زیندانا ههرى مهزنا رۆژنامهڤانان
4ـ2
عومهر سندى/ فریزلاند
ئهو ترس و سههما كهتیه دلێ حوكمهتا ئاكپارتى ل توركیا ژ ههبوونا چالاكى و لڤینێن رۆژنامهڤانان و رهخنهیێن وان ترسهكا ههرى مهزنه، چالاكیێن سازى و دهزگههێن ئهولههیێ یێن دهولهتا تورك كو ل دژى رۆژنامهڤانان و چالاكڤانان و رهخنهگران ئێدى نهما تنێ ل ناڤ خوهیا توركیا بێنه راوهستان، بهلكو نها ل دهرڤهى توركیا ژى بهردهوامى پێ تێ دان ب تایبهتى ل ئهلمانیا، هۆلهندا, بهلجیكا, فرهنسا و ههنك وهلاتێن ئهسكهندنافیا. ئهڤ جۆره بنپێكرنه ل دژى رۆژنامهڤانان ژ دهرڤهى توخیبێن دهولهتا تورك ل سالێن 2018ـ2019 هاتینه ئهنجامدان ژبۆ پێكئانینا ڤێ مهرهمێ بالیۆزخانه و كونسلسێن توركیا ل وهلاتێن ناڤهاتى رۆلێ سهرهكه دبینه كو بهردهوام گهفان ل وان دكه ل گۆرهى راپۆرتێن یهكهتیا نێڤدهولهتى یا رۆژنامهڤانانIFJ و پهیامنێرێن بێ سنۆر reporters sans frotieres ژ رۆژا كۆدهتایا دروستكرى 319 رۆژنامهڤان یێن د زیندانانده دنالن، ههروهسا ژى فهرمانا دهستهسهركرنێ ژبۆ 142 رۆژنامهڤانێن دن دهرچوویه كو ژ تركیا دهركهتینه و دهربدهر بینه تنێ ل سالا 2017 ژ ئهگهرێ بهلاڤكرنا بابهتهكێ یان چالاكیهك رۆژنامهڤانى یان داخۆیانیهكێ 839 رۆژنامهڤان راپێچاینه ههمبهر دادڤانى ژ ڤان ژمارێن مهترسیدار بۆ مرۆڤى خۆیا دبه كانێ ل تركیا رۆژنامهڤان د چ دهردهسهریهكێ ده دژین و رهوشا ئازادیا رادهربرینێ و رهوشا مهدیایێ ب گشتى گهایه چ ئاستهكێ و رۆژ بۆ رۆژێ یا بهرتهنگتر لێتێ هژمارا گرتى و بنچاڤكریان و داخستنا سازیێن مهدیاى یا بهر ب زێدهبوونێ دچه ل گۆرهى كو د راپۆرتا IFJ دا هاتیه و ب زمانێ نماران لێ مێزه بكین 124 رۆژنامهڤان هاتینه زیندانیكرن ههموو ئهوبوون ئهوێن د سازیێن مهدیاى یێ سهر ب بزاڤا خزمهتدا كار دكرن كو سهر ب فهتحولا گویلهن ڤهیه و ههمووژى ب تۆمهتا ئهندامبوون د رێكخراوهكا تیرۆرستیدا هاتینه تۆمهتباركرن، ههروهها پشكداربوون د گوهۆرینا دهستههلاتێدا، ئانكو كۆدهتایا 2016 یا دروستكرى .44 رۆژنامهڤان هاتینه زیندانیكرن ب تۆمهتا ئهندامبوون د پارتیا كاركهرێن كوردستانێ دا. 11 رۆژنامهڤانێن چهپخواز هاتینه زیندانیكرن كو ل رۆژناما (جمهوریت) دا كارێن رۆژنامهڤانى دكرن تۆمهتبارن ب كاركرن د بهرژهوهندیا رێكخراوا خزمهت و پارتیا كاركهرێن كوردستانێ.pkk دا
