شیرەتكارێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بۆ كاروبارێن كوردێن ئێزدی ئاشكرا دكەت، ئیراقێ پڕۆژەیاسایەكا نوو بۆ دادگەهكرنا چەكدارێن داعشێ ب تاوانا «جێنۆسایدێ» بەرهەڤ كریە و دێ ب زووترین دەم هنێرنە جڤاتا نوونەران. هەروەسا دوپاتیێ ل وێ چەندێ دكەت كو هەبوونا گرۆپێن چەكدارێن دەرڤەی یاسایێ ل شنگالێ، ئاستەنگا سەرەكییە ل هەمبەر ڤەگەڕیانا ئاوارەیان.
خەلەف شنگالی، شیرەتكارێسەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بۆ كاروبارێن كوردێن ئێزدی گۆت» ل بەرێ چەكدارێن داعشێ ل دادگەهێن ئیراقێ تنێ ل دووڤ یاسایا دژەتیرۆرێ دهاتنە دادگەهكرن، لێ نها پڕۆژەیاسایەكا تایبەت ب ناڤێ (پڕۆژەیاسایا بەرهنگاربوونا تاوانێن نێڤدەولەتی) هەموو قووناغێن خۆ ل ئەمیندارییا گشتی یا جڤاتا وەزیران و جڤاتا دەولەتێ بڕینە و دێ ب زووترین دەم هنێرنە جڤاتا نوونەران».
شیرەتكارێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ رۆهنكر، ل دووڤ ڤێ یاسایا نوو، چەكدارێن داعشێ ب شێوەیێ راستەوخۆ ب تاوانێن «جێنۆساید، تاوانێن شەڕی و تاوانێن دژی مرۆڤایەتیێ» دێ هێنە دادگەهكرن. هەروەسا د ناڤ یاسایێ دا بنەمایێ دامەزراندنا سندۆقەكا تایبەت بۆ قەرەبووكرنا ماددی و مەعنەویی یا رزگاربوویان و زیانڤێكەفتیێن دەستێ داعشێ بنەجه كریە.
سەبارەت ب رەوشا ئەمنی و ئیداری یا دەڤەرێ، خەلەف شنگالی ئاماژە ب وێ چەندێ كر، سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ حەز ناكەت چ گرۆپەكێ چەكدار یێ دەرڤەی یاسایێ ل شنگالێ بمینیت و كارەكێ جددی بۆ رێكخستنا رەوشا ئەمنی دهێتە كرن.
ناڤبری دوپاتكر كر: «هەبوونا گرۆپێن چەكدارێن جودا و نەفەرمی ل دەڤەرێ، ئاستەنگا هەرە مەزنە ل هەمبەر بجهئینانا رێككەفتنا شنگالێ و ڤەگەڕیانا ئاوارەیان. جهئینانا ڤێ رێككەفتنێ پێدڤی ب ئیرادەكا هەڤپشك یا بەغدایێ وهەولێرێ و كۆمەلگەها نێڤدەولەتی هەیە داكو خزمەتگوزاری بگەهنە دەڤەرێ و ئارامی بنەجهـ ببیت».
د پشكەكا دی یا ئاخڤتنێن خۆ دا، خەلەف شنگالی بزاڤێن هەرێما كوردستانێ د كەیسێ ئێزدییان دا بلند هەلسەنگاند و گۆت: «حوكمەتا هەرێما كوردستانێ جێنۆسایدا ئێزدییان ب جیهانێ ناساند، هزاران ئاوارە حەواندن و هەموو شیان و بزاڤێن خۆ بۆ پاراستنا وان تەرخان كرن، داخوازێن مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ژی بۆ هاریكاریكرنا ئێزدییان د جهێ خۆ دا نە».
شیرەتكارێ سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ بۆ كاروبارێن كوردێن ئێزدی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر كو هەتا نها 120 هزار ئاوارەیێن شنگالێ ل كەمپان دژین و پێدڤییە سندۆقەكا نێڤدەولەتی بۆ قەرەبووكرنا وان بهێتە دانان. سەبارەت ب مەلەفێ رەڤاندییان ژی رۆهنكر كو پترییا رەڤاندیێن ئێزدی ل ئاخا سووریایێ نە و بزاڤ بۆ دیتن و رزگاركرنا وان بەردەوامن.

ئەندامەكێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان دوپاتی ل وێ چەندێ كر كو كلیلا دەربازبوونا ژ ڤی رەوشێ، پرۆسەیا دیالۆگێ یە د ناڤبەرا هەموو ئالیێن سیاسی و كاراكرنا پەرلەمانێ و پێكئینانا كابینەیا دەهی یا حوكمەتا هەرێمێ یە.
هێمن هەورامی، ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل پیرمام پێشوازی ل هۆلی ڤەیر، قونسلا گشتی یا بەریتانیایێ ل هەرێما كوردستانێ كر.
هەورامی، ب هەلكەفتا دەستبكاربوونا هۆلی ڤەیر، سەرەرای پیرۆزباهیێ، هیڤییا سەركەفتنێ ل ئەركێ وێ دا بۆ خواست.
ئەندامێ مەكتەبا سیاسی یا پارتی دیاركر: د كۆمبوونێ دا مە هەلوەست و سیاسەتا پارتی دوپات كر، كو دڤێت قەیرانا سیاسی ب دووماهی بهێت و پەرلەمان بهێتە كاراكرن.
د تەوەرەكێ دی یێ كۆمبوونێ دا، سیاسەت و هەلوەستێ پارتی ل سەر رەوشا ناڤخۆیی یا كوردستانێ و ئەگەرێن قەیرانا سیاسی و دیتنا پارتی بۆ دەربازبوون ژ ڤی قووناغی هاتنە رۆهنكرن.
هێمن هەورامی دوپاتی ل وێ چەندێ كر، كو كلیلا دەربازبوونێ ژ ڤی رەوشێ، پرۆسەیا دیالۆگێ یە د ناڤبەرا هەموو ئالیێن سیاسی و كاراكرنا پەرلەمانێ و پێكئینانا كابینەیا دەهی یە، ل سەر بنەمایێ وێ رێككەفتنا سیاسی یا د ناڤبەرا پارتی و ئێكەتیێ دا كو ل مەها گولانا 2025 هاتییە ئیمزاكرن.

دیدار/ دلۆڤان ئاكرەیی

بەرپرسێ لقا 17 یا پارتی دیموكراتی كوردستان ل شنگالێ و دەوروبەران راگەهاند، حوكمەتا ئیراقێ د جهئینانا رێككەفتنا شنگالێ دا یا رژد نینە، ئەڤ چەندە ژی بۆیە ئەگەرێ نەئاڤەدانكرنا شنگالێ و هەبوونا هێزێن نەیاسایی ژی رەوشا ئەمنی ل وێ دەڤەرێ ئالۆزتر كریە.
نازم هەركی، بەرپرسێ لقا 17 یا پارتی دیموكراتی كوردستان ل قەزا شنگالێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گۆت «پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ ب ئەركێ خۆ رابیت و كار بۆ جهئینانا رێككەفتنا شنگالێ بكەت، چونكی بجهئینانا وێ رێككەفتنێ، دەستپێكەكا گرنگە بۆ ئاساییكرنا رەوشێ ب هەڤكارییا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقێ».
ناڤبری زێدەتر گۆت «پێدڤییە هەموو ئالیێن سیاسی بزانن كو نەبوونا ئارامیێ و بجهنەئینانا رێككەفتنێ، رێگرە ل هەمبەر ڤەگەڕیانا خەلكێ مە بۆ سەر وار و مالێن خۆ. ئارمانجا سەرەكی یا وان هێزێن نەیاسایی ئەوە كو رێككەفتن نەهێتە بجهئینان، داكو ئێمناهییا شنگالێ نەكەڤیتە دەستەكێ باوەرپێكری و خەلك نەشێن ئاڤەدانیێ ل دەڤەرێ بكەن و ژ ژیانەكا پڕ دژواری رزگار ببن».

