NO IORG
Authors Posts by naci bedel

naci bedel

15011 POSTS 0 COMMENTS

50

ئەڤرۆ

هەرهین محەمەد:

ل دووڤ ئامار و داتایێن رێڤەبەریا كەشناسیا پارێزگەها دهۆكێ‌، هێشتا كارتێكرنا هشكەسالیێ‌ ل سەر پارێزگەها دهۆكێ‌ یا مای، بەلێ‌ ل هەردوو هەیڤێن بهارێ‌ ژی دەلیڤا باران بارینێ‌ یا مای و دهێتە پێشبینیكرن د وان هەیڤان دا رێژەكا باش یا باران بارینێ‌ بباریت، بەلێ‌ ڤان بارانان باشی و خرابێن خوە هەنە.

وار شەوكەت، ژ راگەهاندنا كەشەناسیا پارێزگەها دهۆكێ‌ دبێژیت: هشكەسالی دهێتە گرێدان ب رێژا وێ‌ بارانێ‌ ڤە ئەوا دهێتە بارین ل هەر دەڤەرەكێ‌، هەر چەند ئەو باران یا كێم بیت مەترسیا هشكەسالیێ‌ دێ‌ پتر بیت، هەر ژ سەد ملیمان هەتا هزار ملیمان و دەڤەر ژ بۆ دەڤەرەكا دی جوداهی هەیە و گۆت: دەڤەرێن چیایی ئەڤێن دكەڤنە پارێزگەها دهۆكێ‌ سالانە بارینا بەفرێ‌ ب رێژەكا باش دباریت و هەكە ئەم سەنتەرێ‌ قەزایان وەرگرین هەتا هزار ملیمێن بارانێ‌ دبارن.
زێدەتر گۆت: ل سەنتەرێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ ئەم 530 ملیمان وەردگرین، ئەڤ سالە 227 ملیمێن بارانێ‌ بارینە و دیاردبیت كو هێشتا كارتێكرنا هشكەسالیێ‌ ل سەر دەڤەرێ‌ یا مایی، بەلێ‌ دهێتە پێشبین كرن ل هەیڤا سی َو چار دەلیڤێن بارانێ‌ یێن باش هەبن و د راستی دا بارانێن هەیڤا یازدە و دوازدە و ئێك گەلەك دباشن و هەیڤا دو دبیتە بەفر و بارانێن هەیڤا سێ‌ زیانێ‌ دگەهینن، چونكو سرۆشتێ‌ بارانێن هەیڤا سێ‌ و چار بلەز دبارن و كارتێكرنا خوە ل سەر بەروبۆمێ‌ چاندنێ‌ هەیە و كولیلكێن داروباری د وەریێن و دیسان دبنە ئەگەر لەهی پەیدابن.
هەروەسا گۆت: باران بارین كەرەمەكە ژ دەڤ خودێ‌ و ب راستی ژی ئەو سازیێن ل وێ‌ دەڤەرێ‌ كاردكەن دڤێت بهایێ‌ وێ‌ بارانێ‌ بزانن و سكران دروستكەین و ل دەڤەرێن مە رووبار ژی هەنە و هندی رووبار هەبن ئەم ب ئاڤا رووباران كاركەین و ئاڤا سكری بۆ وی دەمی بیت دەمێ‌ هشكەسالی پەیدا دبیت.
واری زێدەتر گۆت: ئەم نەشێین بێژین فلان دەڤەر هشكەسالی یا ل سەر مای هەتا دو سێ‌ سال ب سەر ڤە نەچن، بۆ نموونە هەكە بارانێن پار و پێرار گەلەك دباش بن ل سەنتەرێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ ئەڤ سالە باران دكێم بن نابێژین هشكەسالیە و دبێژینێ‌ كێم بارانی و هینگی دێ‌ بیتە هشكەسالی.
ناڤبری گۆت ژی: مە ئەگەرێن دەستكرد ژی هەنە ژ بۆ نەهاتنا بارانان، نوكە دیاردەكا جیهانی یا كەش و هەوای هاتیە روودان، ئەو ژی گوهورینا كەش و هەوایە و ئەڤ گوهورینە ژی گەلەك ناوچەیێن رۆژهەلاتا ناڤەراست ب خوە ڤە گرتینە، بۆ نموونە ل گەلەك جهان دبینین ل دەڤەرێن بیابانی ل ناڤچا ئەفریقا و رۆژئاڤایێ‌ ئاسیا ئەو بیابانن بەفرۆ باران لێ‌ دباریت و كەسكاتی سەرێ‌ خوە هلدایە دیمەنەكێ‌ باوەریێ‌ چێبوویە و جهێ‌ مە ژی یێ‌ جوگرافی و ئەم دوور نینین ژ ڤێ‌ گوهورینێ‌ و كارتێكرنا خوە ل سەر دەڤەرا مە هەبوویە. هەتا ژ ڤێ‌ گوهورینێ‌ مە هەست پێكری ئەنجامەكێ‌ نەرێنی یە بۆ مە و نە د بەرژەوەندیا مە دایە ئەڤ جۆرێ‌ گوهورینێ‌ و ئەگەر ژی جوگرافیە، هەروەسا یێن دەستكرد ژی ئەڤ پلا گەماتیێ‌ یا كارگەهان و بیرێن نەفتێ‌ هەموو دبنە ئەگەر پلا گەرماتیێ‌ بلند بیت و ئەڤ چەندە ژی ل بەر چاڤ ناهێتە وەرگرتن ژ وان میكانزمێن كەش و هەوا پێڤە دهێتە گرێدان.

