NO IORG
Authors Posts by naci bedel

naci bedel

15011 POSTS 0 COMMENTS

134

شاهۆ فەرید:

د ڤی سەردەمی دا هەڤژینی ل سەر دو بنەمایا دهێتە پێكئینان ئەو ژی حەزژێكرن و چاڤلێكرن، كارەسات ئەوە دەمێ‌ كچ و كور ل سەر بنەمایێ‌ چاڤلێكرنێ‌ هەڤژینیێ‌ پێك دئینن، ژبەركو دەمێ‌ دبینن نێزیكەكا وان شوو كر یان ژن ئینا ئەو ژی دڤێت شوو بكەن یان ژنێ‌ بینن بێ كو هزر د ڤێ پروسێ‌ دا بكەن، بلەز و بەز ڤێ‌ بریارێ‌ ددەن.

بارین میرخان دەروونناسە گۆت: (مروڤ نەشێت دیار كەت كا كیژ جور دێ سەركەفتیتر بیت، ژبەركو ژ هەردو جورا سەركەفتی و نەسەركەفتی تێدا هەنە، لێ‌ باشترە بەری هەڤژینیێ‌ روینشتنەكا بێ پەردە دناڤبەرا واندا بهێتە ئەنجامدان ل سەر هەموو خالا رێككەڤن).
بارینێ دیار ژی كر كو پێكئینانا هەڤژینیێ پروسەكا ب ساناهی نینە، ئەڤجا پێدڤیە كچ و كور ئەقلی و دلی پێكڤە بكار بینن و گۆت: (من باوەری ب هەڤژینیا ل سەر بنەمایێ‌ حەزژێكرنێ‌ هەیە ژبەركو هەكە دو كەسێن تێگەهشتی بن و د ئێكودو بگەهن دووری دلینیەكا زێدە خێزانێ‌ پێك بینن دێ سەركەفتنێ‌ ئینن).
نەفەل شەریف چالاكڤانە دیار كر كو چاڤلێكرنا ئەرینی و نەرینی هەیە، ئەڤە ژی لدووڤ حەز و هەست و هەلبژارتنا مرۆڤی دمینیت، چونكی ئاراستێ هەلبژارتنا مروڤی ئاراستێ رەوشەنبیریا مروڤی دیار دكەت و گۆت: (ل سەردەمێن بوری ژبەر شەرم و رێگریان هەبوونا رەوشت و تیتالان پتریا هەڤژینان ب چاڤلیكرن هەڤژینی پێكئینایە، لێ‌ پێشڤەچوونا دەمی و سوشیالێ پتر كچ و كور نێزیكی ئێك كرن و چاڤلێكرن كێمتر لێهات، بەلێ د جڤاكێ‌ كوردی دا هەتا نوكە هندەك مال باوەریێ ددەنە یا چاڤلێكرنێ و باوەری ب یا حەژێكرنێ ناهێت).
نەفەلێ د بەردەوامیا ئاخڤتنێت خوە دا گۆت: (ل ڤی سەردەمی جڤاكی پتر بەرێ خوە دایە هەڤژینیا ل سەر بنەمایێ‌ حەزژێكرنێ‌، ژبەركو دبینن سەركەفتیترە، بەلێ بەرۆڤاژی ژبەر نە خواندنا وانا بۆ ئێكدو دچیتە د قالبێ شكەستنێ دا، ئەڤجا ل سەر چ بنەما بیت پێدڤیە د قوناغا دەزگریێ‌ دا كور و كچ پشكداریێ‌ د خولێت رەوشەنبیریا سەرەدەریا هەڤژیناتیێ‌ بكەن).

57

قەیس وەیس:

