سەردار مەجید

یا ئاشكرایە كو چوونا تازیان ئەركە، یان وەكو دهێتە گۆتن (قەرە) و كەس چو منەتان ل كەسێ‌ ناكەت دەمێ‌ دچیتە تازیا وی/وێ‌، چنكو ئەم هەموو دێ‌ مرین و ژڤێ‌ دونیایێ‌ باركەین، لێ‌ هەر ئێكی رۆژا خوە یا هەی، لەورا دەمێ‌ ئەم دچیتە تازیەكێ‌ ئێكسەر دێ‌ هزركەین كو رۆژەكێ‌ خودانێن ڤێ‌ تازیێ‌ ژی دێ‌ هێنە تازیا مرۆڤی و ئەزچوونا تازیان ب كارەكێ‌ باش دزانم و فەر دبینم چو تازیان ژ خوە نەكەم، لێ‌ تشتێ‌ ئەم هەموو پێ‌ دئێشین و ل ڤێ‌ دووماهیێ‌ بوویە دیاردە (وێنەكرنا تازیێ‌) یە، یانژی بێژین دەمێ‌ كەسەك دمریت و ئەم دچیتە گۆڕستانێ‌ دێ‌ هند بینی ل خۆلەكێن ئێكێ‌، ئانكو هەر ل دەستپێكێ‌ دەمێ‌ (حەفارە) دەست ب كۆلانا گۆڕی دكەت تە هند دیت هندەك كەسان بێی كو دەستیریێ‌ ژمالا مری وەربگرن دێ‌ بەرێ‌ مۆبایلێن خوە دانە وێ‌ كۆما مرۆڤان و كۆلانا گۆڕی و من ب چاڤێن خوە ژی دیتیە جارەكێ‌ كەسەكی ل ناڤ گۆڕستانێ‌ لایڤ ڤەكریە و هەتا مری هاتیە ڤەشارتن ب شێوەیەكێ‌ زیندی چو بۆ كەسەكی بتنێ‌ یان ژی بێژین بۆ كەنالەكی یان مالپەرەكی ڤەدگۆهاستن و ئەز دبینم ئەڤە كارەكێ‌ نەباش و دیاردەكا كرێتە دەرحەقی مری و كەسوكارێن وی دهێتە كرن و ئەز ب خوە ژڤێ‌ چەندێ‌ گەلەك عاجزم و دبێژم نابیت ب چو رەنگان ئەو چەندە ل گۆڕستانێ‌ بهێتە كرن، هەر وەسا ل مزگەفتان ژی دەمێ‌ رێورسمێن تازیێ‌ دهێنە گێڕان دیسان دهێنە وێنەكرن و ئەگەر مەرەما وی پێ‌ ئەو بیت كو بێژیتە هەڤال و دوستێن وی ئەڤە كەسە یێ‌ مری ل وی دەمی دشێت دو رێزا بنڤیسیت و هەكە زەلام بیت وێنەكێ‌ وی دانینتە سەر و خلاس، لێ‌ هەكە كچ یان ژن بیت ل وی دەمی پێدڤی ب چو وێنەیێن وێ‌ ژی نینە و هەر نڤسین بتنێ‌ بەسە، و تشتێ‌ پتریا خەلكی پێ‌ عاجز دبن تە هند دیت كەسەك ب بەرگیزڤە ب ژۆر كەت و چەند كەسەك یێ‌ ل رەخ و دۆرێن وی، ل وی دەمی ئەو كەسێ‌ وێنە دكەت دێ‌ خوە شەپلینیت و هەر ژدەرگەهی دەمێ‌ دهێتە د هۆلا مزگەفتێ‌ ڤە هەتا دەردكەڤیت و دچیتە د ترۆمبێلا خوە دا دێ‌ هەموو وێنە كەت و ل پەیجێ‌ …. بەلاڤ كەت، ئەڤە ژی یا كرێتە چنكو ئەو كەس یێ‌ هاتی ئەركەكی ل سەر خوە راكەت و چو منەتان ل مری و مالا وی ناكەت و گەلەك جاران مە یێ‌ گوه لێبووی برایێ‌ وێنەگر، ئانكو خودانێ‌ پەیجی بەرامبەر بەلاڤكرنێ‌ پارەی ژی ژ مالا مری وەردگریت و ئەڤ چەندە یا بۆ خوە كریە پیشە.

