مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

هەلبەت ل هەمی كاودانێن مەترسی دا و ئالۆزیا بارودۆخێن سیاسی و قەیرانێن ئابووری، بێگومان ئەو سیاسەتمەدارێن كاریزما هەمی هێزێن خۆ یێن دپلۆماسی بكاردئینن ژبۆ وێ مەترسیێ دویربێخن ل وەلاتێ خۆ، داكو نەكەڤنە ل بن باندۆرا پرۆپاگندەیێن سیاسی و سۆشیال میدیا یا ڕۆژانە دا، هەر وەسا نەبنە پشكەك ژ وێ هەڤكێشەیا سیاسی، هەلبەت سەرەدانا بەرێز سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ وەلاتێ سووریێ‌ ژی یا بەرییا چەندەكێ‌، ڕەنگڤەدانا وێ گەلەگ یا ب هێز بوو ل دەزگەهێن سۆشیال مەدیایێ دا، وەك كەسایەتیەكا كاریزما و ب هێز و سەنگ ل سەر ئاستێ هەرێمی و نێڤدەولەتی، شیا د ڤان سالان دا باندۆرا خو بكەتە ل سەر تەڤایا هێزێن سیاسی ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانی و دەرڤەی كوردستانی، ژبەر كاریزما كەسایەتیا وی یا ب هێز خەلاتێ ئیتالیا پێ هاتە پەخشین وەك سیاسەتمەدارەكێ كاریزما كو شیایە هەڤسەنگیەكێ دروست بكەت ل هەمی ئاستەكی ڤە و چارەسەركرنا گەلەك كێشەیێن سیاسی بكەت، ب دیتنا من ئەڤ سەرەدانە ل ڤی بارودۆخێ ئالۆزدا سێ ڕەهەندێن سیاسی یێن دوور ب خۆڤەدگریت، ژ وان تێكچوونا بارودۆخێ ئیراقێ و دەڤەرێ، دو: چارەسەركرنا ئالۆزیێن سیاسی د ناڤبەرا هەسەدە و حوكمەتا سووریێ سێ: ئەنجامێن شەڕێ ئەمریكا و ئیرانێ، لەوما دویر نینە ئەڤ ناڤچەیە بەر ب شەڕەكێ ناڤخۆیی ڤە بچیت، نەخاسمە د ناڤبەرا ڕەوتێ شیعە و سننە، لەوما ئوپۆزسیۆنا عەرەبێن ئیراقێ ڤێ خالا لاواز یا حوكمەتا ئیراقێ ب مفا دبین و چێدبیت شەڕێ ناڤخۆیی دروست ببیت، نەدویرە ئەڤ شەرە دەهمەنێن هەرێما كوردستانێ ژی ڤەگریت ئەگەر باشۆرێ كوردستانێ بەرهەڤییا خۆ نەكەت، ژبۆ هەر هێرشەكا زەمینی و ئەسمانی، هەلبەت ل دەسپێكێ ب ڕێكێن دبلۆماسی، لەوما سەرەدانا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ بۆ وەلاتێ سووریا وەك سازی و هەماهەنگیەكا سیاسی بوو ل كاودانێن ئالۆز دا، ب دیتنا من سیاسەتا ئەمریكی بەرانبەر ئیراقێ یا سەركەفتی بوو، ئەو ژی ئەڤ دەڤەرە هەمی ئالۆزكر و شلقاند ل دوماهییێ هێزێن خۆڤەكێشان ل ئیراڤێ و هەرێما كوردستانێ و ئانكو خەتیرا ئاگری هەلكر و خۆ د ناڤ هاڤێتە دەرێ و زەمینەك ڕوخساند بۆ هەر تێوەردان و گوهۆڕینەكێ ل ئیراقێ و دەڤەرێ، لەوما بەرژەنگ دیارن گڕۆپێن سیاسی و میلیشاتێن عەرەبی ل ئیراقێ، چێدبیت ب كۆدەتایەكا لەشكری ڕابن بۆ گوهۆڕینا دەستهەلاتا ئیراق ب پشتەڤانییا دەولەتێن ئەقلیمی، جادەیا ئیراقێ دلگران بوون ب سەرەدانا بەرێز نێچیرڤان بارزانی ب بەهانەیا ب بلندكرنا ئالایێ كوردستانێ و فەرامۆشكرنا ئالایێ ئیراقێ، هەلبەت ئەڤ چەندە ژی شاشیەكا پرۆتوكۆلی بوو، دڤییا خەلك و حوكمەتا ئیراقێ گازندەیا ژ حوكمەتا سووریا بكەن نەك ل كەسایەتیا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، لەوما ل ڤان دەراڤێن تەنگ دا دەما گرۆپێن چەكدار یان سیاسیێن فاشل هەست ب مەترسیێ دكەن، ئەو هەول ددەن فۆبیا خۆ یاسیاسی دەربازی ئالیەكی بكەن، داكو مللەتێ خۆ مژویل بكەن و گەندەلی و شكەستنا وان د ڕیڤەبرنا دەولەتا ئیراقێ دا ژبیرڤەبكەن، لەوما ب دینا من هەرئەڤ میلیشا و گڕوپێن چەكداربوون هاندانا گەنج و لا و هندەك ژ سیاسەتمەدارێن حوكمەتا ئیراقێ كرین بابەتێ نەبلندكرنا ئالیێ ئیراقێ بێخنە ستویێ سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ، هەلبەت ئەڤ كەربوكینا وان ژ وێ هندێ یە كو وان شكەستن د حوكمرانیا ئیراقێ ئینا ل ئەنجامێ گەندەلیێ و ململانا تائیفەگەریێ بەرانبەر هەرێما كوردستانێ نەخاسمە كابینەیا نەهی ب هنێرا سەرۆك وەزیرێ هەرێما كوردستانێ بەرێز «مەسرۆر بارزانی» وەك كەسایەتیەكا كاریزما و خۆدان شیان كو ل دەمەكێ كورت دا هەمی سەرو سیمایێ هەرێما كورستانێ گوهۆری ژلایێ ئاڤەدانكرنی و موكمكرنا ژێرخانەیەكا ئابووری بۆ ئایندەیێ كوردستانێ، لەوما د ڤی بارودۆخێ هەستیاردا پێدڤیە ئێكرێزی د ناڤمالا كوردی دا دروست دبیت، بێگومان سەرۆك «مەسعود بارزانی» بەردەوام یێ ل گەل هەمی لایەنێن سیاسی كۆم دبیت ژبۆ بەرهنگاریبوونا هەر كاودانەكا ب مەترسی و چاڤەڕێنەكری ل سەر هەرێما كوردستانێ، ئەم هەمی دزانین بارودۆخێ ئیراقی و دەڤەرێ ئالۆز و مەترسیدارە، دبیت گوهۆرینێن بلەز چێبن و نەدویرە ئیراق بزڤریتەڤە بۆ بەری پەیمانا سایكس پیكۆت، لەوما چێدبیت گەلەك پرۆپاگندە ل دژی هەرێما كوردستانێ بهێنەكرن، ژ بەر وێ هندێ پێدڤیە هەر كەسانەكێ كورد بەرهنگاریا هەر پرۆپاگیندەكێ بكەت دا كو هەرێما مە یا پاراستی بیت.

