ئەمریكا و ئیرانێ چاوا پێدڤی ب دوژمناتیا ئێكودو هەیە؟
محەمەد رەشید ئۆرمانی
ئەمریكا ئیرانێ بكاردئینیت ژبۆ مانا وێ یا لەشكری ل دەڤەرێ و پاراستنا بەرژەوەندیێن خۆ و هەڤپەیمانێن خۆ ل كەنداڤی و پاراستنا ئسرائیلێ و دەرگەهێن وزەیێ (هورمز و بابولمەندەب) و فرۆتنا چەكی ب بهایێ ملیاران دۆلاران و لاوازكرنا دەستهەلاتا چینێ و ڕۆسیایێ ل دەڤەرێ و دروستكرنا پشتەڤانیا كۆنگرێس و كۆچكا سپی و پنتاگۆن و پارتا كۆماری و دیمۆكراتی و جڤاكا ئەمریكی ژ بۆ مانا بهێزبوونا وێ ل رۆژهەلاتا ناڤین.
ئیران ئەمریكا بكاردئینیت ژ بۆ بهێزكرنا گۆتارا بەرخۆدانێ و ئێكگرتنا ناڤخۆ و مەزنترین دوژمنە كو شەرعیەتێ ددەتە رژێما ئیرانێ كو بەردەوامیێ بدەتە پرۆژەیێ خۆ یێ بەرفرەهكرنێ و پرەنسیپێن شۆرشا ئیسلامی ل سەر بنەمایێ ویلایەتول فەقیه و چێكرنا دەولەتا كویر یا مەزهەبی و لاوازكرنا دەولەتا سەنتەری و بهێزكرنا میلیشیاتان ل سەر كیستێ سۆپایێن نیشتیمانی ل ئیراقی و سووریێ و لوبنان و یەمەنێ.
هەژیە بێژین لێك ـ تێگەهشتنا هەردوویان ل سەر بنەما و سنوورێن هەڤڕكیێ یە، هەڤڕكیا وان پتر یا شەڕێ راگەهاندنێ و دەروونی یە، ئەڤا دهاتە ئەنجامدان؛ پاراستنا هەڤسەنگیا هێزێ و ڕێڤەبرنا قەیرانان بوو، دوژمناتیان وان دوژمناتیەكا راستەقینەیە، لێ دیسا لێك ـ تێگەهشتنەكا نەدیارە د سنوورێن ڤێ دوژمنایەتیێ دا.ب سەدان هێرشە ژلایێ هەردو لایەنان بۆ سەر بەرژەوەندیێن هەڤدو هاتنەكرن، بێی ببیتە شەڕەكێ سەرانسەری و هەردو لایەنان خۆ ژ ڤێ چەندێ پاراست؛ سەرەرای فشارێن ئسرائیل بۆ سەر ئەمریكا و كێشانا وێ بۆ ناڤ شەڕی؛ چونكی وێ دزانی بێی وێ نەشێت سەركەفتنێ بینیت.
ئەولەویەتا ئەمریكا چیە؟، نەك ئیران:
دوژمنێ ئەمریكا یێ سەرەكی و ئەولەویەتا ستراتیژی یا وەزارەتا دەرڤەیا ئەمریكی؛ بەرسینگرتن و گرتنا رێكێن بازرگانی یە بەرانبەر (چینێ) وەك هێزا مەزنا دووێ یا ئابووری ل جیهانێ و هەڤڕكا واشنتون یا سەرەكی و پاش مەترسیا ڕۆسیا ل سەر ئەورۆپا و پەیوەندیێن وان یێن ئابووری و سیاسی و هەتا رادەكی لەشكری یێن ب هێز ل گەل ئیرانێ وەك فرۆتنا نەفت و غازێ و كەرەستێن خوارنێ و ئاڤاكرنێ ب بهایێن كێمتر ژ نرخێن جیهانی و دوور زڤرین ل سەر سزایێن ئابووری و فرۆتنا چەكی و پێشئێخستنا سیستەمێ مۆشەكێن بالیستی یێن ئیرانی و فرۆتنا فڕۆكەیێن بێفڕۆكەڤانێن پێشكەفتی یێن ئیرانی بۆ ڕۆسیا دژی ئۆكرایینان.
روودانێن حەفتی ئۆكتۆبەرێ:
پشتی ڤێ رویدانا مەزن، دەولەتا ئسرائیل هاتە هەژاندن و هەست ب مەترسیا ژناڤچوونێ كر و بریار دا دەستهەلاتا ئیرانێ و بریكارێن وێ ل دەولەتێن دەوروبەر ب ئێكجاری ژناڤببەت و رژێما ئیرانێ بگوهۆریت ب هەڤكاری و هەماهەنگیا هەمی لایەنی یا ئەمریكا و ب تایبەت دۆنالد تڕامب و پاش پشتەڤانیا رۆژئاڤا.
