ئەڤرۆ

سـالار محەمەد دۆسكی:

بەرپرسا رێكخراوەكا ئافرەتان ل ئیدارا سەربەخۆیا زاخۆ دیار كر كو گرنگە رێژا ئافرەتێ ل جهێ بریاردانێ بهێتە زێدەكرن و ل سەر بنیاتێ شیان و شارەزایێ ئافرەت بۆ پەرلەمانی بهێنە بەربژێر كرن.

نازدار عارف بریندار، بەرپرسا رێكخراوا رەوشەن یا ئافرەتان بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیار كر، هەتا ئاستەكێ باش رێژا ئافرەتان ل سازیێن حوكمەتێ هەیە، لێ دڤێت رێژا ئافرەتێ ل جهێ بریارێ بهێتە زێدەكرن و گۆت: (لەوما داخواز دكەین رێژا ئافرەتێ ل حوكمەتێ و ل پەرلەمانێ كوردستانێ ژی بهێتە زێدەكرن).
نازدارێ‌ گۆتژی: (دڤێت زێدەتر گرنگی ب رولێ‌ ژنێ‌ بهێتەدان و وەك رێڤەبەرێن گشتی پتر ئافرەت رۆلێ خوە بینت د جڤاكێ دا دێ باشتر بیت، راستە رێژا 25% یا ئافرەتان ل پەرلەمانی یە، لێ دڤێت لایەنێ، سیاسی ژی پتر رۆلی بدەنە ئافرەتان و كار بۆ زێدەكرنا ڤێ رێژێ بهێتە كرن).
بەرپرسا رێكخراوا رەوشەن ئەو چەندە ژی گۆت: (گرنگە ئەو ئافرەتێن بۆ پەرلەمانی دهێنە بەربژێر كرن كەسانێن ئەكتیف و خودان باوەرنامە و خودان شیان و كەسایەتی بن د جڤاكی دا و د بیاڤێ ژنێ و هەموو بیاڤێن ژیانێ دا شارەزایی هەبیت و خودان سەربور بن و زێدەتر رۆلێ خوە بینن، نەك بتنێ هەبوونا ئافرەتان ل پەرلەمانی پركرنا كورسیكان بیت و ئەو رێژە ل پەرلەمانی بهێتە پر كرن بەلكو باشترە خودان شیان بن و ل ئاستێ بەرپرسایەتیێ بن).
نازدارێ د بەردەوامیا ئاخفتنێن خوەدا دیار كر، گەلەك ئافرەت هەنە ژیەكێ باش دەرباز كریە و خودان شیان و رەوشەنبیرن و هەتا نوكە شیانێن كاركرنێ هەنە و ئاستێ ئەكادیمیێ باشە و رەنگە ئافرەت هەبن گەنج و شیانێن باش ل دەف هەنە و گرنگە ماندیبوون و شیان ل بەرچاف بهێنە وەرگرتن و ئافرەت هەنە ل چیا خزمەتا پێشمەرگەی كریە، لێ رەنگە ئەڤرۆ پتر پێدڤی ب ئافرەتەكێ بیت یا ئەكادیمی و زانا و شارەزا و زێدەتر خودان شیان بیت و گۆت: (دڤێت ئافرەت ل سەر وی بنیاتی نەهێتە هەلبژارتن كو خزمەت كریە پێشتر، چونكە رەنگە ئەو ئافرەت بۆ سوباهی ئانكو بۆ ئەڤرۆ یا پێدڤی نەبیت دڤێـت جهێ رێزێ بیت و ماندیبوونا وێ بەلاش نەچیت لێ مەرج نینە بچیتە پەرلەمانی).
نازدارێ‌ گۆتژی: (ئافرەتێن باش دناڤا جڤاكی دا هەنە بۆ پەرلەمانی بهێنە بەربژێر كرن هەم گەنج و هەم ب تەمەن ژی هەنە و هاتینە خانەنشینكرن لێ شیان و شارەزایەكا باش ل دەف هەیە و گۆت: (گرنگە ئافرەت ل سەر شیانان بهێتە هەلبژارتن نەك ل سەر بنیاتێ كیژ عەشیرەتێ یان كیژ بنەمالێ یە و گرنگە ئەف سنورە ژی بهێتە دەرباز كرن و ل سەر بنیاتێ شیانان بهێتە دیار كرن دا پەرلەمانەكێ كارا بهێتە پێكئینان).
نازدار عارف بریندار، بەرپرسا رێكخراوا رەوشەن یا ئافرەتان دیار كر ژی، گرنگە هەتا زانایێن ئاینی ژی دەمێ بۆ پەرلەمانی دهێنە بەربژێر كرن ل سەر بنیاتێ شیانا بیت نەك ل سەر بنیاتێ كومكرنا دەنگان بیت و گۆت: (چونكی بڤی رەنگی چ مفا ژێ ناهێتە وەرگرتن كو خزمەتا جڤاكی بكەت، بەلكو هەكە ل جهێ خوە بیت رەنگە پتر خزمەتێ بكەت ژ پەرلەمانی و بڤی رەنگی دێ كورسیەكا پەرلەمانی پر كەت و رەنگە نەشێت بەرهەمەكێ باش ژی پێشكێش بكەت).