دهێتە چاڤەڕێ‌ كرن ئەڤرۆ ل دەمژمێر سێ‌ پشتی نیڤرۆ حەفت یاری ژ چارچووڤێ‌ هەڤڕكیێن گەڕا 20 یا خولا كوردستانێ‌ بۆ یانەیێن پلا نایابا تەپا پێی ل چەند یاریگەهێن باژێرێن هەرێمێ‌ بهێنە ئەنجامدان، دڤێ‌ گەڕێ‌ دا هەرسێ‌ یانەیێن پارێزگەها دهۆك و ئیدارا سەربەخوەیا زاخۆ دێ‌ مێڤاندارییا نوونەرێن هەولێرا پایتەخت و سلێمانیێ‌ كەن.
– دهۆك و زاخۆ ل بن گەڤێن داكەفتنێ‌ دانە
ل یاریگەها خوە یا سێیێ‌ تیما یانەیا دهۆك دێ‌ مێڤانداریا یانەیا دەربەندیخان ب هیڤی و ئارمانجێن دەستڤە ئینانا سێ‌ خالان پێخەمەت بزاڤێن خوە قۆرتالكرنێ‌ و چو رێكێن دی نینن ژبلی سەركەفتنێ‌ هەكە بڤێت هیڤیێن خوە بۆ مانا د خولێ‌ دا بهێلیت ژبەركو تیما دهۆكێ‌ ل رێزا دووماهیێ‌ دهێت بتنێ‌ 14 خال كۆمكرینە 11 خوسارەتی، دو وەكهەڤی و چار سەركەفتن، ئانكو خرابترین ئەنجام و رێزبەندی دایە، تیما مێڤان 25 خال كۆمكرینە و رێزا پێنجێ‌ دهێت.
ژلایێ‌ خوەڤە یانەیا زاخۆ نوونەرا سەربەخوەیا زاخۆ ژی د كاودانەكێ‌ باش دا نینە ئەوا 19 خال كۆمكرین و رێزا13ێ‌ و بەری دووماهیێ‌ دهێت، ژ چار سەركەفتن، حەفت وەكهەڤی و حەفت خوسارەتی، كوڕێن خابووری ژی دێ‌ ل بن گڤاشتنێن جەماوەرێ‌ خوە بزاڤێن سەركەفتنێ‌ كەن ژبۆ گەشكرنا هیڤیێن مانێ‌ د خولێ‌ دا و ژبلی سەركەفتنێ‌ چو بژاردەیێن دی نینن، لێ‌ مێڤانا زاخۆ یانەیا شەقلاوە ئێك ژ تیمێن هەڤڕكە د خولێ‌ دا ئەوا 25 خال كۆمكرین و رێزا چارێ‌ دهێت، ئانكو یاریەكا ب سانەهی نابیت، ل دووڤ ژێدەرێن نێزیك ژ هەردو یانەیان كو راهێنەرێن وان دێ‌ سپارتا خوە ل سەر كۆمەكا یاریزانێن پیشەكار و یێن پشكدار دگەل تیمێن خوە یێن خولا ئیراقێ‌ دا ژبۆ مفا وەرگرتنێ‌.
ژلایەكێ‌ دووڤە یانەیا ئاكرێ‌ دێ‌ بزاڤێ‌ كەت بەردەوامیێ‌ بدەتە پێشڤەچوونا خوە بۆ رێزێن پێشیێ‌ دەمێ‌ ل یاریگەها خوە مێڤانداریا یانەیا چوارقۆرنە بكەت، ئاكرێ‌ ب 24 خالان رێزا نەهێ‌ دهێت و چوارقۆرنە 23خالان هەنە و رێزا 11ێ‌ دهێت، یاری ب سانەهی نابیت بۆ نوونەرا پارێزگەهێ‌ ژبەركو تیما مێڤان ژی ب هیڤییە بۆ ئەنجامەكێ‌ باش.
ژ یاریێن دی یێن ئەڤرۆ: سیروان نوو- سەید سادق، برایەتی- چەمچەمال، شێروانە- پێشمەرگەیا هەولێر و سۆران – ئارارات، هندرین دڤێ‌ گەڕێ‌ دا یا چاڤەڕێ‌ بیت.

31

ئەڤرۆ
د دیدارەكێ‌ دا یاریزانێ‌ پارێزگەهێ‌ و یانەیا دهۆك بۆ یاریا كیك بۆكسێنگێ‌ زانا سالح كەكۆ كەیفخوەشیا خوە دیار كر ناسناڤێ‌ قارەمانیا ئیراقێ‌ ل سەر ئاستێ‌ كێشا 67 كگم و جهێ‌ خوە د ناڤ رێزێن هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ دا پاراستیە و خەون و ئارمانجێن خوە بلندكرنا ئالایێ‌ كوردستانێ‌ د چالاكیێن نێڤدەولەتی دا دیاركریە.
زێدەتر ناڤهاتی گۆت: وەكو ئێك ژ یاریزانێن پارێزگەهێ‌ هەر دژیێ‌ بچووك دا حەز و ڤیانا من بوویە ببمە ئێك ژ یاریزانێن باش و ئالایێ‌ كوردستانێ‌ بلند بكەن، لەوما بوو ڤێ‌ ئارمانجێ‌ بەردەوام راهێنانا دكەم و خوە زەحمەت دەم ب هەڤكاری دگەل راهێنەر و بابێ‌ خوە سالح كەكۆ كو ئێك ژ پالدەر و پشتەڤانێن من یێن سەرەكی یە، د نوكە دا وەكو یاریزانێ‌ هەلبژارتیێ‌ ئیراقێ‌ جهێ‌ خوە پاراستیە و ئەڤە ژی دێ‌ بیتە رێكخوەشكەر پێخەمەت دەستڤە ئینانا ئارمانجێن خوە و گرنگترین ئارمانج ژی بلندكرنا ئالایێ‌ كوردستانێ‌ د قارەمانیێن نێڤدەولەتی دا، لێ‌ هەبوونا پشتەڤانیا دارایی ژی گەلەك یا گرنگە پێخەمەت چارەسەركرنا هەر كێماتیەكێ‌ د دەمێ‌ راهێنانێ‌ و پشكداریێن دەرڤە دا.
هەروەسان زانایێ‌ 20 سالی ئەوێ‌ قارەمانیا عەرەبی ب دەستخوە ڤە ئینایی گۆت: یاریا كیك بۆكسینگێ‌ ئێك ژ بهێزترین یاریانە و یا مەترسیدارە ل سەر چەستەیێ‌ یاریزانێ‌ لێ‌ ئەنجامدانا راهێنانان و رژدی لسەر باشتكرنا ئاستێ‌ خوە دێ‌ ئەڤێ‌ مەترسێ‌ كێمتر لێكەت و گۆت: ئەڤ یاریە ل پارێزگەهێ‌ بەر ب باشتر دچیت لەوما هیڤییا مە ئەوە ژ لایەنێن پەیوەندیدار و یانەیان پشتەڤانیا یاریزانێن خوە بكەن ژبەركو چو كێمتر نینە ژ یاریێن دی بەلكو دشێت ناسناڤێن ئیراقێ‌ و دەرڤە بینن هەروەكو هەر تیمەكا دی.

