دوهی دوشەمبی 8/12/2025، ل پیرمام سەرۆك مەسعود بارزانی پێشوازی ل جڤاكناس و زانایێ ناڤدارێ كورد د. رەشاد میران كر.
د دیدارەكێدا سەرۆك بارزانی رێز هەبوو بۆ بزاڤێن زانستی و ئەكادیمی یێن د. رەشاد میران و دەستخوەشی و پیرۆزباهی ژی لێ كر بۆ بدەسڤەئینانا خەلاتێ (پۆشكین) كو ژ ئالیێ فلادیمێر پۆتین، سەرۆكێ رووسیا ل باژێرێ مۆسكۆ ل مەها بۆری پێ هاتیە بەخشین.
هەر د وێ دیدارێدا د. رەشاد میران سەرەرای سوپاسگوزاریێ بۆ سەرۆك بارزانی، كورتییەك ل دۆر كارێن خوە یێن زانستی باسكر و چەند پرتووكێن خوە وەك دیاری پێشكێشی سەرۆك بارزانی كرن.

ئەندامەكێ كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی و بەربژارێ سەركەفتیێ پارتی ل كەركووكێ د هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێدا دیاركر: ل گەل بزاڤێن ئالیێن سیاسی بۆ پێكئینانا حوكمەتێ، ئێك ژ مەرجێن پارتی ئەوە دەستوور بهێتە بجهئینان.
د. شاخەوان عەبدوللا، ئەندامێ كۆمیتەیا ناڤین یا پارتی دیموكراتی كوردستان و بەربژارێ سەركەڤتی یێ پارتی ل كەركووكێ بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» ئەركێ مە ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ئەوە كو بەغدا پێگیر بكەین بجهئینانا دەستووری، چونكی بجهئینانا دەستووری ئارامیێ ل ئیراقێ پەیدا دكەت و سیستەمێ فیدرالی ل ئیراقێ ب هێز دئێخیت و ئێك ژ مەرجێن پارتی ئەوە دەستوور بهێتە بجهئینان».
شاخەوان عەبدوللا، ئاماژە ب وێ چەندێ دا» ڤێجارێ ئەركێ مە ل جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ دێ یێ گران بیت، چونكی پشكەك ژ وان هێزێن نوكە هاتینە جڤاتا نوونەران، بەری نوكە هەلوەستێ وان بەرامبەر هەرێما كوردستانێ باش نەبوویە و درۆن بۆ سەر ژێرخانەیا ئابۆرییا هەرێما كوردستانێ هنارتینە، و نوكە كورسی ل جڤاتا نوونەران ب دەست ڤە ئیناینە و د نوكەدا بزاڤێن ئالیێن سیاسی بۆ پێكئینانا حوكمەتێ كارا بووینە و دێ بەر ب هەرێما كوردستانێ و ب تایبەتی پیرمام هێن، تاكو پشتەڤانییا پارتی ب دەستڤەبینن».

نوونەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئەمریكا راگەهاند: ڤەكرنا مەزنترین قونسلخانەیا ئەمریكا ل جیهانێ ل باژێرێ هەولێرێ، ئاماژەیە بۆ باوەرییا ب هێز یا واشنتۆنێ ب هەرێما كوردستانێ، هەڤدەم دوپاتیێ ل وێ چەندێ دكەت كو چاڤەڕیێ وەرگرتنا سیستەمێ بەرگرییا ئەسمانی دكەن.
تریفە عەزیز، نوونەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئەمریكا گوت» ڤەكرنا مەزنترین ئاڤاهیێ قونسلخانەیا ئەمریكا ل جیهانێ ل باژێرێ هەولێرێ رەنگڤەدانا وێ باوەرییا مەزن یا ئەمریكایە ب هەرێما كوردستانێ هەی».
گوت ژی» ئەڤە وێ چەندێ ژی دیار دكەت كوردستان دێ مینیت وەك پشتڕاسترین هەڤپەیمانا ئەمریكا ل دەڤەرێ و هەڤبەندی دەرئەنجامێ چەندین سالێن هەڤپشكییا ستراتیژییە».
