ئەڤرۆ

ڕێككەفتنا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ و حوكمەتا ئیراقا فیدرال ل دۆر هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ، بوویە مانشێتێ پشكەك ژ دەزگەهێن راگەهاندنا ئەرەبی و بیانی.
كەنالێ (سكای نیوز ئەرەبی) د ڕاپۆرتەكێ دا ئاماژە ب ڕێككەفتنا هەولێرێ و بەغدا ل دۆر دۆسەیا پەترۆلێ كریە ودبێژیت» وێ ڕێككەفتنێ دێ ڕۆلەكێ مەزن د چارەسەركرنا پرسێن ئابۆری یێن هەرێما كوردستانێ دا هەبیت».
كەنالێ (ئەلحرە) د ڕاپۆرتەكێ دا بەلاڤكر» هەولێر و بەغدا یێن ل كنارێن ڕێككەفتنەكا مەزن دبوارێ پەترۆلێ دا و ڕووبەرێ پێشوازیكرنێ ل ڕێككەفتنێ د ئاستەكێ بەرفرهە دایە».
ڕۆژنامەیا (قودس یا ئەرەبی) ژی ب گرنگی باس ب ڕێككەفتنێ كریە و نڤیسیە» ڕێككەفتن یا گرنگ بوو، چونكە پتریا ئالیێن سیاسی د هەڤڕانە ل سەر داهاتێ وێ پەترۆلا دهێتە هنارتن ژی دێ ل هەژمارەكا وەزارەتا سامانێن سروشتی یا هەرێمێ هێتە دانان و دێ ژ ئالیێ بەغداڤە هێتە چاڤدێریكرن، دێ كار ب وێ ڕێككەفتنێ ژی هێتە كرن تاكو وی دەمێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ قانوونا پەترۆلێ و غازێ دەردكەت».
ڕۆژنانەیا (ئەلمەدا) یا ئیراقی ژی د ڕاپۆرتەكێ دا ئاماژە ب وێ چەندێ دكەت» ڕێككەفتنا ڤێجارێ یا جودایە و دێ ڕەوایەتیێ دەتە هەرێما كوردستانێ، بۆ وێ چەندێ ب هەڤپشكی ل گەل حوكمەتا فیدرال بکڕێن نوو ل بەندەرێ جەیهان بۆ خوە بینیت و داخواز ژ هەموو كۆمپانیێن بوارێ پەترۆلێ هاتیە كرن گرێبەستێن نوو ل گەل هەرێما كوردستانێ ئیمزا بكەن و پەترۆلا كوردستانێ ب هەمان بهایێ جیهانی دێ چیتە بازاڕی».
ڕۆژنامەیا (فاینانشال تایمز) ژی بەلاڤكر» پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ڕیژەیا 0,5% پێدڤیا جیهانێ بۆ وزێ پێك دئینیت و ڕاوەستیانا هنارتنا وێ دێ كاریگەریا ڕاستەوخوە ل سەر بهایێ پەترۆلێ هەبیت لەوما ڕێككەفتنا هەولێرێ و بەغدا تا ڕادەیەكی دێ بازارێ وزێ سەقامگیر كەت».
ئاژانسا رویتەرز یا دەنگوباسان ژی بەلاڤكر» دەمێ چەندین سالایە پەترۆل و داهاتێن پەترۆلێ جهێ ناكۆكیێ نە د ناڤبەرا هەولێرێ وبەغدا و هەرێما كوردستانێ قوربانیێن مەزن داینە تاكو بشێت ب شێوەیەكێ ڕێژەیی سەربخوەیا ئابۆری بدەستڤەبینیت و جهێ خوە ل بازارێ وزێ جیهانی بكەت».
پێگەهێ (دویتچە ڤێللە) یێ ئەلمانی بەلاڤكر» ڕاستە ڕێككەفتنا هەولێرێ و بەغدا یا دەمكی یە، بەلێ د دەمەكێ نێزیك دا دەستكەفتەكێ گرنگتر دێ ژێ پەیدا بیت، ئەوژی دەركرنا قانوونا پەترۆلێ و غازێ یە. ب ڤێ چەندێ ژی دێ هەموو كێشەیێن گرێدای دۆسەیا وزێ ل ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ چارەسەر بن».
