یا دژوار بێكو تووشی لێدانەكێ بن خووین بەربوون بو وان پەیدا دبیت، لێ یا سڤك هەكە لێدانەك ڤێبكەڤیت ژنوو دبیتە خووین بەربوون.
تایبەتمەندێ نەخوشیێن خوینێ و پەنجەشێرا زارۆیان خویاكر ژبەركو نەخوشیا هیموفیلیایێ پتر ل جەم كوری پەیدا دبیت ل دەمێ سونتەكرنا وان دا دیار دبیت نەخوشیا هیموفیلیایێ هەیە، وگۆت: چونكو خوین بەربوون بو وان پەیدادبیت و ئەڤ خوین بەربوونە ناراوەستیت و پشتی ئەنجامدانا پشكنینا دیار دبیت تووشی نەخوشیا هیموفیلیایێ بوویە، هەروەسان دخێزانێ دا دزانن بەری هینگی ئەڤ نەخۆشیە هەبوو، ئەڤجا هەر زوو پشكنینا بو زارۆیێ خوە چێدكەن، هەكە یا سڤك بیت دسونەتكرنێ دا دیا نابیت، لێ دێ بینی پنێن شین یێ ل سەر لەشێ وی پەیدا دبن یان دێ بریندار بیت و خوین بەربوون ناراوەستیت، دیسان هندەكا خوین ژ دفێ یان دەڤی یان دگەل دەستئاڤا زراڤ دهێت، ئەڤە نیشانێن نەخوشیا هیموفیلیایێ نە.
د. ئومێد عەدنان بامەرنی دا زانین چارەسەریا ئێكانە نها فاكتەرە، وگۆت: گەلەك ژ نەخوشان خوین بەربوون بو چوكێن وان پەیدا دبیت ، فاكتەر یێ زۆرە ژبو چارەسەریا وان، هەروەسان هندەك نەخوشێن من نەسوونەتكری بوون نها یێ دهێنە سونەتكرن، هەروەسان دشێن ددانێن خوە بینە دەر، چونكو ئەم فاكتەرا د دەینێ و چ ئاریشە نینە، دەمێ ئێك پێدڤی نشتەرگەریەكێ دبیت ئەم بەری نشتەرگەریێ دەرزیكێ دەینێ، لێ پێدڤی یە بەری نشتەرگەریێ چارەسەریا خوە دروست وەرگریت، رۆژانە دورێن چار هەتا پێنج نەخوشان سەرەدانا سەنتەری دكەن.

بەرپەرێ‌ ساخلەمیێ‌:

رەنگە تو گەلەك شیرەتان ل ڤێرێ‌ و ل وێراهە بخوینی، گوهداریا گەلەك كەسان بكەی و شیرەتا ژ گەلەك دایك و بابان وەربگری، دبیت ئەكاوەنتێ‌ تە یێ‌ ئەلكترونی ژی گەلەك گۆتنێن كەسانێن ب ناڤ و دەنگ تێدا بن، ژبلی ئاخفتنان ل دۆر ژیانا رۆژانە، بەلێ‌ ئەم دێ‌ شەش كارۆبارێن سەرەكی بوتە دیاركەین، دێ‌ ژیانا تە بەر ب باشتر بەن:
1- خوە ژ چ جوین و تەخێن جڤاكی جودا نەكە، هەر كۆمەكێ‌ ژ خەلكی هندەك تشت هەنە كو گرێدای ژیانا وان یا رۆژانەنە، حەز ژ وان رەفتارا دكەن و دەمێ‌ ئەنجام ددەن ئارام دبن، هەر چ ۆتن و رەفتار وان هەبن هەول بدە خوە ل گەل بگەنجینە و هێرشی وان نەكە، چونكو ئەوان باوەری یا ژێرا هەی و ژیانا خوە یا رۆژانە ب ئارامی دگەلدا دبورینن.
2- ژ كارۆبارێن خوە یێن رۆژانە فێرببە و شاشیێن خوە دوبارە نەكە، گەلەك یا گرنگە هندەك جارا د هندەك كاران دا ب سەرنەكەڤی و پەشیمان ببی و پاش فێرببی كا چاوان دێ‌ سەرەدەریێ‌ ل گەل كەی.
3- دەمێ‌ ئێك رەخنێ‌ ل تە دگریت خوە ژ تورەبوونێ‌ دوور بكە، چونكو نە هەر كەسێ‌ ڤییا رەئیا خوە ب سەپینیت دڤێت تە پاشڤەببەت یان تە سڤك بكەت.
4- هەر تشتێ‌ د بەرژوەندا تەدا نەبیت، هەول نەدە مەزن بكەی، هەر تشتی ل نیڤێ‌ بگرە، چونكو مەزنكرنا بابەتا زیانێن خوە هەنە، هەكە تو دمەترسیێ‌ دا بی هەول بدە بەرامبەری خوە تێبگەهینە.
5- بلا تە باوەری ب خوە هەبیت كو تەشیان یێن هەین كارۆبارێن خوە یێن كەسایەتی ب رێڤە ببەی، بزانە تو دشێی بتنێ‌ بژی( مەرەما مە ئەو نینە ب تنێ‌ بی)، بەلێ‌ هەكە تە زانی ئێك یێ‌ بتنێ‌ یە و دایك، خووشك و برا، باب، هەڤال، خوشڤی یێن خوە یێن ژدەستداین، هەول بدە دیاریەكێ‌ پێشكێشی وی بكە و چاڤدێریا وی بكە و هاریكاربە دگەل دا، ئەگەران ژی بو دیارنەكە داكو تو هەست ب ئارامیێ‌ بكەی و بزانە 99% كارۆبارێن تە یێن كەسایەتی گرێدای ئارامیا دەروونێ‌ تەنە.
6- بو هەر تشتەكی باوەریا خوە ب هەموو كەسان نەئینە، پەیوەندیێن خوە ل گەل كەسێ‌ نەبڕە ژ ئەگەرێ‌ نەباوەریێ‌، بلا رۆژانە تە پەیوەندی ل گەل هەبن و بلا تە هندەك خالێن باوەریێ‌ هەبن ب كەسەكێ‌ دیتر بو كارۆبارێن رۆژانە.

