NO IORG
نووترين نووچه
Authors Posts by رەیــان شێرزاد

رەیــان شێرزاد

رەیــان شێرزاد
13 POSTS 0 COMMENTS

8

رەیــان شێرزاد

دیارە كو هاڤینا ئەڤ سالە جوداترە بوو ژ یێن بەرییا هینگی، نەمازە د ڤان هەیڤێن هاڤینێ دا، بلندترین پلا گەرمێ ل دهۆكێ گەهشتیە 40°Cهەتا 48°C. خۆیایە كو ئەڤ گەرمە گەلەك كارتێكرنێ ل ژیانا خەلكێ باژێرێ‌ دهۆكێ و كارێن ژیانا وی یا رۆژانە دكەت. كو ل دەمێ گەرمترین دەمژمێران (1-2) یە، لەورا چوونا دەرڤە زۆر كێم دبیت، گەلەك كاركەر د ڤان دەمژمێران دا كار ناكەن دا كو خۆ ژ گەرمێ بپارێزن، وەكی كارێن ئاڤاهیكرنێ و كارێن سەخت. گەلەك جاران ل سپێدەهیان هەتا دەمژمێر 3-4 كارگەه و ئەڤ جهێن كاری دگرتینە. هەر وەسا پلەیا گەرما بلند كارتێكرنێ ل رەفتارێن گشتی دكەت، چونكی هشكاتی زێدە دبیت و خوارن و ڤەخوارنێن تەزی زێدە دبن و دەركەفتن كێم دبیت. مەترسیێن ساخلەمیێ زێدە دبن، وەكی؛ هشكبوون، جەلتا گەرمایێ…گەلەك زارۆك و كەسێن دانعەمر ل هەیڤێن هاڤینێ دا تووشی ڤان مەترسیان دبن، زێدەرباری تێكچوونا سایكۆلۆژیا مرۆڤان ژ بەر گەرمێ‌ كو گەلەك جاران تەڤلی ئاریشەیێن جڤاكی دبن هەتا وی رادەی كو هندەك ل سەر بهانەكا بچویك لێك دكەڤن، ل ڤان هەلوەستان دا دڤێت مرۆڤ ل سەر خۆ بیت و ژبەر ئێك دابنیت و نەبیتە ئێخسیرێ‌ پلەیێن گەرماتیێ‌ ئەوە ئاریشە روینەدەن یێن ڤان روی ددەن.
د رێكخستنێن ئاكنجیبوونێ دا، شێوازێ ساڕكرنێ وەكی پانك، AC (Air Conditioner)، و پەردەیێن ستویر د پێدڤینە بۆ چارەسەركرنێ د ڤان دەمژمێران دا، هەروەكو ئەم ل ناڤا زەڤیێن چاندنێ‌ دا و دورینێ‌ ئەم دبینین كو ئەو كرێكار و جۆتیار ژ ژن و زەلامان جلكێن ستویر دكەنە بەر خۆ و چاڤ و دەمێن خۆ د داپۆشن، بۆ خۆ پاراستن ژ تیشكا رۆژێ‌. ژ بلی گەلەك بیاڤێن دیتر ئەڤ گەرماتیە زیانێ‌ دگەهینیت، وەكو هشكبوونا ژێدەرێن ئاڤێ‌ و رویباران و تێكدانا ئاڤدانا شینكاتی، هەر وەسا كارتێكرن ل هندەك بەرهەمێن وێ‌ و فێقی حەتا رادەكی، گەلەك دەمێ‌ مە دكۆژیت و ژ دەمژمێرێن كار و ئەركێن ژیانا رۆژانە دكەت، چونكو وەخت ژی بۆ مرۆڤی سامانەكە، لێ‌ ئەم هینگی هەست پێ‌ دكەین ل دەمێن ژمێریاریێن سالانە دی، ل هندەك سازییان ژی ب ئێكجاری كار رادوەستیت. هەر وەسا ژبلی بیاڤێ‌ خزمەتێن ئاڤ و كەهرەبێ‌ ژی بارێ‌ ویستگەه و مولیدەیێن لۆكال گران دكەت، واریرە و كەلوپەل خۆ ل بەر ناگرن، دڤێت بەرییا هینگی مرۆڤی هزرا هەر تشتەكی كربا، ئەڤا ب گشتی، گەرما هاڤینێ گەلەك كارتێكرنێ ل خشتێن كاری و چالاكیێن جڤاكی دكەت، هەروەسا ئاریشەیێن ساخلەمیێ‌ بەلاڤە دكەت.