دهۆك ،لەزگین جوقی

ئەندامەكێ بەرێ یێ جڤاتا نوونەریچن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی راگەهاند: پاشمایێن تیرۆرستێن داعشێ مەزنترین مەترسی نە ل سەر ئیراقێ ب تایبەت هزر و سەقایێ هزری یێ وان بەرهەم ئینای.
مەحما خەلیل، پەرلەمانتارێ بەرێ یێ ئێزدی دیاركركو جینۆسایدا ب سەرێ ئێزدییان دا هاتی، ب دووماهیهاتنا دەستهەلاتا مەیدانی یا “داعشێ” ل سەر ئەردی ب دووماهی نەهاتییە، بەلكو هێشتا ب شێوازێن دی بەردەوامە. ئەو ژی ب رێیا بەهانەئینان و بچووككرنا تاوانان، یان نیشاندانا گوهۆڕینا ناسنامەیا ئۆلی و رەوشەنبیری یا قوربانییان وەكو دەستكەفت كو ل ڤێ دووماهیێ هاتییە باسكرن ل دۆر چاوانییا سەرەدەریكرنێ ل گەل كەیسا ئێك ژ كچێن رزگاربوویی یێن ئێزدی پشتی چەندین سالێن ئێخسیركرنێ.
مەحمای زێدەتر گۆت” ئەوا داعشێ كری یا دەستنیشانكری بوو ب دەمەكی، بەلێ ئاخڤتنێن كەربوكینێ گەلەك مەترسیدارترن، چنكو د هزر و هشا جڤاكی دا دچن و وێ سەقای سەر ژ نوو بەرهەم دئیننەڤە یا كو رێ دایی ب روودانا تاوانێ. ئەڤە ژی گەفێ ل پاشەڕۆژا پێكڤەژیانێ دكەت و هەبوونا پێكهاتەیان دكەتە ئارمانج».
ئاماژە ب وێ چەندێ دا، ئارمانجا دووماهیێ یا ڤان ئاخڤتنان، ڤالاكرنا ئیراقێ یە ژ هەمەرەنگییا ئۆلی و نەتەوەیی، ئینانا گڤاشتنێ یە ل سەر پێكهاتەیان بۆ كۆچكرنێ، كو ئەڤە ب دەق بنپێكرنا دەستوورێ ئیراقێ و بهایێن وەلاتیبوونێ و پێگێریێن نێڤدەولەتی یێن پەیوەندیدار ب پاراستنا قوربانیێن جینۆسایدێ یە.
هەروەسا دا زانین كو بەردەوامبوونا ڤێ هاندان و جوداكارییێ چ ب رێیا پرۆپاگندەیێ، بەهانەئینانێ، یان بێدەنگییێ بیت، ئەگەرێ سەرەكی یە بۆ مانا دۆسێیا جینۆسایدا ئێزدییان و كێمبوونا مافێن وان هەتا ئەڤرۆ.
مەحمای داخوازیێن بلەز ئاراستەی حوكمەتا ئیراقێ و جڤاتا نوونەران و دەستهەلاتا دادوەری ودەستەیا راگەهاندن و پەیوەندییان وكۆمسیۆنا مافێن مروڤی كر كو ڕێكارێن توند بگرنە بەر بۆ تاوانباركرن و سزادانا هەر كەسەكێ كو پروپاگەندەیێ بۆ ئاخڤتنێن كەربوكینێ دكەت یان بەهانەیان بۆ تاوانێن جینۆسایدێ دئینیت. هەروەسا دوپاتی ل سەر راگەهاندنا ستراتیژییەكا نشتیمانی كر بۆ بەرهنگاربوونا توندڕەویێ و كەربوكینێ و مسۆگەركرنا نەئێخستنا كەنالێن راگەهاندنێ د خزمەتا برینداركرنا كەرامەتا قوربانییان دا.
مەحما خەلیلی ئاخفتنا خوە ب وێ چەندێ ب دووماهیئینا كو پاراستنا پێكهاتەیێ ئێزدی ب تنێ ب ساخكرنا یاداشتێن سالانە نابیت، بەلكو ب نەهێلانا هزرا تیرۆریستی ژ ریهـوڕیشالان ڤە و هشككرنا ژێدەرێن كەربوكینیێ دبیت. دوپات ژی كر كو ئیراق دێ ئارام مینیت ب تنێ دەما كو هەموو ئۆل و نەتەوەیێن وێ یێن جودا ئارام بن.