ئەڤرۆ

بێوار حەمدی:

نەخوشێن ئوتیزمێ د جیهانەكا تایبەت دا دژین و لایەنێ وان یێ جڤاكی یێ لاوازە، بسپورەكێ ئوتیزمێ دبێژیت: پتریا وان كەسێن نەخوشیا ئوتیزمێ هەی حەزا پێكئینانا هەڤژینیێ ل دەف نینە.
ئیبراهیم عەبدولستار ڤەكولەرێ دەروونی و بسپورێ ئوتیزمێ تایبەت بو ڕوژناما ئەڤرو دیار كر، ئوتیزم تێكچوونەكا مێشكیە و دبیتە ئەگەر ئەو كەسێن ئوتیزم هەی هەست و هەستەوەرێن خوە ژ دەست بدەت و مروڤێ ئاسایی ب ڕێكا ڤان هەستەوەرێن گوهلێبوونێ و دیتنێ دشێت پەیوەندیان دروست بكەت و گۆت: (لێ بو وان كەسان زور یا ب زەحمەتە، ژبەرهندێ هەستێ وان یێ‌ سوزداری گەلەك یێ لاوازە، بڕێكا ڕاهێنان و چالاكیان ڕەنگە بشێت هەڤژینیێ پێك بینیت، بەلێ ئەو ژی ب ڕێژەكا گەلەك كێم).
بسپورێ‌ ئوتیزمێ‌ ئەو چەندە ژی دیار كر كو پتریا وان كەسێن ئوتیزم هەی حەزا پێكئینانا خێزانێ نینە، چونكی زوی ب زوی هەست پێناكەت و ئەو یێ د جیهانەكا تایبەت دا و لایەنێ وی یێ جڤاكی یێ لاوازە و گۆت: (ڕەنگە پێكئینانا هەڤژینیێ پتر زیانێ بگەهینیتە وی، هەرچاوا بیت ئەڤ چەندە لدووڤ ڕێژا وی یا ئوتیزمێ دمینیت كا چەندە هەكە گەلەك یا توند نەبیت و نیشانێن وێ د سڤك بن ڕەنگە ئەو بشێت ڤێ پروسێسێ پێك بینیت ).
ئیبراهیم د بەردەوامیا ئاخفتنێن خوەدا گوت: (ئەو كەسێ ئوتیزم هەی هەكە هەڤژینی پێكئینا و شیان هەبوون باشترە ل گەل كەسەكێ وەسا پێك بینیت كو ئوتیزم نەبیت، چونكی هەر چ نەبیت دا بشێن هاریكاریا ئێكدو بكەن، ژبەركو هەكە هات و وان زاروك ژی هەبن و زاروكێن وان ئوتیزم هەبیت داكو ڕێژا وان یا كێم بیت).
بسپورێ ئوتیزمێ گۆت: (داخوازا من ژ جڤاكی ئەوە سەرەدەریەكا تایبەت ل گەل نەخوشێن ئوتیزمێ‌ بكەن و حكومەت ژی یا پێدڤی بو ئەنجام بدەت، چونكی ل وەلاتێن بیانی ڕوژ بو ڕوژێ جهێن تایبەت بو وان ڤەدكەن و موچەكێ هەیڤانە ژی بو تەرخان كریە داكو بشێن ژیانا خوە پێ ببورینن).
ڤەكوڵینێن زانستی ژی دبێژن: ئوتیزم نەخوشیەكا بوماوەییە، بتایبەت هەكە دایك و باب هەردو د نەخوش بن دێ‌ ڕێژا هەبوونا وێ لدەڤ زاروكی پتربیت.