16

رەیــان شێرزاد

مژارا گەشەبوون و پێشڤەچوونا هەرێما كوردستانێ‌ ئەڤرۆ بوویە تەوەرێ‌ هەمی دیالۆگ و بابەتێن میدیایی هەمی ل ئیراقێ‌ و هەم ژی ل دەڤەرێ‌، كو بەڤل و هەڤڕك و دوژمن بەریا دۆست و هەڤالان ب خۆ ژی شەهدەیێ‌ ل سەر ددەن، هەكە بەراوردیێ‌ ل گەل هەمی پارێزگەهێن ئیراقێ‌ بكەین جوداهیەكا زۆر هەیە، وەكو مەلایەكێ‌ شیعە وەسا وەسفكری كو دەما تو ژ ئیراقێ‌ تەڤلی كوردستانێ‌ دبی، هەروەكو تو ژ ئەڤغانستان تەڤلی (تۆكیۆ) دبی!. لێ‌ ل ڤێرە ئەم چو بەراوەردیان ناكەین، تنێ‌ دێ‌ باس ل سەروبەرێ‌ دهۆكێ‌ كەین، هەر چەندە ل سالا 2001 من چاڤێن خۆ ل دونیایێ‌ ڤەكرینە، لێ‌ هندی من بیرە ژ وێ‌ مێژوویێ‌ گەلەك تشت بۆ منە هاتینە ڤەگێران ژ لایێ‌ ژینگەها كو ئەز تێدا مەزن بوویم، هەر تشتێ‌ بۆ من هاتیە ڤەگێڕان، من هەست كریە كو ئەز ژ بەرییا وێ‌ مێژوویێ‌ هەبوویمە و دگەلدا ژیاییمە. چونكو ژبۆ پێشڤەبرنا هەرێما كوردستانێ‌ و پارێزگەها دهۆكێ‌ ب تایبەتی پێنگاڤێن مەزن هاڤێتینە. كو ژ باژارەكێ‌ بچویك هۆسا زویكا مەزن بوو و بوویە باژارەكێ‌ ب مەرجێن خۆ، هەر ژ دەستبكاربوونا كابینەیێن كاریگەر و خودان پێگەهێ‌ خۆ ئەڤێ‌ وەرارێ‌ دەست پێ‌ كریە. لەورا ل ماوەیێ‌ ڤان دو دەهكێن ڕابۆرین دا، دهوكێ‌ گوهۆینەكا بەرچاڤ ب خۆڤە دیتیە و ژ سالێن 2000 جوداهیێن ڕۆنن- نە تەنێ‌ د ڕوویێ‌ خۆ دا گرتیە، بەلكو د لەزاتیا ژیانێ‌ و كوالیتیا خزمەتگوزارییان و دەرفەتێن بەردەستێ ئاكنجیبوویان ژی ب خۆڤەگرتیە.
هەروەكو ل سالێن ٢٠٠٠، دهۆك باژارەكێ بێدەنگتر بوو، ژێرخانەیا وی یا سنووردار و كێمتر ئاڤاهیێن مۆدێرن هەبوون. ڕێك د تەنگ بوون و زۆر جاران دۆخێ وان یێ‌ خراپ بوو. رەوشا هاتنوچوونێ‌ ژبەر كو خەلكی كێمتر خۆدان ترۆمبێل بوون، هێلێن سەرەكی نەبوون. ئەڤڕۆ ڕێكێن بەرفرەهتر و قێركری و فلكە و پرێن نوی ب شێوازێن لڤینا باژاران هاتیە نیاسین. سەرەڕای زێدەبوونا هاتنوچوونێ‌، پەیوەندی د ناڤبەرا تاخان و شارۆچكەیێن دەوروبەر زۆر باشتر بوویە؟
