خواندنەکا رەخنەیی بۆ كورتەچیڕۆكا «سێ خەون»
عەبدولڕەحمان بامەرنی
كورتەچیڕۆكا «سێ خەون» ژ نڤیسینا (شیان كانیساركی)یە و د رۆژناما (ئەڤرۆ) دا هاتییە بەلاڤكرن، چیڕۆك ب كورتی بەحسا سێ خەونان دكەت، د ھەر خەونەكێ دا تشتەك دھێتە ژ دەستدان: ژ دەستدانا بابی (تایبەت و خێزان)، ژ دەستدانا چیایی (سروشت و جھـ) و ژ دەستدانا وەلاتی (نەتەوە). د ڤێ كورتەچیڕۆكێدا ڤەگێڕ سێ رۆلان دگێریت، كەسێ ئێكەم (ئەز)، ڤەگێر و ھەم كارەكتەرێ سەرەكییە ژی. تشتێ ئەز پالدایمە ڤێ نڤیسینێ، ھونەرێ ڤەگێڕانا خودیێ چیڕۆكێ ب خوە بوویە و چاوان خواندەڤانی ھەمان ترس و گومان و ھەستێن ڤەگێڕی ھەبن.
سێ خەون و سێ دەنگ و سێ ھۆشداری، ئەڤ دوبارەكرنا سێ جاریێ، رەنگە رێسایەكا كەڤن بیت و گەلەك جاران د ناڤ چیڕۆك و چیڤانۆكێن كوردیدا جھێ خوە دگریت و د چیڕۆكێ دا سێ جاران دەنگێ ھۆشداریێ و ب سێ ئاستان كارەكتەرێ چیڕۆكێ ژ خەوێ ھشیار دكەت و بڤی رەنگی: (بلند، بلندتر، گەلەك بلندتر)، ئەڤ سێ ئاستێن ھەنێ، تەئكیدكرنا ھۆشداریەكێ نە، كو نڤیسەرێ چیڕۆكێ مە د بازنەیەكێدا دزڤڕینیت و دەما ئەم ل چیڕۆكێ و جۆرێ ئاخفتنێ و توندیا دەنگی دنێڕین؛ ل خەونا ئێکێ دەنگ ھەوالی یان خەبەری د گەھینتێ كو (بابێ تە مر). لێ ل دەنگێ دووێ، ئەوی رەخنە دكەت و ب تۆنەكا بلندتر دبێژیتێ (ھەر وەکی تو یێ بێ گوھی؟). ئەڤ گوھۆڕینێن ل سەر ئاستێ ئاخفتنێ دا دھێن، بنیاتەكێ ھلكێشایی دروست دكەن ژ راگەھاندنێ بۆ ھشیاریێ یان ھۆشداریێ و ئەڤە ل سەر لەشێ ڤەگێڕی ژی دیار دبیت، جارا ئێكێ دەنگ ل بەر گوھێ وییە و جارا دووێ وەك لێحەیتاندنەكا نەرم دھێت، دەما دبێژیتێ ھەروەكو تو یێ بێ گوھی و ل جارا سیێ یان خەونا سیێ، ملێ وی د ھەژینیت، ب رامانا ھۆشدارییەكێ ژ ئاستێ گوھلێبوونێ بۆ ھەستكرنێ ڤە دچیت.
د چیڕۆكێ دا چ دھێتە دیتن؟ رەشبینی ب ھێزتر دیار دبیت، باب بەرزە دبیت و چیا ل جھێ خوە نامینن و ب گوھگرتنا دەنگێ قەرەبالغییێ ل ناڤ گۆڕستانێ، ڤەگێڕ خوە ل سەر چۆكێن خوە ناگریت، بەلێ د ھەمان دەمدا ئەم دشێین بێژین، رەشبینیا د چیڕۆكێدا یا ھۆشداریێ یە، چەند جارەكێ دەنگ ڤەگێڕی ژ خەو رادكەت، ھۆشدارییەكێ ددەتێ، ھشیار ببە، وی ژ خەوێ ھشیار دكەت و ب ھشیاربوونا ڤەگێڕی د چیڕۆكێدا، خواندەڤان ژی ھشیار دبیت.