ڕۆژنامەیا (میدل ئێست مۆنیتۆر) ژی نڤیسیە كو مەسرور بارزانی و محەمەد شیاع سۆدانی ئاخڤتنا دووماهیێ ل سەر دۆسەیا پەترۆلێ كر و دوبارە دێ دەست ب هنارتنا پەترۆلا هەرێمێ هێتە كرن».

هەولێر، قائید میرۆ

ئەندامەكێ لژنەیا پەترۆلێ و غازێ ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ڕاگەهاند، گەرەنتی هەیە بۆ بجهئینانا ڕێككەفتنا هەولێرێ و بەغدا ل دۆر كەرتێ پەترۆلێ، ئەو گەرەنتی ژی وی دەمی پەیدابوویە دەمێ پارتی دیموكراتی كوردستان دەنگ ب حوكمەتا محەمەد شیاع سۆدانی دای هەروەسا دیاركر، پێدڤیە هەر د ئەڤسالە دا قانوونا پەترۆل و غازێ بهێتە دەركرن و ئاریشەیێن كەرتێ پەترۆل و غازێ بهێنە چارەسەركرن.
د. سەباح سوبحی، ئەندامێ جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ژ فراكسیۆنا پارتی دیموكراتی كوردستان و ئەندامێ لژنەیا پەترۆل و غازێ ل جڤاتا نوونەران بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» ڕێككەفتنەكا دیرۆكیە دناڤبەرا هەرێما كوردستانێ و بەغدا هاتیەكرن، چونكە ل سالا ٢٠٠٨ێ وەرە هەتا نوكە بۆ جارا ئێكێ یە ڕێككەفتنەكا وەسا گرنگ بهێتە ئەنجامدان، نوكە هەردو حوكمەت گەلەك نێزیكی ئێكن بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیان و قۆناغەكا نوو هاتیە دەستپێكرن ب تایبەتی ل دۆر كەرتێ پەترۆلێ، هەرێما كوردستانێ دشێت دەلیڤێ ژ ڕێككەفتنێ وەربگریت و پارەیەكێ زۆرتر بۆ خەلكێ هەرێما كوردستانێ بهێتە مەزاختن هەروەسا ڕێككەفتن دێ بیتە بنەمایەكێ گەلەك باش بۆ دەركرنا قانوونا پەترۆل و غازێ».
گوت ژی» هەرێما كوردستانێ ئەو دەلیڤا قانوونی نەما بۆ فرۆتنا پەترۆلێ و ئێدی چارچوڤەیەكێ قانوونی هەیە بۆ فرۆتنا پەترۆلێ، كۆمپانیا (سۆمۆ) ددەمێ نوكەدا دەست ب دانوستاندنان كریە دگەل وان كۆمپانیێن پەترۆلا هەرێما كوردستانێ دكڕن هەتا بهایەكێ نوو بۆ پەترۆلا هەرێما كوردستانێ بهێتە دانان، بابەتێ پەترۆلێ چەندین ئالیێن سیاسی و ئابۆری و تەكنیكی تێدا هەنە و ئێدی بەهانە نەماینە بۆ بڕینا پشكا بودجا هەرێما كوردستانێ، ڕێككەفتنا هاتیەكرن ل سەر بنەمایێ باوەریێ هاتیە ئیمزاكرن، ئەو باوەری ژی وی دەمی پەیدابوو دەمێ مە دەنگ دایە حوكمەتا محەمەد شیاع سودانی».
ناڤبری ئاماژەكر» چەندین جاران شاندێ هەرێما كوردستانێ بۆ چارەسەركرنا ئاریشەیان سەرەدانا بەغدا كریە و سەرۆك وەزیرێن ئیراقێ ژی گەهشتیە وێ باوەریێ كو دڤێت ئاریشەیێن هەلاویستی بهێنە چارەسەركرن، ڕێككەفتنا هاتیەكرن یا دەمكیە و دناڤا پڕۆژە قانوونا بودجەی دا ڕێكارێن فرۆتنا پەترۆلێ و هنارتنا پشكا هەرێما كوردستانێ دیاركریە، پڕۆژە قانوونا پەترۆلێ و غازێ نوكە ل وەزارەتا پەترۆلا ئیراقێ یە و ئەز دگەل وەزیرێ پەترۆلێ ئاخفتیمە و ئەم پشتڕاست كرینە ئاستەنگێن سەرەكی ل هەمبەر دەركرنا قانوونا پەترۆل و غازێ نەماینە، ڕاستە ئاریشە ل دۆر كەرتێ پەترۆلێ گەلەكن، بتایبەتی ئەو پارێزگەهێن پەترۆل تێدا دهێتە بەرهەمئینان داخوازیێن زۆر هەنە و دڤێت چارەسەری بۆ بهێتەكرن، لەوڕا بۆ دەركرنا قانوونا پەترۆل و غازێ پێدڤی ب ڕێككەفتنا سیاسی دناڤبەرا ئالیێن سیاسی دا هەیە، چونكە پێدڤیە هەر ئەڤسالە هەموو بزاڤ بهێنەكرن قانوونا پەترۆل و غازێ بهێتە دەركرن و نابیت بكەڤیتە سالا بهێت».