مەسعوود بارزانی

پشكا پازدێ‌

بزاڤا رزگاریخوازا كوردی ب گشتی و
ل ئیراقێ‌ ب تایبەتی

162

دامەزراندنا كیانێ‌ سیاسی یێ‌ ئیراقی ژ (1921)ێ‌ و چارەكرنا كێشەیا دەستهەلاتێ‌ و كێشەیا كوردی تێدا
بێگۆمان دیرۆكا كیانێ‌ سیاسی یێ‌ ئیراقێ‌ ژ (1921) دیدەڤانە كو ژ دو نەتەوەیێن سەرەكی عەرەب و كورد پێكهاتیە، د گەل پێكهاتێن دی یێن نەتەوەیی، كو ب مخابنی ڤە تا نها ژی سەقامگیری بخوەڤە نەدیتیە، ژبەركو نە ئاریشا دەستهەلاتەكا دیمۆكراتی ب شێوازەكێ‌ دیمۆكراتییێ‌ ئازاد ل ئیراقێ‌ بۆ بەرژەوەندا گەلێن ئیراقێ‌ چارەبوویە و نە ئاریشا كوردان ژی كو مەزنترین ئاریشەیە ل ئیراقێ‌ د بەرژوەندا كیانێ‌ سیاسی یێ‌ هەڤپشكێ‌ ئیراقێ‌ و بەرژوەندا هەردو نەتەوەیێن سەرەكی چارە بوویە، لەورا پێدڤییە هەردو ئاریشە ب شێوازەكێ‌ دیمۆكراتییێ‌ ئازاد و ئاشتی و ب حەز و رازیبوونا گەلێن ئیراقێ‌ و مللەتێ‌ كورد بهێتە چارەكرن و رۆژ بۆ رۆژێ‌ ژ روویێ‌ سیاسی و ئابووری و جڤاكی و رەوشەنبیری و كارگێری ڤە، پێشڤە بچن و كوسپ و ئاستەنگ د رێكا پێشكەفتن و خەملاندنا كیانێ‌ سیاسی یێ‌ هەڤپشكێ‌ وان دا نەمینن، ئانكو د دەستهەلاتا سیاسی و د رێڤەبەرنەكا دیمۆكراتی دا، هەردو نەتەوەیێن سەرەكی خوە ب باشترین شێوە د هەیكەلێ‌ رێكخستنا رژێما پاشەرۆژا وان یا نوو دا ببینن و هەردو نەتەوە هەست بكەن كو ئەڤ كیانێ‌ هەڤپشك، ب كریار یێ‌ هەڤپشكە بۆ هەردوویان، د گەل بەرچاڤ وەرگرتن و دابینكرنا مافێن رەوایێن پێكهاتەیێن دی ب باشی، ل گۆرەی دەستپێكێن چارەركرنا كێشەیا نەتەوەیان كو نموونا چارەكرن و دابینكرنا وان ل گەلەك وەلاتێن پێشكەفتی یێن جیهانێ‌ هەیە، ئانكو ل ژێر بالێ‌ ئاشتییەكا دادپەروەرانە، ب دلخۆشی و ئازادی و دیمۆكراتی و بەختەوەری بژین و برایەتییا دیرۆكی و ئیسلامی و خەباتا هەڤپشك یا كورد و عەرەبان ب هێزتر ببیت و سەمتا خەباتا خوە یا هەڤپشك باشتر سەقا بكەن، هەتاكو ئیراقەكا دیمۆكراتی و ئازاد ب گشتی و كوردستانا خودان ئۆتۆنۆمی یا راستەقینە ب تایبەتی ببنە كەلا ئاسێ‌ یا گیان ل سەر دەست و پێیان ل دژی ئیمپریالیزم و زایۆنیزم و كەڤنەپەرستییا دەڤەرێ‌ كو ب ڤێ‌ یەكێ‌ ژی باشترین خەلەكە دكەڤیتە زنجیرا خەباتا مللەتێن ئازادیخواز و پێشكەفتنخوازێن سەر ئەردی و مرۆڤایەتییێ‌، پێخەمەت پاراستن و چاكتر چەسپاندنا ئاشتییا جیهانی و چارەركرنا هەڤڕكیێن هەرێمایەتی ب رێكا دانوستاندنێن ئاشتیخوازانە، ل بەر رۆناهییا هزركرنا سیاسەتا نوو یا جیهانێ‌.