مستەفا مەلاسەلیم ئاكرەیی

شەڕێ سیبرانی cyber warfare ئێكە ژ جۆرێن هەڤڕكی یێن نوی، دهێتە بكارئینان ب ئەسمانێ هەژمارەیی دا وەكی، ئنتەرنێت و سیستەمێن ئەلكترۆنی ل جیاتێ بكارئینانا چەكێ كەڤن د شەڕان دا، وەكی هێرشا ل سەر لۆكێشنێن سەربازی و حكومی و كۆمپانیان، هەروەسا ژكارئێخستنا تووڕێن كەهرەبێ و ئاڤێ و دزینا پێزانینێن سەربازی و ئابووری یێن هەستیار و بەلاڤكرنا پێزانینێن نەدروست داكو كارتێكرنێ ل سەر بۆچوونێن گشتی بكەن، باشترین نموونە بكارئینانا فایرۆسا ستوكسنت Stuxnet كو مەترسیترین ڤایرۆسە ل پرۆگرامێن كۆمپیۆتەرێ دا، ئەو ژی وەك كرمەكا ئەلكترۆنی یە worm كو ل سالا ٢٠١٠ ێ هاتییە ڤەدیتن، هەژییە بێژین ئەڤ جۆرە چەكە ئەمریكا ل شەڕێ نهو دا دگەل ئیرانێ بكارئینا كو ل ئەنجام دا بوو ئەگەرێ ژكارئێخستنا ئامیرەیێن هەستیاریێن ئەتۆمی، هەروەسا ئەڤ جۆرە چەكە دهێتە هەژمارتن وەك مەترسیتیرن چەك ل ڤی سەردەمی دا، لەوما شەڕێ هژمارەیی ئانكو سیبرانی جۆرەكێ شەڕی یێ نوییە بكارئینانا تەكنولوژیا و سیستەمێن هەژماەیی ل چیاتی چەكێ كەڤن وەكی تانك و فڕۆكە، ئانكو گۆڕپانا شەڕی دێ ئەنتەرنێت و تووڕێن كۆمپیۆتەرێ بیت، ئەڤە ژی جۆرەكە ل هەڤڕكیێن د ناڤبەرا دەولەتان دا كو ب ڤێ ڕێكێ دشێن سیستەمێن ئەلكترۆنی و كۆمپیۆتەرێ ژكاربێخن و پێزانینان بدزن، لەوما شەرێ هەژمارەیی ب چەندین چالاكییان ڕادبیت، ژ وان، هێرشێن ئەلكترۆنی ل سەر لۆكێشنێن حكومی و بانكێن پارەی و تێكدانا ژێرخانەیا ئابووری و بڕینا كەهرەبێ و ژكارئێخستنا تووڕێن ڕاگەهاندنێ، هەر وەسا دزینا پێزانینێن نهێنی یێن سەربازی و سیاسی، دیسا شەڕێ ڕاگەهاندنێ و بەلاڤكرنا پێزانینێن شاش داكو كارتێكرنێ ل سەر هزرا گشتی بگەن، باشترین نموونە هێرشا ل سەر ئۆكراینا هاتییەكرن، هەروەسا ب ڤایرۆسا ستۆكسنت Stuxnet ئەوا كو دامەزراوەیێن ئەتۆمی یێن ئیرانی كرینە ئارمانج كو د ئەنجام دا هەمی ئامیرەیێن سەنتەری یێن ئەتۆمی ژكارئێخستن، ئەڤ شەڕێ سیبرانی مە بەرڤ گۆتنا «میشێل فوكۆ ی Michel Foucault دبەت دەما گۆتی»هێز نەتنێ چەكێ شەڕی یە، بەلكی پێزانین و زالبوونە ل سەر ژیری و سیستەمان» هەلبەت ئەڤ هەمی دیاردەیە دەرهاڤێژتەیێن ڕەهندێ چارێ نە وەك، لەزاتی، پێزانین، بەرهەستێن مرۆڤی وەك زیرەكییا دەستكرد، هەلبەت ئەڤ چەكێن نوی یێن نەبەرچاڤ و ڤەشارتی مەترسیترین چەكە، چونكو ئەو زانایێن تەكنیكی یێن ب ڤی كاری ڕادبن ل سەر ئاستی دەولەتان یان كۆمپانیان یێن ڤەشارتینە و كەس نزانیت ناسنامەیا وان ئاشكرا بكەت، نەخاسمە زیرەكییا دەستكرد كو گەلەگ سەر و سیمایێن دونیایێ دێ گوهۆریت و دێ كارتێكرنا خۆ ل سەر زمانی و چالاكیێن مرۆڤی و هونەری ژی كەت، ئانكو ب دیتنا من دێ بیتە ئەگەرێ ژكارئێخستا هزر و چالاكیێن مرۆڤی یێن ماددی و رەوشەنبیری، هەلبەت جیهانا ڕۆژئاڤا یا پێشكەفتنێن بلەز ب خۆڤە دبینیت، چونكو وان گەلەك قووناغێن دیرۆكی و زانستی بڕینە، لێ گەلێن ڕۆژهەلاتا ناڤین دێ ل سەر پەراویز و دەهمەنێن دیرۆكێ ژین، ب دیتنا من بەرژەنگ وەسا دیاردكەن كو دویر نینە ل دەمەكێ نزیك دەولەتێن زانستی و تەكنوكرات تنێ بمینن ل سەر نەخشەیا جیهانی، هەروەسا دەولەتێن بێ بەرهەم وڤەگرێدایی ب ئایدولۆژیێن دایخستی و توندڕەو هەمی دێ هێنە تێكدان و ژناڤبرن، نەخسما ئەو دەولەتێن شییانێن بەرهەمئینانا پێزانینا نەبیت و خۆ د تێكەلی پانۆراما جیهانییا ئەڤرۆ نەكەن.
ژێدەر: Wikipedia- org ژسایتێ ئەنتەرنێت Cyberwarfare شەرێ سیبرانی

مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

ئەگەر ئەم بەرێكڤەدانەكێ د ناڤبەرا سەد سالێن بۆری دا بكەین، ئانكو پشتی دامەزراندنا دەولەتا ئیراقێ و پەیمانا سایكس پیكۆ sykes- picot Agreement ل دویڤ نەخشەیا وان داڕێشی بو دابەشكرنا ڕۆژهەلاتا ناڤین ل سالا ١٩١٦ ئانكو ل دەمێ شەڕێ جهانییا ئێكێ كو ل ئەنجام دا دەولەتا عوسمانی هەڕفاندی و نەخشەیەكێ نوی كێشای ل سەر بنەمایێ بەرژەوندییا د ناڤبەرا بەریتانیا و فەرەنسا، هەلبەت بەهرا شێری بەر بەریتانا كەفت كو ئیراق و  ئوردن و فەلەستین، ڤان دەڤەران ڕێژەیەكا پترۆلێ زۆر یا هەیی هەتا كو بەریتانیا وەلاتێ هندێ ژی كرە گرنگترین مێتینگەها خۆ، لێ فەرەنسا بەهرا وێ یا كێمتر بوو  ب تنی لوبنان و سووریا و هندەك ژ باشۆرێ توركیا بەرەكەفت، دروستكرنا دەولەتا كوردی ل دویڤ پەیمانا سیڤەر بڕیار ئەو بوو دەولەتا كوردی بهێتە دامەزراندن، لێ فەرەنسا و بەرتانیا پێشەمان بوونەڤە و پەیمانا سیڤەر هەلوەشاند ل بەر بەرژەوەندیێن وان یێن تایبەت و گڤاشتنا دەولەتا توركیا و ئیرانێ، نەخاسمە سەرۆكێ توركیا نوی كەمال ئەتاتوركێ ب توندی نەرازبینا خۆ دیاركر ل سەر دابەشكرنا دەڤەرا ئەنادۆلێ، هەلبەت نەرازیبوونا توركیا و ئیرانێ كارتێكرنەكا مەزن كرە سەر جڤاكا نێڤدەولەتی و شیا داخباریێ ل سەر بەریتانیا فەرەنسا بكەت و نەهێلین دەولەتا كوردی بهێتە دامەزراندن، بەلكی ل شوینا وێ پەیمانا لۆزان سالا ١٩٢٣ ژ لایێ  فەرەنسا و بەریتانیا هاتە مۆركرن بۆ دابەشكرنا كوردستانێ ل سەر چار وەلاتان ئیرا، ئیران، سووریا و توركیا، و ل شوینا وێ دەولەتا ئیراقێ دامەزراند، هەلبەت بەری پەیمان سایس پیكۆ چ دەولەت نەبوون ب ناڤێ ئیراقێ، بەلكی وی سەردەمی ئیراق سێ ویلایەت بوون ب سەر دەولەتا ئوسمانی ڤە كو پێكهاتبوو ژ ویلایەتا مووسل و ویلایەتا بەغدا و ویلایەتا بەسرا، هەژییە بێژین ڤان دەولەتێن زلهێز وەسا هزردكر كو ئەڤ دەڤەرا رۆژهەلاتا ناڤەراست دەڤەرەكا پاشڤەمایە و دێ زوی دەستێن خۆ داننە سەر تەڤایا ڤێ دەڤەرێ و هەمی سامان و سروشتێ وێ كونترۆل كەن، بێی كو هەڤرویشی چ ئاستەنگ و ئاریشەیان ببن، لێ بەروڤاژی دەرچوو، بەلكی ڤان دەولەتان باجەكا مەزن د ڤان سەد سالان دا وەرگرت،  هەرچەندە بەریتانیا بۆ ماوەیەكی ئەڤ دەڤەرا كەنداڤا عەرەبی ئێخستبوو بن دەستێ خو، لێ ل دویماهیێ تووشی گرفتێن مەزن بوو ل ئەنجامێ دەركەفتنا بزاڤێن سیاسی دژی كونولیالیزما بەریتانی و بەرژەوەندیێن وێ نەخاسمە ل ئیراقێ پشتی پەترۆلا وێ هاتیە دابینكرن و كارتێكرنا شەڕێ سار د ناڤبەرا هەدو جەمسەرن دا، كو هەڤڕكی ل سەر پەترۆلا ڕۆژهەلاتا ناڤەراست چڕتر و كویرتربوو كو هەتا نهو ئەو شەڕێ ئەمریكا و ئیسرائیل ل گەل ئیرانێ ئەنجامێ شاشییا پەیمانا سایكس پیكۆ بوو، نهۆ جڤاكا نێڤدوەولەتی ژی گەهشتییە ڕا ستییەكێ كو هەتا كێشا كوردان نەهێتە چارەسەركرن دەڤەرا ڕۆژهەلاتا ناڤەراست تەنا نابیت و هەردەم دێ بەرژەوەندیێن وان د مەترسیێ دابن، چونكو كوردستان دەڤەرەكا ستراتییژی یە ل ڕۆژهەلاتا ناڤین دێ شێت هەڤسەنگیەكا سیاسی و ئابووری ل دەڤەرێ دروست كەت، لێ دەولەتێن كەنداڤا عەرەبی ل سەر دامەزراندنا دەولەتا كورەی هەتا نهۆ هەلوەستەكێ ڕۆهن و ئاشكەرا نینە، ژ ئالیەكی ڤە حەز دكەن دەولەتا كوردی دروست بیت، چونكو كورد سوننە مەزهەبن، دێ ڕێگریێ ل بەرلابەڤبوونا ڕەوتێ شیعە كەت و دێ بیتە بەربەستەك د ناڤبەرا وان دا، ژ لایەكێ دی ڤە ئەو هزردكەن ئەگەر كوردستان ببیتە دەولەت، چونكو جهێ وێ ل ڕۆژهەلاتا ناڤین جهەكێ ستراتیژیە و ل بەر هەبوونا پەترۆلێ و سامانێن سروشتی چێدبیت كارتێكرن و سەنگا وێ پتر بیت ل سەر جڤاكا نێڤدەولەتی ل سەر ئاستێ سیاسی و ئابووری و لەشكری بهێزتر بكەڤیت و ببیتە خۆدان بڕیارێن سیاسی و ئابووری ل سەر ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست و سەنگا دەولەتێن كەنداڤێ كێم ببیت بەرانبەر ئەمریكا و ڕۆژئاڤا، چونكو نهۆ پەیوەدیێن دیبلۆماسی یێن كوردان، نەخاسمە ل باشۆرێ كوردستانێ ل گەل ئەمریكا و ڕۆژئاڤا گەلەك ب هیزترە ژ دەولەتێن كەنداڤا عەرەبی، لەوما ب دیتنا من ڕۆژهەلاتەكا ناڤین یا نوی دەرگەهێ وێ دێ كوردستان بیت و بێ دروستبوونا دەولەتا كوردی چ ڕۆژ هەلاتێن نوی ناهێنە دروستكرن.

مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

هەر ل دەسپێكا شەڕێ د ناڤبەڕا ئەمریكا و ئسرائیل ل گەل ئیرانێ، هەرێما كوردستانێ هەلوەستەكێ بێلایەن وەرگرت كو پشكداریێ تێدا نەكەت؛ داكو هەرێم نەبیتە گۆڕپان شەڕی و ئەجیندەیێن دەرەكی هەڤڕكیێن خۆ تێدا ئێكلا بكەن، هەر وەسا ئەڤ چەندا ب سەر ڕۆژئاڤا دا هاتی و پاشی ئەمریكا دەستبەردایی كوردێن رۆژئاڤا بوو، ئەڤ رێككەفتنا نهۆ ل رۆژئاڤا چێبووی نە ب هنێر و گڤاشتنا دەولەتێن زلهێزبوو، بەلكی ب هنێرا ئێكڕیزییا كوردان بوو كو كوردێن هەر چار پارچەیێن كوردستانێ هاریكاربوون و پشتەڤان بوون ل شەڕێ د ناڤبەرا هەسەدە و ڕژێما سووریا نهۆ، ئەڤ ڕەنگدانەڤە و گڤاشتنەكا ب هێز و كاریگەر بوو ل سەر جڤاكا نیڤدەولەتی و حوكمەتا نهۆ یا سووریا كو پاپەندبن ب وێ رێككەفتنا د ناڤبەڕا وان دا دروستبووی، لەوما دبێژم ئەڤ هەلوەستێ سەرۆك بارزانی و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ؛ بێگومان د بەڕژەوەندییا مللەتێ كورد دا بوو، بۆ پاراستنا هەرێمێ ل هەر مەترسییەكێ، لێ جهێ داخێ یە هندەك لایەن و گرۆپێن شیعە و دەرچووی ژ یاسایێ ل بەر كەرب و كینا خۆ ڕابوون ب درۆن و مۆشەكان؛ هەرێما كوردستانێ بومبەبارانكرن كو هەتا نهو ژی دبەردەوامن، لێ دڤێت ئەم كورد تشتەكی بزانیین كو هەتا پارتی و سەڕۆك بارزانی هەبیت پشت ڕاستبن هەرێما كوردستانێ دێ یا پاراستی بیت، هەلبەت هەتا نهۆ شەڕ یێ د گەرمەگەرما خۆ دا و ب داوی نەهاتییە، لێ ل دویڤ وێ هەڤكێشێ و نەخشەیا ئەمریكا بۆ خۆ داڕێژتی وەسا دەرنەچوو، هەروەسا ئەمریكا باوەر نەكر كو ئیران ب ڤی ئاویی دێ بەرخۆدانێ كەت و بەرگریێ ژ خۆ كەت، بەلكێ ئەمریكا وەسا هزردكر وەكی فەنزۆیلا ڕێبەرێ ئیرانی و هندەك سەركردەیێن وان دێ كوژیت و خەلكێ ئیرانێ دێ ڕابیتە سەرخۆ و سەهلدانێ كەت، لێ وەسا دەرنەچوو، چونكو نهو ئیران نە ب تنێ شەڕێ مریكا و ئسرائیلێ دكەت، بەلكی یا شەڕێ چەندین دەولەتێن كەنداڤێ دكەت و بێ ترس یا ل هەمی سازیێن ئابووری و لەشكری ددەت، نهۆ د ڤی شەڕی دا ئسرائیل هاتییە ئیفلیجكرن ل ئەنجامێ بوردۆمانكرنا تەڤایا باژێرێن ئسرائیلێ ژ لایێ ئیرانێ ڤە، چونكی پشتی گرتنا بەندەرا هورمز نەهاریكاریێن لەشكری و نە ژی كەلوپەلێن خوارنێ دگەهنە ئسرائیل. هەر وەسا هەمی بالەفرخانەیێن وان ژلایێ ئیرانێ ڤە یێن هاتینە وێرانكرن، تنێ وان شیانێن فرۆكەیێن جەنگی یێن هەیی ئەوێن ل شوین خۆ ڕادبن، ب هەرحال ئەگەر ئەمریكا و ئسرائیل شكەستن د ڤی شەڕی دا ئینا، بێگومان رۆسیا و چین و كوریا باكور و ئیران دێ سەركەڤن و پتر شاپەڕێن خۆ یێن وزەیێ و پەترۆلێ و ئابووریا گشتی و بازرگانی ژبلی ڕۆژهەلاتا ناڤین بەلكی تا ئورۆپا ژی دێ بەلاڤكەت و كونترۆل كەت، لێ ئەگەر ئەمریكا و ئسرائیل ل گەل شەڕێ ئیرانێ سەركەفتن ب دەستڤەئینا، ب دیتنا من هینگی ل دەسپێكێ وەك پێنگاڤا ئێكێ و ل دویڤ نەخشەیا نوی یا ڕۆژهەلاتا ناڤین كو دەمەكە ئەمریكا و ئسرائیلێ دارشتی، ئیران دێ هێتە پارچەكرن بۆ چەند هەرێمەكان؛ هەر وەسا دەولەتا ئیراقێ ژی دێ هێتە پارچەكرن و ژناڤبرن ئانكو ئێدی چ دەولەت نامینن ب ناڤێ ئیراقێ، بەلكی دێ هێتە دابەشكرن ل سەر سێ هەرێمان «هەرێما سوننە مەزهەب دێ چیتە ب سەر دەولەتا سووریا ڤە؛ هەر وەسا هەرێما شیعە ل گەل ئەحواز دێ بنە هەرێمەكا فدڕالی ب سەر ئیرانێ ڤە، چونكو دەڤەرا ئەحواز تنێ ١٢٠كم ل باژێرێ بەسرە یا دویرە، هەروەسا ئەو باژارێن دی ژی وەك كۆت، عومارە، زیقار و ناسرییە و سەماوە، تا دگەهیتە نەجەف و كەربەلا؛ بەهرا پترێ شیعە مەزهەبن، لێ هەرێما كوردستانا باشور بەرژەنگ وەسا دیاردبن دێ بیتە دەولەتەكا كۆنفدرالی كوردستان.

مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

تەڤایا گەلێن جیهانێ گرنگییەكا مەزن ددەنە ژینگەهی، ئەوژی پاراستنا سامانێ ئاڤێ و چاندنا داروباران داكو ببیتە مەتالەكێ پارستی ب ئەگەرێ هاتنا هەر هەوایەكێ پیس، وەك تۆزێ‌ و دویكێلێ‌، ل جه دا هەوایەكێ فێنك و ساڕ گوندو باێڕان دشارینیت، نەخاسمە باژێرێن مەزن ئەوێن كو ب هزارەها ئوتومبێل و كارگەه تێدا كاردكەن كو ل ئەنجامدا دبیتە ئەگەرێ پیسكرنا ژینگەهی و دیاربوونا نەخۆشیێن كوژەك و دۆمدرێژ، هەر ل بەر ڤان هۆكارا ن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و كابینەیا نەهێ‌ كو ب كابینەیا گەشەپێدانێ ئاڤەدانكرنێ هاتییە نیاسین بۆ پاراستنا ژینگەهی، دێ پشدێنەكا سەوز ل دورماندۆرێ پایتەختێ هەرێمێ دروستكەت ب پانییا ٢كم و ب درێژاهییا ٧٠كم ئانكو وەك دارستانەكا مەزن دێ هێتە دروستكرن و دێ بیتە جهەكێ گەشت و گوزاری و هەوایەكێ فێنك و پاكژ دێ بۆ پایتەختێ هەرێما كوردستانی دابین كەت و پتر سرنجا گەشیاران ڕاكێشیت و سەروسیمایێن باژێرەكێ مۆدێرن دێ ب خۆڤە گریت و پتر سەنگا هەرێمێ دێ نرخینیت، هەروەسا دابینكرنا كەهرەبا ٣٤ دەمژمێری ژبلی دابینكرنا ڕۆناهیێ هزارەها موەلیدێن كەهربێ هاتنە ژناڤبرن كو ئەو هۆكارێن مەزن بوون، بۆ تێكدان و پیسكرنا ژینگەهی، لەما ئەڤ پێنگاڤا دوماهیێ جیهانا عەرەبی، نەخاسمە ئیراق هەمی سەرسام كر، ل دەمەكی ئیراق ئەڤە ماوەیێ‌ ٣٠ سالانە نەشیایە بۆ باژێرەكی ب تنێ ل ئاڤەند و باشورێ ئیراقێ كەهرەبی دابین بكەت، ژ بەر ڤێ چەندێ ئەم دبینین تایبەت هەڤوەلاتیێن عەرەب ل دەزگەهێن سۆشیال میدیایێ‌ ڤی بابەتی ب تشتەكێ مەزن هەلدسەنگینن و دنرخینن، هەلبەت ئەو وەسا ددەنە دیاركرن كو مللەتێ كورد و كابینەیا نەهێ‌ یا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ گرنگییەكا مەزن ددەنە وەلات و هەڤوەلاتیێن خۆ، هەروەسا دبێژن ئەڤ چەندە دبێژنێ پابەندبوونا وەلاتی، ئانكو مللەتێ كورد و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پتر هاندانا جەماوەرێ خوە بۆ پابەندبوونا وەلاتی ددەت، هەلبەت دابینكرنا كارەبا ٣٤دەمژمێری ل سەر ئاستێ وەلاتێن عەرەبی دەنگڤەدا ڤە، هەر وەسا ل سەر ئاستێ جیهانێ كو دێ بیتە سیمبۆل و هێمایێ وەلاتەكێ پێشكەفتی ژ هەمی ئالیەكی ڤە، هەر وەسا پێدڤییە ل هەمی باژێڕێن كوردستنانێ داروبار بهێتە چاندن و ئاڤ بۆ بهێتە دابینكرن، لەوما پێدڤییە ل سەر هەمی هەڤوەلاتیان ڤێ ژینگەهێ جوان بپارێزن، هەر وەكو خۆیایە نهو وەرزێ هاڤینێ یە و ب سەدان گەشتیارێن عەرەب و بیانی سەردانا جهێن گوزاری دكەن ل كوردستانێ، لێ جهێ داخی یە بەهرا پتر ل گەشتیارێن عەرەب كولتوورێ خۆ یێ خراپكرنێ ل گەل خۆ دئینن و هەولا خراپكرن و پیسكرنا ژینگەهێ كوردستانێ ددەن، ئێك ژ ڕەفتارێن وان یێن خراب ل جهێن گوزاری تایبەت ئەو سەیرانگەهێن ل سەر ڕویباری ناڤ و بیرهاتنێن خوە ب بۆیاغی ل سەر كەڤر و بەران تۆمار دكەن و نڤیسن و ل ئەنجامدا سەر و سیمایێن سروشتێ جوانیێ كوردستانێ كرێت دكەن، لەوما پێدڤییە جهێن پەیوەندیدار هوشیاری و ئاگەهداریەكا ب توند بدەنە خودانیێن كۆمپانیێن هاتوو چوونێ ئەوێن گەشتیارا دئینە كوردستانێ، كو هەركەسەك ڤێ ڕەفتارا كرێت ئەنجام بدەت و ژینگەهێ كوردستانێ پیس بكەت ب توندی بهێتە سزادان، ئانكو هندەك ڕێنمایێن دی دەربێخن لگور دیڤچوونا كامیرێن چاڤدێریێ ئەو كەس بهێنە دەستنیشانكرن و ئاگەهداركرن، یانژی نەهێلن ئەڤ جورە كەسە جارەكادی بهێنە هەرێمێ داكو هەردەم كوردستان ب جوانییا خۆڤە یا خەملاندی بیت.

مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

ئەم هەمی دزانین ل ڕۆژێن بۆری ڕویدانەكا دلتەزین ل ویستگەها پانزینخانەكێ ل هەولێرا پایتەخت چێبوو، كو ل ئەنجامدا بۆ ئەگەرێ كوشتنا سێ هەڤوەلاتیان كو دوو ژوان هەڤوەلاتێن عەرەب بوون و ئێك ژی كوردبوو، هەلبەت دیاردەیا كوشتنێ دیاردەكا نەشارستانییە كارتێكرنەكا نیگێتیڤ دكەتە سەر جڤاكێ‌، هەلبەت دەزگەهێن ڕاگەهاندنێ وەك دەنگ و ێنە ئەڤ ڕویدانە ئێحستە بەرچاڤ و گەلەك دانوستاندن و بیروبۆچوون ل سەر ڤێ ڕویدانێ هاتنە شڕوڤەكرن، هەرچەندە كوشتن تاوانەكە و هیچ بەهانە بۆ ناهێتەگرتن و دڤێت یاسا ڕۆلێ خۆ ببینیت، لێ جهێ داخێ یە هندەك هەڤوەلاتیێن عەرەب د ناڤ دەزگەهێن سۆشیال میدیا وەسا ددەن داخۆیاكرن كۆ كارەكێ سیاسی یێ ل پشت كوشتنا وان دو هەڤوەلاتێن عەرەب هاتیە ئەنجامدان، لێ پشتی دانپێدانێن تاوانباری ژلایێ بنگەهێن پۆلیسێن هەولێرێ هاتیەدان ئەو ب دەنگێ خوە دبێژیت كو هەر ل زارۆكینیا خۆ من گەلەك شەڕ یێن كرین و لێ چ جاران ئەز ل شەڕان دا سەرنەكەفتیمە و هەردەم هاتیمە لێدان، ئەگەر ئەم ژلایێ دەروونی ڤە ڤێ گۆتنا وی شرۆڤە بكەین دێ بۆ مە دیاربیت كو تاوانبار تووشی گرێیەكا دەروونی و نەخۆش بوویە لەوما ئەڤ چەندە و هەمی دیاردەیێن نەخۆش تووشی دەمارگیریا دەروونی بوویە، لەوما ئەڤ جۆرە نەخۆشە هەردەما دەلیڤەك بۆ هەلكەڤیت ب هەر ڕیكەكێ ببیت دێ ڤێ ڕەفتارێ دەركەت و بژینیت ل سەر هەر كەسەكێ دەوروبەرێن خۆ وەك ڕفتارەكێ بژاندی، ئانكو (السلوك التێریفی) و ئەڤ جۆر و ڕەفتارە ل مرۆڤی دروست دبیت، دەما كو ل دەسپێكا ژیانا خۆ تووشی توندوتیژیێ دبیت و نكاریت بەڕەڤانیێ ل خۆ بكەت، ئەڤجا چ ئەو توندییا سیمبۆلی بیت (العنف الرمزی) ئانكو توندییەكا ڕاستەخۆ بیت ل جڤاكێ دەوروبەرێن وی لێ چونكو ئەڤ دوژمنێن وی یێن دەرەكی گەلەك د زۆرن و نەشێت تۆلا خۆ ل هەمیان ڤەكەت دێ نەچاربیت كولا دلێ خۆ بڕێژین ل سەر هەر كەسەكی بیت یێ نەدەستنیشانكری، ئەڤجا ئەڤ جۆرە كەسە هەردەم هزرا بەرخودانێ و تۆلەڤەكرنێ دكەت، داكو دەروونێ خۆ هێمن و ئارم كەت، لێ جهێ داخێ یە كو هندەك هەڤوەلاتیێن عەرەب ل دەزگەهێن سۆشیال میدیا وەسا ددەنە داخۆیاكرن كو كوشتنا وی ب ئالیەكی سیاسی ڤە گرێدایە، لێ بلا هەمی بزانن ئەوێن ڤان پڕۆپاگندەیان دگێڕن كو ل هەمی جهێن گوزاری ب سەدان گەنج و تۆلاز كۆڕێن ئەنفالكری و شەهیدانە و زۆر ب رێز ڤە خزمەتا هەمی گەشیتارێن عەرەب و بیانی دكەن، بێ كو ڕۆژەكێ ژ ڕۆژان دلێ كەسەكی وان هێلا بیت، بەلكی زۆر ب ڕێز و سینگەكێ بەرفرەه سەردەریا وان گەشتیاران دكەن بێگومان ئەڤە ڕەوشتێ مە كوردانە، ل دوماهیێ دبێژم هەرێما كوردستانێ جهێ ئێمناهی و تەناهیێ یە ب دانپێدانا هەمی گەشتیارێن عەرەب و بیانی و هەردەم ئەڤ هەرێمە دێ مینیت وەك ئێكەم دەڤەرا ئارام ل ڕۆژهەلاتا ناڤەڕاست، ئەو ژی ب هنێرا خەمخۆڕیا سەرۆكێ حوكمەتێ و سەرۆك وەزیرێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و كابینەیا نەهێ یا گەشەپێدانێ و ئاڤاكرنێ و چاڤێن نەحەز و نەیاران ب ڤێ جوانیێ و ئاڤەدانكرنا كوردستانێ ناڕابن، هەروەسا هەمی دزانن كو تنی ل كوردستانی یاسا ڕۆلێ خۆیێ دروست دبینیت و دڤێت مافێ هەڤوەلاتیان یێ پاراستی بیت و هەر تاوانبارەك بگەهیتە سزایێ خۆ ل دویڤ یاسایێ.