خویاكر ژ»گەرەنتی هەیە بۆ بجهئینانا ڕێككەفتنا د ناڤبەرا هەرێمێ و بەغدا ئەوژی هەبوونا دەستووری و مافێن مە تێدا هەنە، هەروەسا دڤێت ئەم بهێز بین ل بەغدا، چونكە هەكە بهێز بین ل بەغدا دێ دەستكەفتێن دی ژی هەبن ژوان ژی دادگەها فیدرالی و بجهئینانا مادەیێ ١٤٠ یێ دەستوورێ ئیراقێ، هەكە دناڤا قانوونا پەترۆل و غازێ دا مافێن هەرێما كوردستانێ هاتنە دیاركرن چو كەس و ئالیەك نەشێت دەستكاریێ بكەت و دێ گەرەنتی هەبیت بۆ دانا مافێن هەرێما كوردستانێ، تێكگەهشتنێن باش هەنە و ئەو هێزێن بەری نوكە دژایەتیا مە دكر هەكە نوكە هاریكار ژی نەبن نابنە ژێدەرێ پەیداكرنا ئاریشەیان، بتایبەتی شكەستنا وان هەمبەر سەدری ئەو ڕاستیە بۆ دیاركر دڤێت دگەل كوردان باشبن و هەلویستێ خوە ب گوهۆڕن، بتایبەتی دگەل پارتی دیموكراتی كوردستان وەكو مەزنترین هێزا كوردستانی».

دهۆك ، زنار تۆڤی:

چاڤدێرێ سیاسی د. نەوزاد هێتۆتی ، د دیدارەكێ دا بۆ ڕۆژنامەیا (ئەڤرۆ) دبێژیت: ئەو ڕێككەفتنا ل گەل حوكمەتا ئیراقێ هاتیە كرن یا دەمكیە بۆ هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ، بەلێ ئەم دشێین بێژین كو ڕێككەفتنەكا گەلەك گرنگە هەكە كار ل سەر بهێتە كرن بۆ هندێ ڕێككەفتنەكا درێژخایەن ل گەل بەغدا بهێتە كرن، بەغدا ژی ژبەر كۆمەكا هۆكاران پێدڤی ب وێ ڕێككەفتنێ هەبوو، سەرۆك وەزیرێن ئیراقی محەمەد شیاع سودانی ژی د ڕاگەهاندنێن خوە دا باسێ هندەك ژ وان خالان كریە و دبێژیت: ڕاوەستاندنا هنارتنا پەترۆلا هەرێما كوردستانێ ب تنێ زیانێ ناگەهینیتە هەرێمێ، بەلكو دێ زیانێن مەزن گەهینیتە ئیراقێ ژی، ب هەمان ئاراستە هەرێمێ ژی گەلەك پێدڤی ب وێ ڕێككەفتنێ هەبوویە، لەوما خالێن ئاشكرا یێن وێ ڕێككەفتنێ ئەڤەنە، ژ وان ژی دروست نەكرنا ئاریشەیان بۆ پەسەندكرنا قانوونا بودجەی، كو ب دیتنا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ گەلەك گرنگە و دێ دەستێ وان ڤەكەت بۆ هندێ بەرنامەیێن خوە بجهبینن، هەروەسا ڕێكگرتن ل بلندبوونا ( كورتئێنانێ) د بودجەیێ ئیراقێ دا، چونكی هەكە ئەو ڕێككەفتنە نەهاتبا كرن، دا ڕێژەیا كورتئێنانێ د بودجەی دا گەلەك بیت و دا زیانێن مەزن گەهنە بودجەیا ئیراقێ، ڕێكنەكەفتن ل گەل هەرێما كوردستانێ ب تنێ زیان بۆ هەرێمێ نەدبوون، بەلكو دا زیانێن مەزن گەهنە كەرتێ ئابۆری و هەموو داهاتێ ئیراقێ ژی، دیسان سوودانی د ڕاگەهاندنێن خوە دا باسێ ڤێ خالێ دكەت، كو د ڤێ قۆناغێ دا بەغدا پێدڤی ب هندێ هەیە، كو پەیوەندیێن باش ل گەل هەرێمێ هەبن».
