مەسرور بارزانی: مەزنترین كێشە ل بەغدایێ نەبوونا باوەریێ یە ب سیستەمێ فیدرالیزمێ
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ راگەهاند: ئەم ناخوازین ببینە ئالی د چ ململانێیەكێ دا ل دەڤەرێ. هەموو یا ئەم دخوازین ئەوە كو هەرێما كوردستانێ بپارێزین.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د دیدارەكێ دا ل گەل بەرنامەیێ (دیدار) كو ژ ئالیێ رۆنامەڤان (عەلی الزفیری) ل كەنالێ (ئەلجەزیرە) كو ل رۆژا ئێكشەمبی 9/8/2026 هاتییە بەخشكرن، راگەهاند «هەلوەستێ مە یێ دیار بوو ژ روژا ئێكێ وەرە، ئەم ناخوازین ببینە ئالی د چ ململانێیەكێ دا ل دەڤەرێ. هەموو یا ئەم دخوازین ئەوە كو هەرێما كوردستانێ بپارێزین».
گۆت ژی»ئەوا پەیوەندی ب هەرێما كوردستانێ ڤە هەی، ئەم هیڤی دكەین هەموو ئالی رێزێ ل سەروەری و ئێكەتییا ئاخا ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ بگرن».
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر «چو گڤاشتن نەبووینە، چو ئالییان گڤاشتن ل مە نەكرینە دا كو ببینە پشكەك ژ شەڕان».
هەروەسا راگەهاند «دەڤەر د بارودۆخەكێ نە بنەجه دا دەرباز دبیت، كو دێ كارتێكرنێن نەرێنی هەبن نەك بتنێ ل سەر دەڤەرێ، بەلكو ل سەر هەموو جیهانێ ژی».
مەسرور بارزانی رۆهنكر ژی»ئەوا پەیوەندی ب وێ ئۆپۆزسیۆنێ ڤە هەی كو ل كوردستانێ یە، ئەڤە ژ پێش سالا 1991ێ ڤە لڤێرەنە، گەلەك ژ وان خێزانێن وان لڤێرەنە و ل دەڤەرێن جودا یێن دەڤەرێ بەلاڤ بووینە. سیاسەتا فەرمی یا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا مە ئەوە كو چو گەف بۆ سەر جیرانان دروست نەبن. هەرێما مە تووشی پتر ژ هزار هێرشان بوویە، چ ب شێوەیەكێ راستەوخۆ ژ ئالیێ ئیرانێ ڤە بیت، یان ژی ژ ئالیێ هندەك میلیشیایان ڤە ل ناڤ ئیراقێ، مخابن زیانێن گەلەك مەزن گەهاندینە و هەژمارەكا كەسان ژی بووینە قوربانی، هەروەسا ژێرخانەیا كوردستانێ ژی زیان پێكەفتینە. وان هێرشان ژی چو بهانە بۆ نینن».
گۆت ژی»بنگەهێ ئەسمانی ل هەریرێ دەمێ 10 سالایە یێ ڤالایە، بەری نوكە ژ ئالیێ هێزێن هەڤپەیمانان ڤە بۆ شەڕێ داعشێ دهاتە بكارئینان، ئەو هێرشێن هاتینە كرن هەموویان بنگەهەكێ ڤالا كریە ئارمانج. چو سەربازێن ئەمریكی ل وێ بنگەهی نینن».
دوپاتی ل سەر وێ چەندێ ژی كر «ئەركێ ئەمریكییان ل هەرێما كوردستانێ پێكهاتییە ژ بەرهنگاربوونا تیرۆرێ و پاراستنا ئیراقییان و د ناڤ وان دا هەرێما كوردستانێ ژ گەفێن تیرۆرێ».
هەروەسا راگەهاند» ب دیتنا مە هەر دۆسییەكا پەیوەندی ب كوردان ڤە هەبیت ل هەر دەولەتەكێ، دڤێت ب رێكا ئاشتیێ بهێتە چارەسەركرن، و باشترین رێك بۆ ڤێ چەندێ ژی دیالۆگ و دانوستاندنە».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر»كەس نەشێت حاشا ژ هەبوونا كوردان بكەت، كورد پێكهاتەیەكێ رەسەنن ل هەموو ئەو وەلاتێن تێدا دژین».