44

ئەڤرۆ
دهێتە چاڤەڕێ‌ كرن ئەڤرۆ ل دەمژمێر چارێ‌ ئێڤاری تیما باسكێت بۆلا یانەیا زاخۆ دێ‌ ئێك ژ پێنچ یاریێن خولێ‌ و چارەنڤیس ژ چارچووڤێ‌ هەڤڕكیێن پلا نایابا ئیراقێ‌ ئەنجامبدەت ژبۆ گەشتكرنا هیڤیێن خوە یێن دەربازبوون بۆ قۆناغا چارگۆشەیا زێرین، ئەوا دێ‌ ل هۆلا گرتیا بنگەهێ‌ لاوان مێڤانداریا یانەیا حەشد ئەلشەعبی دكەت.
هیڤیێن زاخۆ سەركەفتنە
تیما یانەیا زاخۆ هیڤیێن دەربازبوونێ‌ د دەستی دا ماینە ئەوا نوكە 31 خال كۆمكرین ژ 13 سەركەفتن و پێنچ خوسارەتیان ل رێزا پێنجێ‌ دهێت، پێدڤی یە ل سەر كوڕێن خابووری د یاریا ئەڤرۆ و یێن داهاتی دا سەركەفتنان بینت و مفایی ژ خالێن تیما خوە یا لاوان وەربگریت ژبۆ مسۆگەركرنا چارگۆشەیا زێرین ئەوا بتنێ‌ ئێك پلێت ل بەردەست مایە پشتی هەرسێ‌ یانەیێن نەفت، شورتە و حەشد شەعبی سێ‌ پلێتێن دی مسۆگەر كرین، لێ‌ ئەركێ‌ یانەیا زاخۆ ب سانەهی نینە بۆ دەستڤە ئینانا پلێتا دەربازبوونێ‌ ژبەركو دو یانەیێن دی ژی هەڤڕكیێ‌ بۆ ئەوێ‌ پلێتێ‌ دكەن، سەرباری زاخۆ شیایە سەركەفتن ل سەر ئەوان بینت ئەوژی دیفاع ئەلجەوی و دیجلە ئەلجامعە ئەوێن رێزێن چارێ‌ و شەشێ‌ دهێن.
راهێنەر پشتا خوە ب جەماوەری گەرم دکەت جوتیار عەلی هاریكارێ‌ راهێنەرێ‌ زاخۆ داخواز ژ جەماوەری كریە ب زوورترین رێژە ل یاریگەهێ‌ ئامادەبن ژبۆ پشتەڤانیا تیمێ‌ و گۆت: یاریا ئەڤرۆ دگەل حەشد ئێك ژ بهێزترین یاریێن مەنە و چارەنڤیسە بۆ پلێتا دەربازبوونێ‌، هەر یاریەكا ژ ئەوان پێنچ یاریێن ماین بوو مە یا دووماهیێ‌ یە دڤێت سەركەفتنێ‌ بینن بێ‌ چاڤەڕێ‌ چو ئەنجامێن دی بكەین، ژ پێنچ یاریێن ماین یێن خولێ‌ چار یاری دناڤ ئەردێ‌ مە دانە و دەلیڤەكا زێرین دەستێ‌ مەدایە ژبۆ سەركەفتنێ‌ و دەربازبوو بەر ب قۆناغا چارگۆشەیا زێرین كو دێ‌ دیرۆكەكا نوو بیت، ب هیڤینە جەماوەرەكێ‌ مەزن بەرهەڤبیت بۆ پشتەڤانیێ‌ و مە باوەری هەیە دێ‌ ئامادەبن چنكو جەماوەرێ‌ مە دلسۆزێ‌ ناڤێ‌ زاخۆ نە.

3

ئەڤرۆ
ئەڤرۆ تیما تەپا پێی یا یانەیا سێمێل دێ یاریەكا گرنگ و ئاگرین ژ دەرڤەیی یاریگەها خوە ئەنجامدەت دەمێ‌ دبیتە مێڤانا یانەیا سلێمانی ل یاریگەها زانكۆ ژ چارچووڤێ‌ هەڤڕكیێن گەڕا 15ێ‌ یا خولا پلا ئێكا كوردستانێ‌ ئەوا دێ‌ ل دەمژمێر سێ‌ پشتی نیڤرۆ هێتە كرن.
نوونەرا پارێزگەهێ‌ ئەوا هیڤیێن دەربازبوونێ‌ بۆ پلا نایاب ژ دەستداین دێ‌ بزاڤێ‌ كەت دیاریا ئەڤرۆ دا سەركەفتنێ‌ بینت پێخەمەت هیڤیێن مانا خوە د خولێ‌ دا بهێلیت، سێمێل ب15 خالان رێزا 11ێ‌ دهێت و خودانێن ئەردی 23ێ‌ خال كۆمكرینە و رێزا دویێ‌ دهێت.
ل دۆر دووماهی بەرهەڤیێن تیما سێمێلێ‌ پەروەر حسێن سەرپەرشتێ‌ تیمێ‌ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ گۆت: هەرچەندە ئەركێ‌ مە د یاریا ئەڤرۆ دا بزەحمەتە بەرانبەر یانەكا هەڤڕكیێ‌ بۆ پلێتا نایاب دكەت لێ‌ مە چو بژاردە نینن بۆ ڤێ‌ یاریێ‌ و یێن مایی بتنێ‌ سەركەفتن و ئەنجامێن باش پێخەمەت مانا خوە د خولێ‌ دا پارێزین پشتی ژ دەستدانا هیڤیێن دەربازبوونێ‌، ژبەركو خالێن مە دگەل تیمێن دووماهیێ‌ ژی گەلەك نینن لەوما هەڤڕكیەكا بهێز یا هەیی بۆ دەستڤە ئینانا خالان پێخەمەت خوە قورتالكرن ژ داكەفتنێ‌، بەرهەڤیێن مە ژی گەهشتینە ئاستێ باش و دێ‌ هەموو بزاڤا كەین ب ئەنجامەكێ‌ ئەرێنێ‌ ژ سلێمانیێ‌ ڤەگەریێن.
ژ یاریێن دی، خاك- بابان، برادۆست- بازیان، برۆسك- خانەقین، قەلادزێ‌- زانكۆیا جیهان، رانیە- رەواندۆز، هەلۆ- هەولێر و رزگاری و كۆیە.

