سەرەدەری دگەل قوتابیێ سنێلە د قووناغا خواندنێ دا
نیرۆژ مەسعود عەلی
قووناغا سنێلەییێ ب ئێك ژ هەستیارترین و گرنگترین قووناغێن ژیانا مرۆڤی دهێتە دانان، ب تایبەتی دەمێ ئەڤ قووناغە دگەل وەرزێ خواندنێ و قوتابخانێ ئێک دگرن.
د ڤی دەمی دا، هەم کچ و هەم کوڕ تووشی گوهۆڕینێن لەشی، دەروونی و هزری دبن، لەوما رەفتارکرن د گەل وان پێدڤی ب هەدارەکا مەزن و هشیاری و شارەزاییێ هەیە، داکو بشێن د خواندنا خۆ دا د سەرکەفتی بن و پەیوەندییا وان دگەل خێزانێ یا ساخلەم بیت.
دەستپێکا سەرکەفتنێ ژ چێکرنا پرا باوەریێ و هەڤالینیێ دناڤبەرا مالێ و سنێلەی دا دەستپێدکەت. دەمێ دایک و باب ب رەنگەکێ هەڤالانە نێزیکی کوڕ یان کچا خۆ دبن، سنێلە هەست ب ئارامیێ دکەت و ئێدی مالێ وەکو دادگەهەکێ یان جهێ چاڤدێرییا توند نابینیت. گوهداریکرنا دلتەنگی و وەستیانا وان یا رۆژانە یا قوتابخانێ، دەرگەهەکێ مەزن ڤەدکەت دا کو ئەو ب خۆ بهێن و بەحسا ئاستەنگێن خۆ یێن خواندنێ بکەن. کچ د ڤێ قووناغێ دا پتر پێدڤی ب پشتەڤانییا سۆزداری و پاراستنا هەستێن خۆ هەیە. کوڕ ژی پتر حەز دکەت هەست ب باوەری پێکرن و سەربەخۆییێ بکەت؛ ژبەر هندێ فێمکرنا ڤان جوداهیان راستڤه‌كه‌رێ سەرەکی یێ رێیا پەروەردەیێ یە.
بۆ وێ یەکێ کو سنێلە ب دلەکێ ڤەکری شیرەتان قەبوول بکەت، پێدڤییە شێوازێ ئاراستەکرنا ئاخفتنان بهێتە گوهۆڕین. ئەو سەردەمێ فەرمان و گازندان ئێدی دەرباز بوویە و پتریا جاران سنێلە ل هەمبەر فەرمانێن توند رەفتارا سەرکێشیێ و رەتکرنێ هەلدبژێریت. دەمێ دایک و باب شیرەتێ ل جهێ رەخنەکرنێ بکاربینن، ئەنجام گەلەک جیاواز دبیت.
جهێ وێ یەکێ بێژن تە خواندنا خۆ یا پشتگوهـ هاڤێتی، باشترە بێژن ئەم دزانین ئەڤ سالە یا ب زەحمەتە، لێ مە باوەریا ب شیانێن تە هەیی، تۆ چ دبێژی دا پێکڤە خشتەیەکێ باش بۆ دەمێ خواندنێ بدانین؟ ئەڤ پشکداریکرنە د دانانا بڕیاران دا دبیته ئه‌گه‌ر سنێلە هه‌ست بکەت و ب بەرپرسیارانە سەرەدەریێ د گەل پەرتووکێن خۆ بکەت و گوهداریا شیرەتێن مالێ بکەت، چونکی هەست دکەت ئەو ب خۆ خودانێ بڕیارێ یە نەک ل سەر هاتییە سەپاندن.
پشتگوهـ هاڤێتنا سەقایەکێ ئارام ل مال ژی فاکتەرەکێ بنەڕەتی یە بۆ بلندکرنا ئاستێ زانستی یێ قوتابی. دوورکەفتن ژ هه‌ڤبه‌ركرنا سنێلان دگەل خەلکێ دی، وەکو کەسوکار یان هەڤالێن پۆلێ، کارتێکرنەکا ئێکجار ئەرێنی ل دەروونێ وان دکەت، چونکی هه‌ڤبه‌ركرن ب تنێ شکاندنا کەسایەتیێ و رەشبینیێ ل دووڤ خۆ دئینیت. ل جهێ وێ چەندێ، دەستخۆشی ل سەر سەرکەفتنێن بچووک و نمرەیێن باش هاندەرەکێ مەزنە کو پتر بزاڤا بكەین.
ل دووماهیێ، بەرهەمهینانا قوتابییەکێ سەرکەفتی و گوهدار نە ب زۆرداری و نە ژی ب توندوتیژیێ چێدبیت، بەلکو ب رێیا تێگەهشتنێ، هەڤپشکی و رێزگرتنێ ل کەسایەتییا سنێلەی چێدبیت. دەمێ کچ و کوڕ هەست دکەن کو شیرەتێن دایک و بابان نە بۆ کونترۆلکرنا ژیانا وانە، بەلکو دەستگرتنە بەر ب پاشەڕۆژەکا گەش، ئەو بخۆ دێ بنە گوهدارێن ئێکێ و دێ ب گیانەکێ پڕی حەز و ئارەزۆ بەر ب دەستڤەئینانا سەرکەفتنێن مەزن د قوتابخانێ دا پێنگاڤان هاڤێژن.