سەردەمەكی كارەب زێدەتر جهێ‌ باوەریێ‌ نەبوو، زۆر جاران قەتیانا كارەبێ‌ هەبوویە كو دكاریت بۆ چەند دەمژمێرەكان یان تەنانەت چەند ڕۆژەكان هەبوو. هەروەسا ئاڤا پاك ب دەست كەسێ‌ نە دكەفت، لێ‌ نها د دەمەكی دا كو دبیت هندەك ئاستەنگ ماینە، خزمەتگوزاریێن گشتی زۆر جێگیرترن. زۆرەك ژ مالان و جهێن بازرگانی كێمتر پشت ب مۆلیدەیان دەبەستن و خزمەتگوزاریێن باژاران زێدەتر جهێ باوەریێ‌ بوون.
هەروەسا پەروەردێ‌ پێشكەفتنەكا بەرچاڤ ب خۆڤەگرتیە. ل دەسپێكا سالێن٢٠٠٠ دا بژاردەیێن خوێندنا بالا د سنووردار بوون و زۆرەك ژ خێزانان شیانێن هنارتنا عەیالێ‌ خۆ بۆ كۆلێژان نەبوو. ب تنێ‌ پەیمانگەهەك ل دهۆكێ‌ هەبوو یا تەكنیكی ل ئاستێ‌ دەبلۆم، ژبلی مالا مامۆستایان، لێ‌ ئەڤڕۆ زانكۆیا دهۆك گەشە كریە و بوویە سازیەكا مەزن، كۆلێژیێن پیشەییی ژی دەرگەهێن خۆ ل بەر هزاران گەنجان ڤەكرن بۆ بەدەستڤەئێنانا كارامەیا پڕاكتیكی. نها ژنان زێدەتر ژ جاران ل دویڤ خواندنا بالا و پیشەیی دا دگەڕیێن.
ئاسمانێ باژاری ژی ب ئاسۆیێ خۆ ڤە هاتیە گوهۆڕین. ئەوا كو ل سەردەمەكێ‌ ناڤەندی شارستانیەكا سادەبوو، لێ‌ نها پڕبوویە ژ ئاڤاهیێن بەرز و مۆلێن بازرگانی و كافیێن مۆدێرن. ل بەرێ ژیانا جڤاكی ب شێوەیەكێ سەرەكی ل دۆرێن چایخانەیان نەریت و كۆمبوونێن خێزانان دهاتە گێڕان. لێ‌ نها گەنجێن مە ل ناڤەندێن رەوشەنبیری و ئاوایەكێ‌ هونەری و كافێكان كۆمدب ن كو ئینتەرنێتێ بێ بەرامبەر پێشكێش دكەن- نیشانێن جڤاكەكێ بەرە بەرە مۆدێرن و ب دەربڕینتر ددەت.
ڕەنگە ژ ئەڤێ‌ هەمیێ‌ گرنگتر هزركرنا خەلكێ دهۆكێ‌ پتر پێشكەفتیە ، ل ناڤا گەنجان دا هەستا ئۆمێدەواریێ‌ و هشیاریێ‌ ب هێزترە. ل دەمەكێ‌ دا فشارێن ئابووری هیشتا ماینە، گەلەك ژ تاكان دەست ب كاروبارێن بچووك دكەن، خۆ فێڕی زمانێن نوی دكەن و تەڤلی بیرۆكەیێن جیهانی دكەن – هندەك تشت ژ بەییا دو دەهكان دا زۆر كێمتر بووینە.
ژ هەمی ڕوویەكی ڤە دهۆك بەر ب پێشڤەچوویە. جوداهی ل گەل دەستپێكێن سالێن ٢٠٠٠ بەلگەیە ل سەر هندێ‌ كو ل دەمەكی دا هەڤركی ماینەڤە، بەلێ‌ گوهۆرینێن باشتر و ڕاستەقینە و ڕوویداینە.