9

قەیس وەیس:

یاریزانێ‌ پارێزگەها دهۆكێ‌ و هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ بۆ یاریا پایسكلان سەربەست عەبدوللا ئێكانە كوردە دێ‌ پشكداریێ‌ د قارەمانیا جەزائیر یا نێڤدەولەتی دا كەت ئەوا ئەڤرۆ هەڤڕكیێن وێ‌ ب پشكداریا 17 هەلبژارتیێن جیهانی ژ وانا شەش یێن ئۆرۆپانە ئەوژی ئیتالیا، ئەلمانیا، فرەنسا، بەلجیكا، هۆلەندا و رۆمانیا كو دێ‌ بشێوێ‌ 10 قۆناغێن جودا هەتا 16 ئادارێ‌ بەردەوامبیت.
تارق سەعید راهێنەرێ‌ یاریزانێ‌ كورد بۆ رۆژناما ئەڤرۆ گۆت: ل سەر ئەنجامێ‌ رێزبەندیا پێشیێ‌ یا یاریزانێ‌ مە یێ‌ پارێزگەهێ‌ كو یاری بۆ یانەیا كۆیە دكەت سەربەست عەبدوللا وەكو یاریزانێ‌ هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ بۆ قارەمانیا جەزائیر یا نێڤدەولەتی هاتیە داخوازكرن، پێنەڤێت ئەڤەژی وێ‌ چەندێ‌ دگەهینت هەردەم یاریزانێ‌ پارێزگەهێ‌ بوویە جهێ‌ باوەریا هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ و ئەنجامێن وان یێن وەرزێن بوری ژی بەلگەنە ئەوێن ناسناڤێن جودا ل ئیران، ئیمارات، سوریا، تۆركیا و ئۆزپاكستانێ‌ ب دەستڤە ئیناین.
ژلایەكێ‌ دووڤە ناڤهاتی ئەوچەندە ژی دیاركر ئەڤ قارەمانیە ئێك ژ بهێزترین هەڤڕكیانە ل سەر ئاستێ‌ جیهانێ‌ تایبەت پشكداریا هەلبژارتیێن مەزن وەكو ئیتالیا، فرەنسا، ئەلمانیا، جەزائیر، هۆلەندا و بەلجیكا و گۆت: هەردەم یاریزانێ‌ كورد شیایە ئەنجامێن سەركەفتی ب دەستڤە بینن، لێ‌ دڤێت پشتەڤانی بوو هەبیت ژبەركو دەمێ‌ دگەهنە قۆناغا پێشكەفتیان ئەم ل دهۆكێ‌ مفایی ژێ‌ نا وەرگرین نەچاربین بۆ یانەیێن كوردستانی و بەغدایی یاریێ‌ بكەن.

23

ئەڤرۆ

چاڤەڕێ‌ یە ئەڤرۆ حەفت یاری ژ هەڤڕكیێن قۆناغا 32ێ‌ یا كۆپا ئیراقێ‌ یا تەپا پێی بهێنە ئەنجامدان، هەرسێ‌ یانەیێن كوردستانی، زاخۆ، هەولێر و نەوروز د ئەركەكێ‌ ب زەحمەت دا.
زاخۆ چاڤ ل دەستكەفتەكی یە.
ئەڤرۆ زاخۆ ب ژڤانە دەمژمێر سێ‌ پشتی نیڤرۆ ل یاریگەها خوە مێڤانداریا یانەیا زەورا یا بەغدایی بكەت ئێك ژ یاریێن ئاگرین و كۆپیتكا قۆناغا 32ێ‌، ل دووڤ ئامارێن بەردەست هەردو یانە دكۆپایێ‌ دا دو جاران بەرانبەری ئێك بووینە دهەمان قۆناغا دا بوویە هەردو یاری ب سەركەفتنا زەورا ب دووماهی هاتبوون ل وەرزێ‌ 2000 دەمێ‌ یاری ب شێوەیێ‌ هاتنوچوون برێڤەدچوو، ژلایێ‌ خوەڤە یانەیا زەورا خودانا زوورترین ناسناڤێن كۆپایێ‌ دێ‌ بزاڤێ‌ كەت بۆ سەركەفتنێ‌ و بەردەوامیا هیڤیێن ناسناڤێ‌ شەشێ‌ بكەت.
هەولێر و نەوروز دەلیڤەكا باش بەردەستە.
ژلایێ‌ خوەڤە یانەیا هەولێر دێ‌ بیتە مێڤانا یانەیا سەماوە د یاریەكا ڤەگری دا و دەلیڤەیە بۆ یانەیا كوردستانی خوە ژ ئاستەنگا ئێكێ‌ دەرباز بكەت، ژلایەكێ‌ دووڤە یانەیا نەوروز دێ‌ مێڤانداریا نەفت میسان كەت.
راهێنەرێ‌ یانەیا زاخۆ حەیدەر عەبدولئەمیر ئەركێ‌ تیما خوە دڤێ‌ یاریێ‌ دا بسانەهی نابیت و گۆت: چەكێ‌ مە زاخا یاریزانان و جەماوەرێ‌ مەزن وەفادارە، یانەیا زەورا خودان شیانە و هەڤڕكەكا بهێزە دناسناڤێ‌ كۆپایێ‌ دا، هەموو یاریزان بەرهەڤن و ئەڤ رژدین باشترین ئاست و ئەنجام نیشان بدەین.
ژ یاریێن دی یێن ئەڤرۆ، حدوود- حویجە، شورتە- مەسافی ئەلجنوب، شرقات- غازاشیمال، مەسافی- نەفت، نەفت بەسرا- عەفك، نەجەف- ئەمانە بەغدا.