57

راهێنەرێ‌ ئسپانی و یانەیا ئارسنال یا ئنگلتەرایێ‌ میشێل ئارتیتا پەسنا خوەراگری و زاخا یاریزانێن تیما خوە كر ئەوێن ژ خوسارەتیەكا نەچاڤەڕێ‌ ڤەگەڕیاینە سەركەفتنەكا سەرنجراكێش، ئەڤ گۆتە هات پشتی تیما وان یا پاشكەفتی بوو ب دو گۆلان بەرانبەری یانەیا بۆرنمۆس، د نیڤا دویێ‌ دا سێ‌ گۆل تۆماركرن و گۆلا سەركەفتنێ‌ د خولەكا 90+1 بینن، ژ چارچووڤێ‌ قۆناغا 26 یا خولا پلا نایابا ئنگلتەرایێ‌.
ئارتیتا بۆ تۆرا bbc یا بریتانی گۆت: پێخوەشحالم ئەم شیاین پاشكەفتنا خوە د خولەكێن دووماهیێ‌ دا بكەینە سەركەفتن د یاریەكا سەیر و پری هەڤڕكی دا، ئەوا روودایی ریمۆنتادا سەرنجراكێش و ئاگرین بوو، ئەڤ یاریە بوو مە دیرۆكە و چو جاران ژبیر ناكەم چنكو هەر ژ چركا ئێكێ‌ یاری ئاگرین دەستپێكر و ترسەك ئێخستە د دلێ‌ مە دا تایبەت پشتی سەركەفتنا هەڤڕكا مانچستەر ستی، لێ‌ رژدی و مۆرالا یاریزانان هەتا دووماهی چرەكە بەردەوامبوون و شیان سەرێ‌ لیستێ‌ ب جووداهیا پێنچ خالان پارێزن، ئەڤ یاریە خالەكا دی یا رژدیێ‌ یە بۆ هیڤیێن ناسناڤی.

9

ئەڤرۆ

د داخویانیەكێ‌ دا ئەندامێ‌ ئێكەتیا تەپا پێی یا كوردستانێ‌ بۆ رۆژناما ئەڤرۆ دیاركر ئەو گەشبینن بەرنامێ‌ وان یێ‌ سالانە ب رێكخستنا چالاكیێن وەرزشی ب سەركەفتیانە بیت و حوكمەتا هەرێمێ‌ گرنگیەكا باش بوو دایە.
زێدەتر ئازاد محەمەد گۆت: ئێكەتیا تەپا پێی یا هەرێمێ‌ رژدە ل سەر برێڤەبرنا هەموو چالاكیێن خوە یێن سەر ئاستێ‌ پلا نایاب، ئێك و دو بۆ پێشكەفتی و لاوان و ئەڤ رژدەیە ژی ژبەر ئەوێ‌ پشتەڤانیا بەردەوام یا مەعنەوی و مادی ژلایێ‌ حوكمەتا هەرێمێ‌ و كابینا نەهێ‌ ب سەرۆكاتیا مەسرۆر بارزانی كو بوویە ئەگەر چالاكیێن مە بشێوەكی گەلەك باش بهێنە رێكخستن و دشیان دایە پێشكەفتنا وەرزشا كوردستانێ‌ زێدەتر هەبیت.
ژلایەكێ‌ دووڤە ناڤهاتی دیاركر د نوكە دا ئەو مژویلی دەستپێكرنا ڤاڤارتێن دەربازبوونێ‌ بۆ خولا پلا دو نە، 19 یانەیێن دناڤ هەڤڕكیێن ڤاڤارتنان و هاتینە بەلاڤكرن ل سەر سێ‌ كۆمان ئەوژی، دهۆك، هەولێر و سلێمانی، هەركۆمەك دو یانە دەربازنە خولا پلا دو، ڤاڤارتن دێ‌ ل دەستپێكا حەفتیا بهێت هێنە ئەنجامدان ئەوا دێ‌ ل دووڤ شێوازێ‌ خول ئێك قۆناغ برێڤەچن.
ل دۆر یانەیێن پارێزگەهێ‌ ئازاد محەمەد گۆت: شەش یانە د ڤاڤارتێن دەربازبوونێ‌ دا پشكداربن ئەوژی تەناهی، شێلادزێ‌، شنگال، بجێل، پۆلیتەكنیك و لاوێن شنگال، پشتی ب دووماهی هاتنا هەڤڕكیان دو یانەیێن رێزا ئێكێ‌ و دویێ‌ ئێكسەر دەربازبنە خولا پلا دو كو دێ‌ دگەل چار یانەیێن دی یێن پارێزگەهێ‌ پشكداربن و پێكهاتینە بەردەرەش، باتیفا، دینارتە و شێخان، دنێزكترین دەمدا دێ‌ ژڤانێ‌ خولێ‌ ژی دیاركەین.