سـەردار مـەجید

پەروەردە ستوینێ سەرەكی یێ پێشكەفتنا هەر جڤاكەكی یە، و د دەمێ نوكە دا گەلەك گوهۆرین و ئاستەنگ د ڤی واری دا دروست بووینە. ئەگەر ئەم ل جیهانا ئەڤرۆ بینین كو شێوازێن فێركرن و فێربوونێ ب شێوەیەكێ بنگەهی هاتینە گوهۆرین، نەخاسمە پشتی پەیدابوونا ڤایرۆسا كۆرۆنا و پێشكەفتنا تەكنەلۆجیا دیجیتال. د دەستپێكێ دا، پێدڤیە ئەم بزانین كو پەروەردە نە ب تنێ خواندن و نڤیسینە، بەلكو پرۆسەیەكە یا گەشەپێدانا كەسایەتیا مرۆڤی یە ژ هەمی لایان ڤە ئەڤرۆ، قوتابی پێدڤی نە ب تنێ ب زانیاریان، بەلكو پێدڤی نە ب شیانێن جودا یێن وەك: بیركرنا ڕەخنەیی، چارەسەركرنا پرسگرێكان، و كاركرن د تیمان دا.ئێك ژ گرنگترین گوهۆرینان د وارێ پەروەردێ دا، بكارئینانا تەكنەلۆجیایێ یە. ئەڤرۆ، قوتابی دشێن ب ڕێكا ئینتەرنێتێ بگەهنە گەلەك ژێدەرێن زانیاریان و فێربوونێ. هەروەسا، پۆلێن ڤیرچوال و پرۆگرامێن فێركرنا ئۆنلاین بوینە بەشەك ژ ژیانا پەروەردەیی. لێ ئەڤ گوهۆرینە ژی ئاستەنگێن خۆ هەنە، نەخاسمە بۆ وان قوتابیێن كو دەرفەتێن وان یێن تەكنەلۆجی سنووردارن.
پرسەكا دی یا گرنگ، گونجاندنا پرۆگرامێن خواندنێ یە دگەل پێدڤیێن بازارا كاری. جیهان ب لەزەكا مەزن دگوهۆریت، و پیشەیێن نوی هەر ڕۆژ دروست دبن. ئەڤە دخوازیت كو سیستەمێ پەروەردێ بەردەوام خۆ نوی بكەت و قوتابیان بۆ پاشەڕۆژێ ئامادە بكەت.
هەروەسا، پرسا زمانێ دایكێ د پەروەردێ دا پرسەكا گرنگە. ل دەڤەرا مە، پێدڤیە گرنگیەكا زێدەتر ب زمانێ كوردی بهێتە دان د پرۆسەیا پەروەردێ دا، چونكی زمان ناسنامە و كەلتوورێ مللەتی دپارێزیت.
ژ لایەكێ دی ڤە، پێدڤیە گرنگی ب پەروەردا دەروونی و جڤاكی ژی بهێتە دان. قوتابی پێدڤی نە ب پشتەڤانیا دەروونی و ڕێنیشاندانێ دا كو بشێن دگەل گوهۆرینێن جیهانێ ڕا بێن و كەسایەتیەكا ساخلەم ئاڤا بكەن.
د داویێ دا، پێدڤیە حوكمەت و دەزگەهێن پەروەردەیی پلانەكا ستراتیجی یا درێژخایەن هەبیت بۆ پێشڤەبرنا پەروەردێ. ڤە گوهەزتنا سیستەمێ پەروەردێ ژ شێوازێ كەڤن بۆ شێوازەكێ نوی و مۆدێرن، پێدڤی ب دەمی و پلاندانانەكا باش هەیە. هەروەسا پێدڤیە گرنگی ب ئامادەكرن و پێشڤەبرنا ماموستایان بهێتە دان، چونكی ئەو ستوینێ سەرەكی یێ پرۆسەیا پەروەردێ نە.