10

ئەڤرۆ

ب هیڤیێن سەركەفتن بەر ب دەربازبوون بڕیارە ئەڤرۆ ل دەمژمێر 11ێ‌ شەڤێ‌ دو یاریێن گرنگ ژ چارچووڤێ‌ قۆناغا 16ێ‌ بەر ب قۆناغا هەشتێ‌ بهێنە ئەنجامدان كو دبینە یاریێن دویێ‌ و ڤەبڕ.
– چێلسی- بورۆسیا دۆرتمۆند.
د یاریەكا هەڤڕكی و ئاگرین دا یانەیا چێلسی یا نگلتەرایێ‌ دێ‌ ل یاریگەها خوە ستامفۆرد برێدچ مێڤانداریا بۆرۆسیا دۆرتمۆند یا ئەلمانی كەت، د یاریا ئێكێ‌ یا بۆری دا بۆرۆسیا شیابوو دناڤ یاریگەها خوە دا پێنگاڤا ئێكێ‌ ب سەركەفتیانە باڤێژیت پشتی ب گۆلا ستێرێ خوە كەریم ئیدیمی سەركەفتنێ‌ ئینایی، یاری بۆ خودانێن ئەردی ب سانەهی نابیت بەرانبەری تیما ئەلمانی ئەوا دەمەكێ‌ باش دەرباز دكەت و دەلیڤەیا دەربازبوونێ‌ باشتر هەیە سەرباری چێلسی ژی دناڤ ئەرد و جەماوەرێ‌ خوە دایە و بزاڤێن تۆلڤەكرنێ‌ دێ‌ كەت، لێ‌ بۆرۆسیا ئەوا د خولا ئەلمانیا دا 15 سەركەفتن ل دووڤ ئێك تۆماركرین و جوداهیا گۆلان رێزا دویێ‌ دهێت شیانێن هەین سەركەفتنا خوە یا بۆری دگەل چێلسی دووبارەبكەت و سپارتا خوە ئێخیتە ل سەر ستێرێن خوە ماركۆس رویس، جۆلیان براند، كەریم ئێدیمی، جۆد بێلێكهام، یۆسۆفا مۆكۆكۆ، بەرۆڤاژی یانەیا چێلسی دئاست و ئەنجامێن خوە دا نینە راهێنەر گێرهام پۆتەر دێ‌ سپارتا خوە ل یاریگەه و جەماوەرێ‌ خوە كەت ژبۆ ڤەگەڕاندنا هیڤییان و سەركەفتن زێدەتر ژ گۆلەكێ‌، شارەزاهیا ستێرێن وێ‌ وەكو جواو فێلێكس، ماتیۆ كۆڤاتچ، تیاگۆ سێلڤا، رەحیم ئسترلینگ، ئینزۆ فێرناندێز، كای هاڤێرتێز و كالیدۆ كۆلیبالی دچامپیۆنزێ‌ دا خالا هێزێ‌ یە.
بەنفیكا – كلۆپ برۆچ
یاریا دویێ‌ یا ئەڤ شەڤە دێ‌ دناڤبەرا خودانێن ئەردی بەنفیكا یا پۆرتۆگالی و كلۆپ برۆچ یا بەلجیكا بیت ئەوا دێ‌ ل یاریگەها دا لۆز هێتە كرن، هەرچەندە پێشبینی هوسا دهێنە كرن پلێتا دەربازبوونێ‌ زێدەتر چەنسێ‌ یانەیا پۆرتۆگالی یە ژبەركو د یاریا ئێكێ‌ یا ڤێ‌ قۆناغێ‌ دا شیابوو ب دو گولێن پاقژ سەركەفتنێ‌ ل سەر یانەیا برۆچ بینت، دیسان خالا دی یاهێزێ‌ بوو یانەیا پۆرتۆ خودانا ئەرد و جەماوەری یە و دناڤ یاریگەها خوە دا باشترین ئەنجام تۆماركرینە ژ17 یاریێن بۆری 15 سەركەفتن و دو وەكهەڤی هەبووینە و سەرێ‌ لیستا خولا پۆرتۆگالێ‌ دهێت، لدووڤ ئەڤان ئاماران هوسا دیاردبیت بەنڤیكا یا بەرهەڤە و مۆرالەكا بلند دێ‌ هێتە دناڤ یاریێ‌ دا و هەردو گۆلكەرێن وێ‌ د چامپیۆنزێ‌ دا رافا سێلڤا و جۆنكالۆ رامۆس ب پێنچ گۆلان رێزێن سێیێ‌ و چارێ‌ دهێن، بەرانبەری وێ‌ یانەیا كلۆپ برۆچ مفا ژ ئەرد و جەماوەرێ‌ خوە وەرنەگرتبوو دێ‌ دناڤ یاریگەها هەڤڕكا خوە دا دووماهی هیڤییان هەموو شیانێن خوە بۆ سەركەفتنێ‌ دەتە كاری.