ل دۆر پرسا ئەمنی و پاراستنا هەرێما كوردستانێ، تریفە عەزیز ئاشكراكر» هێشتا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ چاڤەڕێیە ئەمریكا سیستەمێ (دژەدرۆن) رادەستی وێ بكەت. ئەو سیستەمێ بەرگریێ دێ هاریكارییا مە كەت هەرێما خوە ژ وان هێرشێن ل ڤێ دووماهیێ مە دیتین، بپارێزین».
نوونەرا حوكمەتا هەرێما كوردستانێ ل ئەمریكا باس ل وێ چەندێ ژی كر كو وەزارەتێن دەرڤە و بەرگریێ یێن ئەمریكا كار ل سەر پرۆسەیێ دكەن و هێرشێن ڤێ دووماهیێ ل سەر كۆمپانیێن وزەیێ وەدكەت پرۆسەیا پێدانا وی سیستەمی د چارچۆڤەیێ قانوونا بەرگرییا نیشتمانیدا ب لەزتر ببیت.
سەبارەت هەڤبەندیێن ئابۆری، گوت» ئێك ژ ئارمانجێن بەراهیێ یێن ئیدارەیا سەرۆكێ ئەمریكی دۆنالد ترەمپی ئاشتی و ئارامییە ل رۆژهەلاتا ناڤین، مل ب ملێ بەرفرەهكرنا هەڤبەندیێن ئابۆری».
تریفە عەزیز ئاماژە ب سەرەدانا مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ بۆ واشنتۆنێ كر كو تێدا هەژمارەكا رێككەفتنێن چەند ملیار دۆلاری ل گەل كۆمپانیێن ئەمریكی هاتبوونە ئیمزاكرن، دوپاتكر ژی كو ب هێزكرنا ژێرخانەیا ئابۆری و سەربخوەییا ئابۆری ئارمانجەكا هەڤپشكا هەردو ئالییانە.

هەولێر، قائید میرۆ

چاڤدێرەكێ سیاسی ئاشكراكر، پارتی یا رژدە لسەر دامەزراندنا جڤاتا بلندا فیدرالی ل ئیراقێ و راستڤەكرنا قانوونا هەلبژارتنان، چونكە ب دامەزراندنا جڤاتا فیدرالی گەلەك ئاریشە و پرس دێ هێنە ئێكلاكرن و دبێژیت، بڕیاربوو بەری پەسەندكرنا دەستوورێ ئیراقێ، جڤاتا فیدرالی بهێتە دامەزراندن، بەلێ حوكمەتێن ئیراقێ پێگیر نەبوون.
د. نەوزاد عەزیز، چاڤدێرێ سیاسی وسەرۆكێ رێكخراوا دووربین بۆ پرسێن سیاسی و ئابۆری بۆ رۆژنامەیا (ئەڤرۆ) گوت» سەرۆك بارزانی بەری دەمەكی و ب دیاركری ل كۆڕبەندێ (مێپس) ل باژێڕێ دهۆكێ ئاماژە ب سی خالێن گەلەك گرنگ دابوو، ئێك ژوان دامەزراندنا جڤاتا بلندا فیدرالییە ل ئیراقێ، بەریا پەسەندكرنا دەستوورێ ئیراقێ بڕیاربوو جڤاتا فیدرالی ل ئیراقێ بهێتە دامەزراندن، بەلێ مخابن حوكمەتێن ئێك ل دووف ئێك یێن ئیراقێ پێگیرنەبوون ب دامەزراندنا جڤاتا فیدرالی و هەتا نوكە ئەو جڤات نەهاتیە دامەزراندن، چونكە دامەزراندنا جڤاتا فیدڕالی گەلەك یا پێدڤییە بۆ قووناغا نوكە یا ئیراقێ و دێ هەڤسەنگییا د ناڤبەرا كورد و سوننە و شیعەیان راگریت».
گوت ژی» پارتی دیموكراتی كوردستان یا بزاڤان دكەت لەزی د دامەزراندنا جڤاتا فیدرالیدا بهێتەكرن وپارتی وەك حزبا ئێكێ لسەر ئاستێ ئیراقێ دێ كاركەت ئەو جڤاتە بهێتە دامەزراندن و دەست بكاری بكەت، ژ بەر كو چەندین ئاریشە و پرسێن گرنگ هەنە وهەكە ل ئیراقێ جڤاتا بلندا فیدرالی هەبیت ئەو پرس دێ هێنە ئێكلاكرن».
