د. ماهر محمدامین دۆسكى، تایبه‌تمه‌ندێ نه‌خۆشیێن دل و هناڤا و قه‌سته‌را دلى و پاتریێن دلى دیاركر لێدانێن دلى یێن دروست دناڤبه‌را 50 تا 100 ێ نه‌ د ئێك خۆله‌ك دا، وئه‌گه‌ر ژ پێنجیێ كێمتربوون دێ بێژین دكێمن و ئه‌گه‌ر ژ سه‌دا زێده‌تربوون دێ بێژین د زێده‌نه‌، وگۆت: گه‌له‌ك ئه‌گه‌ر هه‌نه‌ هه‌تا زێده‌ دبن ژوان غۆدا سام و كێمخۆینى و كێمیا ڤیتامینا و سترێس و دودلى و نه‌ئارامى و خه‌وا نه‌ دروست و یێن گه‌له‌ك كافاینێ و ڤه‌خوانێن هێزى دبنه‌ ئه‌گه‌رێ زێده‌بوونا لێدانێن دلى، و ده‌مێ لێدانێن دلى ژ پێنجیێ كێمتر بن پێدڤیه‌ نۆشدار دووڤچوونێ بكه‌ت و بزانیت ئه‌گه‌ر چنه‌ و ژ وان ئه‌گه‌ران ئه‌وه‌ یێن گه‌له‌ك وه‌رزشێ دكه‌ن و هنده‌ك ده‌رمان كارتێكرنێ دكه‌ن یان دانعه‌مرى و سه‌رشێست سالیێ دا كه‌هره‌بایێن دلى تێک دچن و دبیته‌ ئه‌گه‌رێ نه‌هاتنا ئاماژێ بو دلى و دلقوتانا وان كێمدبیت و گه‌له‌ك ژوان پێدڤى ب پاتریێ دبن ئه‌گه‌ر دلقوتانا وان د ئێك خۆله‌ك دا ژ 40ێ كێمتربیت، هنده‌ك ئه‌گه‌رێن دى یێن ژ 100ێ زێده‌تر ئه‌گه‌ر كێشه‌ د كاره‌باییا دلى دابیت و 170 بن یان 200 وێڤه‌بن و گه‌له‌ك ژوان پێدڤى ب پاتریێ دبن هنده‌ك ژی پێدڤى ب كه‌ویێ دبن و ل دووڤ حاله‌تى دمینیت.د. ماهر محمدامین دۆسكى، تایبه‌تمه‌ندێ نه‌خۆشیێن دل و هناڤا و قه‌سته‌را دلى و پاتریێن دلى دیاركر لێدانێن دلى یێن دروست دناڤبه‌را 50 تا 100 ێ نه‌ د ئێك خۆله‌ك دا، وئه‌گه‌ر ژ پێنجیێ كێمتربوون دێ بێژین دكێمن و ئه‌گه‌ر ژ سه‌دا زێده‌تربوون دێ بێژین د زێده‌نه‌، وگۆت: گه‌له‌ك ئه‌گه‌ر هه‌نه‌ هه‌تا زێده‌ دبن ژوان غۆدا سام و كێمخۆینى و كێمیا ڤیتامینا و سترێس و دودلى و نه‌ئارامى و خه‌وا نه‌ دروست و یێن گه‌له‌ك كافاینێ و ڤه‌خوانێن هێزى دبنه‌ ئه‌گه‌رێ زێده‌بوونا لێدانێن دلى، و ده‌مێ لێدانێن دلى ژ پێنجیێ كێمتر بن پێدڤیه‌ نۆشدار دووڤچوونێ بكه‌ت و بزانیت ئه‌گه‌ر چنه‌ و ژ وان ئه‌گه‌ران ئه‌وه‌ یێن گه‌له‌ك وه‌رزشێ دكه‌ن و هنده‌ك ده‌رمان كارتێكرنێ دكه‌ن یان دانعه‌مرى و سه‌رشێست سالیێ دا كه‌هره‌بایێن دلى تێک دچن و دبیته‌ ئه‌گه‌رێ نه‌هاتنا ئاماژێ بو دلى و دلقوتانا وان كێمدبیت و گه‌له‌ك ژوان پێدڤى ب پاتریێ دبن ئه‌گه‌ر دلقوتانا وان د ئێك خۆله‌ك دا ژ 40ێ كێمتربیت، هنده‌ك ئه‌گه‌رێن دى یێن ژ 100ێ زێده‌تر ئه‌گه‌ر كێشه‌ د كاره‌باییا دلى دابیت و 170 بن یان 200 وێڤه‌بن و گه‌له‌ك ژوان پێدڤى ب پاتریێ دبن هنده‌ك ژی پێدڤى ب كه‌ویێ دبن و ل دووڤ حاله‌تى دمینیت.دیاركر ژی ئه‌وێن 170 زێده‌تر لێدان هه‌بن ئه‌گه‌رێن وان ویراسى نه‌ و ئاریشه‌ د كاره‌بایێن دلى دا هه‌نه‌ و هنده‌ك هه‌نه‌ دلێ وان گه‌له‌ك یێ لاوازه‌ دبه‌رهه‌ڤن بو هندێ دلێ وان زێده‌ لێبده‌ت ئه‌ڤه‌ پێدڤى پاتریێن دلى دبن و كه‌ویان، وگۆتژى: گه‌له‌ك جورێن پاتریێن دلى هه‌نە و پاترى بو وانه‌ ئه‌وێن دلێ وان كێمتر ژ چل لێدانا دخۆله‌كێ دا و گێژدبن و بێهینته‌نگى بو دروست دبیت و ئه‌ورێن ئاریشه‌ د كاره‌باییا دلى هه‌ین و پێدڤى كه‌ویێ نابن پاترى بو دهێنه‌دانان، وگۆتژى: پاتریێن دلى یێن بچووك بو وان كه‌سا دهێته‌دانان یێن به‌هرا پتر بو كاره‌باییا دلى یه‌ ده‌مێ دل كێمتر ژ 40 لێدانا هه‌ین و یێن مه‌زن بو نه‌خۆشانه‌ یێن دلێ وان گه‌له‌ك یێ زه‌عێف یان ژ 170 زێده‌تر لێ ده‌ن و پێدڤى ب كه‌ویێ نه‌بن، ده‌مێ كاره‌اییا دلى گه‌له‌ك كێم بیت پێدڤیه‌ پاتریێ بدانیت یێن پاتریێن مه‌زن ددانن یێن 180 زێده‌تر لێدان هه‌بن و هنده‌ك ژوان پێدڤى كه‌ویان دبن به‌س گه‌له‌ك دكێمن، بو ساخله‌میا دلى گرنگیى بده‌نه‌ وه‌رزش و خوارنێن باش و دوركه‌فتن ژجگارا و خۆارنێن باش وه‌ك ماسى و سێڤ چه‌ره‌زات بخۆن و ڤه‌خۆارنێن هێزێ كێمبكه‌ت.

