یا دروست ئەوە کو ھەر ڤەکولینەکا نوو دبیاڤێ ساخلەمیێ و زانستی دا یا ئێکلا بیت داکو مرۆڤ ھەست نەکەن کو ڤەکولین ھەڤدژن و ئەڤرۆ تشتەکی دبێژن و سوباھی دێ ھێنە گوھارتن، ژ ڤەکولینێن نوو ئەون کو ھندەک خوارنێن مە ھزر دکر زیانێن مەزن دکەن، ئەڤرۆ ب گرنگی ھاتنە وەرگرتن و مفایێن وان دیاربووینە، بەلێ ھەتا چ رادە؟رەنگە کەسەک بێژیت: ب تنێ ب ڤەخوارنا کوپەکێ قەھوێ خەو ژ چاڤێن من ڤەدرەڤیت، ئەز ل سەر ڤەخوارنا قەھوێ یێ مدمن بوویم و ئەز مفای ژێ دبینم، ھەر چ نەبیت من ژ خەوێ ھشیار دکەت، بەلێ ئەڤرۆ لێکولین ھاتنە گوھارتن، ئەو خوارنێن ئەم ھەست دکەین د خرابن ژبۆ مە، ئەڤرۆ ھندەک ژ باشیێن وانژی دیاربون:

1- قەھوە: دەنگ و باسێ خوش ئەوبو کو ل کولێژا ساخلەمیا گشتی یا زانکویا ھارفارد ھاتیە بەلاڤکرن، تێدا ھاتیە کو ڤەخوارنا قەھوێ سپێدەھیان مرۆڤی ژ نەخوشیێن پەنجەشێرا قولونێ و کماخێ دپارێزیت( ئەڤ دەنگ و باسە پێدڤی ب پتر لێکولینێ یە)، بەلێ دەنگ و باسێ رەشبین ئەوە دبێژیت: ب ڤەخوارنا کوپەکێ قەھوێ رۆژانە رەنگە فشارا خوینێ ل دەڤ مرۆڤی ب رەنگەکێ بەروەخت بلند بکەت و مرۆڤی تووشی نەخوشیەکا دلی بکەت.

پرسیار ئەڤەیە ئەم چ بکەین:

ئەو کەسێن تووشی بلندبوونا فشارا خوینێ دبن، پێدڤیە سەرەدانا نوشدارەکێ تایبەتمەند بکەن و ژێ پرسیار بکەن، ئەرێ ڤەخوارنا کافائینی کارتێکرنا خۆ ل سەر وان ھەیە یان نە، دگەل ڤێ چەندێ گەلەک ڤەکولین دیاردکەن کو ھەکە رۆژانە مرۆڤ پێنج فنجانێ، قەھوێ ژی ڤەخوت چ کارتێکرنا خۆ ل نەخوشیێن دلی ناکەت، ژبەرکو قەھوە بێە سەفاندن ناھێتە ڤەخوارن، و ڤەخوارنا گەلەک یا قەھوا نەسەفاندی دێ رێژا کولیسترولێ دخوینێ دا بلند کەت، و پاشی ڤەخوارنا پێنج فنجانێن قەھوێ دەمارێن مرۆڤی تێک بدەت و وەستیانێ پەیدادکەت، پتریا مرۆڤێ، ساخلەم چ زیان نینە ھەکە رۆژانە فنجانەک ھەتا دو یێن قەھوێ ڤەخوون.

2- خوێ: د 40 سالێن بوری دا ژی ھەموو پێشبینی ئەوبووینە کو مرۆڤ گەلەک کێم ێودیومی ب کاربینیت، داکو فشارا خوینێ ژ رادەیێ خۆ دەرباز نەبیت، ئەو رێژا پێشنیازکری کو مرۆڤ ب کاربینیت 2.400 ملگم رۆژانە یان کێمتر، بەلێ خەلک رۆژانە 3.300 ملگم ب کاردئینن رۆژانە و ئەگەرێ ڤێ چەندێ ژی ئەوە کو خوارنێن قودیککری گەلەک دھێنە ب کارئینان، ژ ئەنجامێ 114 ڤەکولینێن ڤێ دووماھیێ دیاردبیت کو ب خوارنا خوێ فشارا خوینێ بلند نابیت و دبێژن ھەکە لەشێ مرۆڤی یێ ساخلەم بیت خوێ  چ کارتێکرنێ لێ ناکەت.

پرسیار دیسان ئەوە ئەم چ بکەین؟

بلا ئارمانجا تە ئەوبیت کو رۆژانە ژ 2.400 ملگم پتر خوێ ب کارنەئینی، پەیمانگەھا ساخلەمیێ ل نەتەوێن ئێکگرتی دبێژیت: ھەر ئەنجامێن ڤان ڤەکولینان د چەوابن، یا راست ئەوە پشتی مرۆڤ ب عەمری ڤە مەزن دبیت دێ فشارا خوینێ بلندبیت ل دەڤ پتریا خەلکی. ھەروەسان ھندەک کەس ھەنە کو گەلەک ھەستداری ب خوێ ھەیە و دەربارەی وان ھەکە ێودیوم زێدە ب کارئینا رامانا وێ ئەوە کو دێ تووشی نەخوشیێن بلندبوونا فشارا خوینێ بن، ھەروەسان ئاگەھبوونەکا دیتر ژی ھەیە دبێژیت: گەلەک خوارنا خوێ دبیتە ئەگەرێ حەلاندنا کلسی د ھەستیان دا.