ئەگەر ئەم بشێین ڤان ئاستەنگان چارەسەر بكەین و سیستەمەكێ پەروەردەیی یێ مۆدێرن و كارا دامەزرینین، دێ شێین نفشەكێ نوی یێ زانا و شیاندار پێشكێشی جڤاكی بكەین. ئەڤە ژی دێ بیتە بنگەهێ ئاڤاكرنا داهاتۆیەكا گەش بۆ مللەتێ مە.

سەردار مەجید

رۆژا سەرهلدانێ هندەك جاران دبێژنێ هەر شۆرەشەكا گەل، یا كو ژ نیشكێ ڤە پەیدا دبیت، دەما كو جەماوەر گەهشتیە قۆناغەكا تایبەت ژ تەحەمول نەكرنا ستەمێ. ئەڤ رۆژە دبیتە دەستپێكا قۆناغەكا نوی د مێژوویا گەلەكی دا و بەردەوام ب شێوەكێ تایبەت دهێتە بیرئینان ژ لایێ میللەتی ڤە. د مێژوویا كوردان دا رۆژێن سەرهلدانێ د مێژوویا تێكۆشینا مە یا درێژ دا گەلەك بووینە. هەر ژ سەرهلدانا شێخ سەعیدێ پیران د سالا ١٩٢٥ دا، هەتا سەرهلدانا ١١ ئادارێ یا سالا ١٩٧٠ و پاشتر سەرهلدانا گەلێ باشوور ل سالا ١٩٩١. هەروەسا سەرهلدانێن د ناڤبەرا وان رۆژان دا ژی گەلەك بووینە، وەك: سەرهلدانا بارزان، سەرهلدانا دێرسمێ، شۆرەشا ئیلوولێ و گەلەكێن دی. د هەر سەرهلدانەكێ دا، ئارمانجا سەرەكی ئازادی و بدەستڤەئینانا مافێن نەتەوەیی بوویە. بەلێ چەندین فاكتەرێن دی ژی كارتێكرن ل سەر چێبوونا سەرهلدانێ كرینە، وەك: رەوشا ئابووری، جڤاكی، چەپاندنا كەلتووری، زولما سیاسی و.. هتد. ئەڤ فاكتەرە ل هەڤ كۆمبووینە و خەلكی هانداینە كو راببن سەر پێیێن خوە و داخۆیانیێن خوە ب دەنگەكێ بلند بێژن.
سەرهلدان وەك ئاگرەك ژ بن كایێ ڤە دەست پێ دكەت. هندەك جاران ب بوویەرەكا بچووك، وەك خوەنیشادانەك، یان جڤینەك، یان ژی كوشتنا كەسەكێ بەرنیاس دەست پێ دكەت. لێ پاشی گەش دبیت و بەلاڤ دبیت. خەلك ب هزاران دكەڤنە جادەیان، دەنگێن خوە بلند دكەن و دبێژن «بەسە! ئەم ئێدی نەشێین ڤێ رەوشێ تەحەملێ بكەین». ئەڤ رۆژە پڕ ژ هیڤی و هەیەجانە، لێ د هەمان دەم دا پڕ ژ ترس و مەترسیێ ژی یە. چونكو دەستهەلات ب تایبەتی یێن داگیركەر هەمی رێكێن خوە بكاردئینن ژبۆ بەرسڤدانا ڤێ سەرهلدانێ و هندەك جاران ب شێوەكێ هۆڤانە.
هەر سەرهلدانەك ژ لایەكی خوەڤە، تایبەتمەندی و كاریگەریێن خوە هەنە. هندەك سەركەفتینە و دگەهنە ئارمانجێن خوە، وەك سەرهلدانا گەلێ باشوور ل سالا ١٩٩١، كو بوویە ئەگەرێ ئازادكرنا باشوورێ كوردستانێ. هندەك ژی دشكەستن، بەلێ، كاریگەریێن وان ل سەر گەل و مێژوویێ دمینن. ئەڤ چەندە ژی ئەوە كو دبێژن: «شۆرەش بمرن، لێ شۆرەشگێر نامرن».