7

ب. ئەڤرۆ

دەنگۆباسێن رۆژنامەڤانی ل وەلاتێ‌ ئەلمانیا دایە دیار كرن كو دو یانەیێن ئەلمانی و ئێكا ئنگلتەرایێ‌ بزاڤێن رازیكرنا گۆلپارێزێ‌ هەلبژارتیێ‌ ئەلمانیا و یانەیا بایرن میۆنخ مانوێل نۆیێری دكەن پشتی نێزكبوونا چارەسەریا وی ژ هنگاڤتنێ‌.
نۆیێری بۆ رۆژناما بیلێد دیار كربوو ئەو ب هیچ رەنگەكی دەست ژ یانەیا خوە بەرنادەت خوە هەكە مەزنترین گرێبەست ل سەر ئاستێ‌ جیهانێ‌ بوو بهێنە دان لێ‌ هەكە یانە بووچوونەكا دی هەبیت بۆ هەر روودانەكێ‌ دێ‌ ئاخڤتن ژی هەبیت، لێ‌ ئەز خیانەتێ‌ ل یانەیا خوە ناكەم كو من دیرۆكەكا مەزن دگەل هەیە و د رۆژێن نەخۆش هەڤكارێن من بوون، ئەو یانەیێن بزاڤێ‌ دكەن سۆپاسیا وان دكەم لێ‌ گەلەك زەحمەتە مالا خوە یا دویێ‌ بهێلم، ژلایەكێ‌ دووڤە هاینز رۆمینیگێ‌ سەرۆكێ‌ یانەیا بایرن میۆنخ دیاركر رێزەكا مەزن دناڤبەرا مە هەردوكا هەیە و سەنگا ئێكودو دزانین، دباوەرێ‌ دا مە دێ‌ زووترین دەم ڤەگەریێت بۆ یۆرۆ 2024ێ‌ بەرهەڤبیت.