3- مەرگرین: ئەو کەسێن گەلەک گرنگیێ ب ساخلەمیا خۆ ددەن، مەرگرینی ل سەر نانی زێدەدکەن ل دەمێ خوارنێ، ئەو ھزر دکەن کو مەرگرین جھێ نیڤشکی دگریت، بەلێ ھندەک شارەزا ئەڤرۆ دیاردکەن کو مەرگرین گەلەک پیسترە ژ نیڤشکی و پتریا جورێن مەرگرینی د پێکھاتینە ژ روینەکی دبێژنێ ( ترانس) یان زەیتا دوبارە توورکری، ئەڤ کەرستە نە بتنێ دبیتە ئەگەرێ زێدەکرنا کولیسترولێ ب زیان، بەلکو دبیتە ئەگەرێ کێمکرنا کولیسترولێ باش ژی و ئەڤ چەندە دبیتە ئەگەرێ گرتنا خوینگێ{ێن خوینێ یان تەنکبوونا وان.

باشە ئەم چ بکەین؟

راستە کو مەرگرین قارەمانەکێ ساخلەمیێ نینە، بەلێ ئەڤە رامانا وێ چەندێ نادەت کو نیڤشکی چ کارتێکرنێن خۆ ل سەر ساخلەمیا مرۆڤی نینن، لەورا پێدڤیە ھەردو کەرستەیاتن ب ھەڤسەنگی ب کاربینین و ھندی دشیان دابیت ژی کێم ب کاربینین.

4-  مریشک: راستە کو خوارنا گوشتێ مریشکان ژێدەرەکێ گرنگە بۆ دابینکرنا پروتینێ بێ روین و چەوری، بەلێ دووماھی ڤەکولین دبێژیت: دورێن 10% ژ گوشتێ مریشکان ئەوێ ل کارگەھێن مەزن دھێتە دروستکرن یێ پێکھاتیە ژ میکروبێن سالمونیلا و ئەو میکروب نە ب تنێ جھێ مەترسیێ نە، بەلکو ھندەک روودانێن مەزن پەیدادکەن، لەورا گەلەک یا پیًَدڤیە گوشتێ مریشکان باش بھێتە کەلاندن و ئەو تەختکێ گوشت ل سەر دھێتە پارچەکرن باش بھێتە شووشتن و پشتی ھنگی دەست باش شووشتن ب ئاڤێ و سابوونێ ب تایبەت ھەکە مرۆڤ دەستێن خۆ بکەتە گوشتێ خاڤ.

نەخۆشیێن گولچیسکان یێن گرێدای ژ کارکەتنا گولچیسکان ژ بەربەلاڤترین نەخۆشیێن دومدرێژن، ھەکە نەخۆش ب ھشیاری و ئاگەھی سەرەدەریێ ل گەل نەکەت دێ مەترسیەکا دژوار ل سەر نەخۆشی پەیدادکەن، گەلەک ژ ئەگەرێن ژ کارکەتنا گولچیسکان گرێدای نەخۆشیا شەکرێ و بلندبوونا فشارا خوینێ نە و د پتریا دەمان دا نەخۆش چەندین سالان بێی نیشان دمینیت ھەتا گولچیسکان ب تەڤاڤی ژ کاردئێخیت.

ئەڤرۆ، بەرپەرێ ساخلەمیێ:

د.عەبدولعەزیز ئیبراھیم، تایبەتمەندێ نەخۆشیێن گولچیسکان و میزەرۆیێ سەبارەت کارێ سەرەگی یێ گولچیسکان دیارکر کو گولچیسک رادبن ب قورتالکرنا لەشی ژ کەستەیێن ژەھراوی و پاقژکرنا خوینێ، ژ ئەنجامێ کریارا ھەرسکرنێ دبیتە ئەگەرێ کومڤەبوونا کەرستەیێن ژەھراوی د پیستی دا وەکو کەرستێ بولینا یوریا، گولچیسک رادبن ب دەرھاڤێتنا وی د ناڤ دەستئاڤێ دا، و پاراستنا ھەڤسەنگیا ئاڤێ و خوێ د لەشیدا، ھەکە ئێک ژوان ژ رادێ خۆ یێ سروشتی کێم  یان زێدەبوو دێ نەخۆشی پەیدابیت و نەدوورە مرن ژ ئەنجامێ وێ پەیداببیت.