ئەگەر ئەم ل گرێ و ئالۆزیێن د ناڤا چیرۆكێدا بنێڕین، ل دەستپێكێ، ھۆشداری دھێت كو (بابێ تە مر)، لێ ئەو ڤێ ھۆشداریێ نەرێ دكەت و بەرەف خەوا خوە دچیت، جارا دووێ ھۆشداریێ ددەتێ كو چیا ل جھێ خوە نەمانە و دیسان ھشیار دبیت و ب بینینا چیا، ھۆشداریێ دوبارە نەرێ دكەتەڤە و بەرەف خەوێ دچیت، لێ د ھۆشداریا سیێ دا دەما دبێژیتێ ئەگەر ئەڤێن دی بۆ تە دگرنگ نەبن، رابە وەلات چوو، ئێدی بابەت دھێتە گوھۆڕین و نڤیسەر چیڕۆكا خوە ل بەر خواندەڤانی دھێلیتە ڤەكری، ژ بەر کو بابێ وی ل ناڤ نڤینێن خۆ نینە. ئایا مریە؟ ئایا ئەو قەرەبالغ بۆ جەنازەیێ وی یە؟ ئەڤە ژی ئێک ژ نیشانێن چیڕۆکا نوویە.
لڤێرە ئەم د شێین گرێیا چیڕۆكێ ل سەر ڤان بنەمایان دابەش بكەین، كارەكتەر: (ڤەگێڕ، باب، دەنگ و دبیت دەنگ لڤێرە زێدەتر دەنگێ وژدانێ بیت). ململانێ: (دناڤبەرا ڤەگێڕی و دەنگیدایە یان ئەم دشێین بێژین دناڤبەرا ڤەگێڕی و ھشیاركرنا وی ژ راستیێ. گوند: دیمەنێن د ڤێ چیڕۆكێدا دھێنە دیتن (گوند، خانی، گۆڕستان).
ژ دەستدان د ڤێ چیڕۆكێدا، ب سێ ئاستان ھاتیە مەزراندن: باب ب چاڤان ھاتیە دیتن، چیا ب ھەستێ ھاتینە دیتن و وەلات ب بێدەنگییێ ھاتیە ژ دەستدان و ئەڤ ژ دەستدانێن ھەنێ نەك بتنێ روودانەكێ ڤەدگێڕن، بەلكو وەكو پرۆسەیەكێ دھێنە پیشاندان و ھەوەكا ھشیاربوونێ یە. چیڕۆكنڤیسی دڤێت بێژیتە مە (ڤێرا بگەھن)! ئەڤە ژی ب زەلالی د چیڕۆكێدا دیارە، ژبەركو ڤەگێڕ ژ وەلاتی بارناكەت، بەلكو وەلات ژبن پێیێن وی دچیت و چیا نامینن و گوند بێدەنگ دبن و ئەڤ ئاوارەبوونا ھەنێ، ھەمی ب بێدەنگی د ناڤ نڤینێن وی یێن نڤستنێ و دناڤ جھێ ویدا رووددەن.
ئەگەر چیڕۆكێ ھەمی لێكدەینەڤە، ل خەونا ئێکێ ژ دەستدان ب دیتنێ دھێتە پشتڕاستکرن، ڤەگێڕ بابێ خۆ «ل سەر ناھلیکا خۆ درێژکری» دبینیت و ڤەگێڕ دبێژیت: «گیانێ من زڤڕی لەشێ من ڤە»، ب رامانا مرنا بابێ وی پارچەیەكە ژ مرنا ڤەگێڕی بخوە و یێ چیڕۆكنڤیسی ژ نێزیك ژی ناس بكەت، دێ ھەست پێكەت كو ئەو یێ كەفتیە بن كاریگەریا ژ دەستدانان و رەنگە ژ دەستدانا بابی ژ ھەمی ژ دەستدانێن دی مەزنتر بیت یان ھۆسا ئەم د چیڕۆكێ گەھشتبین.
ئەڤ پارچەیا دووماھیێ ژ كورتەچیڕۆكێ، ھەمی تشتەكی ل بەر خواندەڤانی دھێلیتە ڤەكری: «ئەڤ جارە ڕۆژ زویتر هەلاتبوو، من چ چیا نە ل نزاری و نە ژی ل بەڕۆژی نەدیتن، ئێدی پێیێن من گران بوون و نەشیان لەشێ من هەلگرن، کەفتم سەر چۆکێن خوە، گوند یێ بێدەنگ بوو، ب تنێ دەنگێ قەڕەبالغەکێ ل ڕەخێ گۆڕستانا گوندی دهات، ئەز ب لەز و بەز زڤڕیم ژۆر دا بابێ خوە ژ خەوێ هشیار بکەم و بێژمێ کا ئەڤە چییە ژ دەرڤە چێدبیت، لێ ل سەر جهێ خوە نەبوو».
ــــــــــــــــــــــــــــــــ
ژێدەر: سێ خەون، كورتەچیڕۆك، رۆژناما ئەڤرۆ ھژمار (4065)، 22/9/2026.