د ڤێ چەرخێ دا، گەلێ مە یێ ل هەمی پارچەیێن كوردستانێ بەردەوامە د تێكۆشینا خوە دا، چ ب رێیا سیاسی بیت، چ ب رێیا چەكداری بیت، چ ب رێیا كەلتووری بیت، ژبۆ گەهشتنا ماف و ئازادیێن خوە یێن رەوا. رۆژێن سەرهلدانێ بەردەوام دێ د میژوویا گەلێ مە دا هەبن، هەتا كو ئەم بگەهین ئازادی و سەرخوەبوونا تەمام. ئەم نەبێژین كو سەرهلدان ب تنێ یا چەكداری یە. هەروەسا رۆژا سەرهلدانێ دشێت وەك رۆژا سەرهلدانا هزری ژی بێتە هەژمارتن. سەرهلدانا هزری ئەوە كو تاك و جڤاك رزگار دبن ژ زنجیرەیێن هزرا كەڤن و بەر ب فكرا نوی و پێشكەفتی ڤە دچن. ئەڤ ژی یا گرنگە ژبۆ پێشڤەچوونا گەل و ئاڤاكرنا داهاتوویەكا گەش و رۆهن.
هەر رۆژەكا سەرهلدانێ دبیتە دەستپێكا قۆناغەكا نوی. دبیتە رۆژەكا دیرۆكی كو تێدا دەنگێ حەق سەر دكەڤیت. ببیت كو نەهێتە بیرا مرۆڤی، بەلێ مێژوو وێ ل جهێ خوە یێ تایبەت تۆمار دكەت.

سەردار مەجید

هونەر، ئەو چەمکە یە یێ کو مرۆڤ پێ دشێت خۆ دەرببڕیت و هزر و هەستێن خۆ بگەهینیتە کەسێن دی. ژ دەستپێکا ژیانا مرۆڤایەتیێ، هونەر بوویە ئامرازەک بۆ گەهاندنا پەیامان و ڤەگوهاستنا چیرۆکان. ل دەڤەرا بادینان ژی، مە خودان کەلەپوورەکێ دەولەمەند ێ هونەری یە کو ژ بەری چەندین سەدسالان ڤە هاتیە پاراستن.
شێوەکارییا کوردی یا کەڤن، نەخشێن سەر کەڤران، دەستکاری و هونەرێن دەستی یێن ژنێن کورد، سترانێن فۆلکلۆری و دەنگبێژی، هەمی پێکڤە دیرۆکەکا دەولەمەند یا هونەری پێک دئینن. ئەڤ میراتە یا هونەری نە ب تنێ جوانیێ ددەتە ژیانا مە، بەلکو ناسنامە و کەسایەتیا مە یا نەتەوەیی ژی دپارێزیت.
ل سەردەمێ نوکە، هونەرمەندێن مە یێن نوی شێوازێن نوی یێن هونەری بکار دئینن. وان کارین ب رێکا تەکنۆلۆژیایێ و ئامیرێن نوی، شێوازێن نوی یێن دەربڕینێ بئافرینن. لێ دگەل ڤێ پێشکەفتنێ ژی، گرنگە کو ئەم کۆکێن خۆ یێن هونەری ژ بیر نەکەین و بزانین کا ئەم ژ کیڤە هاتین.
موزیکا کوردی یا بادینی، ب تایبەت، خودان تایبەتمەندیێن خۆ یێن تایبەت ە. دەنگێن بلوور و زورنێ، ئاوازێن حەیرانۆکان و لاوکان، هەر ئێک ژ وان چیرۆکەکێ ڤەدبێژیت. ئەڤ دەنگ و ئاواز نە ب تنێ گوهدار خۆش دکەن، بەلکو دیرۆک و کولتوورا مە ژی ڤەدگێڕن.