تایبەتمەندێ نەخۆشیێن گولچیسکان و میزەرۆیێ، دەربارەی نەخۆشیێن گولچیسکان دیارکر ژی ژ کارکەتنا گولچیسکا یا دژوار ئەو نەخۆشیە یاکو تێدا گولچیسک کارێن خۆ دماوێ چەند دەمژمێر یان رۆژان دا بەرزەدکەن و گۆت: ئەڤە بەرۆڤاژی ژ کارکەتنا گولچیسکا یا دومدرێژە کو پشتی چەند سالان ژنوو نیشانێن وێ دیاردکەن، ئەم دبینین ھەکە د قۆناغێن ئێکێ دا چارەسەریا ژکارکەتنا دژوار بھێتە کرن و ب رێکەکا دروست ھەلبەت دێ ئەنجام د باش بن و رەوشا نەخۆشی دێ باشتر لێ ھێت و گولچیسک ڤەدگەرنەڤە بۆ کارێ خۆ یێ سروشتی بەری کو کارتێکرن ل کارێ ھەردو گولچیسکان ببیت.

تایبەتمەندێ نەخۆشیێن گولچیسکان دیارکر ژی ژ کارکەتنا گولچیسکان ژ نەخۆشیێن دومدرێژە، ئەوێن دبنە ئەگەرێ مرنا نەخۆشی ھەکە ب شێوەیەکێ باش چاڤدێریا خۆ نەکەت و ل دووڤ شیرەت و رێنمایێن نوشدارێن بسپور نەچن، نوشدارێن بسپور ژی ئەم وەسان دبینین کو ٤٠% ژ ئەگەرێن ژ کارکەتنا گولچیسکان گرێدای نەخۆشیێن شەکرێ و بلندبوونا فشارا خوینێ نە و یا باش ئەوە کو نوکە چارەسەریا ڤان ھەردو نەخۆشیان گەلەک یا ب زەحمەت نینە و نەخۆش دشێن خۆ ژ ژ کارکەتنا گولچیسکان ب پارێزن.

سەبارەت نیشانێن وان نەخوشیان ژی د.عەبدولعەزیزی دیارکر کو د پتریا دەمان دا نەخۆشی چ گومان ل دۆر چ نیشانان نینن ھەتا کو نیشانێن بلندبوونا بولینیایێ د خوینێ دا دیاردبن، ئەڤە رامان وێ چەندێ ددەت کو نەخۆش تووشی ژ کارکەتنا گولچیسکان بوویە، ئەو نەخۆشیا کو چەندین سالان بێی نیشان دمینیت ھەتا گولچیسکان ب تەڤاڤی ژ کاردئێخیت و گۆت: ل وی دەمی بەردەوام دێ دلێ نەخۆشی رابیت و شەھیەتا وی بۆ خوارنێ کێم دبیت و رەوشا وی یا ساخلەمیێ بێ ھێز دبیت  و رەنگێ دەستئاڤا وی سپی دبیت ژبەرکو چ کەرستەیێن ژەھراوی دناڤدا نینن، لەورا پێدڤیە ھەتا مرۆڤێن ساخلەم ژی دەم بۆ دەمی پشکنینان ئەنجام بدەن وەکو رێیەکا خوپاراستنێ و ب تایبەت ئەو کەسێن نەخۆشیێن شەکرێ و فشارا خوینێ ھەبن.

سەبارەت پشکنینان ژی گۆت: رێکا ژ ھەمیا سەرەکی تر و یا ب ھووربین بۆ دەستنیشانکرنێ رێکا پشکنینا میزێ یە و دیسان گرتنا تیشکێ بۆ میزەرۆیێ و گرتنا سوناران و ھەروەسان پشکنینێن خوینێ.

دیسان تایبەتمەندێ نەخۆشیێن گولچیسکان و میزەرۆیێ دیارکر ژی کو سروشتێ خزمەتێن دھێنە پێشکێشکرن بۆ ڤان جورە نەخۆشان ئەوە کو نەخۆش ھەموو دەمام دووڤچۆنا خۆ بکەت ل دەمێ تووشی ھەودان و بەرکێن گولچیسکان و فشارا خوینێ دبیت، ھەروەسان ل دەمێ کو نەخۆش دکەڤیتە ل بەر شووشتنێ ھەلبەت دێ پێدڤی ب چاڤدێریێ بیت و نوکە ئەم شووشتنا گولچیسکان ل جەم مە ھەیە و ل دووڤ نووترین شێواز ئەم ل دووڤ کاردکەین و ھەر دەمێ نەخۆش پێدڤی دبیت ل دووڤ خشتەیەکێ دەستنیشانکری دەم بۆ دھێتە دەستنیشانکرن و یا پێدڤی بۆ دھێتە کرن و گۆت: ئەم بەردەوام زێرەڤانیا نەخۆشی دکەین د ماوێ شووشتنا گولچیسکان دا، داکو چ سەربارک ژێ پەیدانەبن و نەخۆش بەرئاتافی چ نەخۆشیێن دیتر نەبیت و چ نەخۆشی بۆ وی نەھێنە ڤەگوھاستن.