زانكـۆ.. باوه‌رنامـه.. كـه‌سـاتی
نیروژ مه‌سعود عه‌لی
پرۆفیسۆر و زانایێ مەزن ئەلبێرت ئه‌نشتاین، ل سەر زانکۆیێ و ئەرکێ قوتابی دبێژیت: خواندنا زانکۆیێ نە ژبەرکرنا ڕاستییانە، بەلکو راهێنانا مەژی یە بۆ هزرکرنێ.
هەروەسا زانا ددەنە دیارکرن قوتابیێ زانکۆیێ نە تنێ دەفتەرەکە زانیاری تێدا بێنە ڕێشتن، بەلکو ئەو بخۆ سەرکردە و ئاڤاکەرێ هزرکرنا خۆیە. چوونا ناڤ زانکۆیێ تنێ گوهۆڕینا جهێ خواندنێ نینە، بەلکو دەستپێکا قوناغەکا نوو یا ژیانێ یە، قوناغا ئاڤاکرنا کەسایەتیێ و سەربەخۆبوونا هزری و دیارکرنا پاشەڕۆژێ یە.
زانکۆ جیهانەکا مەزنە و ژینگەهەکا تێکەلە کو هەموو جۆرێن هزر و کەسایەتیان دناڤ دا کۆم دبن. بۆ هندێ کو ئەڤ قوناغە ببیتە دەستکەفت نەک پەشیمانی، پێدڤییە کچ و کوڕێن گەنج ب هشیاری و شارەزایی گاڤان بهاڤێژن.
– کەسایەتیا خۆ بەرزە نەکە (سنووردارکرنا ڕێزگرتنێ):
ژینگەها زانکۆیێ حەز دکەت مرۆڤی بکێشیتە دناڤ پێلێن جۆرا وجۆر دا. گرنگترین خال بۆ کچ و کوڕان ئەوە کو فێری گوتنا “نەخێر” ببن.
*بۆ کچان: باوەریێ ب خۆ بینە، ڕێزێ ل سنوورێن خۆ یێن کەسایەتی و جڤاکی بگرە، ڕێ نەدە چ کەسان سنۆرێن تە ئازار بدەت یان ب ناڤێ هەڤالینیێ دەستکاریێ د بڕیارێن تە دا بکەت.
• بۆ کوڕان: ڕێزگرتنا ل بەرامبەر، سەرەڕای جوداهیا بۆچوونان – نیشانا پێگەهشتنا تەیا هزرییە. مێرانیا ڕاستەقینە د تێگەهشتن و ڕێزگرتنێ دایە، نە د خۆسەپاندن و نیشاندانا هێزێ دا.
– ئاگەهداری “تۆڕا هەڤالان” بە
مرۆڤ ب هەڤالێن خۆ دهێتە نیاسین.، د هه‌یڤێن ئێکێ دا گەلەک کەس ب جلک و ئاخفتنێن خۆ یێن سەرنجڕاکێش سەرنجێ ڕادکێشن، لێ هەموو کەس بۆ هەڤالینیا نێزیک دەست نادەن.
هەڤالینیێ ب ره‌نگه‌كێ ب له‌ز نه‌كه و بێی نیاسینا کوالێتیا رەوشتى
خۆ ژ وان کۆمان دوور بێخە کو بەردەوام بەحسێ خەلکی، یان شکاندن و کێمکرنا خەلکی دكه‌ن. هەڤالێ باش ئەوە کو تە بەر ب ئارمانجێن تە هان ددەت.
– تەکنۆلۆژیا و تۆڕێن جڤاکی: زیندانا نەدیار یا زانکۆیێ
ئێک ژ مەترسیدارترین تشتان د ژیانا زانکۆیێ دا، ئالۆزکرنا ژیانا ڕاستەقینە ب ژیانا ئەلیکترۆنی ڤە. وێنە، پەیام و پەیوەندیێن خۆ ب زیرەکانە بپارێزە.
خۆ ژ ئالۆزیێن ئەلیکترۆنی و دەنگوباسێن بێ بنەما دوور بێخە؛ نیشاندانا ڕاستەقینە ل زانکۆیێ د ئەنجامێن خواندنێ و ڕەفتارێن تە دایە، نە د لایک و فۆلۆیان دا یە.
– هه‌ڤسەنگیێ بکە د ناڤبەرا زانست و جڤاکسازیێ دا
زانکۆ بتنێ پەرتووک نینە، لێ تنێ گەریان و قەهوە ڤەخوارن ژی نینە!
دەمێ خۆ رێک بێخه. کەیفخۆشی، ئاخفتن و پشکداریکرن د چالاکییان دا مافێ تەیە، لێ نابیت ببیتە سەدەمێ ژدەستدانا ئارمانجا سەرەکی کو خواندن و ب دەستڤەئینانا زانستییە.
فێری ژیانێ ببە بێ فشار؛ تو نەچار نینی هەموو کەس ژ تە ڕازی ببن، گرنگ ئەوە تۆ ژ خۆ و بەهرە و شیانێت خۆ ڕازی ببی.
زانکۆ دەلیڤەیە بۆ ئاڤاکرنا پاشەڕۆژێ. هەموو ئەو زەحمەتی و پێشهاتێن ل وێرێ روو ددەن، ئەزموونن بۆ هندێ کو تە بکەنە کەسەکێ بهێزتر، زیرەکتر و گونجایتر بۆ خزمەتکرنا جڤاکی و نیشتمانی.