25

شیان كانیساركی

من ئەڤ بابەتە ب گۆتنا ڤی جامێری دەستپێكر، ئەگەر گۆتن بۆ تە یا ڕوون و ئاشكەرا ژی نەبیت تەماشەی وێنەیی بكە. ئانكۆ هزربكە هەر تشت د ژیانێ دا ژبلی “ بازنەیەكی” چ دی نینە! هەر دێ زڤریت وەكی دەستپێكا خوە، ژیانا تە بازنەیەكێ بچویك یان مەزنە دەستپێكێ ژ زارۆكینیێ دەست پێ دكەت و دویماهیا وی ژی هەر زارۆكینیە، وەكی دبێژن” ئاخ دێ بیتە ئاخ “. ئەگەر تۆ هزربكەی هەر بەرەكێ تو بهاڤێژی كەسەكی، دێ هەر ئەو بەر هێت ب پاتكا تە كەڤیت و تەئێشینیت، ئەز باوەرم خوە ئێك بەركێ بچویك ژی تو یێ ئامادەنابی ب هاڤێژی. ئەم مرۆڤ د ئەزەل دا “ دفیترەتا” خوە دا كەسێن باشین، خوە ئەڤ جیهانە ژی یا ژ “حەزژێكرنێ” دروست بوویی، یاسایە “ هەر تشت خوە د كەتە قوربان، دا تشتەكێ دی بژیت و ب مینیت”، ئانكو د بنەرەت دا كەسێ پتر نێزیكی مێشكی و ب چیتە بۆ ڕەخێ “جانی” سەرفەرازیەك” بێهنفرەهیەك” ل نك پەیدا دبیت، هەمی ژیان ل بەر مرۆڤی دبیتە ئاوازەك و د ڕێكەكا كورت دا ئەو جان دگەهیت “بنەجها” خوە یا ژێ هاتی!
ئەگەر چەند كین و نەڤیان د سینگ و مێشكێ تەدا دكێم بن، پشتڕاستبە كارتێكرن و ئەنجامێن وێ ئێكجار دباش نابن، ئەگەر ل سەر تە دیارنەكەت ژی بێ گۆمان دێ سوباهی ل كەسێن دەوروبەرێن تە، هەر چ نەبیت زارۆكێن تە دەركەڤیت، چونكی نەڤیان و كین پێدڤی گوهۆرینێ یە ب هێزا باش و پوزەتیڤ، ئەگەر دوو ژن و مێر” هەڤژین” ل گەل ئێك د نەخوش بن و هەردەم ب سەروستویێن ئێك ڤە بن “ ڕێزێ ل ئێك نەگرن”، دێ د ئایندەی دا ئەو ئەنجامێن نەباش ل سەر زارۆكێ وان دەركەڤیت. ئەڤا مە گۆتی د زانستێ دەروونی دا دبێژنێ “ كارما” كو هەر ئێكی ژمە كارمایا خوە هەیە ئەڤجا چ یا باش یان خراب. بابەتەكێ گەلەك درێژ و بەرفرەهە دبیت ب گۆتارەكێ نەهێتە شرۆڤەكرن، تو دشێی تەماشەی گوگلی بكەیی یان یا باشتر پەرتووكا نڤیسكار و دەروونناسێ ڕوسی ( س.ن لازاریف)ی ب خوینی، ئەوا ژ لایێ هێژا “ عیماد گە ڕەشید”ی ڤە هاتییە وەرگێڕان بۆ زمانێ كوردی یێ شرین و پەرتووكخانا ژیندا چاپكرییە ل سالا 2020ێ. ئەز باوەرم پشتی خواندنا ڤێ پەرتووكێ و كومكرنا پێزانینێن ژ هەژی ل سەر ڤی بابەتێ گرنگ، تو دێ ژ گەلەك بریارێن خوە لێڤەبی، دێ گەلەك هزرا گوهۆری”بەرەف باشتر” و پشت ڕاست دێ ژ پەشێمانی شاخێن تە ژی هێن!!
٭ سێرجی نیكولا لازاریف Sergey Nikolayevich Lazarev فەیلەسوفەكێ ڕوسییە و تایبەتمەندێ دەروونیە، گەلەك نڤیسین و پەرتووك ل سەر بابەتێن ڕۆحی و كارمایی هەنە، ل سالا 1952ێ ل باژێڕێ Yeysk ژ دایك بوویە. گەلەك بەرهەم و پەرتووكێن باش هەنە، ئێك ژ وان ئەڤا ب ناڤێ “كارما”یە كو د سالێن نوتان دا نڤیسیە و ل گەل چەند پەرتووكێن دی یێن گرێدایی بابەتی ل سالا 1995ێ بەلاڤكرینە.

20

سەیفوللا محەمەد

سینگێ خوە دێ كەلێشم
ڤی دلێ خوە كەركەر كم
بریـــــنا دێ گـڤێـشــــــم
تازە خوێ لێ پێــوەر كم
چەندی ژ بەر ب ئێـشــم
دڤێــت بریــــنا دەر كــم
::
ما من بۆ چیــیە خــامە
گەر حوبرێ‌ وی نەڕێــژم
نەبت پەیــام و نامـــــە
ڕاستییان ئەز ببێـژم
هینگێ خـامە حــەڕامە
دەســــتا ژێـڕە باڤێـــژم
:
هەر سەرەك و هزرەك لێ
ڕاســتە ڕاســـتی خویایە
ئەز شـــاگرد و تو مـــەلێ
لێ شـــاشی لبەر چـاڤـایە
نابت هـــەر بێــــژم بەلێ
ئەڤــــە دەرد و بەلایـــــە
::
نابت ب بم داهــــــۆلڤان
نە زوڕنەبێــــژ بۆ كەســێ
نە كـــارە كـــو توڕەڤـــان
خوە بێخت ناڤ قەفەسێ
كراســـــێ بێـــتە پیــڤان
ب یەك گـــەز و مقەســێ
::
لبەر ناكـــم وی كراســـی
هەر چ ڕەنگێ تە كـەركر
نەگرت پشت و پەراسی
یان بێ مل و كـەمەر كر
ب سەدان كێم و كاسی
وەكو عـەبای بمە وەركـر
::

هـــەر چی كـــەتە بەرچاڤا
دێ بجــــوانی تومار كیـــن
ڕویدانێـــن هـــــەمی گاڤا
نفشێ نوی لسەر شیار كین
هـــەر وەكـــو ڕوژ و تاڤا
بۆ دیــــروكێ دیار كیـــن
::
ب زانن ڤــی خـــامەیی
حــــوبر ژ خویـــــنا مــنە
من گۆت بۆ دۆزا مەیی
دۆزا گـــــــەل ڤینا مــنە
هندی ئەز ساخ و هەیی
وەلات شـــــریــنا مـــنە.