دەسپێكرنا هێرشان:
ژبەر مەترسیا ئیسرائیل یا مەزن كو ئیران ل نێزیك بۆمبا ئەتۆمی ب دەستخۆڤە بینیت؛ ل ٢٠٢٥/٦/١٣ ئسرائیل ب پشتەڤانیا هێرشێن ئەمریكا، هێرشێن مەزنێن ئەسمانی كرنە سەر بنگەهێن چێكرنا چەكێ ئەتۆمی ل نەتەنز و فۆردۆ و ئەسفەهان و سیستەمێن مۆشەكی و كۆشتنا چەندین سەركردەیێن لەشكری یێن پلە ئێك، پاش ئیرانێ بەرسڤ دا ب چەند ب چەند مۆشەكێن بالیستی و فرۆكێن بێفرۆكەڤان بۆ سەر خاكا ئسرائیل.
هەروەسا ئەمریكا ژی ل ٢٠٢٥/٦/٢٢ چەند هێرش كرنە بنگەهێن چێكرنا ئەتۆمی یا ئیرانی و رویبری بوون بۆ سێ لایەنی، پشتی ١٢ رۆژان ب ناڤەندگیریا دەولی و عومان هێرش بدویماهی هاتن.
پشتی چەندین گەرێن دانوستاندنان، دیسا ژبەر مەرجێن گرانێن هەردو لایەنان نەگەهشتنە چ ئەنجامان.
ژبەر هندێ جارەكا دی ب هەماهەنگیا ئەمریكا و ئسرائیل ل ٢٨ شۆباتا ٢٠٢٦، چەندین هێرشێن دی یێن چڕ كرنە سەر ژێرخان و دامودەزگەهێن لەشكری، ئەمنی، سڤیل و كوشتنا چەندین سەركردەیێن لەشكری و ئەمنی و سڤیل، لێ كۆشتنا ڕێبەرێ شۆرشا ئیسلامی (عەلی خامەنەئی ) بوو خالەكا وەرچەرخان و دیرۆكی و قووناغەكا نوی یا مەترسیدارتر دەستپێكر، كو ئسرائیل و ئەمریكا وەسا هزردكر كو دبیت ب كوشتنا وی دێ سیستەمێ ئیرانێ هەلوەشیێت، لێ ژبەر سیستەمێ ئیرانێ یێ گەلەك جیاواز ژ سیستەمێن جیهانێ كۆ خۆدان چەندین ناڤەندێن بریارێ یە و ژبەر گرێدانا خەلكێ فارس ب خاك و نیشتیمانێ وان وەكو ل دژی هەر مایتێكرنەكا بیانینە د ناڤ خاكا وان دا و ژبەر جیوپۆلەتیكا وێ، سەرەرای هەلاوسانا ئابووری و بێكاری و گەندەلیێ، ل دەمێ هەر هێرشەكا بیانی، ئێكدو دگرن و كێشەیێن ناڤخر ژبیردكەن، دیسا ئیران مللەتەكێ گەنجە و رێژەیا گەنجان پترە ژ پیران و تێركرنا ناڤخۆیی یا هەمی لایەنی هەیە و ژ دەولەتێن تەمام سەربەخۆیە.
ئیرانێ سۆزا خۆ بجهئینا و هێرشكرە سەر بنگەھ و بەرژەوەندیێن ئەمریكی ل رۆژهەلاتا ناڤین، پشتی ئیرانێ راگەهاندی ئەگەر ئەمریكا جارەكا دی هێرشان بكەتە سەر، هەر جهەكێ هێزێن ئەمریكی لێ دێ بنە جهێن لەشكری و هێرشان كەینە سەر.
ئیرانێ ب سەدان هێرشێن ب مۆشەكێن بالیستی و فڕۆكەیێن بێفڕۆكەڤان كرنە سەر دەولەتێن كەنداڤی مینا سعودیە، قەتەر، ئیمارات و ئسرائیلێ.
هەلبژارتنا موجتەبا و گرتنا گەرویێ هورمز:
ل جهێ خامەنەئی كۆرێ وی و بەرپرسێ نڤێسینگەها وی (موجتەبا) هاتە دەستنیشانكرن و هەر زوی د هێرشەكێ دا هاتە برینداركرن و دهێتە نیاسین كو خۆدان ئیمپراتۆریەتەكا بازرگانی و دارایی یە و ناڤداری و ژ پشتەڤانیەكا مەزن د ناڤ سۆپایێ پاسداران دا هەیە.