شانۆیا کوردی ژی رۆلەکێ گرنگ د پاراستن و گەشەپێدانا هونەرا مە دا دلیزیت. ب رێکا شانۆیێ، ئەم دشێین چیرۆک و سەربۆرێن خۆ بگەهینینە نفشێن نوی و جیهانێ. هەر وەسا شانۆ دبیتە جهەک بۆ رەخنەگرتنا جڤاکی و گەنگەشەکرنا پرسێن گرنگ یێن رۆژانە.
هونەرێن دەستی یێن کوردی، وەک تەڤن و نەخشێن بەڕ و خالیچان، نیشانا شیانێن ژنێن کورد یێن هونەری نە. هەر پارچەیەکا تەڤنی یان خالیچەیەک چیرۆکەکێ دڤەگێڕیت و هزرەکێ دگەهینیت. ئەڤ هونەر نە ب تنێ جوانیێ ددەتە مال و ژیانێ، بەلکو دبنە سەرچاڤەیەکا داهاتێ ژی بۆ گەلەک مالباتان.
ل دووماهیێ ، هونەر نە ب تنێ جوانکرنا ژیانێ یە، بەلکو ئامرازەکە بۆ پاراستنا ناسنامە و کەلەپوورێ مە. گرنگە کو ئەم هونەرا خۆ یا کەڤن بپارێزین و پێشڤە ببەین، و د هەمان دەم دا رێ بدەین کو شێوازێن نوی یێن هونەری ژی گەش ببن. ب تنێ ب ڤی رەنگی ئەم دێ شێین میراتەکا دەولەمەند یا هونەری بۆ نفشێن داهاتی بهێلین.

سەردار مەجید

ئەنفال، ئەو ناڤێ كو هەتا هەتایێ دێ د دلێ هەر كوردەكی دا وەك برینەكا كویر مینیت. ل سالا ١٩٨٨، رژێما بەعسا ئیراقێ دەست ب كۆمكوژیەكا مەزن كر دژی گەلێ كورد. ب ناڤێ ئەنفالێ، وان هەزاران گوند كاڤل كرن، ژن و زارۆك و كال و پیر كوشتن و ب كۆم د گۆڕێن بێ ناڤ دا ڤەشارتن.
رژێما بەعسێ ب سەرۆكاتیا سەدام حسێن، ب رێكێن هەری دژوار و هۆڤانە ئەڤ تاوانە ئەنجام دا. وان ژەهرا كیمیاوی ل دژی خەلكێ سڤیل بكارئینا، ب تایبەت ل هەلەبجێ كو بوویە نیشانا ڤێ كارەساتێ. گەلەك جاران، وان خەلك ژ گوندان رەڤاندن و ئێخستنە د زیندانان دا، پشتی هینگی ئەو كوشتن و ب كۆم ڤەشارتن.
ئەنفال ب چەند قۆناغان هاتە ئەنجامدان، هەر قۆناغەك ب خوە كارەساتەك بوو. ژ كوشتنا زەلامان، هەتا رەڤاندنا ژن و زارۆكان، هەتا سۆتنا گوندان، هەمی ب پلانەكا سیستەماتیك هاتنەكرن. مەرەما وان ژناڤبرنا گەلێ كورد بوو ب تەمامی و پاكرنا دەڤەرێن كوردی ژ خەلكێ وان بوو.
ئەڤرۆ و پشتی ٣٥ سالان، هێشتا گەلەك ژ قوربانیێن ئەنفالێ نەهاتینە دیتن. گەلەك مالبات هێشتا ل بەندا وێ چەندێ نە كو رۆفاتێن خۆشتڤیێن خوە ببینن و ب رێكەكا شایستە ڤەشێرن. لێ سەرەرای ڤێ یەكێ، گەلێ كورد هەر مایە و ب هێزتر ژی بوویە و ئەڤ كارەسات بوویە دەرسەك ژ بۆ نەهێلانا دوبارەبوونا ڤان جۆرە تاوانان.
جیهانێ ئەڤ كۆمكوژیە وەك جینۆساید ناسكر و گەلەك وەلات پشتەڤانیا مافێن گەلێ كورد كرن. ئەڤ ناسینە گرنگ بوو ژ بۆ دادپەروەریێ و نەهێلانا دوبارەبوونا ڤان كارەساتان. هەروەسا، ئەڤ یەكە بوویە هۆكارەك ژ بۆ هشیاركرنا جیهانێ دەربارەی مافێن گەلێ كورد و پێدڤیا پاراستنا وان.