153

بلند محمد

ب درێژیا دیرۆكێ ملەتێ كورد توشی گەلەك دەردەسەری و ئەنفال و هەوێن ژناڤچۆنێ بوویە و ڤان هەموو هەوێن قڕكرنێ كارتێكرنەكا مەزن ل سەر پێكهاتەیا جڤاكی و دەروونێ مرۆڤ كورد كرییە، لێ رەنگڤەدانا ڤان بۆیەر و روودانان د ناڤ وێژە و ئەدەبێ كوردی دا گەلەك كێم دهێتە دیاركرن. دبیت بەرهەم ل دۆر ڤان بۆیەران هەبن، لێ ب قەدەر قەوارەیێ وان كارەساتان ب هزرا من هێشتا چ نەهاتیە نڤیسین.
بۆ نموونە ل سەر كەیسێن سیاسی، ب هزاران مرۆڤێن یێن توشی گرتن و ئەشكەنجەیێ بووینە، لێ هەكە نێرینەكێ ل ناڤ وێژە و ئەدەبێ كوردی بكەین، دێ بینین كو ژ ڤی ئالیی ڤە گەلەكێ هەژارە، د سەر هندێ را كو ئەدەبێ زیندانێ پشكەكە گرنگە ژ ئەدەبی و ب چ شێوەیان ژێ ناهێتە جوداكرن.
راستە ل سەر دەمێ‌ رژێما بەعسا ژناڤچوویی، ئەو رێك و دەلیڤە و ئازادی نەبوو، نڤیسەر دەربرینێ‌ ژ نەهامەت و بندەستیا مللەتێ‌ خوەیێ‌ كورد بكەن، لێ‌ پشتی سەرهلدانێ‌ و ئازادبوونا گەلێ‌ كورد كو ل رۆژەكا وەكی ئەڤرۆ ل 5 ئادارا سالا 1991 چریسكا ئێكێ‌ یا سەرهلدانێ‌ گەش بوو و ژینگەه و سەقایەكێ‌ نوو یێ‌ ئازادیا رادەربرینێ‌ ل كوردستانێ‌ پەیدا بوو. دهاتە پێشبینیكرن كو دناڤ ئەدەبێ كوردی ب سەدان بەرهەم ل دۆر زیندانێ و زیندانیان هاتبانە نڤیسین، لێ نە نڤیسەرێن زیندانی و نە نڤیسەرێن ل دۆر زیندانێ و زیندانیان دنڤیسین گرنگی ب ڤی جۆرێ ئەدەبی نەداینە. راستی مرۆڤێ كورد گەلەكێ خەمسارە و نەشیایە ڤان روودان و كارەسان بێختە دخزمەتا دۆزا گەلێ خوە دا. هەكە دڤیابا نوكە هەلەبجە هۆلۆكوستا كوردا با، لێ ئەم دخەمسارین.
هەكە نێرینەكێ ل دەوروبەرێن خوە بكەین، دێ بینین ئەدەبێ عەرەبی گرنگییەكا مەزن ب ئەدەبێ زیندانێ دایە وەكو نامەیەكا نەرازیبوونێ بەرامبەر وێ سەركوتكرنا دەرحەق وەلاتییێ وان دا دهێتە برێڤەبرن.
ل ڤێرە پێشنیار دكەم، دەزگەهێن چاپ و وەشانێ هندەك نڤیسەران راسپێرن كو دیداران ل گەل زیندانیێن سیاسی بكەن و بیرهاتن و بیرەوەریێن وان تۆمار بكەن وەكو پشكەكا گرنگ ژ دیرۆكا ڤی مللەتی و بها دان ب وان روودانان، بهادانە ب دیرۆكێ و دوكیومێنتكرنا هندەك لایەنێن ڤەشارتی ژ دیرۆكێ.

72

ئازاد دارتاش

چاند و كلتۆرێ هەر نەتەوەیەكێ یان هەر دەڤەرەكا جۆگرافی، بەرهەمەكێ سروشتی یێ كۆمەكا فاكتەرێن كارلێككری یە، هەلبەت فاكتەرێ هوندری یێ رەسەن، یان بەرهەمێ عەقلێ خۆمالی، ستراكچەرەكێ سەرەكی یە و ئەو ستراكچەر دەربڕینێ ژ نەمازەیێن وێ نەتەوەیێ یان وێ كۆما جڤاكی دكەت، هەر وەكو زانایێ ئەنتروپولۆژی “لیڤی شتراوس” دبێژیت: هەر رۆشنبیریەك دەربڕینێ ژ ناسنەمەیا خوە یا نەتەوی دكەت و نوونەراتییا تایبەتمەندیێن وێ‌ نەتەوەیێ دكەت ئەوا ئەو چاند بەرهەمئینای.
فاكتەرێ نیڤخۆیی، رەگەزەكێ سەرەكی یە دێ وێ پێكهاتەیێ دا، لێ فاكتەرێ دەرەكی ژی رۆلەك هەستیار دبینیت، یان ژێدەرەكێ دی یێ ب هێز و كاریگەرە د چێكرن و وەرار و پێكئینانا ڤێ چاندێ یان یا دی دا، چونكی د بنەرەت دا چاند گیانەوەرەكێ نەلڤ نییە، بەلكو گیانەوەرەكێ زیندی و پر بزاڤتنە و سنوورێن جهی و دەمی ژی دبەزینیت، ب چەندین فۆرم و شێوازان د نێڤبەرا گەل و نەتەوەیێن جیاواز دا دهێتە ڤەگوهازتن، ب رێیا سەرداگرتنێن لەشكری، ئالوگۆریێن بازرگانی، هەڤگەهشتن و تێكهەلیێن جڤاكی، ئامیرێن پیشەسازی و تەكنولۆژی..هتد، ب گۆتنەك دی ڤەگوهازتنا چاندی پرۆسەیەكا سروشتی و دیاردەیەكا دێرین و شارستانی یە، نەمازە ئەگەر ب شێوازێن ئاشتییانە ب هێتە رێڤەبرن و ئەو چەند دبیتە سەدەما دروستبوونا دایەلۆك و گونجاندنێ هەتا ڕادەیێ هەڤگرتنێ، چونكی ل وی چاخی پرۆسێسا هەنێ دێ بیتە ئالوگۆڕییا كلتۆری یا ئاشتییانە و ئێك یا دی ماندل ناكەت بەلكو مفای ژ هەڤدو وەردگڕن.
لێ گەلەك جاران ڤەگوهازتنا هەنێ ب ئارمانجا ژناڤبرنا كەلچەرەك دی بوویە، وەها ژی بوویە سەدەما شەڕ و جەنگ و هەڤركیێن خۆینەلۆ و پێكدادانێن مەزن، چونكو ئەو ڤەگوهازتن ل سەر بنەمایەكێ دوژمنایەتیێ بوویە، ب شێواز و ئامرازێن توند و تێژ چێبوویە، ب رێكا سەرداگرتنێ دەرباس بوویە، چونكە سەرداگرتن و داگیركرنا لەشكری د ناخێ خوە ئامرازە و نە ئاڕمانج، بەلكو مەبەست سەرداگرتنەكا ئابۆری یە و ژبۆی ب دەستڤەئینانا قازانجێ دارایێ یە و داگیركرنا عەردی یە، ژبۆی بنبڕكرنا تەڤ جۆرێن بەرخۆدان و بەرگریكرنێ، ئالیێ‌ سەركەفتی هەول ددەت، زمان و چاند و كلتۆرێ ئالیێ‌ دی ژ ناڤ ببەت، بیرۆ و باوەر و زمان و تەرزێ خوە یێ باژێرڤانی ل سەر ب سەپینیت، ئەڤ چەندە ب درێژەهییا دیرۆكێ روودایە، ڤێجا ل ژێر چ درۆشم و پرۆژە بیت، ئیرۆ ژی هەنە دبێژن كو جیهانگیری هەمان پرۆسەیە لێ ب ستایل و بەرگەك دی، ئەم وێ چەندێ رەت ناكەینە ڤە كو جیهانگیری د بوارێ سیاسی دا كار دكەت كو تەرزێ شارستانییا رۆژئاڤا (نەمازە ب ستایلێ خوە یێ ئەمریكی ڤە)، ل سەر باژێرڤانیێن دی ب سەپینیت، لێ رۆژئاڤا و نەمازە ئەمریكا زۆر تەكەزێ ل سەر ئالیێ‌ ئابۆری و ئیكونۆمی دكەت، هەول ددەت تەرزێ خوە یێ ئابۆری گشتگیر بكەت، كار دكەت ژبۆی جهگیركرنا چاندەكا ئابۆری یا گەردوونی ل پەی ئایدیولۆژیا و بەرژەوەندیێن خوە بكەتە میناكێ ئێكانە وبێ ركابەر، لێ هەول نادەت زمان و نەمازیێن چاندی یێن جیهانا باشوور ژ ناڤ ببەت، بەلكو ب ریێا دەستەكەفتێن تەكنولۆژی و مێدیا و ئامیریێن گەهاندنێ ئەم ژی وەكو بشكەك ژ جیهانا باشوور دێ كارین بێ سانسۆر مفای ژێ دانێن وێ وەربگرین، دێ كارین ئاستێ رۆشنبیرییا خوە یا نیشتیمانی بگەهینینە ئاستەكێ كو ل پەی داخوازێن ئەڤی سەردەمی دان و بەركار و پڕسیار و بەرسڤ هەبن، یا فەرە ئەم بزانین كو د هەر چاند و كەلچەرەكی دا دو ئالی هەنە( لڤ و نەلڤ)، پێدڤی یە وان هەر دوو ئالیان ژ هەڤدو جودا بكەین، وەكو میناك زمان لایەنەكێ جێگیرە د چاند و كەلچەرێ مە دا، لێ زەنگینكرنا زمانی و چەوانییا ب كارئینانێ و ستایلێ دەربڕینێ گوهارتن پێ دكەڤن، ل پەی ڤێ نێرینێ دێ كارین سەرەدەریەكا رەخنەیی ل گەل پێلێن جیهانگیریێ و دەستهەلاتا تەكنولۆژیایێ بكەین، وەها ژی نە ب تنێ دو بژاردە ل هەمبەر مە هەنە( یان تەقلیدا كویرانە یان ژی هاڤیبوون د رابردووی دا)، هەلبەت ئەنجامێن هەر دو بژاردەیان ژی دنێگتیڤن، رێیا سێ یێ پێدڤی هەلبژێن ئەو ژی خوە گۆنجاندنا عەقلانی و سەردەرییا رەخنەگڕانە، بۆ ڤی ئارمانجی ژی مە پێدڤی ب سازیەكا نەتەوەیی یا مەزن و ئەكادیمی هەیە، ئەو نەخشە رێیەكێ دابڕێژن.

115

‎بەشیرە دەروێش

(1)
‎پەشكێن بارانێ
‎كوور دنێڕن
‎دەریایا چاڤێن تە.
(2)
‎بێدەنگییا شەڤێ
‎قەلەبالغەك من شیار دكە
‎چاڤ كانیێن هناسێن تە.
(3)
‎دبن كاڤلان دە
‎تێنە ڤەشاڕتن
‎برینێن كوور.
(4)
‎چڤیكێن مەلوول
‎دبن كاڤلان دە دنالن
‎زاڕۆكێن ئەردهەژێ.
(5)
‎بێهنڤەدانا شەڕڤانەكی
‎نێچیر رادوەستە
‎سباتا زڤستانێ.
(6)
‎شووشێ مسكێ
‎دقوڕچكا ئۆدەیا من دە
‎بێهنا دایكا من.
(7)
‎پەشكێن بارانێ
‎بهێزن د سینگا من دە
‎هەستێن بێریكرنێ.
(8)
‎د ناڤ دەستێن گوڕان دە
‎د چلمسی
‎كەچەك سێوی.
(9)
‎ئاوازێن گریان
‎شەڤا من رۆنی دكە
‎راستییا هەستان.
(10)
‎د خەلەكا هەیڤێ دە
‎هەموو ستێر كۆم دبن
‎تیپێن هەلبەستێ.
(11)
‎بەر ب ئاسۆدە
‎باسكێن خوە ل هەڤ ددە
‎چڤیكێن بێریكرنێ.
(12)
‎بایێ كوور
‎خوین رێز دبە
‎دلەك بریندار.