د ههوا دووڤچوون و راهێلان گرتن و زیندانیكرنا رۆژنامهڤانان دا ل 16 شباتا سالا 2018 رۆژنامهڤانا ناڤدارا ژن نازلى ئالجاك و رۆژنامهڤان ئهحمهد ئالتان و برایێ وى محهمهد ئالتان و سێ رۆژنامهڤانێن دن بۆ ههتا ههتایێ هاتن زیندانیكرن، دیسا ل ههشتى گولانا سالا 2018 رۆژنامهڤانێ ناڤدارێ توركیا هدایهت كراجا سهرۆكێ سازیا (سیمائیۆل) یا مهدیاى و ئهندامێ جڤاتا بلند یا رۆژنامهڤانیێ ل توركیا ب حوكمێ ههتا ههتایێ هاته زیندانیكرن رۆژنامهڤانێن ل مهدیا و رۆژنامێن سهر ب دهولهتێ كار دكرن پشكا شێرى یا وهرگرتى ژ زیندانیكرنێ كو هژمارا وان 77 رۆژنامهڤانن د دووڤ واندا كارمهندێن ل رادیۆ و تهلهڤزیۆنا نیشتیمانى (TRT) كار دكرن ب پلهیا دووهم تێن ژبۆ زیندانیكرنێ و هژمارا وان 45 رۆژنامهڤانێن زیندانینه و هژمارا زیندانیێن ل ئاژانسێن نۆچهیان كار دكرن 30 رۆژنامهڤانن د ناڤ وان 319 رۆژنامهڤانێن هاتینه زیندانیكرن 25 ژ وان سهرنڤیسكارێن رۆژنامه و ههفتینامهیێن ناڤدارن و رێڤهبهرێن ئاژاتسانن ژ رۆژا كۆدهتایا دروستكرى ههتانى دهركهفتنا راپۆرتا IFJ 189 سازیێن مهدیاى یێن هاتینه داخستن ژ وانان 5 ئاژانسێن نۆچهیان.62 رۆژنامه. 19 كۆڤار. 14 رادیۆ. 29 كهنالێن TV.29 خانهیێن وهشانێ ژبلى چهندین رادیۆێن كوردان و چهپخوازان و عهلهویان و سهربخوهیان زێدهبارى گرتنا 127000 پێگههێن ئهلكترۆنى ئهڤه رهوشا راگههاندنێ و راگههاندنكارایه ل وهلاتهكێ كوههر تم و تم پرۆپاگهندهیا وێ یهكێ دكه دهستههلات ل تركیا د گۆپیتكا دیمۆكراسیهتێ دایه و رێزهك تایبهت ل مافێن مرۆڤان تێ گرتن و ل دژى تیرۆرێ شهرى دكه گهلۆ چ تیرۆر ژ ڤێ تیرۆرێ دژوارتر و مهزنتر ههیه؟ و ئهڤا ئیرۆ ل دژى مهدیایێ و مهدیاڤانان و رۆژنامهڤانان تێ كرن ب ههموو واته و ههموو پیڤهران تیرۆرا هزریه Intellectual terrorismو ب ڤى ئاواى وهلات بوویه زیندانهكا مهزن بۆ ههركهسێ ب دل و جان ههوادارێ پارتیا داد و گهشهپێدانێ نهبه، ب تایبهت رۆژنامهڤان ژبهر باندۆرا وان یا ئێكسهر ل سهر جڤاكى دیاردا بهرتهنگكرنا ئازادیان و تیرۆرا هزرى ب شێوهیهك گهلهك بهرچاڤ یا زێدهبووى، پشتى ل ههلبژارتنێن هاڤینا دهربازبووى ئاپارتى ئانكو پارتیا دهستههلاتدار چهندین شارهدهریێن گرنگ و ب باندۆر ژ دهستداین، مینا ئیزمیر و ستهنبۆل و ئانكهره و بێ ئۆمێدبوون ژ ئهندامبوونێ د یهكهتیا ئورۆپا دا و بهرتهنگبوونا بازنهیا پهیوهندیێن نێڤدهولهتى و ههرفتنا رهوشا ئیكونۆمى و ژبلى ڤان ههموو ئهگهران دڤیا ئهم ژبیر نهكین كو سهركوتكرن و بنپێكرنا مافێن مرۆڤان و دۆرپێچكرنا رۆژنامهڤانان و مهدیایێ ب گشتى ئێكه ژ ئهتهكێتێن ئیسلاما سیاسى ب تایبهت ئیخوانان كو دیمۆكراسیهتێ ب فرسهند دبینن ژبۆ گههشتنا كورسیا دهستههلاتێ و ههردهما كورسى گرتن و بوونه دهستههلات هێدى هێدى دێ پێكۆلێ كن شهریعهتى بجه بینن كو ل گهل دیمۆكراسیهتێ و مافێن مرۆڤان ئهرد و ئاسمان ژیهك دوورن و ههڤناگرن ل ههر جهێ گههشتینه دهستههلاتێ ئهڤ شێوازێ كرێت یێ بكارئانیه.