رژێما دكتاتۆرا فاشی یا بەغدا و هێزێن بەرهنگارێن كوردستانی و ئیراقی
دەمێ‌ پشتی حوكمێ‌ دكتاتۆری كو ژ 1968ێ‌ دەستپێدكەت ب پشتەڤانییا ئیستیعمارێ‌، بۆ وێ‌ یەكێ‌ ئینا سەر دەستهەلاتێ‌ دا ب ئاگر و ئاسنی، هەتا چەكێ‌ كیمیایی و بایۆلۆژی و خەردەل و فۆسیجین و (سیانید)ی ل بزاڤا رزگاریخوازا كوردی و دیمۆكراتییەتا ئیراقێ‌ و نشتیمانی و دیمۆكراتییا عەرەبی و بزاڤا ئیسلامی ل دەڤەرێ‌ بدەت و نەشێن سەرێ‌ خوە بلند بكەن پێخەمەت مافێن خوەیێن رەوا، بۆ وێ‌ یەكێ‌ ب باشترین شێوە ب رێكا رژێما دكتاتۆری و شۆڤینی یا وان دەستنیشانكری بەرژوەندێن خوە بدەستڤە بینن و بپارێزن، هەكە نە بۆچی دبیت رژێما فاشییا بەغدا، د دەمێ‌ بیست و ئێك سالان دا نەشیا د گەل گەلێن ئیراقێ‌ ب گشتی و گەلێ‌ كورد ب تایبەتی، بگەهنە چارەسەریێن راست و دروست بۆ چارەكرنا ئاریشا دەستهەلاتێ‌ و چارەكرنا ئاریشا كوردی ل ئیراقێ‌، هەكە هێزێن بەرهنگارێن كوردستانی ژ ئالییێ‌ رژێما فاشی یا بەغدا ڤە هزار و ئێك تۆمەت بۆ دروست كرینە و دهێنە دروستكرن، خو هەتا ب بێ‌ شەرمی ژ ئالییێ‌ رژێما فاشی یا بەغدا و كەڤنەپەرستییا عەرەبی ب خزمەتكار و كرێگرتیێن بیانییان هاتینە ل قەلەم دان و دهێنە ل قەلەم دان، بۆچی د گەل هێزێن نشتیمانی و نەتەوەیی یێن عەرەبی و دیمۆكراتی و ئیسلامی یێن ئیراقی نەگەهشتینە تێكگەهشتن و چارەكرنا ئاریشا دەستهەلاتێ‌، بۆچی هەتا نها نەخواستییە، دوماهیێ‌ ب قۆناغا ڤەگوهاستنێ‌ (الفترە الانتقالیە) بینن، هەرلبژارتنەكا ئازاد و دیمۆكراتی یا راستەوخۆ بكەن، دەستوورێ‌ هەردەمی بهێتە دانان و بهێتە پەیرەوكرن، هەر چ رێكخستن و قانوونێن ئیستیسنایی هەنە بهێتە هەلوەشاندن، بۆچی سەربەستیێن دیمۆكراتی نەهاتینە دان و ناهێنە دان كو سەربەستییا رێكخستنا حزبان، سەربەستییا رۆژنامەڤانی، سەربەستییا بۆچوونان، سەربەستییا رێكخستنا سەندیكایان، سەربەستییا هەلبژارتنان بخوەڤە دگرن.
مافێن مرۆڤی یێن ئیراقێ‌ ب گشتی و یێن كوردان ب تایبەت هاتینە بنپێكرن كو د دیرۆكا مرۆڤایەتییێ‌ دا كێم هاتیە دیتن و بهیستن، لەورا پێدڤییە هەموو هێزێن ئۆپۆزسیۆنا كوردستانێ‌ و ئیراقێ‌، ب چاكی سروشتێ‌ شۆڤینی و فاشستییا ڤێ‌ رژێمێ‌ بزانن و بۆچی ئیناینە، ئانكو هەڤدژیێن د ناڤبەرا گەلێن ئیراقێ‌ و هێزێن پێشرەو و رژێما فاشی دا هەڤدژیەكا كوورە، هەكە ب بەرخۆدانەكا توند و رێكوپێك نەبیت زەحمەتە بهێتە چارەسەركرن، لەورا پێدڤییە ژ هەموو روویەكی ڤە، ب چارەسەركرنا