25

بهزاد بهرام ‌

خوە ددەم نیاسین
سۆر
ژ برینێن تەڤ شەهیدان
ئەز دزێم
كانی و رووبارم
دەریا و زەریامە
دلۆپ دلۆپ
جوبار جوبار
ئەز ڤێدا تێمە خوار
ئەز شۆرەشم.. ئەز ئالامە
سپی
حەبس و زیندان
ڕكەه و قەفەس
نابنە جه و مال و وار
قەید و زنجیر
من شكاندن.. من ڤەكرن
ب هەردو چەنگا
ئەز سەربەستم ..ئەز ئازادم
ئەز بلند دفرم..ئەز ئالامە
كەسك
بوون و هەبوون
ڤین و ژین و ژینداری
مان و بەهەشت و جوانی
ژمن رەنگ ڤەددەن
گول و بشكۆژم
وەرزم ..سرۆشتم
پێكڤە ژیانم
ئەز ژیانم.. ئەز ئالامە.
زەر
ژ كنارێ روژهەلاتێ
هەلاتم ..قەد ئاڤا نابم
تیروژكێن روژا من
گەشن .. بیست و یەكن
مۆم و چرا و بزۆت و ئاگرن
ما قەی ئەز ڤەدمرم؟
ئەز سەرسالم
ئەز نیرۆژم.. ئەز ئالامە.

57

مەسعوود بارزانی

پشكا چاردێ‌:

تاوانێن رێكخستی یێن حكومەتێن ئیراقێ‌ دژی مللەتێ‌ كوردستانێ‌ و سیاسەتا ڕاگوهاستنێ‌ و عەرەبكرنا كوردستانێ‌