زیندانا ههرى مهزنا رۆژنامهڤانان
3 ـ 4
عومهر سندى/ فریسلاند
بهردهوامیا رهوشا ئاوارته ئانكو بهردهوامیا ژناڤبرنا ههڤركێن پارتیا داد و گهشهپێدانێ مینا رهخنهگر و چالاكڤان و رۆژنامهڤانێن سهربخوه و ئۆپوزسیۆن ههر ژ بۆیهرا كۆدهتایا دهستكرد و درستكرى ل سالا 2016 ههتا ئیرۆ رۆژ رهوشا ئاوارته بهردهوامه ب بههانا ههبوونا رهوشا ئاوارته ههموو قانوون دهێنه بنپێكرن بنچاڤكرن و دووڤچوون و دهستهسهركرن بهردهوامه سهرهراى دهرچوونا چهندین راپۆرتان ژ رێكخراوێن مافێن مرۆڤان و رێكخراوێن پویتهى ب رۆژنامهڤانان و كارێ رۆژنامهڤانیێ ددهن، لێ حوكمهتا ئاكپارتى ئهڤ راپۆرته هیچ ل بهر چاڤ نهگرتینه و رێز لێ نهگرتیه، بهلكو بهروڤاژى پشتى دهرچوونا ههر راپۆرتهكێ پروتهستو و شههمزاركرنا كارێ زیندانیكرنا رۆژنامهڤانان ههوا لێ گهرهان و دهستهسهركرنێ و زیندانیكرنێ ژ ئالێ سازیێن ئهولههیێڤه زێدهتر دبه ههروهك كارڤهدانهك یان تول هلدانهك ژڤان رێكخراوان شهرهكێ سایكۆلۆژى یێ دژوار و بێ و ژدانانه ل گهل رۆژنامهڤانێن زیندانیكرى ژ ئالیێ دهستههلاتێڤه تێ كرن. بۆ نموونه دهما رۆژنامهڤانهكێ دهستهسهردكن، د ههمان دهمدا دهولهت دهستى ددهینه سهر ههموو سهروهت و سامانێ وى ههم رۆژنامهڤانى دهستهسهر دكه و ههمژى مالباتا وى ژ ئالیێ ئیكۆنۆمی ڤه وێران دكه و ب ئهڤێ ئێكێ ژى ناراوهسته وى دبه ل باژێرهك گهلهك دوور ژباژێرێ وى و ل وێرێ زیندان دكه و مهرهم ژ ڤى كارى ئهوه داكو د شیانا مالباتا رۆژنامهڤانی دا نهبه وهرن سهرهدانا وى ژبهر تێچوویێ رێیا دوور ههر بۆ زانین ژى بهرى رهوشا ئاوارته ل توركیا كهسوكارێن زیندانیان مههێ جارهكێ مافێ سهرهدانێ ههبوو، لێ نها و ل گۆرهى ههبوونا رهوشا ئاوارته و پشتى بۆیهرا كۆدهتایا دهستكردا 2016 سهرهدان بوویه ههر دو مههان جارهكێ زێدهبارى ڤێژى ئێدى نهما زیندانى پارێزهرێ ب ڤارێى و ب تنێ ببینه، بهلكو پێدڤیه د دیدارا وانده پۆلیسهك ئامادهبه و دیدار ب دهنگ و رهنگ وهره تۆماركرن ههر د درێژهپێدان و بهردهوامیدان ب شهرێ سایكۆلۆژى ل گهل زیندانیان ب تایبهت رۆژنامهڤانان ل دهمێ زیندانیكرنێ وان دهاڤێژنه د ناڤ دز