كێشەیێن ناڤخوە ئێك ب ئێك، ب شێوەیەكی بهێنە چارەسەركرن د بەرژوەندا جەماوەرێ‌ ئیراقێ‌ و كوردستانێ‌ دا بیت، ژ دەستپێكرنا ڤێ‌ بۆچوونا راست، بەرەیێ‌ كوردستانا ئیراقێ‌ ب هێزتر لێبكەین، ژ هەموو روویەكی ڤە كو ببیتە بەرێ‌ بنیاتی بۆ دروستكرنا بەرەیەكێ‌ بەرفەرهـ یێ‌ ئیراقی ژ هەر چار رەوتێن بەرهنگارێن ئیراقی، ئانكو رەوتێ‌ نەتەوەیی ــ عەرەبی، رەوتێ‌ نەتەوەیی ــ كوردی، رەوتێ‌ دیمۆكراتی و رەوتێ‌ ئیسلامی و نوونەرێن پێكهاتەیێن نەتەوەیی ژی تێدا پشكدار بن، دێ‌ تەمامتر و مۆكمتر بیت كو خالێن هەڤگەهشتنێ‌ د ناڤبەرا مەدا گەلەك گەلەكن، بۆ وێ‌ یەكێ‌ ل دژی رژێما فاشی یا بەغدا باشتر راوەستین. هیڤیدارین هەموو ئالییەك ژ مە ل ئاستێ‌ بلندییا هەستكرن ب بەرپرسایەتییا دیرۆكی دا بین.
بۆچی كورد و كوردستان ل ئیراقێ‌ ل ژێر شەرێ‌ قڕكرنێ‌ دانە
دەستهەلاتا دكتاتۆری یا بەغدا، حوكمێ‌ ئاگر و ئاسن و سێدارەدانانە، ب عەرەبكرن و بەعسیكرن و كۆچپێكرن و كاڤلكرنا زێدەتر ژ چار هزار گوندێن كوردستانێ‌، د گەل هەژمارەكا مەزن ژ قەزا و ناحیێن پارێزگەهێن كەركووك و سلێمانی و هەولێر و دهۆك و مووسل و گوندێن قەزایێن خانەفین و شنگال و ناحیا زوممار كو كۆچپێكرنا خەلكێ‌ قەزا قلادزێ‌ و ناحیا سەنگەسەر ژی، ل هەیڤا تیرمەها 1989ێ‌، دوماهی تاوانا كۆچپێكرنا قەزا و ناحیێن كوردستانێ‌ بوو. دوماهی ژی ب گوندێن دەڤەرا دۆلەمەرێ‌ ل قەزا مێرگەسۆر ئینا كو بۆ ئۆردیگایێ‌ (سارداو) خراندن، د وێ‌ ئالۆزییا ژیانێ‌ و بێرێزیێ‌ دا، وەكو هەموو ئۆردیگایێن ب زۆری یێن دی كو ب وەلاتیێن پلە دو ژی نەهاتنە هەژمارتن، ئانكو ل گۆرەی سەرژمێرییان هەژمارەكا گەلەك كێم یا گوندێن گوردستانێ‌ ماینە، ئەو ژی ل نێزیك و ل رەخ و روویێن جادە و رێیێن سەرەكی نە د ناڤبەرا پارێزگەهێن كوردستانێ‌ دا، ئانكو ل گۆرەی دوماهی سەرژمێرییا بەرەیێ‌ كوردستانا ئیراقێ‌ ــ سەركردایەتییا سیاسی، ل 24ی شواتا 1989ێ‌ كو دایە دەستێ‌ لژنا مافێن مرۆڤی سەر ب نەتەوەیێن ئێكگرتی ڤە، 55 هەتا 60 هزار كیلۆمەترێن دوجا هاتینە چوولكرن و كاڤلكرن، زێدەتر ژ ملیۆن كوردان دەربدەر بوون و ل وەلاتێن جیهانێ‌ بوونە پەنابەر، زێدەتر ژ ئێك ملیۆن و نیڤ وەلاتیێن كورد ل سەر گوند و ناحیە و قەزا و مولك و مالێ‌ وان هاتنە راگوهاستن، خو هەتا كانیێن ئاڤێ‌ و ژێدەرێن وان ژی ب چیمەنتۆیێ‌ هاتنە تژیكرن و كاڤلكرن، بۆ وێ‌ یەكێ‌ ژیان ل كوردستانێ‌ نەمینیت و مللەت و پێشمەرگە نەشێن لێ‌ بژین.