 

134

مەسعوود بارزانی

پشكا چاردێ‌:

تاوانێن رێكخستی یێن حكومەتێن ئیراقێ‌ دژی مللەتێ‌ كوردستانێ‌ و سیاسەتا ڕاگوهاستنێ‌ و عەرەبكرنا كوردستانێ‌

145

ل سالا 1963ێ‌، رژێما بەعس پشتی كۆدەتایا شواتا 1963ێ‌، راستەخۆ دەست ب عەرەبكرنا دەڤەرا دبس كر و ل رۆژا 9ی خزیرانا 1963ێ‌، نەفیر عاما گشتی ل دژی گەلێ‌ كوردستانێ‌ راگەهاند و ب سەدان گوند وێران و خرابكرن.
ل سالا 1974ێ‌، هێرشا لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ بۆ سەر گەلێ‌ كوردستانێ‌ دەستپێكر و رژێم كەفتە ئاگربارانێ‌ و وێرانكرنا كوردستانێ‌ و ب هزاران كەس ژ خەلكێ‌ باژار و گوندێن كوردستانێ‌ بوونە قوربانی. سالا 1975ێ‌، پشتی نسكۆیا بزاڤا كوردی، راگوهاستنا ب كۆم یا خەلكێ‌ كوردستانێ‌ بەر ب ژێریا ئیراقێ‌ دەستپێكر.
بیست هزار كورد ب ترۆمبێلێن سەربازی یێن ژ جۆرێ‌ زیل و لۆریان هاتنە رەوانەكرن، هەروەكو د هەیڤا چریا دویێ‌ یا سالا 1975ێ‌ دا، كۆمەلا پشتەڤانییا مللەتێن بندەست ل ئەلمانیا ــ گویتنگن، د گەل كۆمەلا مافێ‌ مرۆڤی ل هۆلەندا راگەهاند: هەژمارا راگوهاستییان گەهشتە دوسەد هزار كەسان و سەد و شازدە گوند هاتنە وێرانكرن و بیست و پێنج هزار كوردێن ئێزدی ژی ژ شنگالێ‌ هاتینە راگوهاستن.
سالا 1976ێ‌، دەزگەهێن رژێمێ‌ كەفتنە دەرئێخستن و سۆتنا وان پرتووكێن دیرۆكا كوردان بەحس دكەن، د گەل قەدەغەكرنا بابەتێ‌ دیرۆكا كوردان ل قوتابخانان، هەمان دەم راگوهاستن و عەرەبكرن هەتا دوماهیا سالا 1976ێ‌ بەردەوام بوو. د وی دەمی دا نێزیكی سێسەد هزار كەس ب زۆری بەر ب ژێریا ئیراقێ‌ هاتنە راگوهاستن و هەتا سالا 1979ێ‌ هەژمارا وان گەهشتە حەفتسەد هزار كەسان. وان راگوهاستن و هێرشان، هزار و دوسەد و بیست و دو گوند ل دەڤەرێن دیالا و سلێمانییێ‌ و هەولێر و كەركووك و دهۆك و مووسل ڤەگرتن، كو هاتنە چوول كرن، سەرباری وێ‌ ژی، گوندێن سنۆری یێن ئیراق ــ ئیرانێ‌، هاتنە وێرانكرن.
ل قەزا خانەقین ژی، د دەمێ‌ سالا 1975 بۆ 1976ێ‌، نێزیكی سەد و پێنجی و چار گوند كو دبنە نەهـ هزار و سێسەد و چل مالبات ژ جهێن وان هاتنە راگوهاستن كو پێكهاتی بوون ژ ناحیا ناڤەندی یا خانەقین، ناحیا مەیدان، ناحیا قۆرەتوو، ناحیا جەلەولا.
بارزانی ژی وەكو وەلاتیێن دیێن كوردستانێ‌، سەربۆرەكا تەعل و دوور و درێژ د گەل راگوهاستنێ‌ و كۆچپێكرنا ب زۆری هەیە. زێدەتر ژ 16 جاران سۆتن و خرابكرنا بارزان و زێدەتر ژ 8 بۆ 9 جاران ژی دەڤەر ب گشتی، بەلگەیا زیندی یا ڤێ‌ راستیێ‌ یە. بزاڤا پاككرن و ژێبرن و بوهژاندنا بارزانییان، باگرەوەندەكێ‌ درێژ یێ‌ دیرۆكی هەیە، بۆ نموونە:
نەفیر عاما باب عالی یێ‌ ستەنبۆلێ‌ ل دژی شێخ عەبدولسەلامێ‌ بارزانی ل سالا 1907ێ‌، پشتی كۆمبوونا وی یا نەتەوەیی و هێرشا (محەمەد فازل داغستانی).
ل دەستپێكا سالێن سیهان ژ چەرخێ‌ بووری، دەڤەرا بارزان و بارزانی گەلەك ب دژواری و توندی كەفتنە بەر پێلا سەربازی یا هێزێن هەڤپشك یێن ئینگلیزی و دەستهەلاتدارێن وی دەمی یێن بەغدا. د ئەنجام دا نێزیكی 400 مالباتێن بارزانی نەچار بوون جهێن خوە ب جهـ بهێلن و د زڤستانەكا ئێكجار دژوار دا بەرێخوە بدەنە وەلاتێ‌ توركیا.
سالا 1945ێ‌ هەژمارەكا بەرچاڤ یا بارزانییان ژ ئەنجامێ‌ هێرشێن توند بۆ سەر دەڤەرا وان نەچار بوون بەرێخوە بدەنە رۆژهەلاتێ‌ كوردستانێ‌ و ل باژار و گوندێن وێ‌ پارچا كوردستانێ‌ ئاكنجی ببن. ژبەر نەبوونا خزمەتكاریێن ساخلەمی و ژینگەهـ و جهەكێ‌ گونجای یێ‌ ژیانێ‌ و ڤەحەویانا وان، نێزیك 1500 كەس ژ بارزانییان گیانێن خوە ژ دەست دان، كو پترییا وان زارۆك و زەلام و ژنێن دانعەمر بوون.
پشتی ڤەگەریانا وان بۆ باشوورێ‌ كوردستانێ‌، ل باژارۆكێ‌ دیانا هاتنە ئاكنجیكرن و ب تێلە و سیمەیێن سەربازی هاتنە دۆرپێچكرن. پشتی دەمەكی ژی بۆ دەڤەرێن جودا یێن ئیراقێ‌ هاتنە ڤەگوهاستن. خو هەتا د شیان دایە كو سەرەدەرییا دەستهەلاتدارێن وی دەمی یێن سۆڤێتێ‌ د گەل بارزانییان ب جۆرەكێ‌ بزاڤا بوهژاندن و ژناڤبرنا ب كۆم بهێتە هەژمارتن، ژبەركو پێنجسەد كەس ب سەر وەلاتەكێ‌ پان و بەرین دا هاتنە بەلاڤكرن و ژ پێدڤیێن ژیانێ‌ هاتنە بێبەهركرن.