و جهرده و كوژهك و چهقوكێشانده ژبۆ سڤكاتى و بێ بهاكرنێ دهربارێ تهنگاڤیا جهى د زیندانێن توركیا دا ههكه ئۆدهیهك ب شێوهیهك نۆرمال جهێ پێنچ زیندانیان به وانا 15ـ20 كهسان یێن ئاڤێتین د ژۆرڤه و ههر ب مهرهما سڤكاتیكرنێ دهما رۆژنامهڤانهكێ ژ گرتیگههێ دبنه دادگههێ ههردو دهستێن وى ژپشتڤه گرێددن مینا تاوانبارهك مهزن و ب سههم نیشا خهلكێ ددن، ژبلى قهسێن شكهستى و كرێت. رۆژنامهڤان ئیرۆ د گرتیگههێن تركیا دا راستى ههموو جۆرێن ئازاردانا جهستهى و دهروونى دبه و ههموو جۆرێن بنپێكرنا مافێن مرۆڤان تێ ئهنجامدان.
بۆ نموونه:عائشه نۆبار یلداك كچه رۆژنامهڤانهكا گهنجه د رۆژناما زهمانده كار دكر ل 11 تهباخا 2016 هاته دهسته سهركرن ب تۆمهتا ئهندامبوون د رێكخراوهكا تیرۆرستى ده پرانیا سازیێن مهدیاى ل تركیا چیرۆكا جهرگبرا عایشایێ دزانن كو وێ ژ گرتیگههێ نامهیهك ژبۆ رۆژناما جمهوریهت هنارتبوو تێده رهوشا خوه دابوو خۆیا كرن ئهو دبێژه ههشت رۆژان بهردهوام ههموو جۆرێن ئهشكهنجهیا جهسته و دهروونى و سڤكاتى و كرێتى ب من كرن، ههتانى گهر دگههه دهستدرێژیا سێكسى و دبێژه یێن ڤهكۆلین ل گهل من دكرن ههرتم سهرخۆشبوون نهشیرینى و كرێتاهیهك نهما ب من نههاتیه كرن. عهدنان كۆماك رۆژنامهڤان د ئاژانسا ئازادیا وهلاتدا azadiya welat كو ل 27 ى ئیلۆنا 2016 هاتیه دهسته سهركرن دبێژه و ژبۆ ماوێ دو رۆژان و ل جههك نهدیار بهردهوام هاتیه ئازار و ئهشكهنجهدان و دبێژه ئهو ئهفسهرێ ئهو دهستهسه كرى دهملدهست كارتا وى یا ئهندامبوونا سهندیكا رۆژنامهڤانان سۆت و پشتى هینگى دو رۆژان بهردهوام نایلۆن ل سهر لاشێ وى دسۆتن، ئانكو د حهلاندن. ههموو رۆژنامهڤانێن كو دهێنه دهستهسهركرن ل دهستپێكێ كارتا وى یا رۆژنامهڤانیێ دسۆژن و پاشێ ناڤێ وى ژ لیستا رۆژنامهڤانا كانسل دكن د دووڤدا ب تۆمهتا تیرۆرست، یانژى ئهندامبوون د رێكخراوهكا تیرۆرستى دهێته گۆنههباركر نموونه ژبۆ ڤێ ئێكێ پهرلهمهنتهرێ ئهدهنه ل گولانا 2016 داخواز ژ وهزیرێ داد (بهكر یۆزداغ) كر كو بزانه هژمارا رۆژنامهڤانێن زیندانیكرى د زیندان و گرتیگههێن تركیا ڤه چهندن پشتى حهفت مههان