دەربارەی پەیوەندیێن ئیسرائیلێ ل گەل هەرێما كوردستانێ، مەسرور بارزانی گۆت «هەرێما كوردستانێ پشكەكە ژ ئیراقێ، سیاسەتەكا دەرڤە یا سەربەخۆ نینە، ئەم پێگیری سیاسەتا دەرڤە یا فیدرالی نە، چو پەیوەندیێن مە ل گەل ئیسرائیلێ نینن، سیاسەتا دەرڤە د دەسهەلاتا حوكمەتا فیدرالی دایە».
گۆت ژی «ئەم ب تەمامی پشتەڤانییا سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ دكەین بۆ سەروەرییا یاسایێ و كۆمكرنا چەكی د دەستێ دەولەتێ دا».
ئەو چەندە ژی دیار كر «ئەز نەشێم بێژم گرۆپێن چەكدار ژ حوكمەتێ ب هێزترن، باوەر ناكەم هەتا نوكە بزاڤەكا جدی هەبووبیت بۆ هندێ كو ب رێكا هێزێ چەكی دانن، بەلكو ب رێكا دانوستاندنێن ئاشتییانە بزاڤ هاتییە كرن چەك ل دەستێ دەولەتێ بهێتە كۆمكرن».
مەسرور بارزانی هەروەسا راگەهاند» كارتێكرنا راستەوخۆ یا شەڕی ل سەر ئابۆرییا مە هەیە، دەولەتا ئیراقێ پشتگرێدانێ ل سەر پەترۆلێ دكەت، وەسا لێ هاتییە كو ئیراق نەشێت پەترۆلا خۆ بهنێریت، ئەڤ چەندە كارتێكرنەكا راستەوخۆ ل سەر هەرێما كوردستانێ ژی دكەت. زێدەباری وێ چەندێ كو مووشەك و درۆن ژی بووینە ئەگەر كو چالاكیێن بازرگانی ل هەرێما كوردستانێ سست ببن 70%ێ بازرگانییا مە كێم بوویە بەراورد ل گەل بەری نوكە. هەكە ئەڤ شەڕە بەردەوام بیت، ب دیتنا مە رەوش دێ بەرەڤ خرابیێ چیت، نەك بتنێ بۆ هەرێما كوردستانێ و ئیراقێ، بەلكو بۆ هەموو دەڤەرێ و گەلەك وەلاتێن دەڤەرێ ژی دێ ب ڤی شەڕی كاریگەر بن».
گۆت ژی»مە ب رۆهنی گۆتییە كو هەرێما كوردستانێ یا بەرهەڤە بۆ هاریكاریكرنێ ب هەر شێوەیەكێ كو بشێت. ئەم پشتەڤانییا بەڕێز عەلی زەیدی دكەین ب تەمامی، هەروەسا دێ هاریكار بین د پشتەڤانیكرنا ئابۆرییا ئیراقێ دا، بەلێ بلا ئەم یێن واقعی بین بەری نوكە ئیراقێ پتر ژ چار ملیۆن بەرمیلێن پەترۆلێ ژ باشووری د هنارتن، ئەم ل هەرێما كوردستانێ ئەوا مە هەین نەشێین قەرەبوویا وێ زیانێ بكەین، ئەم نەشێین پتر ژ 300 هزار بەرمیلێن پەترۆلێ بەرهەم بینین، هەكە وەبەرهێنان پتر هەبیت ئەم دشێین 400 هزار بەرمیلان بەرهەم بینین، دگەل وێ ژی دا، رەنگە 300 هزار بەرمیل ژی ژ پەترۆلا كەركووكێ بهێنە هنارتن، هەكە حوكمەتا فیدرالی شییا پشكەك ژ بەرهەمێ پەترۆلا دەڤەرێن دی ب رێكا هەرێما كوردستانێ بۆ توركیایێ بهنێریت، رەنگە بگەهینە ملیۆن بەرمیلان، بەلێ هەتا نوكە ئەو رێژەیە ب تەمامی یا بەرهەڤ نینە. هەرێما كوردستانێ یا بەرهەڤە بۆ هاریكاریێ، رەنگە بشێین بارێ وان سڤك بكەین، بەلێ ئەم نەشێین كێشەیێ ب تەمامی چارەسەر بكەین».