144

ب درێژاهییا ژیێ‌ دەولەتا ئیراقێ‌، سیاسەتا كۆمكوژی و ڕاگوهاستنێ‌ و گوهۆڕینا دیمۆگرافیا كوردستانێ‌ و بزاڤا بوهژاندنا مللەتێ‌ كورد، د بەرنامەیێن حكومەتێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن بەغدا ژدەرڤە هەموو قانوون و رێسا و بەلگەنامەیێن تایبەت ب مافێن مرۆڤی و نەتەوەیان بوویە بنەمایەكێ‌ بنەجه و نەگۆر. هەموو ئەو سیاسەت و رێكار دچنە د خانەیا تاوانێن نێڤدەولەتی دا یێن ل دژی مرۆڤایەتیێ‌ وكۆمكوژیێ‌ و جینۆساید و بوهژاندنا نەتەوەیان.
قانوون و رێسایێن نێڤدەولی و بەلگەنامەیێن تایبەت د وارێن مافێ‌ مرۆڤی دا، گەلەك ب زەلالی پێناسەیا وان تاوانان كریە كو ل دژی نڤش و گرۆپێن جودا ژ ئالییێ‌ نەتەوا دەستهەلاتدار ڤە دهێنە كرن. د پێناسا رێككەفتنا رێگرتنێ‌ ل كۆمكوژیان و سزادانا ڤان تاوانان دا، ب ڤی شێوەی بەحس ل كۆمكوژیان هاتیە كرن: ژ ناڤبرنا ب ئەنقەست یا گرۆپ، یان كۆمەكا نفشی، ئۆلی، نەتەوەیی، ئەڤ ژ ناڤبرنە پێكهاتیە ژ بنبڕكرنا تەمام، یان پشكەك ژ خەلكێ‌ گرێدای وی گرۆپی، یان گەلەكی، یان لێدانا كورزێن دژوار و جەرگبڕ د سلامەتی و ساخلەمییا جەستەی دا، یان گیانێ‌ ڤی مللەتی، هەروەسا ڤەقەتیانەك كو مەرەم پێ‌ بوهژاندن بیت، یان پاككرنا ڕەه و ریشالان، یان كۆچپێكرن و ڕاگوهاستنا ب زۆری یا زارۆكێن ڤی گرۆپی، یان مللەتێ‌ وی بكەن.
د ماددەیێ‌ دویێ‌ یێ‌ ڤێ‌ رێككەفتنێ‌ دا ب ڤی شێوەی بەحسێ‌ شێوەیێن ڤان كۆمكوژیان هاتیە كرن:
كوشتنا ئەندامێن وی گرۆپی.
وەشاندنا گورزێن گەلەك دژوار و جەرگبڕ ل سلامەتی و ساخلەمییا گرۆپی.
سەپاندنا كاودان، یان ڕەوشەكا ب ئەنقەست ل سەر ژیانا ڤی گۆرپی ب مەرەما ژناڤبرنا فیزیكی، بۆ وێ‌ ئێكێ‌ ببیتە ئەگەرێ‌ ژ ناڤچوونا وی یا تەمام، یان پشكەك ژ وی گرۆپی.
كۆچپێكرن و ڤەگوهاستنا ب زۆری یا زارۆكان د وی گرۆپی دا بۆ گرۆپەكی دی.
ل گۆرەی ڤێ‌ رێككەفتنێ‌ گرۆپ پێكهاتینە ژ:
– گرۆپێن نشتیمانی: پێكهاتینە ژ كەمینەیەكێ‌ كو ل ژێر دەستهەلاتا دەولەتەكا سەربخوە دا دژین و بۆ پاراستنا هەبوونێن خوە وەكو هەستا نەتەوایەتی و ئۆلی و زمانی، ژ پشكا مەزن یا جڤاكی جودانە. گرۆپێن نشتیمانی پێكهاتینە ژ كەسێن كو پێكڤە وەستگەها نەتەوەیی و نشتیمانی یا هەڤپشك هەبن. لێ‌ رەنگە وەلاتەكێ‌ دی هەلبژارت دبیت. هەر ژ بەر وێ‌ مللەت نیشادەرێ‌ زاتێ‌ سیاسی و مافێ‌ هەبوونا تاكەكەسی یە.
– گرۆپێن نفشی: نەتەوە، یان نفش، ب گرۆپەكێ‌ مرۆڤی دهێتە گۆتن كو كۆمەكا میتۆدێن هەڤپشك یێن ژیانناسی، جڤاكی، زمانناسی، دیرۆكی و كولتوری و فەرهەنگی هەنە. هەلبەت جوداكرنا گرۆپێ‌ نەتەوەیی و گرۆپێ‌ رەگەزی، كارەكێ‌ بساناهی نینە. هەر ژبەر وێ‌ یەكێ‌ پشكەكا بەرهەڤكەرێن وێ‌ رێككەفتنێ‌ و بریارنامەیێن وان چ جوداهییان د ناڤبەرا ڤان هەردو پەیڤان دا نابینن و پشكەكا وان دبێژن، گرۆپێ‌ نەتەوەیی، یان رەگەزی، كۆمەكا بچووك یا گرۆپێ نشتیمانی و نەتەوەیی نە.
– گرۆپێن رەگەزی: كۆمەكا مرۆڤانە كو تایبەتمەندیا هەڤپشك یا جەستەیی و دەلیڤا گەشەكرنا دەروونی هەیە، پەیڤا رەگەز، یان نەژاد ل ڤێرێ‌ ب تنێ‌ ب رامانا ژیانناسینێ‌ هاتیە و مەرەم ژ وێ‌ پەیڤێ‌ رێژەیا تایبەتمەندیێ و كێماسیێن جەستەیی یێن جودایە د ناڤا مرۆڤان دا كو د بنیات دا بۆ نەڤییان وەكو میرات مایە.
– گرۆپێن ئۆلی: بۆ كۆمەكا مرۆڤان دهێتە گۆتن كو بیر و باوەر و ئایدۆلۆژیایەكا هەڤپشك یا مەعنەوی پەیرەو دكەن. پەیرەوكارێن ئۆلی ب كۆمەكا كریارێن تایبەت كو نیشادەرێن ئێكگرتنا بیر و باوەریانە د ناڤ وان دا دیار دبن، وەسا دیارە بساناهی ژ پەیرەوكارێن ئۆلێن دی دهێنە جوداكرن و نیاسین.