مستەفا مەلا سەلیم ئاكرەیی

بێگومان سیاسەت لسەر دلۆڤانیێ و دلنازكیێ ناهێتە ئاڤاكرن، بەلكی ل سەر ڕویدان و ژیواران و كاودانێن نوی، بۆ هەر ڕویدان و گوهوۆینەكا نوی دو فاكتەرێن سەرەكی هەنە ئەوژی: كاودانێن دەرەكی و ناڤخویی، لێ جاران ل سیاسەتی دا بەروڤاژی ڤان پیڤەران ڕویدان نوی و نەهنگاڤ چێدبن ب ئەگەرێ دروستبوونا فاكتەرێ دەرەكی، لێ پرسیار ئەڤە ئەرێ كاودانێن دەرەكی دێ بنە فاكتەرەك گرنگ ژبۆ گوهۆرینا ژێرخانەیا بێهشیا كۆمی یا جڤاكی و هەڤسەنگییا هزری و ڕەوشەنبیریێ و سیاسی هتد، بێگومان بەرسڤ دێ ب نەرێنی و ب نێگێتیڤ بیت. باشترین نموونە ڕەوشا ئیراقا نهو پشتی ڕژێما بەعس، چونكو ئەو گوهۆڕینا ل ئیراقێ چێبووی و بەر ب وەرچەرخانەكا دی ڤە برینە ل ئەنجامێ شۆرەشەكا هزری و ڕەوشەنبیری و سیاسی بوو، بەلكو كاردانەڤا سیستەمێ جیهانییا نوی و پێلێن گلوبالیزمێ بوو كۆ ل ئنجام دا داخباری كرە سەر تەڤایا ڕۆژهەلاتێ و ڕۆژهەلاتا ئورۆپا، ژ وان هەڕفاندنا بلۆكێ سۆڤیێتی و ئێكەتییا یۆگسلافیا و شەڕێ كەنداڤا عەرەبی و لاوازبوونا حوكمەتا بەعس ئەڤ كاودانێن دەرەكی دەلیڤەك بوو بۆ دروستبوونا چەندین سەرهلدانان ل جیهانا عەرەبی و ڕۆژهەلاتا ناڤین، لەوما ئەڤ بارودۆخێ نەهنگاڤ چێبووی پرسگرێكێن مەزن لسەر ئاستێ هەێمێ و ناڤخۆیێ ئیراقێ چێكرن و دویر نیینە ڕەوش پتر ئالۆزترببیت،چونكو پێكهاتەیا گەلێ ئیراقێ پێكهاتەیەكا پرسگرێكە و ئاستێ ڕەهندێ هشێ وان دجیاوازن وەك پێكهاتەیا نەتەوەیی و ڕەگەزی و تاییفی و ئەتنی و ئایینی، ب دیتنا من ئەڤ جیاوازیا هشێ گەلەك ب زەحمەت د ئێك بازنەدا كۆم ببن، چونكو دەما گوهۆڕین ب سەر ئیراقێ دا هاتی كاودانێ ناڤخۆیی نەبوو، بەلكی ئەو كولتۆێ كەڤن هێژ یێ د مەژێ وان دا مای وەك دەمارگیریا نەتەوەیی و ماندەلكرنا ئەوێ دی و كولتۆرێ خۆسەپاندنێ و ب باگراوەندێ كەڤن دویر ل سیستەمێ باژەرڤانییا ئەڤرۆ، ب دیتنا ئەوا ل سووریا چێبووی پشتی نەمانا ڕژێما بەشار ئەسەد هەمان حالەتێ ئیراقێ یە ل سووریا بەرجەستەبوو، چونكو دەسهەلاتا سووریا نوی ب ئایدلۆژیایەكا ڕەها وەلاتی بڕێڤەدبەت. ب هەرحال گوهۆڕینەك ل سووریا چێبوو، لێ پێكهاتەییا مللەتێ سووریا و ئالیسەنگییا بۆچوونێن هزرا سیاسی چێدبیت ڕەوشا سووریا ئالۆزتربكەت، نەخاسمە ل ڕۆژئاڤا هەر چەندە هێزا هەسەدە ڕەزامەنییا خوە دیاركریە بچیتە د ناڤ لەشكرێ سووری دا لێ دەسهەلاتا سووریا داخوازا وێ هندێ دكەت كو لەشكرێ سووریا ل دەڤەرێ باكۆرێ ڕۆژهەلاتا سووریا و دەڤەرێن كوردی جهگیر بكەت، هەلبەت گومان تێدا نینە كو هەسەدە لسەر ڤێ چەندێ ڕازی نابیت، نەدویرە ئەڤ ناكۆكییە كویرترببیت و ڕەوش ئالۆزترببیت، هەرچەندە دانوستاندنێن بەردەوام یێن هەی، بێگومان هەولێن سەرۆك بارزانێ بۆ ئارامكرنا ڕەوشا سووریا، نەخاسمە ل ڕۆژئاڤا ئۆمیدەكا مەزن ددەتە مللەتێ مە، هەروەسا هەولێن جەنابێ وی یێن بەردەوام ژبۆ پرۆسەیا ئاشتیێ ل باكورێ كوردستانێ، ب دیتنا من پێدڤییە گەلێ مە یێ ڕۆژئاڤا باپەندی ئامۆژگاریێن سەروك بارزانی بن، چونكو ئەگەر كێشەیا كوردی ل ڕۆژئاڤا چارەسەربوو بێگومان گەفێن دەرەكی دێ لسەر باشورێ كوردستانێ ژی كێمبن.