ناڤهاتی گوت ژی» خالێن ڤەشارتی یێن وێ ڕێككەفتنێ ل گەل هەرێمێ ئەڤەنە، ڕێكنەكەفتن ل گەل هەرێمێ دا چارەنڤیسێ حوكمەتا سودانی ئێخیتە هەمبەر پاشەڕۆژەكا نەدیار، چونكی ئەگەرەكێ مەزن هەبوو پارتی خوە ژ حوكمەتێ ڤەكێشیت و ئەڤە دابیتە دەستپێكەك بۆ ب دووماهی هاتنا حوكمەتا محەمەد شیاع سودانی، ب تایبەتی ژ ئالیێ جادا شیعی دلگرانیەك ژ سودانی هەیە و سوننە ژی وەكو پێدڤی ژ حوكمەتا سودانی د ڕازی نینن، حوكمەتا چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ گەلەك یا لاوازە دناڤا جادا شیعی دا و گەلەك پێدڤی ب وێ ڕێككەفتنێ هەبوو، داكو خوە ب هێز بكەن، ب تایبەتی وان ب پشتەڤانیا ئیرانێ بەرنامەیەكێ باش ل بەردەست هەیە بۆ وێ چەندێ سیناریۆیا هەلبژارتنێن 2021 ێ، دوبارە نەبن».
د. نەوزاد هێشتا دبێژیت» د ڤێ قۆناغێ دا بەغدا چ ل سەر ئاستێ هەرێمێ چ ل سەر ئاستێ دەرڤە ب وی ئاراستەیی سیاسەتێ دكەت، كو ئاریشەیان چارەسەر بكەت، بۆ وێ چەندێ پتر كار بكەت ل سەر ب هێزكرنا پێگەهێ خوە و نەهێلانا مەترسیان، بەلێ ئەڤە ڕامانا چارەسەریا ئاریشەیان نینە، هەروەسا ترس ژ فشارێن ئەمریكا، ب تنێ سەبارەت پرسا هنارتنا دۆلاری بۆ ئیراقێ، ئەمریكا چاڤەڕێی وێ چەندێ دكەت كو سودانی پێنگاڤێن ڕژد بهاڤێژیت بۆ ڕێگریكرنێ ل برنا دۆلاری بۆ ئیرانێ، لەوما ڕاگرتنا پەترۆلا هەرێمێ دبیت كارڤەدانێن پتر هەبان ژ ئالیێ ئەمریكا ڤە، ئیران كو هەڤپەیمانا سەرەكی یا شیعانە ناخوازیت د ڤێ قۆناغێ دا چ ئاریشە بۆ حوكمەتا محەمەد شیاع سودانی دروست ببن، چونكی ئیران ل ژێر فشاران دایە ل سەر ئاستێ ناڤخوەیی و ژ دەرڤە، لەوما گەلەك یا گرنگە هەڤپەیمانێن وێ ب هێز بن».
خویاكر ژی» سەرەرایی ناكۆكیێن ناڤخوەیی، بەلێ پێگەهێ ب هێز یێ هەرێمێ وەكریە، كو سودانی وێ ڕێككەفتنێ بكەت، چونكی ب دیتنا وان هێشتا ئەو دەم نەهاتیە بشێن پتر ژ ڤان فشاران ل سەر هەرێمێ دروست بكەن، دیسان ڕاگرتنا هنارتنا پەترۆلێ وەكریە فشارێن مەزن ل سەر بەغدا دروست ببن، بۆ هندێ بودجەی بۆ هەرێمێ بهنێریت، ب تایبەتی دبیت ئەڤە خالەكا گرنگ بیت بۆ وێ چەندێ ئەمریكا پتر فشاران سەر بەغدا دروست بكەت، هەروەسا كاركرن بۆ لاوازكرنا نەیارێن چارچۆڤەیێ هەماهەنگیێ د ناڤا حوكمەتێ و ژ دەرڤەی حوكمەتێ دا».