هەر سال، كورد رێز و حورمەتێ ددەنە قوربانیێن ئەنفالێ و سۆز ددەن كو ئەڤ تاوان ژ بیر نەكەن و نەهێلن جارەكا دی ببیتەڤە. ئەنفال نە ب تنێ كارەساتەكا دیرۆكی یە، لێ بەلگەیەكە ژ بۆ خورتی و بەرخوەدانا گەلێ كورد. هەر كوردەك دزانیت كو دڤێت ئەم ڤێ كارەساتێ ژ بیر نەكەین، دڤێت ئەم هەمی پێكڤە كار ژ بۆ پێشڤەبرنا كوردستانەكا ئازاد و سەربەخوە بكەین، ژ بەر كو ئەڤە باشترین رێز و حورمەتە كو ئەم دشێن بدەینە گیانێ وان شەهیدێن ئەنفالێ.

سەردار مەجید

جلكێن كوردی، نە ب تنێ جل و بەرگن، لێ ئەو پارچەیەكن ژ ناسناما مە یا كوردی، ل هەر دەڤەرەكا كوردستانێ، جلك یێن جودا و تایبەت هەنە و هەر رەنگ و نەخشەیەكك واتەیەكا خوە هەیە.
‎بۆ ژنان، كراسێن درێژ یێن رەنگین، ب نەخشێن زێڕین و زیڤین، دبنە نیشانا جوانیێ و هێزێ، سەرپۆشكێن وان ژی، یێن كو ب شارەزایی هاتینە چێكرن، چیرۆكا خوە دبێژن، هەر رەنگەك واتەیەكێ ددەت، هندەك جاران نیشانا هەڤژینیێ‌، یان یا كچینیێ یە.
‎زەلام ژی، ب شالوشەپكێن خوە یان بەرگیزێن خوە، پشتێنێن رەنگین و جەمەدانیێن سەری، شانازیێ ب كلتۆرێ خوە دكەن. پشتێنێن پان یێن رەنگین نە ب بتنێ بۆ خەملاندنێ نە، لێ هەروەسا نیشانا مێرخاسیێ نە، نوكە، ل سەر ئاستێ جیهانێ، كلتۆرێ جلكێن كوردی دهێتە نیاسین و قەدرگرتن، گەلەك جاران ل ئاهەنگ و بیرهاتنێن تایبەت، خەلك ڤان جلكان دكەنە بەرخوە دا ناسناما خوە یا كوردی نیشابدەن و پێ شانازیێ ببەن، دڤێت ئەم ڤی كەلتۆری بپارێزین و ب دەینە نفشێن نوو، دا ئەو ژی بزانن كا چەند دەولەمەند و جوانە كەلتۆرێ مە یێ جلكان.
لێ‌ تشتێ‌ نەخۆش ل ڤێرە ئەوە رۆژ بۆ رۆژێ‌ خەلكێ‌ مە ب تایبەت ژی زەلام، یان ژی بێژین كوڕێن گەنج هەتا رادەیەكی ژ جلكێن كوردی دووركەفتینە و پتریا وان هەتا ل ئاهەنگ و نەورۆزێ‌ ژی ناكەنە بەرخوە، لێ‌ هندەك گەنج ژی هەنە ل هندەك بیرهاتنان ب تایبەت ژی ل نەورۆزێ‌ جلكێن كوردی دكەنە بەرخوە كو ئەڤە ژی جهێ‌ دلخۆشی و دەستخۆشیێ‌ نە، لێ‌ هەر چاوا بیت ژن یان كچ پتر ژ زەلام و كوڕان جلكێن كوردی دكەنە بەرخوە، ب تایبەت ژی ل رۆژێن جەژنێ‌، یانژی ل نیشانی و دەواتان و گەلەك جاران ژی ل سەرەدانان و پێدڤیە ئەم هەموو ئەندامێن خێزان خوە هان بدەین كو هەكە بەردەوام ژی نەبن هەر چو نەبیت حەفتیێ‌ رۆژەكێ‌ یان پتر جلكێن كوردی بكەنە بەرخوە، چنكو ئەڤ كلتۆر و ناسنامەیا مەنە نابیت بهێنە ژبیركرن.