ژ چاڤهریكرنێ بهرسڤ هاتهدان و گۆت تنێ سێ رۆژنامهڤان ل ههموو تركیا هاتینه زیندانیكرن، پاشێ ههروى بخوه گۆت: زهحمهته مرۆڤ د نها دا بزانه هژمارا رۆژنامهڤانێ زیندانى د زیندانێن تركیا دا چهندن، ل ڤێره خۆیادبه ئهو گێژهلۆك و سهرشێواندنا حوكمهتا ئاكپارتى كهتیه تێدا چهندا مهزنه كو نزانه ب چى رهنگى بهرسڤا جڤاكێ نێڤدهولهتى و رێكخراوێن مافێن مرۆڤان بده نزانه وێ چاوا بهرگرێ ژخوه بكه ههمبهر تاوانێن ل دژى سڤیلان ژ چالاكڤانان و رۆژنامهڤان و رهخنهگران دخوازه بێژه كو وان رۆژنامهڤان زیندان نهكرینه، لێ راستى ئهو نینه ب دههان رۆژنامهڤان هاتینه دهستهسهركرن و زیندانیكرن ب تۆمهتێن كو وان ههر ئاگهه لێ نینه حوكمهتا ئاكهپێ پێكولێ دكه ههموو ئهو راپۆرتێن دهربارێ زیندانیكرنا رۆژنامهڤانان و ئهشكهنجهدانا وان ماندهل بكه و ب درهو دهرخینه ژبلى كو وهزیرێ دادا تركیا د داخۆیانیهك فهرمی دا دایه خۆیاكرن كو عائشه نۆبار راست نابێژه و مه چو رۆژنامهڤانهك نهگرتیه و زیندان نهكریه ئهوێن مه زیندانكرین ئهو تیرۆرستن و ئهندامێن رێكخراوێن تیرۆرستینه و د چهندین بونانده سهرۆكێ تركیا ئهردوگان بخوه گۆتیه ئهو رۆژنامهڤانێن مه گرتینه تیرۆرستن، مهئهو نهگرتینه كو ئهو رۆژنامهڤانن و دبێژه دهربارێ ئازادیێ و رادهربرینێ و ئازادیا تاكهكهسى قهت دهولهتهك نكاره پێشیا تركیا بكهڤه، ههروهكى ڤى مرۆڤى گوه ل وان راپۆرتان نهبوویه ئهوێن ل سهر بنپێكرنا مافێن رۆژنامهڤانان و رهوشا نالهبارا وان دزیندانان ڤه، ههلبهت ئهڤ راپرته ههموو ب فهرمى یێن گههشتینه نهتهوێن ههڤگرتى و تركیا وهكو دهولهت یاتووشى شهرمزاریهكا مهزنبووى ل سهر بابهتێ زیندانكرنا رۆژنامهڤانان و ئهو سهرهدهریا ل گهل وان دهێتهكرن، لهورا دخوازه بابهتى ب تیرورێڤه گرێ بده د بهرسڤا وان راپۆرتانده دبلۆماتكارێ ترك ل نهتهوێن ههڤگرتى ئامۆت دنیز دبێژه كهس لتركیا وهك رۆژنامهڤان نههاتیه دهستهسهركرن و ئهوێن هوون ژێ دبێژن ئهندامێن رێكخراوێن تیرۆرستینه. گۆتنهك پێشینانێن كوردان ههیه، دبَێژه هندى بمینى دێ سهیر و سهمهران بینى هێشتا ئهم نهمرین مه رۆژنامهڤانێن تیرۆرست ژى دیتن.