5

رەیــان شێرزاد

سەرەرای هندێ‌ كو دهۆك پارێزگەهەكا پاقژ و بژینە و ل سەر ئاستێ‌ ئیراقێ‌ ب پاقژترین باژارە، و ژلایێ‌ گەشت و گوزاری ژی ڤە ناڤودەنگیەكا بێ‌ هەڤڕك هەیە، لێ‌ دبیت ئەگەرێن سروشتی كارتێكرنێ‌ ل سەر دكەن، هەوایێ‌ دهۆك زۆر جاران یێ‌ گرانە یان بێهنەكا سەیر ژێ‌ دهێت. وەكو ئاكنجیەكێ‌ باژارێ‌ دهۆكێ‌ چەند تێبینی هەنە، ئاماژێ‌ ب چەند هۆكارەكێن گرنگ ددەن كو پشكدارن د پیسبوونا باژاری دا وەكو سەرچاوەیەكێ سەرەكی یێ‌ ژمارەیا زۆرا ئوتۆمبێلان كو رێژەیەكا مۆدێلێن كەڤنترن و دویكێلەكا زۆر دەردئێخن. دویكێلا تاری ب ڕۆنی ژ گزۆزەیێن وان دیارە، ب تایبەت ل دەمێ‌ لەزهاژۆتنێ‌ دا، زۆر جار وەسا دكەت هەوایێ‌ وان هەلمەكا تەمەدوی و مژەوی دهاڤێژیت و نیگەرانیێن وێ‌ ب كاریگەریێن وان ل سەر سیهێن خەلكی دروست دكەت.
هۆكارەكێ دیترێ‌ سەرەكی پشتبەستنا زۆر یا ل سەر مۆلیدەیێن كەهرەبێ‌، كو ل دەمێ‌ كارەبا دهێتە بڕین پێدڤی دبینێ‌، بەردەوام كاردكەن. ئەڤان مۆلیدەیان زەنگا بەردەوام بەرهەم دهینن و دویكێلەكا زۆر دكەنە و بێهنەكا ب هێز ژ گوزۆزێن وان دچیت، زۆر جاران دەڤەرێن ئاكنجیبوونێ‌ ب خۆڤە دگریت و بێزار دبن، هەر چەندە بۆ زۆر كەس د پێدڤینە، بەلێ‌ كاریگەریێن وێ‌ ل سەر كوالێتیا هەوایێ‌ دهۆكێ‌ یا بەرچاڤە، هەلبەت ئەڤە ژی ب خۆشحالی ڤە كو حوكمەتا هەرێما كوردستانێ‌ ب دەسپێشخەریەكا شارستانی و مفابەخش ل بەرە ئەڤان موەلیدەیان نەهێلیت و ببیتە كەهرەبا 24 سعەتی و گەلەك ژێ‌ هاتیە چارەسەركرن. دێ‌ ب ئێكجاری ژ ئەڤێ‌ ئاریشەیێ‌ قورتال بین.
ژ لایەكێ‌ دی ڤە زبلدان كێشەیەكا بەرچاڤە. ئەڤە ژی كیسێن نایلۆنی و پاشماوێن خۆارنێ‌ و پاشماوێن دیكتر ژی ب خۆڤە دگریت كو ل جادە و زەڤی و چۆلان و نێزیك جهێن ئاكنجیبویان د هاڤێژن. ئەڤە ژی نە تنێ‌ ژینگەهەكا نەشرین دروست دكەت، بەلكو پشكدارە د پیسبوونێ‌ دا ب هۆیێ‌ حەلیانا پاشماوان و بێهنا نەخۆش ددەت و دكاریت زیانبەخشیێ‌ ڕابكێشێت.
هەروەسا گەلەك ڕاپۆرت ئاماژێ‌ ب هندێ‌ ددەن كو هندەك كارگەه و جهێن پیشەسازیێ ل دەوروبەرێن دهۆكێ‌ كاردكەن. هەر چەندە ڕاستەوخۆ ناهێتە دیتن، بەلێ‌ دیاردكەن كو ئەڤ ئۆپەراسیۆنانە پیسبوونا گشتی ب شێوەیەكێ بەرچاڤ زێدە دبن.