ئیرانێ و دەرتەنگا هورمز داخست بەرانبەر كەشتیێن جیهانی ژبلی كەشتیێن چەند دەولەتان بۆ سەدەما گرنبۆنا بهایێ نەفتێ و كەرستان ل هەمی جیهانێ و هەرسێ ئارمانجێن ئەمریكا یێن ئاشكرا بۆئیرانێ ؛ ژناڤبرنا پیتاندنا یۆرانیوم و دروستنەكرنا بۆمبا ئەتۆمی ژناڤبرنا مۆشوكێن بالیستی و پشتەڤانینەكرنا بریكارێن وێ ل رۆژهەلاتا ناڤین و چار مەرجێن ئسرائیل ئەو سێیێن هەپشك دگەل ئەمریكا و یا چارێ كو دڤێت رژێما ئیرانێ ژناڤ بچیت، سەرەرای ویرانكرنا ب سەدان دامودەزگەهان و خۆسارەتیا ئیرانێ ب ملیاران دۆلاران؛ لێ نەبەس مەرجێن وان بجه نەهاتن، بەلكو گرتنا گەرویێ هورمز بوو سەرگێژیەكا مەزن بۆ ئەمریكا و هەڤپەیمانان و پڕانیا جیهانێ.
پشتی شكەستنا دانوستاندنێن پاكستان، ئەمریكا بریار دا گەڕویێ هورمز بگریت بەرانبەر كەشتیێن ئیرانی، گڕتنا وی ژلایێ ئەمریكا ڤە سیناریۆیەكا گەلەك ئالۆزە ژلایێ لەشكری و سیاسی ڤە و دهێتە هژمارتن گرنگترین ڕێڕەوێ بازرگانی یێ نەفتی ل جیهانێ.
لێ هەردو لایەن د بەردەوامن ل سەر گرتنا وی و مەترسیا مینێن دەریایی و هێرشا كەشتیێن بچویك و مۆشەكان و فڕۆكەیێن بێفڕۆكەڤانێن ئیرانی دبەردەوامن ل سەر كەنداڤێ فارسی (عەرەبی) و ئەمریكا پتر پشتا خۆ ب گەلەپاپۆرێ دەریایی یێ پێنجێ (الاسگول البحری الخامس) ل بەحرێن و بارەگایێن خۆ ل رۆژهەلاتا ناڤین و بارەگایێ سێنتكۆم (دیگۆ گارسیا) ل نیڤا ئۆقیانۆسێ ئارام و كەشتیێن د دەریایان دا گرێددەت.
ئەمریكا و ئیرانێ چ دڤێت؟
ئەمریكا ب گشتی دڤێت هەمی دەرگەهێن وزەیێ ل دەڤەرێ د ڤەكری بن و چ مەترسی ل سەر نەبن و چ هێرش ل سەر دەولەتێن كەنداڤی و ئسرائیل نەبن و ئیران نەبیتە خۆدان چەكێ ئەتۆمی و رێگریگرتن ل چین و ڕۆسیا و شەرێ دژی تیڕۆر و تیرۆستان و مانا ئەمریكا وەك جەسەرێ ئێكانە و بێ ركابەر ل جیهانێ.
ئیرانێ دڤێت؛ سزایێن ئابووری ب ئێكجاری ل سەر بهێنە راكرن و پارێ وان یێ بلۆككری بهێتە بەردان، دانپێدان ب ڕۆلێ وێ هەرێمی بهێتەكرن، جارەكا دی هێرش نەهێنە سەر، قەرەبووكرنا زیانێن وان بهێتەكرن، دانانا باجێ بۆ سەر كەشتیان، مافێ پیتاندنا یۆرانیوم و بكارئینانا وی بۆ بۆارێن ئاشتیێ و بەردەوامیا پشتەڤانیا بریكارێن خۆ ل دەڤەرێ.
ل دوماهیێ دبێژین؛ مخابن بەرەیێ شەڕخوازان ل هەرسێ دەولەتان و گڕۆپ و كەس و پارتێن توندڕەو دبێژن و یێن گەهشتینە وێ باوەریێ كو دیبلۆماسیەت بێ مفایە و چ ئەنجامێن باش نینن و شەڕێ سەربازی و بكارئینانا چەكی و هێزێ و تۆند و تیژی دێ كریزان چارەسەر و ئێكلاكەن، لێ جهێ داخێ یە هەر ئەو كەس و هێز و لایەن دبنە سەدەما كوشتن و دەربەدەركرنا هزاران سڤیلان و وێرانكرن و پاشئێخستنا دەڤەرێ و زێدەبوونا توندڕەویا نەتەوەیی، مەزهەبی، ئایینی و نەزانین، وێرانكرنێ و نەخوێندەواریێ و رق و كینێ و زالبوونا بكارئینانا زمانێ هێزێ و توندوتیژیێ؛ ل سەر زمانێ ئاشتیێ و ئاڤەدانیێ و دیبلۆماسیەتێ.
