رۆسنهفت و پلانا B یا حوكمهتا ههرێما كوردستانێ
پشتى كاودانێن سالا 2011 كو زۆربهیا وهلاتێن عهرهبى ڤهگرتین و ناڤ لێ هاتیهكرن وهك بۆهارا عهرهبى و دروستبوونا داعش ل سالا 2014 و كۆنترۆلا وێ بۆ دهڤهرێن گرنگ و مهزن ل عیراق و سووریێ ههمى پێشبینى بۆ وێ چهندێ چوون كو دهڤهر ب گشتى د بهر ب گورانكاریێن مهزن چیت و د دابهش بیت. لهورا زۆربهیا وهلاتێن زلهێز خوه بۆ وێ قووناغێ حازركریه و ههر وهلاتهكى پرۆژێ خوه یێ تایبهت ههیه و ب هوورى چاڤدێریا كاودانان دكهن و كۆمپانیێن خوه بۆ ههمى پێشهاتان حازركرینه ژ وان ژى وهلاتێ رۆسیان.
گومان تێدا ههرێما كوردستانێ ههمى حازرى كرینه كو ب باشترین شێوه مفایى ژ ڤان كاودانا و ڤێ دهلیڤێ ببینیت و بسهربخوهیا خوه شاد ببیت پشتى زۆربهیا ههرا زۆرا دهڤهرێن مادێ 140 پێشمهرگهیى كونترۆلكرین و جهێ خوه لێ موكمكرى و پشتى ب ئێكجارى بێهیڤى بووین ژ بهغدا سهركردایهتیا كوردستانێ ل 7/6/2017 بریارا دا گشتپرسى ل ههرێما كوردستانێ و دهڤهرێن دهرڤهیه ئیدارا ههرێما كوردستانێ بێته ئهنجامدان و پاشهرۆژا خوه دیاركهن.
خۆیایه كو حوكمهتا ههرێمێ شیایه ههر ژ سالا 2007 تا نوكه گرێبهستا ل گهل چهندین كۆمپانیێن ههره مهزن ل جیهانێ گرێدهت د ههمى واران دا، تایبهت بوارێ نهفت و گازێ دا وهك ئیكسۆن مۆبیل و شیفرۆن یێن ئهمریكى و توتال یافرهنسى و دى ئێن و یانهرۆیجى و جنل انرجى یا توركى و دانهگاز یا ئیماراتى و غازبرۆم یارۆسى و چهندین كۆمپانیێن دى و مهرهم، ب تنێ لایهنێ ئابوورى نهبوویه، بهلكو لایهنێ سیاسى پتر گرنگى پێ هاتیهدان چونكى حوكمهت و سهركردایهتیا كوردى باش دزانیت كو ڤان كۆمپانیان چهند كارتێكرنا خوه ههیه ل سهر بریارا سیتسى یاوان وهلاتان و نوكه كار ل سهر دئێته كرن چاوا بریارا وان وهلاتا بێخنه د خزمهتا پرسا ریفراندۆم و سهربخوهیا كوردستانێ دا.
یا ڤهشارتى نینه كو بهرى پشكداریكرن ل كۆنگرێ ئابوورى ل سانبترسبرگ ل مهها 6/2017 كو سهرۆكێ رۆسیا ب فهرمى داخواز ژ سهرۆكێ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ كربوو كو تێدا پشكدار ببیت. حوكمهتێ ههمى حازرى كربوون بۆ پشكداریكرنێ و ئیمزاكرنا گرێبهستا و مهزنترین گرێبهست د وى كۆنگرهیى دا ژ لایێ حوكمهتا ههرێما كوردستانێ ڤه هاته، ئیمزاكرن ل گهل مهزنه كۆمپانیا رۆسى (رۆسنهفت) كو 69% ژ پشكێن وێ یێن حوكمهتا رۆسیانه و 31% یێن كۆمپانیا ئیكسۆن مۆبیل یا ئهمریكى و BP یابریتانینه و ماوێ گرێبهستێ 20 سالن و ل قووناغا ئێكێ كۆمپانى د رۆژانه 700 هزار بهرمیلێن نهفتا خام ژ حوكمهتا ههرێمێ كریت و ل دووماهیا سالێ ئهڤ رێژهیه بلند ببیت ههتا دگههیته ملیۆن بهرمیلان و ل پێنچ بلۆكێن نهفتێ كاركهت. قووناغا دووێ یاگرێبهستێ ل رۆژا 18/9/2017 هاته راگههاندن ئانكو ب حهفتیهكێ بهرى ئهنجامدانا ریفراندۆمێ، ئهو ژى راگههاندنا ئیمزاكرنا گرێبهستێ د ناڤبهرا ههر دو ئالیان دا بۆ راكێشانا بۆریهكا غازا سروشتى بۆ بهندهرێ جیهان یێ توركى ب بهایێ ئێك ملیار دۆلاران كو تا سالا 2019 كۆمپانى ههمى پێداویستیێن ههرێمێ ژ غازێ دابینهكهت و ل سالا 2020 غازا سروشتى رهوانهیى ژ دهرڤه بكهت و سالانه 30 ملیار مترێن سێجا رهوانه بكهت. ئهڤه بخوه نامهكا زۆرا ب هێز بوو بۆ زۆربهیا ئالیێن ساسى و دهرهكى.
ل ڤێره خۆیا دبیت كو سهركردایهتیا كوردى و حوكمهتا ههرێمێ زۆر شارهزایانه رهفتار ل گهل كاودان و پێشهاتێن دهڤهرێ كریه و حهكیمانه رهفتار ل گهل وان سیاسهتان كریه یێن كو ل دهڤهرێ دئێنه گێران و بۆ پرسا سهربخوهیا كوردستانێ پتر ژ پلانهكێ دارێتیه ژ ههمى لایهنان ڤه بۆ زامنكرنا پاشهرۆژا گهلێ كوردستانێ لهورا هۆسا پێگههێ ههرێمێ ب هێزكهتیه و بابهتێ ریفراندۆمێ دهنگ ڤهدایه ل جیهانێ و ههر ئهڤه بوویه كو تانوكه رۆسیا بێ دهنگیێ ههلبژێریت و ب هوورى چاڤدێریا كاودان و ههلویستا بكهت و د بهرامبهردا جكومهتا ههرێمێ ب راگههاندنا گرێبهستێن خو دگهل روسنهفت نامهكا رون و ئاشكرا و ب هێز گههانده جیهانێ كو ههمى دهرگهه و بژارده ل بهرامبهر پرسا سهربخوهیا كوردستانێ دڤهكرینه. د ماوێ داهاتی دا د سهركردایهتیا كوردى و تایبهت حوكمهتا ههرێمێ بهرههمێ وێ سیاسهتا حهكیمانه بینن كو بوویه رێخۆشكهر ل بهرامبهر سهربخوهیا كوردستانێ.