دانا ههرى مهزنا رۆژنامهڤانان
4ـ4
عومهر سندى/ فریسلاند
تشتێ نهههما سهیر و سهمهره، بهلكو ئنتیكه ژى ئهوه دهما مرۆڤ دستوورێ دهولهتا تركیا ب تایبهت مادده و برگێن گرێدای ئازادیا تاكه كهسى و ئازادیا رادهربرینێ و دیاركرنا دیتن و بۆچوونان دخوینه مرۆڤ هزر دكه كو یێ دستوورێ دهولهتهكا ئهسكهندنافى یان دستوورێ سۆیسرا دخوینه ل گۆرهى ئهوا د دستوورێ دهولهتا تركیا ده هاتیه ههركهسهك ب تایبهت رۆژنامهڤان و مهدیاڤان خوهدى مافهكى ههرى رههانه ددهربرینا دیتن و بۆچوونانده و بهلاڤكرنا وان بێ كو كهسێ مافێ سانسۆرێ ل سهر وان ههبه و ب هیچ رهنگهكێ نابه كهس وهره سزادان ل سهر دهربرینا هزروبیران یانژى دیتنهكا جودا دامێزهبكین ههردو ماددێن 25و26 ژ دستوورێ دهولهتا تركیا كوگرێداى ئازادیا رادهربرینێ نه كا چ دبێژن؟ ماددا 25 دبێژه: (ههركهس خوهدى ئازادیهكا رههایه د دهربرینا بۆچوون و دیتنێن خوهده ونابه كهس دیتنێن خوه ڤهشێره ئانكو بهێله د دلێ خوهده بههر ئهگهرهكا ههبه ههروهك نابه ل سهر دهربرینێ رهخنه ل كهسێ وهره گرتن یانژى گازنده ژێ وهرن كرن یانژى وهره تۆمهتبار كرن) ههردیسا ماددهیا 26 ڤێ یهكێ پشت راست دكه وتێده هاتیه (ههركهسێ ئازادیا رهها یاههى د دهربرینێده ڤێجا چى ب شێوهیێ گۆتار خواندنبه یان بنڤێسینبه یان وێنهبهیانژى بههر رێیهكێ ژ رێیێن وهشانێ و ئهڤبرگه مافى دده وى كهسى كوپێزانینان وهرگره و ل ههمان دهم بهلاڤژى بكه بێ كو سانسورا دهستههلاتێ لسهر ههبه) بئهڤى رهنگیبا چ خێرهك بى ژئالیێ خوهدایڤه مهدیت كو دماددا 25 ێدا دبێژه ژ ئهگهرێ رادهربرینێ ههمانابه گازندهژى ژكهسێ وهرن كرن راستى جهێ پێكهنینێ یه بابۆ رۆژنامهڤان ب گازندان رازیه و ب لێدان و قوتانێژى رازیه ب زیندانكنێژى ژبۆ ماوهیهك دیاركرى رازیه دهستههلاتا ئاكهپێ ئها ل رۆژا ئیرۆ كوسال 2019یه رۆژنامهڤانى ژبۆ ههتاههتایێ زیندان دكه و سهروهت و سامانێ ویژى دهستهسهردكه و ب ئهڤێ ههمیێژى ناراوهسته كرێتاهى و سڤكاتیێ ژى پێ دكه و ل داویا داوى ب تیرۆرست ناڤ دكه ئیرۆ رۆژ رۆژنامهڤان د زیندانێن تركیا ده نهساخه و دكه هاوار تنێ من ببنه كلینیكهكا ساخلهمیێ ژبۆ چارهسهریێ یان بلا دكتورهك وهره رهوشا من ببینه لێ دهستههلات گوه نادیته هاواراوى ههرچهنده تێكستهك یاساى یاههى د یاسایا سهرهدهریكرنێ ل گهل زیندانیان ل زیندانێن تركیاده