رۆژانە دەمێ‌ ئەم هاتن و چوونێ‌ دناڤ بازاڕ و تاخ و كولانێن باژێرێ‌ خوە دا كەین، دێ‌ ب دەهان تابلۆیێن ماركێت و مۆل و فرۆشگەه و خوارنگەه و كافی و جهێن بازرگانی یێن مەزن و… هتد، ل بەرچاڤێن مە كەڤن كو ناڤێ‌ وان ب زمانێن بیانی هاتینە نڤیسین، پتریا تابلۆیان ناڤێن وان ب زمانێ‌ ئنگلیزی نە و هندەك ژی ب عەرەبی و ل باژێركێ‌ زاخۆ د وەختەكی دا مشە تابلۆیێن وان ب زمانێ‌ توركی ژی دهاتنە دیتن و ئەز ڤێ‌ چەندێ‌ نە بەس ب تەعریبكرن یان تەتركیكرن دزانم، بەلكو ب كارەسەتەكا مەزن دەرحەقی مللەتێ‌ كورد و زمانێ‌ مە یێ‌ كوردی دزانم، چنكو رۆژ بۆ رۆژێ‌ ئەڤ دیاردە و ناڤنڤسینێن بیانی بەر ب زێدەبوونێ‌ دا و جهێن شۆلەژێ‌ ژی بەرامبەر وان ناڤێن بیانی دبێ‌ دەنگ و هەلویستن و ئەڤە وێ‌ چەندێ‌ دگەهینیت كو هەستا نەتەوەی یان ل دەف وان نینە، یان هەكە هەبیت ژی گەلەكا كێم و لاوازە، لێ‌ هەكە هەستا نەوایەتی و كوردایەتیێ‌ ل دەف وان یا ب هێز با چو جاران موولەتا ڤەكرنا وی جهی ل بن ناڤەكێ‌ بیانی نە ددایێ‌، ئانكو دابێژیتە خودانێ‌ وی جهی هەرە ناڤەكێ‌ كوردی دانە سەر پاشی وەرە دێ‌ موولەتا ڤەكرنێ‌ دەینە تە و سوپاس بۆ خودێ‌ زمانێ‌ كوردی گەلەكێ‌ زەنگینە و ب هزارەهان ناڤێن دەشت و دۆل و نهال و چیا و جهێن دلڤەكەر مە ل كوردستانێ‌ هەنە و هەكە هەتا سوبەهی ب رێزبكەین ب دووماهی ناهێن، لێ‌ ل ڤێرە وەسا بۆ مە دیار دبیت كو پتریا خودانێن وان جهان ژی هەستا نەتەوی ل دەف وان یا كێمە و ژبیردكەن كو ئەو كوردن و كوڕێن ڤی باژێری نە و دبیت هندەك هەبن ژی هەستا نەتەوەی ل دەف وان یا بلندە لێ‌ حەزژ چاڤلێكرنێ‌ دكەن، لەورا ناڤێن بیانی د هەلبژێرن و هەر چاوا بیت ئەز ڤێ‌ چەندێ‌ ب دیاردەیەكا گەلەك كرێت و پاشكەفتی دزانم و هەكە ئەڤ چەندە یا بەردەوام بیت ب دوور نابینم هەتا دەه سالێن دی ئێدی گەلەك ب كێمی تابلۆیێن كوردی ببینین و خودێ‌ نەكەت رۆژەك بهێت خوە دناڤ باژێرێ‌ خوە دا خوە ب كەسێن بیانی بزانین، كا چاوا نوكە هندەك خێزان ل دهۆكێ‌ هەنە كوردن و كوڕێن ڤی باژێری نە، لێ‌ كرێدارێن عەرەبانە و هەر دەمەكێ‌ برایێ‌ عەرەب دڤێت دشێت بێژیتە كرێدارێ‌ خوە یێ‌ كورد كریا خانیێ‌ من یان شوقەیا من زێدەبكە یان ژی دەركەڤە و دسالێن بۆری دا ب دەهان حالەتێن هووسا ل ڤی باژێری هەنە و ئەو ژی كارەساتەكا دی یە، لەورا مە دبێژم دهۆك یا بیتە باژێڕێ‌ بیانیان.