– گرۆپێن مەزهەبی و ئۆلی ژی كۆمەكا مرۆڤانە كو ئەندامێن وی مەزهەبی، ئۆلی، یان شێوێ‌ پەرستنا وان ب ئێك شێوە و بیر و باوەرێن هەڤپشك هەنە. د ماددەیێ‌ سیێ‌ یێ‌ رێككەفتنێ‌ دا هاتیە كو ئەڤ كریارە هەژی سزادانێ‌ نە:
كۆمكوژی.
دارێشتنا پلانان ب مەرەما كۆمكوژیێ‌.
شەرمزارنەكرنا راستەوخۆ وب ئاشكرایی بۆ كۆمكوژیێ‌.
دەستپێكرنا كۆمكوژیێ‌.
پشكدارییا راستوخۆ، یان ب جێگری د كۆمكوژیێ‌ دا.
بەلگەنامەیێن فەرمی ل دۆر عەرەبكرنا كوردستانێ‌ وان راستییان نیشا ددەن كو سیاسەتا ئیراقێ‌ ب دو ئاراستەیان كار كرییە: ئێك ژ وان ب رێكا هەبوونا عەرەبان ب رێكا بارڤەكرنا زەڤی و ئەردان ب سەر وان دا و ئاراستەیا دی ب رێكا راگوهاستنێ‌ و دوورخستنا ئاكنجیێن كورد ل ژێر رۆناهییا بریارێن رژێمێ‌ ب مەرەما گوهۆرینا دیمۆگرافیایێ‌ و كێمكرنا رێژەیا كوردان ل هەرێما كوردستانێ‌.
خالا 100ێ‌ یا بەلگەنامەیا UNێ‌، راپۆرتا لژنا مافێن مرۆڤی ل 103ێ‌ دبێژیت: «ب ترسترین رەفتارا ل دژی گەلێ‌ كورد ئەو بوو كو ب جۆرەكێ‌ رێكوپێك و ب بەرنامە و سیستەماتیك، مالباتێن كورد ب ناڤێ‌ تێكدانێ‌ ل سێدارەداینە».
سیاسەتا عەرەبكرنا كوردستانێ‌ ب چار قۆناغێن سەرەكی هاتیە بجهئینان:
قۆناغا ئێكێ‌:( 1869 بۆ 1914)
ڤێ‌ قۆناغێ‌ بەری دامەزراندنا دەولەتا ئیراقێ‌ دەستپێكر، ل وی دەمی كو مەدحەت پاشا والیێ‌ بەغدا ب نیاز بوو هەژمارەكا ریفۆرمان بجهبینیت، ئێك ژ وان یێن ب ناڤ ریفۆرم ئاكنجیكرنا عەشیرەت و هۆزێن عەرەبێن ئیراقێ‌ بوو. عەشیرەتێن عەرەبێن ئیراقێ‌ پێخەمەت لێگەریان ل پیش و ئالف و پاوانی ئەو سنۆر بەزاندن كو د دەمێ‌ خوەدا دەولەتا عۆسمانی پشتی داگیركرنا كوردستانێ‌ و ئیراقێ‌ عەرەب ل سنۆرێ‌ ویلایەتا شارەزوور كۆمكربوون و سنۆرەكێ‌ سروشتی ناڤبڕ د ناڤبەرا عەشیرەتێن عەرەب و عەشیرەتێن كورد بوو، ئانكو چیایێ‌ حەمرین.
قۆناغا دویێ‌:( 1925 بۆ 1958)
ئەڤ قۆناغە هەموو سەردەمێ‌ پاشایەتیێ‌ ڤەدگریت. د ڤێ‌ قۆناغێ‌ دا چەندین دەڤەرێن وەكو: حەویجە، جەلەولا، مەندەلی و بەدرە و پشكەكا دەڤەرێن مووسل و دەڤەرا قەراج هاتنە عەرەبكرن.
د دەمێ‌ د ناڤبەرا 1933 بۆ 1934ێ‌ دا، بۆ ژناڤبرنا سەرهلدانا بارزان، هێزا لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ و بریتانیا كەفتنە هێرش و وێرانكرنێ‌، ب تنێ‌ ل دەڤەرا بەرۆژ، مزووری و شێروان حەفتێ‌ و نەهـ گوند وێرانكرن، ژ سەرجەمێ‌ دوهزار و سێسەد و هەشتێ‌ و دو خانوویان، سەد و سیهـ و شەش خانوو سۆتن و هەرفاندن، ئانكو 6%ێ‌ وێران كرن.
قۆناغا سیێ‌:( 1958 بۆ 1963)
هەرچەندە دەمەكێ‌ كورت بوو، لێ‌ چەند دەڤەرێن د ناڤبەرا زوممار ــ شنگال و سنۆرێ‌ ئیراق ــ سووریێ‌ هاتنە عەرەبكرن.
قۆناغا چارێ‌:( 1963 بۆ 1987)
ب مەترسترین قۆناغە بۆ مللەتێ‌ كورد، ژ بەر كو د ڤێ‌ قۆناغێ‌ دا ب شێوەیەكێ‌ بەرفەرەهـ و بلەزتر ئەڤ سیاسەتە هاتە بجهئینان و شیانێن لەشكری و دارایی گەلەك بۆ هاتنە تەرخانكرن و ب چەندین قۆناغ و دەمان هاتە بجهئینان. ل هاڤینا سالا 1961ێ‌، رژێما عەبدولكەریم قاسمی هێرش كرە سەر كوردستانێ‌ و زێدەتر ژ نیڤەكا لەشكرێ‌ ئیراقێ‌ مژویلی هێرشێن دوبارە و سێبارە بوون بۆ سەر خەلكێ‌ كوردستانێ‌، هەتا د دەمێ‌ سال و نیڤان دا نێزیكی سێ‌ هزار هاتنە كوشتن كو پترییا وان خەلكێ‌ سڤیل بوون. زێدەتر ژ سەد هزاران ئاوارە بوون و كەفتنە چیایان، سەد و پێنجی گوند و باژار ژی هاتنە وێرانكرن.

website security
WP Facebook Auto Publish Powered By : XYZScripts.com