رۆهنكر ژی: «ئەو گەفێن هەین و ئەو هێرشێن ل سەر زەڤی و بیرێن پەترۆلێ و پارزینگەه و ژێرخانەیا پەترۆلێ د بۆری دهاتنە كرن ژ ئالیێ هندەك گرۆپێن چەكدار ڤە، وەل كۆمپانیێن پەترۆلێ كر كو ب زەحمەت بزانن بەردەوام بن د وەبەرهێنانێ دا یان ڤەگەڕنە سەر كارێن خۆ، تنێ د ڤێ دووماهییێ دا نەبیت كو ژ ئالیێ عەلی زەیدی و حوكمەتا فیدرالی و وەزارەتا پەترۆلێ ڤە هاتە گۆتن. بەلێ گەهشتن ب شیانێن بەرهەمهێنانێ ب تەمامی پێدڤی ب دەمی هەیە، و زێدەكرنا بەرهەمی پێدڤی ب وەبەرهێنانەكا زێدەتر هەیە و ئەڤە ژی هندەك دەمی دخوازیت. نوكە ئەو شیانێن بەرهەمهێنانێ یێن هەین نەشێن قەرەبوویا وێ بەرهەمهێنانێ بكەن كو ئیراقێ ل باشووری هەبوو».
مەسرور بارزانی دوپاتی ل سەر وێ چەندێ ژی كر»هەتا نوكە یاسایا پەترۆل و غازێ نینە، ئەڤە ژی هندەك دەمی دخوازیت چونكی پێدڤییە بۆ جڤاتا نوونەران بزڤڕن دا كو دەنگێ ل سەر بدەن. ئەڤ یاسایە گەلەك یا فەرە، ئەم پێدڤی ب یاسایەكا پەترۆل و غازێ نە كو ب رۆهنی مافێن هەموو ئالییان دیار بكەت، لەوما چو كێشەیێن مە ل گەل دەستووری نینن، ئەڤ بابەتە هاتییە باسكرن و رێككەفتن ژی ل سەر هەیە، بەلێ هەتا نوكە مە یاسایەكا پەترۆل و غازێ نینە، هەتا نوكە ژی حوكمەتا فیدرالی پشتگرێدانێ ل سەر یاسایەكێ دكەت كو ل سالا 1975ێ دەركەفتییە و بۆ سەردەمێ رژێما بەری نوكە دزڤریت، ئەو یاسایە ژی هاتییە هەلوەشاندن. سیستەمێ سیاسی هاتییە گوهۆڕین ژ دەولەتەكا خودان سیستەمێ ناڤەندی بۆ دەولەتەكا فیدرالی. یاسا هەتا نوكە وەك خۆ مانە، ئەڤە ژی ئێكە ژ وان ئەگەرێن كو وەكریە هەتا نوكە تووشی هندەك كێشەیان ببین».
هەروەسا راگەهاند»مەزنترین كێشە بابەتی بجهئینانا سیستەمێ فیدرالی یە، هێشتا كەسانەك ل بەغدا هەنە باوەری ب سیستەمێ فیدرالی نینە یان ژی لێ تێناگەهن. سیستەمێ فیدرالی ب وی شێوەی ناهێتە بجهئینان یێ كو پێدڤی بوو بهێتە كرن. گەلەك مادەیێن دەستووری نەبووینە یاسا، لەوما گەلەك بزاڤ هەبووینە بۆ خولادان ژ هندەك مادەیێن د دەستووری دا هەین، د دەمەكێ دا ئەو مادەیە گەلەك یێن فەر بوون بۆ رێكخستنا پەیوەندیێن د ناڤبەرا بەغدایێ و كوردستانێ دا و ئاساییكرنا وان. ئەڤە ژی ئەگەرێ بەردەوامبوونا هندەك كێشەیان بوویە، چونكی شرۆڤەكرنێن شاش و جودا بۆ هندەك مادەیێن دەستووری هەبووینە. لەوما ژ ئالیێ مە ڤە هەكە دەستوور ب وی شێوەیێ پێدڤی هاتبا بجهئینان و هەمویان رێز ل سیستەمێ فیدرالی گرتبا، نوكە كێشەیێن مە دا د كێمترین ئاست دا بن».
گۆت ژی: «مادەیا 140ێ یا گرێدای ب دەڤەرێن كێشە ل سەر، هەروەسا یاسایا پەترۆل و غازێ، بابەتێن وەك بازرگانی و باج و یێن دی، ئەڤە ئەو كێشەنە كو هێشتا ب هەلاویستی مانە. ئەگەر ژی جوداهییا بۆچوونانە، هندەك بۆ وێ چەندێ دچن هەموو تشت دڤێت ب شێوەیەكێ ناڤەندی بن و ئەڤێ چەندێ ژی وەكریە خۆ ژ پشكەكا مادەیێن دەستووری لادەن. دەستووری دەمەك دیار كریە كو پێدڤییە تێدا ئەو كێشە چارەسەر ببان، ب دیتنا مە كێشەیێن مە ل گەل بەغدایێ دا چارەسەر بن هەكە مادەیا 140ێ هاتبا بجهئینان، هەروەسا یاسایا پەترۆل و غازێ، دێ كێشەیێن گرێدای ب بكارئینانا پەترۆل و غازێ د سالێن بۆری دا چارەسەر دكرن. هەروەسا دەربارەی سیستەمێ باجێ، دەستهەلاتێن حوكمەتا فیدرالی چنە و چ دەربارەی هەرێمان و پارێزگەهانە؟ رێژەیا وان باجێن دزڤڕن بۆ هەرێمێ چەندە؟ ئەڤ كێشە هەتا نوكە چارەسەر نەبووینە».
ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر «جوداهی د ناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و دەڤەرێن دی یێن ئیراقێ دا هەیە، ئەم ل هەرێما كوردستانێ كار ل سەر چاكسازییا ئابۆری كریە، یان چاكسازی ب شێوەیەكێ گشتی و بەرهنگاربوونا گەندەلیێ و هەمەجۆركرنا ئابۆری، ئەڤێ چەندێ ژی ئەنجامێن باش هەبووینە. ب شێوەیەكێ مەزن مە كار ل سەر ئەلیكترۆنیكرنا خزمەتگوزارییان كریە، دا كو بڕیارێن مە نەك ل سەر لێكدانێن تاكلایەنە بن، لەوما هەر بڕیارەك پشت ب لێكدانا زانستی دكەت بۆ بارودۆخی».
دەربارەی پەیوەندیێن هەرێما كوردستانێ ل گەل توركیایێ، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ راگەهاند»پەیوەندیێن مە ل گەل توركیایێ گەلەك باشن، تێكگەهشتنەكا باش د ناڤبەرا مە دا هەیە. پەیوەندیێن بازرگانی و چالاكیێن ئابۆری یێن بەرفرەهـ د ناڤبەرا مە دا هەنە. بەری نوكە پێكدادان ل سەر سنۆرێن مە رووددان، د ئەنجامێ وێ ململانێیا بەردەوام دا هێشتا پتر ژ 800 گوندێن هەرێما كوردستانێ وێرانن و مە نەشیایە ئاڤادان بكەینەڤە. ب پشتڕاستی بەری نوكە كێشە هەبوون، بەلێ خۆشبەختانە د ڤان دوو سالان دا توركیایێ پرۆسەیەكا ئاشتیێ بخۆڤە دیتیە، ئەم ژی ب هێز ڤە پشتەڤانێن وێ دەسپێشخەریێ بووینە و هیڤی دكەین كو رێككەفتنێن ئاشتیانە یێن زێدەتر هەبن. كوردان ل توركیایێ رێكا خۆ هەیە بۆ چارەسەركرنا كێشەیێن خۆ، ئەم پشتەڤانییا هەر رێككەفتنەكا ئاشتییانە دكەین د ناڤبەرا حوكمەت و تاكێن وان دا، هەروەسا هەموو كورد ژی سەر ب تاكە حزبەكێ ڤە نینن، هەروەسا كورد هەنە كو ئەڤرۆ ژێیاتییا وان بۆ حزبا دەستهەلاتدار ل توركیایێ هەیە. لەوما بەلێ چارەسەركرنا كێشەیا كوردی ل توركیایێ دێ كارەكێ گرنگ و هاریكار بیت بۆ گەهشتن ب چارەسەرییا دووماهیێ بۆ كوردان ل هەموو دەڤەرێ».
سەبارەت ب سووریایێ ژی گۆت»ب دیتنا مە سووریا یا زندی بوویەڤە، ئەوا د دوو سالێن بۆریدا ل سووریایێ پەیدابووی، یا ئەرێنییە و هەتا رادەیەكی ئاڤاكەرە. ئەم ب هێز ڤە پشتەڤانێن دانوستاندنێن د ناڤبەرا دیمەشقێ و كوردان دا ل سووریایێ بووینە. سەرۆك بارزانی دەستپێشخەری د ڤی چوارچۆڤەی دا هەبوویە، و رۆلەكێ كارا هەبوو د هاریكاریكرنا ڤان دانوستاندنن دا. نوكە پەیوەندییەكا ب هێز د ناڤبەرا هەولێرێ و دیمەشقێ دا هەیە و بەرەڤ پێش چۆیە. لەوما ئەم پشتەڤانییا هەر دەسپێشخەرییەكێ یان پێنگاڤەكا ئەرێنی و ئاڤاكەر دكەین كو د دووماهیێ دا كێشەیێن سووریایێ چارەسەر بكەت».