دبێژه: ئهگهركهسێ دهستهسهركرى بهلگهیهك ساخلهمى ل بهردهست ههبهكو وى نهخۆشیهك دۆمدرێژیاههى دڤیا یهكسهر وهره ئازادكرن ل خوارێ دێ چهند نمونهیهكان دمه خۆیاكرن ل سهر رۆژنامهڤانێن نهخوهش دزیندانێن تركیا ده و راپۆرتێن مافێن مرۆڤان یێن نێڤدهولهتى ئاماژه بناڤێن وان كریه بۆ نموونه رۆژنامهڤان ئهحمهدجۆك كارمهندێ كۆڤارا (نان و داد) ب تۆمهتا ئهندامبوون د پارتا گهلاشورشگێرا لیبرالیده هاتیه دهستهسهركرن و یێ نهخۆش ب نهخۆشیا كورساكۆڤ یا دۆمدرێژ ههرچهنده بهلگهیێن ساخلهمیژى دانه رێڤهبهریا زیندانێ لێ نههات ئازادكرن و ژ ئهڤێژى كلێزتر وهزیرێ كاروبارێ داد ل تركیا دگۆت مه ئهحمهدجۆك وهكو رۆژنامهڤان زیندانى نهكریه، بهلكو مه یێ زیندانكرى چونكى وى پشكداریا د ئهنجامدانا كریارێن تیرۆرست دهكرى ههردیسا شاهین ئالباى رۆژنامهڤانێ رۆژناما زهمان كو تووشبوویێ 11 یازده نهخۆشیێن دۆمدرێژه و عهلى بولاج تووشبوویێ نهخۆشیا دلى و شكرێ diabetes یه بهلگێن ساخلهمیێ ل بهردهستن، لێ نههاتنه ئازادكرن، ئیرۆ ژى ب دهردو نهخۆشیێن خوه دزیندانێده دنالن و دهێنه ئازاردان ژى رۆژنامهڤانێ ناڤدارێ تركیا حسنى مهحلى كو تووشبوویێ نهخۆشیا رهقبوونا دهمارایه ل 15 دیسێمبهرا 2016 ب تۆمهتا ناڤزراندنا سهرۆكى هاته دهستهسهركرن ژبۆ ماوێ 7 سالان هاته سزادان رهوشا وى یا ساخلهمى گهلهك تێكچوو پشتى بهرمرن بووى ل كانونادووهم یا 2017 هاته ئازادكرن و ئهگهر رۆژنامهڤان د زیندانێده بهرمرن بوو دهما دبنه كلینیكا ساخلهمیێ یانژى نهخۆشخانێ مینا تاوانبارهكى مهترسیدار ههردو دهستێن وى ژپشتڤه گرێ ددن ژ ئهگهرێ ڤێ سهرهدهریا كرێت و سڤكاتیێ چهندین رۆژنامهڤانێن نهخۆش یارهتكرى وان ب ڤى شێوهى ببن نهخوشخانێ ئهڤ جورێ سهرهدهریێ ل گهل رۆژنامهڤانان باوهرناكم ل وهلاتهك دن ژبلى تركیا بێ ئهنجامدان. تشتێ بالا مرۆڤى دكشینه ههر ژدامهزراندنا دهولهتا ههڤچهرخ ل سهر دهستێ مستهفا ئاتاتۆرك یا خوه نێزیكى رۆژئاڤا بتایبهت ئورۆپا دكه و نها ژى ئهندامبوون د یهكهتیا ئورۆپا ده European unionخهونا ههرى مهزنا دهولهتا تركه ئهڤ یهكهتیه ب ئهشكهره دبێژه یهك ژ مهرجێن ئهندامبوونێ د یهكهتیامه ده رێزگرتنه ل مافێن مرۆڤان و ئازادیا رادهربرینێ و رۆژنامهڤانیا بێ سانسۆر باشه ل ئالیهكێ ئهواناڤێ وێ رێزگرتنه ل مافێن مرۆڤان لتركیا ب میكروسكوپێژى نایێ دیتن بتایبهت مافێن رۆژنامهڤانان و ئهم دكارین بێژین ههما رادهربرین نینه ل ئالیێ دن دهما یهكهتیا ئورۆپا داخوازا تركیا رهت دكه ژبۆ ئهندامبوون دوێ یهكهتیێ ده دهستههلاتدارێن وێ دبێژنه خهلكێ خوه ئها مهناكنه ئهندام، چونكى ئهم مسلمانین. رهوشا نالهبار و دژوارا رۆژنامهڤانان د زیندانێن تركیا ده و درێژهپێدانا رهوشا ئاوارته بوینه جهێ مشتومرێ د جڤاكێ نێدهولهتیده و ریكخراوێن مافێن مرۆڤان نیگهرانن و ئهڤ نیگهرانیه هاتیه دهربرین ب رێیا چهندین راپۆرتێن گرنگ مینا راپۆرتا نهتهوێن ههڤگرتى UN ل ئادارا 2018 كۆلسهر رهوشا رۆژنامهڤانایه ل تركیا بۆ سالا 2017 ههروههاژى راپۆرتا یهكهتیا ئوروپا ل نیسانا 2018 دیسا راپۆرتا رێكخراوا نێڤدهولهتى بۆ مافێن مرۆڤان و رادهربرینێ لتركیا2017 /1018 كۆڤان ریكخراوێن ل خوارێ ئیمزا ل سهركربوون (هیۆمن رایتس ووچhrw ,رێكخراوا پێن یاجیهانى pen international,كۆمهلا رۆژنامهڤانێن ئورۆپى eja, رۆژنامهڤانێن كهنهدى ژبۆ ئازادیا رادهربرینێ cpj,رێكخراوا پێن یادانیمارك Danish pen,لیژنهیاپاراستنا رۆژنامهڤانان cpjرێكخراواپێن یا ئنگلیزى English pen, رێكخراواپێن یا ئهلمانى pen center germanyو چهندین رێكخراوێن دن كو گرنگیێ ب مافێن مرۆڤان و مافێن رۆژنامهڤانان ددن پشتى دهربازبوونا سێ سالان ل سهر دهركهفتنا ڤان راپۆرتان كوتێده رهوشا دژوارا رۆژنامهڤانان ل زیندانێن تركیا دئیننه زمان و تێده داخوازێ ژ دهستههلاتا پارتیا دادوگهشهپێدانێ دكن كو دهست ژ ڤێ ستهمێ بهرده و ئهوا نها لتركیا ل دژى رۆژنامهڤانان تێ كرن تاوانه ههمبهرى ئازادیا رادهربرینێده لێ نهكو تنێ رێز ل داخوازێن ڤان راپۆرتێن مافێن مرۆڤان نههاته گرتن بهلكو سانسور یاپتر كهفتیه سهر ئازادیا رادهربرینێ و وهشانان و رۆژنامهڤانان و رهوشا رۆژنامهڤانان دزیندان و گرتیگههانده رۆژ برۆژێ یاكلێز و كهمباختر لێ دهێت و رۆژنامهڤانیا ئازاد رۆژ بو رۆژ یا سنورداردبه جهێ داخێ یه هیچ ئاماژهیهك نینن كو دهستههلات ل تركیا دهست ژ زیندانیكرنا رۆژنامهڤانان بهرده، بهلكو بهروڤاژى دهستههلاتێ ل بهره ل سهر ڤێ سهركوتكرن زیندانیكرنێ بهردهوامبه گرۆڤه ژى ژبۆ ڤێ ئاخفتنامه نها لتركیا 389 زیندان و گرتیگهه ههنه، لێ حوكمهتا ئاكهپێ پلان ههیه ههتانى سالا2023 یێ 220 زیندانێن دن ئاڤابكه كو تێرا 137 هزار زیندانیان بكه.