زنار تۆڤی:

كارۆخ خۆشناو، سەرۆكێ پەیمانگەها ڤەكۆلینێن ئەمریكی- كوردی، بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دیاركر: «كۆمەلەیێن رەڤەندا كوردی هەردەم هێزەكا مەزنا نەتەوەیی و كارتێكەرن بۆ گەل و نیشتمانێ خۆ ل وەلاتێن دی، چونكی دشێن ل هەموو ئاستێن ئابۆری، سیاسی، دیپلۆماسی و كلتووری، پشتەڤانێن مللەتێ خۆ بن. نەتەوەیێن خودان دەولەت وەك (یۆنانی، ئیتالی، ئەرمەنی، جوهی، تورك و لوبنانی) هەروەسا نەتەوەیێن بێ دەولەت وەك (باسك، كەتەلۆنیا، سكۆتلەندا و تامیل) نموونەیێن بەرچاڤێن ڤێ چەندێ نە».
ناڤهاتی گۆت ژی «ژ ئەگەرێ قەیرانێن مەزن و سیاسەتا زۆردارییا دەولەتێن داگیركەرێن كوردستانێ، ب سەدان هزار كوردستانی ب نەچاری وەلاتێ خۆ هێلاینە و بووینە پەنابەر ل سەرانسەری جیهانێ، ب تایبەتی ل وەلاتێن ئۆرۆپا، ئەمریكا، كەنەدا و ئوسترالیا. ب ڤێ چەندێ ژی رەڤەندا كوردستانی د ڤان 30 بۆ 40 سالێن دووماهیێ دا، گەشەكرنەكا بەرفرەهـە ب خۆ ڤە دیتیە.»
خۆشناوی ئاماژە دا وێ چەندێ كو «نڤشێ ئێكێ یێ رەڤەندا كوردستانی، تەركیزا وان ل سەر بنەجكرن و دابینكرنا ژیارێ بوویە، لێ ل گەل هندێ ژی ڕێژەیەكا وان شیاینە خزمەتا كۆمەلگەهێن خۆ بكەن. نڤشێ ئێكێ هەر د خەما وەلاتێ خۆ دا بووینە، بەلێ كاریگەرییا وان ل سەر پێشهاتێن گرنگ ل وەلاتێن بیانی ب سنۆری مایە، پشكەكا ڤێ ژی گرێدایە ب ڤەقەتیانا جڤاكی و سیاسی یا رەڤەندێ كو كێشە و جەمسەرگیریێن ناڤخۆیا كوردستانێ ڤەگوهاستینە بۆ وەلاتێن دی، ئەڤێ چەندێ رەڤەند تووشی پەژیكا دابەشبوونێ كریە و نەشیاینە ل دۆر دۆزا خۆ یا هەڤپشك ب شێوەیەكێ لۆبی كار بكەن».
سەرۆكێ پەیمانگەها ڤەكۆلینێن ئەمریكی- كوردی ل دووماهیێ گۆت»جهێ دلخۆشیێ یە كو نڤشێ دوویێ و سێیێ یێ رەڤەندا كوردستانی پێگەهشتینە و وەك خودانمال ل وەلاتێن دی، د وارێن فێربوون، سیاست، هونەر و بزنسێ دا شیاینە شوونتبلێن خۆ دیار بكەن. ئەڤ نڤشە شارەزاترن و شیانێن وان یێن كارتێكرنێ ل سەر سیستەمێ بڕیاردانێ پترن و دشێن رۆلەكێ مەزن ل دۆر دۆزا كوردستانێ ببینن، ب تایبەتی هەكە شیانێن وان ب ستراتیژەكا نیشتمانی بهێتە ئاراستەكرن».