ئەڤە ژی ئەز رامانە كو پیسبوونا هەوای تەنها ب وان شتان سنووردار نینە كو دشیان دایە بهێنە دیتن یان بێهنێ‌ بكەن؛ هەروەسا گەردیلەیێن بچویك و كو نەهێنە دیتن ژی ب خۆڤەدگریت كو دكاریت هەناسێ‌ بكەن، ئەڤە ژی نیگەرانییەكا ساخلەكی یا بەرچاڤ دئینیت.
ژبلی ئەڤانە ژی رابوونا تۆزێ‌ و سەقایەكێ‌ مژوەی یێ‌ كو ژ ژێریا ئیراقێ‌ دهێت جارجار ب سەر دەڤەرێ‌ دا دهێت و ل وی سەقای ستویر دكەت، ل دەمەكی ئەڤ زریانانە دیاردەیێن سروشتینە، پیسبوونێ‌ توندتر دكەن، ئەڤە ژی هاریكارە بۆ هەستكرنێ‌ ب بەردەوامی یا هەناسەدانا هەوایێ‌ نەپاك. تێكهەلكرنا ئەڤان سەرچاوەیان كەشەكێ سەخت بۆ ئاكنجیبوویان دروست دكەن.
هەكە ئەڤ هۆكارێن هەنێ‌ بەردەوام ببن، دێ‌ گەلەك نەخۆشیان ل پاش خۆ هێلیت مینا تەنگەنەفەسی، هەوكرنا درێژخایەنا بۆریێن هەناسێ‌، نەخۆشیێن دلی و خۆ زیانگەهاندن ب ئەندامێن ژناڤدا ب درێژخایەنی. زارۆ بناڤسال ڤە چووی و ئەو كەسێن كو پێشتر حاڵەتێن پزیشكی هەبووین، ب تایبەتی تووشی ئەڤان نەخۆشییان دبن. نەمازە نۆشدار و كلینیكێن ناڤخۆیی ئاماژێ‌ ب زێدەبوونا سەردانا نەخۆشان كرینە ب تایبەتی ل هەیڤێن گەرمیێ‌ دا كو پیسبوون زێدەترە.
شارەزایێن بیاڤێ ژینگەهێ‌ هوشداریێ‌ ددەن كو تۆپۆگرافیا دهۆكێ‌ ڕەنگە رەوشا باژاری خراپتر بكەت. باژار ب گر و چیایێن دەوروبەر هەنە، كو دشیان دایە هەوایێ‌ پیس بێخیت و ڕێگریێ‌ لە بەلاڤبوونێ‌ بكەت، ب تایبەتی ل گەل كێمیا ئاستێ بای دا.
ئەڤە ژی دكایت «قبەیەكێ پیسبوونێ‌« درێژخایەن دروست بكەت، كو ژەهران بۆ چەند ڕۆژەك یان خۆ چەند حەفتەیەكان لد ناڤ هەوایە دا هەلاویستی دمینن.
سەرەرای هەبوونا ڕێكخستنەكا باش یا حوكمەتێ‌ و سازیێن وێ‌ یێن پەیوەندار و چاكسازیێن دهێنە كرن مینا ئاڤاكرنا پاركێن مەزن و دوورئێخستنا تاخێ‌ پیشەسازیێ‌، بەلێ‌ دبیت هشیاریا خەلكی ب گشتی نەیا هاریكارە و چەندی هوشداری بهێتەكرن، دێ‌ یەدەگەكێ‌ باشتر بدەستڤەئینین، چونكو چەندی باژار مەزن ببن، مەترسیا تێكچوونا ژینگەهێ‌ زێدەتر دبیت.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com