رۆژا 8ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، رۆژەكا ب ترس بوو ل كوردستانێ‌، ژ بەر كو د درێژاهییا سیاسەتا راگوهاستن، بوهژاندن و عەرەبكرنا ئاخا كوردستانێ‌ دا، دەستهەلاتدارێن بەعس دەست بجهئینانا ئێك ژ ب ترسترین پیلانێن خوە كر بۆ بوهژاندن و ژێبرنا ب ئێكجاری یا بارزانییان ل ئیراقێ‌ (ب بۆچوونا وان) و ب چەند قۆناغان دەست ب راگوهاستنێ‌ و كۆچپێكرنا بارزانییان بۆ باشوورێ‌ ئیراقێ‌ هاتە كرن و ل دەشت و بیابانێن خیزی یێن باشوور هاتنە ئاكنجیكرن و ب ڤی شێوەی بوو:
رۆژا شەمبی 8ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، هێزەكا مەزن یا رژێما بەعس گەهشتە گوندێ‌ بارزان ب مەرەما راگوهاستنا بارزانییان و گوندێ‌ ئێكێ‌ پشتی نسكۆیا سالا 1975ێ‌ ئاكنجیێن وێ‌ هاتنە راگوهاستن.
رۆژا ئێكشەمبی 9ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، خەلك و ئاكنجیێن گوندێن (بارزان، هەسنێ‌، هەسنەكا، هەفندكا، ببانا، هەمدلا، رەزیان، ئالیان، بازێ‌، بالندا و پشكەكا ئاكنجیێن بلێ‌) بۆ باشوورێ‌ ئیراقێ‌ هاتنە راگوهاستن و ل كۆمەلگەها (نەفەر) یا هەژمار 2 ل پارێزگەها قادسیە (دیوانیە) هاتنە ئاكنجیكرن.
رۆژا دوشەمبی 10ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، ئاكنجیێن گوندێن (بلێ‌، رێزان و ئاستە) بەر ب باشوورێ‌ ئیراقێ‌ ب رێ‌ ئێخستن و د هەمان كۆمەلگەها ب زۆری دا هاتنە ئاكنجیكرن.
رۆژا سێشەمبی 11ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، خەلكێ‌ گوندێن (پیرەسال، شانەدەر، سەكو، شكەفتێ‌ و سۆرانكێ‌) بەر ب دەشتێن باشوور هاتنە راگوهاستن و ل ناحیا (جەحێش)، ل كۆمەلگەها هەژمار 3 هاتنە ئاكنجیكرن.
رۆژا 14ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، پشكەكا دی یا ئاكنجیێن گوندێن بارزان و رێشە و هۆستان، بۆ باشوور هاتنە راگوهاستن.
رۆژا ئەینی 14ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، ئاكنجیێن گوندێن دەڤەرا نزاری (سەفتێ‌، سەركەفر، زۆرەكڤان، شرێ‌، دەربۆتكێ‌، زێوە، ئیسۆمەران، ئالكا، ئیروان، ساكا و كۆلەكا) دەستپێكێ‌ بۆ مووسلێ‌ هاتنە ڤەگوهاستن و ژ وێری ژی ب شەمەندەفرێ‌ بۆ باشوور هاتنە راگوهاستن و رۆژا 17 چریا دویێ‌ 1975ێ‌ ل ناحیا (مەرەجوج)، ل كۆمەلگەها هەژمار 4، هاتنە ئاكنجیكرن.
رۆژێن چارشەمبی و پێشنجشەمبی 19 و 20ی چریا دویێ‌ 1975ێ‌، ئاكنجیێن دەڤەرا وەلاتژێری (تێل، شەنگێل، هیزان، بابسێڤا و …) دەستپێكێ‌ ب هێلیكۆپتەرێن سەربازی ڤەگوهاستنە باژارۆكێ‌ بلێ‌ و بارزان و بازێ‌ و پاشی بەر ب باشوورێ‌ ئیراقێ‌ ب رێ ئێخستن و ل (جەحێش و مەرەجوج) هاتنە ئاكنجیكرن.
رۆژا ئێكشەمبی 25ی خزیرانا 1978ێ‌، ئاكنجیێن گوندێن دەڤەرا شێروانا مەزن و مزووری و گەردی هاتنە راگوهاستن و ل كۆمەلگەهێن ب زۆری ل (دیانا، حەریر و بەحركێ‌) هاتنە ئاكنجیكرن.
گوندێن شیروان پێكهاتینە ژ: لێرێ‌، شێروانا مەزن، سەردەرێ‌، بەردەرێ‌، چەمێ‌، كانی بۆت، بیێێ‌، تاتكێ‌، زرارا، كۆران، كاكلە، كانیەلەنج، بێرسیاف، مەران، مەسەنێ‌، بنێ‌ بیا، كوركێ‌، بیداروون، دورێ‌، كانیەدێر، بێدیال كو گوندەكێ‌ كرستیانان بوو، لێرەبیر، سەر كێرێ‌، خێروزوك، سەرۆكانی، كۆلەكا، بابكێ‌، مێرگەسۆر و شێخ سیدا، مامیسكێ‌، واژی.
گوندێن دەڤەرا مزووری پێكهاتی نە ژ: گلانە، ماوەتا، ئایكیكا، ئەرگۆش، بەنان، شیفێ‌، سۆمێ‌، سلۆر، رەڤین، توویێ‌، بۆسێ‌، بژیان، بەركەلێ‌، مێرۆز، كۆران، پالانا، سینا، مۆكا، دێزۆ، سپیندارێ‌، پێندرۆ، بناوێ‌، ناوكوركا، سێلكێ‌، ستۆپێ‌، گووزێ‌، ئێدلبێ‌.
پشكەكا گوندێن گەردی كو پێكهاتی بوون ژ: هوپە و زێت.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com