ژبیرکرنا پێزانینان و ژڤانێن سەرەدانان ، چەندین کێشا بۆ مرۆڤی د ژیانێدا و دگەل خێزانێ و هەڤالان و ل جهێ کاری پەیدادکەت، د خواندنێ دا ژیمکاریگه‌ریێن خراپ هه‌نە ل سه‌ر ئاستێ خواندنێ و تاقیکرنان.
گرنگترترین ئەگەرێن ژبیرکرنا تشتان پێکهاتینە:
– ب کارئێنانا هندەک ده‌رمانان، وه‌ک، ده‌رمانێن دژی ئالوزیێ، چاره‌سه‌ریا میز راگرتنێ، هندی ده‌رمانێن دژی خه‌مۆکی و ده‌رمانی چاره‌سه‌ریا په‌نجەشێرێ.
– خه‌مۆکی، ئێکە ژ نیشانێن گەلەک تشت ژبیرا مرۆڤی بچن.
– قه‌له‌ق، فشارا ده‌روونی، جه‌سته‌یی و ترسا به‌رده‌وام و زۆر.
– کێشه‌یا تێکچوونا خه‌وێ، شه‌ڤزێریێن به‌رده‌وام و نه‌نڤستن بۆ دەمێ پێدڤی.
– گەلەک ڤەخوارنا مادده‌ کحولی.
– کێمیا ڤیتامین .B1 ,B 12
– سستیا غوودا ده‌رەقی.
– بلندیا ئاستێ کالسیۆمی د خوینێ دا.

بەرپەرێ ساخلەمیێ:

گەلەك كەس ژبۆ پاراستنا ساخلەمییا خۆ پەنایێ دبەنە بەر خوارنا ڤیتامینان و تەمامكەرێن خۆراكی، لێ هندەك جورێن ڤیتامین و كانزایان هەنە نابیت ب بەردەوامی بهێنە خوارن. لەوما نوژدار شیرەتێ دكەن كێمییا ڤیتامینان دناڤ لەشی دا ب ڕێكا خوارنا خوارنێن ساخلەم بهێتە قەرەبووكرن.
زیانێن ڤیتامینان:
– ڤیتامین C: بكارئینانا ڤیتامین سی ب بەردەوامی دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا بەركێ گولچیسكێ و هەودانا گەهان زێدە دكەت. هەروەسا دبیتە ئەگەرێ زكچوونێ و هندەك جاران ژەهراویبوونا خۆراكی ژی ژێ پەیدادبیت.
– ڤیتامین A: بكارئینانا وی ب بەردەوامی دبیتە ئەگەرێ بلندكرنا دوهنی دناڤ خوینێ دا، هشكبوونا پیستی، سستبوون و ڕاوەستیانا مێلاكێ، گێژبوون، سەرئێشان، تێكچوونا دیتنێ و وەریانا پرچێ.
– ڤیتامین B6: بكارئینانا وی ب بەردەوامی دبیتە ئەگەرێ ژناڤچوونا دەماران.
– ڤیتامین E: بكارئینانا وی ب بەردەوامی دبیت ببیتە ئەگەرێ دروستبوونا پەنجەشێرا پڕۆستاتان و زێدەبوونا ئەگەرێ مرنا وان نەخۆشێن نەخۆشییێن خوینبەرێن دلی هەین.
– ڤیتامین D: بكارئینانا وی ب بەردەوامی دبیتە ئەگەرێ كۆمكرنا ڕێژەیەكا مەزن یا كالسیۆمی دناڤ لەشی دا و پاشان زیانێ دگەهینیتە ساخلەمییا مرۆڤی.
زیانێن زێدەخوارنا كانزایان:
– ئاسن: خوارنا ئاسنی ب ڕێژەیێن مەزن دبیتە ئەگەرێ كۆمبوونا وی دناڤ لەشی دا و دبیت بگەهیتە ئاستێ ژەهراویبوونێ. ئەڤە ژی دبیتە ئەگەرێ دروستبوونا پنیێن تاری ل سەر پیستی، ئێشانا زكی، وەرمتنا مێلاكێ.
– زینك: ب كارئینانا وی ب ڕێژەیێن مەزن دبیتە ئەگەرێ ژكاركەڤتنا كارێ سیستەمێ بەرگرییا لەشی، كێم خوینی و گوهوڕینا ئاستێ تەپكێن خوینێ یێن سور و سپی.