مستەفا سەلیم ئاكرەیی

ل دەسپێكا شۆرەش و سەرهلدانا سووریا، نەخاسمە پشتی سالا ٢٠١١دەسپێشخەرێن سەرهلدانی و ئۆپۆزسیۆنێ كوردبوون، هەتا كوردان وەك بەرهەلستار و ئوپوزسیۆن دژی ڕژێما سووریا خوە دیارنەكری كەسەك ل سووریا نە دوێرا دژاتییا رژێما بەعس بكەت تنێ كورد نەبن، ئانكو ب گۆتنەكا دی ئەڤ ڕەوشا نوی یا ل سووریا چێبووی ب هنێرا كوردان بوو، پشتی كەفتا ڕژێما بەشار ئەسەدی ڕەوشا دەڤەرێ هەمی هاتە گوهۆرین و هەمی ئەو تاوانێن ڕژێما ئەسەدی هەمبەر مللەتێ خۆ كرین دیاربوون، كا هەتا چەندەكێ زولم و زۆری كریە، بەرێ رزگاركرنا شامێ لاوازییا ڕژێما ئەسەدی بەرچاڤ وەرگرت و نەهنگاڤ هێرش كرە لسەر پایتەختێ سووریا ل دیمەشڤێ، پشتی كو ژ لایێ هێزا هەسەدە لەشكرێ سووری و گرۆپێن توندڕەوی ئیفلیج و بێ هێزكرین، لێ جهێ داخێ یە ب دیتنا من دڤییا لەشكرێ هەسەدە ل هەمان دەم دا لەشكرێ خۆ بەرڤ شامێ ڤە برا و دەرفەت نەدابا لەشكرێ بەرێ رزگاركرنا شامێ یا (ئەحمەد الشرع) دەست ل سەر تەڤایا دام و دەزگەهێن لەشكری و سیاسی و حكومی و ڕاگەهاندنێ دا بگریت و ببیتە تەماشەڤان وەك چاڤەڕێیا حوكمەتا نوی بكەن بر دابینكرنا مافێن ڕەوایا مللەتێ كورد و كەم نەتەوەیێن سووریا، دڤییا كورد پشكەكا مەزن با ل دامەزراندنا دەولەتا سووری یا نوی دا، چونكو هەتا نهۆ تشتەكی ڕۆهن و ئاشكەرا نینە كا سیاسەتا (ئەحمد شرع) چییە ل پاشەرۆژا سووریا، ڕاستە نهۆ ئەو گەلەك دووشمێن خۆش و دلخۆشكەر بلندكەن وەك بەرچاڤكرنا داخوازیێن كێم نەتەوە و پێكهاتەیێن سووریا و دابینكرنا مافێن وان، وەك حوكمەتا نوی یا ئیراقێ كو ئەو هەمی درووشم بلندكربوون و بەربەلاڤ كربوون، لێ ل دوماهیێ پاشگەزبووڤە لسەر هەمی بریاڕێن خۆ وەك هەلاویستنا ماددێ (٤٠) و پێشێلكرنا هەمی سازان و ڕێكەفتنێن سیاسی ل گەل حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و دروستكرنا پرسگرێك و ئاریشەیێن دارایی و نەخاسمە مووچەیێن وەلاتیێن كوردستانێ و دروستكرنا بەهانەیێن بێ ڕامان كو مەبەستا وان لاوازكرنا هەرێما كوردستانێ و ژناڤبرنا قەوارەیا هەرێمێ ب تەكتیكێن خوە یێن سیاسی ڤە، لەوما دویر نینە هەمان سیناریۆ حوكمەتا سووریا یا نوی بكاربینیت، چونكو باگراوەندێ هزرا سیاسییا دەسهەلاتا سووریا نوی ب هزرێن توندڕەو ڤە گرێدا بوو، هەر چەندا نهۆ یا سیاسەتەكا نەرم و هێمن بەرامبەر تەڤایا خەلك و پێكهاتەیا سووریا بكاردئینیت، لێ ب دیتنا من ئەوژی یا بۆ خۆ مفای ل دەمی وەرگریت تاكو ب دروستی ڕابیتە سەرخۆ ڕەهو ڕیشالێن خوە ب دروستی د ناڤ تەڤایا دامودەزگەێن هەستیار دا هێلیت و كونترۆلەكا گشتی بكەت، پاشی سیاسەتا خۆ ل بەرامبەر ڤێ وەرچەرخانێ بگوهۆڕێن، ڕاستە نهۆ ئەمریكا ب جدی هاریكاریا هێزا هەسەدە دكەت، لێ ل هەمان وەخت هەردەم لڤینا لەشكرێ خۆ ل جهەكی بۆ جهەكێ دبەت، چونكو سووریا دەڤەركا هەستیارە و ناڤەندە د ناڤبەرا ڕۆژهەلاتێ و ڕۆژئاڤا چێدبیت فشارێن دەوەلی هێژ موكمتربن لسەر ڤێ دەڤەرێ بۆ پاراستنا بەرژەوەندێن وان، دیسا چێدبیت دەولەتێن ئەقلیمی نەخاسمە وەكی توركیا ل باشەرۆژێ پتر كارتێكرنێ ل سەر بڕیاێن سیاسی بكەت و ل ئەنجامدا ڤێ هەڤكێشا سیاسی ل سووریا هەمی بگوهۆریت و جارەكا دی ڕەوشا دەڤەرێ بێخیتە د مەترسییەكا مەزن دا و وەلاتێ سووریا ببیتە پاناڤا شەڕێن ناڤخۆی، لەوما ل ڤان كاودانێن هەستیاردا پێدڤی ب ئێكڕێزیا نیشتیمانیا رۆژئاڤا هەیە و ب ڤێ ڕێكێ ب تنێ مللەتێ مە یێ ڕۆژئاڤا دێ ب هێزتربیت، هەروەسا دێ یا كاریگەربیت لسەر بڕیارێن دوەلی و ئەقلیمی ژبۆ دەستڤەئینانا مافێن ڕەوایێ مللەتی كورد و دێ هەڤبەند بیت دگەل باشۆرێ كوردستانێ ژبۆ دانانا ستراتیژیەكا باشتر ژبۆ ڕێكخستنا مالا كوردی ل سەرانسەری كوردستانێ.