خویاكر ژی»خالەكا دی یا گرنگ كو سەرۆك بارزانی تەكەزی لسەركری راستڤەكرنا قانوونا هەلبژارتنایە ل ئیراقێ، یا خۆیایە قانوونا هەلبژارتنان یا نوكە نەدادپەروەری تێدا هەیە و بەری نوكە ژی ب نەحەقی ئەو قانوونا هەلبژارتنان ب سەر كوردان هاتیە دەربازكرن و گەلەك كێماسی تێدانە، یا بەرئاقل نینە حزبەكا وەك پارتی دیموكراتی كوردستان زێدەتری ملیۆن دەنگان بدەستڤەبینیت و كورسیێن وێ كێم بن، ئەڤە د دەمەكی دایە حزب هەنە ل ئیراقێ دەنگێن وێ نیڤا دەنگێن پارتی نە و هەژمارا كورسیێن وێ پترن ژ هەژمارا كۆرسیێن پارتی ، لەوڕا ژی قانوونا هەلبژارتنان پێدڤی ب راستڤەكرن و گوهۆڕینێ هەیە، چەندین جاران قانوونا هەلبژارتنان هاتیە گوهۆڕین هەتا پارتی بشكێنن ونەهێلن سەركەڤیت، بەرەڤاژی ب گوهۆڕینا قانوونا هەلبژارتنان پارتی هەر هێزا ئێكێیە لسەر ئاستێ ئیراقێ و هەرێما كوردستانێ، ئانكو ب گوهۆڕینا قانوونا هەلبژارتنان ژی نەشیان پارتی لاواز بكەن و سەرۆك بارزانی ژی گەلەك تەكەزیێ لسەر گوهۆڕینا قانوونا هەلبژارتنان دكەت».
د. نەوزاد محەمەد عەزیز ئاماژە كر» ئاریشەیەكا دی د پرۆسەیا سیاسی و قانوونیدا ل ئیراقێ هەیە ئەوژی بابەتێ دادگەها بلندا فیدرالییە، چەندین سالە كوردان ئاریشە ل گەل دادگەها فیدرالی هەنە و دادگەها نوكە هەی ب گۆڕەی پیڤەرێن دەستوورێ ئیراقێ نەهاتیە پێكئینان، چونكە ل دووڤ دەستووری پێدڤی ب گوهۆڕینان هەیە و نابیت ئەو دادگەها نوكە كار دكەت ب ڤی شێوەی یا بەردەوامبیت، دڤێت دادگەها فیدرالی رەنگڤەدانا دادوەری یا هەموو پێكهاتەیێن ئیراقێ پێڤە دیاربیت، ئێك ژوان خالێن پارتی یا رژدە لسەر بۆ چار سالێن داهاتی راستڤەكرنا دادگەها بلند یا فیدرالییە ل ئیراقێ و نابیت چو پێكهاتە و ئالیێن دیاركری زالبن لسەر وێ دادگەهێ، بەرەڤاژی پارتی دخوازیت دادگەهەك ل ئیراقێ هەبیت چو پێكهاتەیێن وی وەلاتی هەست ب وێ چەندێ نەكەن كو ب گۆڕەی دەستووری كار ناكەت و نابیت لایەنگری ژی ب بڕیارێن ڤێ دادگەهێ ڤە دیار بیت».

پڕۆژەقانوونەكا بەرفرەهە یا بەرگریێ و سیاسەتا دەرڤەیا ئەمریكا، مەرجێن نوو بۆ پێدانا بودجەی بۆ هێزێن ئەمنی یێن ئیراقی د دانیت، د هەمان وەختدا گەرەنتییا ب هێز بۆ كوردان ل باشوور و رۆژئاڤایێ كوردستانێ مسۆگەر دكەت و نەخشەڕێیا داهاتییا واشنتۆنێ بۆ قەیرانا سووریێ دیار دكەت. پڕۆژە قانوونا ناڤبری ب رۆهنی ئاماژە ب وێ چەندێ دكەت كو دڤێت هەسەدە بمینیت و پشكەك بیت ژ هەر چارچۆڤەیەكێ سیاسیێ پاشەڕۆژا سووریێ.