بەرپەرێ‌ ساخلەمیێ‌:

بەری بچیە لایێ‌ نۆشدارێ‌ ژبو ئەنجامدانا پشكنینان، یا پێدڤیە ل سەر تە هندەك كاران نەكەی و خوە ژ هندەك خوارن و ڤەخوارانان دوور بكەی، چونكو ئەو كاریگەریەكا راستەوخو ل سەر ئەنجامێن پشكنینێن تە دكەن و دبنە ئەگەر هندەك جاران نوشدار دروست ب سەر نەخۆشیێ‌ هلنەبیت و دروست نەخۆشی نەهێتە دەستنیبشانكرن.
قەهوە:
پێدڤیە بەری گرتنا فشارا خوینێ‌ قەهوێ‌ نەڤەخوی، چونكو قەهوە ژ وان ڤەخوارنانە یێن كارتێكرنێ‌ ل لەشی دكەن، لەورا داكو فشارا خوینێ‌ ل دەڤ تە دروست بخوینیت، بەری پیڤانا وێ‌ قەهوێ‌ نەڤەخوو، داكو نۆشدار ژی دەرمان و چارەسەریا دروست بدەتەتە.
خوارنێن چەوری:
بەری پشكنینێن خوینێ‌ بكەی، ئەم شیرەتان ل تە دكەین خوارنێن پری روین و چەور نەخوو، چونكو گەلەك روین و شەكر دناڤدا هەنە و رێژا كولیسترولی دناڤ خوینێ‌ دا زێدەدكەن، لەورا ب كێماتی ب هەشت دەمژمێرا بەری ئەنجامدانا پشكنینان وان خوارنا نەخوو.
دەرمان:
چو دەرمانان نەخوو بەری بچیە دەڤ نۆشداری، ب تایبەت دەرمانێن پەرسیڤی و ئەنفلاوەنزایێ‌، چونكو ئەو دەرمان فشارا خوینێ‌ بلند دكەن و بو نۆشداری ب زەحمەت دكەڤیت دەرمانێن دروست ل دووڤ رەوشا تە یا ساخلەمیێ‌ بۆ تە بنڤیسیت.
سالونێن جوانكاریێ‌:
نابیت بچیە سالونێن جوانكاریێ‌ بەری بچیە لایێ‌ نۆشدارێ‌ پیستی، چونكو نەخۆشیێن پیستی ل هەموو لەشی دەردكەڤن و هەتا ل نینوكان ژی پەیدادبن، لەورا بۆیاغا نینوكان شوونوارێن نەخۆشیێ‌ بەرزەدكەت و نۆشدار تێبینیا وێ‌ چەندێ‌ ناكەت، هەروەسا مكیا ی نەدانە بو دێمێ‌ خوە، چونكو مكیاژی زەراتی و پێتیبوونا دێمی بەرزە دكەت.
كافایین:
ئەو ڤەخوارنێن كافایین تێدا نەڤەخوو بەری بچیە دەڤ نۆشداری، چونكو هەر پشكنینەكا بو دلی بهێتە كرن وەكو وەستیانا دلی و رێڤەچوونێ‌ یان غاردانێ‌ دێ‌ ئەنجامێن وێ‌ د شێلی بن.