سەردار مەجید

ئەنفال، ئەو كارەساتا مەزن یا كو ل سالا ١٩٨٨ ل باشوورێ كوردستانێ رویدای، بەرنامەیەكێ سیستەماتیك و رێكخستی یێ حوكمەتا ئیراقێ بوو بۆ ژناڤبرنا خەلكێ كورد. د ڤێ پرۆسێ دا، كو ب چەندین قۆناغان هاتە ئەنجامدان، گەلەك گوند هاتنە وێرانكرن و ب هزاران كەس هاتنە كوشتن یان ب زۆری هاتنە راگوهاستن.
پرۆسا ئەنفالێ ب چەند قۆناغان هاتە ئەنجامدان. د دەستپێكێ دا؛ حكومەتێ دەست ب وێرانكرنا گوندان كر و خەلك ژ جهێن وان یێن رەسەن دویرخستن. پاشی، ب رێكێن جودا جەلاد و لەشكرێن ئیراقێ دەست ب گرتن و كوشتنا زەلامان كر. ژن و زارۆك ژی بۆ جهێن دی هاتنە ڤەگوهاستن، كو ل وێرێ د مەرجێن گەلەك خراب دا دژیان.
د ڤێ پرۆسێ دا، نێزیكی ١٨٢ هزار كەس هاتنە كوشتن و وێرانكرن. گەلەك ژ وان كەسان د گۆرێن بكۆم دا هاتنە ڤەشارتن و هندەك ژی هەتا نها نەهاتینە دیتن. زێدەتر ژ ٤ هزار گوند هاتنە وێرانكرن و خەلكێ وان ب زۆری هاتنە دەركرن ئەڤ كارەساتە نە ب تنێ ژ ئالیێ كوشتنێ ڤە، لێ هەروەسا ژ ئالیێ ئابووری و جڤاكی ڤە ژی باندۆرەكا مەزن ل سەر خەلكێ كورد كر. گەلەك مال و خێزان هاتنە ژێكڤەكرن، گەلەك زارۆك بێ دایك و باب مان، و ژیانا خەلكی یا ئابووری هاتە تێكدان هەروەسا، ئەڤ كارەسات بوویە سەدەما دروستبوونا برینەكێ كویر د ناڤ جڤاكا كوردی دا، كو هەتا نها ژی نەهاتیە ساخكرن. گەلەك كەس هێشتا ل بەندا دیتنا تەرمێن خوەشتڤیێن خوە نە، و گەلەك خێزان هێشتا نزانن كا چ هاتیە سەرێ ئەندامێن وان ئەنفال نیشان دا كو چاوا رژێمەكا دیكتاتۆر دشێت ب رێكێن سیستەماتیك هەوڵ بدەت میللەتەكی ژناڤ ببەت. ئەڤ كارەسات د مێژوویێ دا وەك نموونەیەكا تاری یا جینۆسایدێ هاتیە تۆماركرن، و پێدڤیە هەمی جیهان ژێ دەرسان وەربگریت دا كو چو جاران تشتەكێ وەها دوبارە نەبیت ئەڤرۆ، گرنگە كو ئەم ڤێ كارەساتێ ژبیر نەكەین و بەردەوام بۆ نفشێن نوی ڤەگێرین. هەروەسا، پێدڤیە ئەم هەول بدەین كو ئەڤ كارەسات ل سەر ئاستێ نێڤدەولەتی بهێتە ناسكرن وەك جینۆساید، دا كو ئەو كەسێن بەرپرسیار بهێنە دادگەهكرن و مافێ قوربانیان بهێتە پاراستن.