ئەو پڕۆژە قانوونە كو پشكەكە ژ پاكێجا سالانەیا تەرخانكرنا بودجەیا ئەمریكا بۆ كاروبارێن بەرگریێ، پێرابۆنێن توند دئێخیتە سەر شێوازێ بكارئینانا هاریكاریێن ئەمریكا ژ ئالیێ بەغدایێ ڤە، د بەرانبەردا پارێزبەندییا ئاشكرا بۆ هێزا پێشمەرگێ كوردستانێ د دانیت و دوپاتیێ ل بەردەوامییا هاریكارییان بۆ هێزێن سووریا دیموكرات (هەسەدە) دكەت.
ب گۆڕەی وێ پڕۆژەقانوونێ، ئەو پێرابوون و مەرجێن ئەمریكا ئێخستینە هاریكاریێن ئەمنی بۆ ئیراقێ، ژ وێ بودجێ ناگریت ئەوا بۆ هێزا پێشمەرگەی هاتیە تەخانكرن. ئەڤە ژی دوپاتكرنا پێگیریبوونا واشنتۆنێیە ب پشتەڤانیكرنا هێزێن هەرێما كوردستانێ، هەتاكو هەكە مەرجێن نوو ژی ل سەر دەزگەهێن فیدرالیێن بەغدا بهێنە سەپاندن.
د بەلگەنامەیێدا هاتیە، پێشمەرگە دێ وەك هەڤپشكەكێ ئاسایشا نیشتمانی مینیت ونابیت ژ بەر ناكۆكیێن سیاسی یێن د ناڤ ئیراقێدا، بودجا وی گیرۆببیت یان بهێتە بلۆككرن.
د هەمان وەختدا، بەلگەنامەیا ناڤبری پشكەك ژ هاریكاریێن ئەمریكا بۆ ئیراقێ ب وێ چەندێ ڤە گرێددەت كا بەغدا هەتا چەند دشێت هەژموونا گرۆپێن چەكدار یێن نێزیك ژ ئیرانێ سنووردار بكەت. بۆ وێ چەندێ هاریكارییا ئەمریكا پێ بهێتە دان، پێدڤییە بەغدا ب سەلمینیت كو چالاكیێن نە قانوونی یێن گرۆپێن چەكدار ب راوەستینیت و دەستهەلاتا سەرۆكوەزیرانی ب سەر كەرتێ ئەمنیدا ب هێز دكەت و لێپرسینێ ژ وان گرۆپێن حەشدا شەعبی دكەت كو دەست د بنپێكرنا مافێن مرۆڤی یان هێرشكرنێ ل سەر هەڤپەیماناندا هەیە.

كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ راگەهاند، ئەنجامێن دووماهیێ یێن هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ دادگەها فیدرالی هنارت بۆ پەسەندكرنێ.
جومانە غەلای، پەیڤدارا كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ گوت» كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ئەنجامێن دووماهیێ یێن هەلبژارتنێن خولا شەشێ یێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ بۆ دادگەها فیدرالی هنارتن بۆ پەسەندكرنێ».
هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ ل 11/11/2025 ل سەرانسەری ئیراقێ هاتبوونە ئەنجامدان و رێژەیا پشكداریێ د دەنگدانا گشتیدا گەهشتبوو 54،35% و رێژەیا پشكداریێ د دەنگدانا تایبەتدا ژی گەهشتبوو 82،42%. ل رۆژا 17/11/2025 كۆمسیۆنا بلند یا سەربخوە یا هەلبژارتنان ل ئیراقێ ئەنجامێن بەراهیێ یێن هەلبژارتنان راگەهاندبوون.
ب گۆڕەی ئەنجامێن بەراهیێ یێن دەنگدانا گشتی و تایبەت یێن هەلبژارتنێن جڤاتا نوونەرێن ئیراقێ، پارتی دیموكراتی كوردستان ئێك ملیۆن و 79 هزار و 12 دەنگ ب دەستڤە ئیناینە.