سەرۆك بارزانی ل سالڤەگەڕا 45 یا جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلێ، د پەیامەكێدا ل تۆرا جڤاكی یا (ئێكس) دا دبێژیت: خوشك و برایێن فەیلی، رۆلەكێ گرنگ د بزاڤا رزگاریخوازا كوردستانی و دۆزا نەتەوەیی یا گەلێ مە دا هەبوو و جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی، پشكەك بوو ژ پلانا داڕشتی یا رژێما بەرێ یا ئیراقێ بۆ ژ ناڤبرنا گەلێ كوردستانێ.
دەقێ پەیاما سەرۆك بارزانی:
ل سالڤەگەڕا 45 یا جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی، سلاڤ بۆ گیانێ پاقژ یێ شەهیدێن كوردێن فەیلی و هەموو شەهیدێن رێكا ئازادییا كوردستانێ دهنێرین. خوشك و برایێن فەیلی رۆلەكێ گرنگ دبزاڤا رزگاریخوازا كوردستانی و دۆزا نەتەوەیی یا گەلێ مە دا هەبوو و جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی، پشكەك بوو ژ پلانا داڕشتی یا رژێما بەرێ یا ئیراقێ بۆ ژناڤبرنا گەلێ كوردستانێ.
دهێتە زانین، جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی ل ئیراقێ ب چەندین قۆناغان دەستپێكر و ل سەردەمێ پاشایەتیێ هەتاكو رژێما بەعس. مەزنترین قۆناغ ل سەردەمێ رژێما بەعس بوو، پشتی ل سالا 1980 ب گۆڕەی بڕیارا 666 یا رژێما بەعس، كوردێن فەیلی ژ مالێن خوە هاتنە دەركرن و هاتنە بێبەهركرن و بڕیار هاتە دان هەموو مولكێن وان ژێ بهێنە ستاندن.
ب گۆڕەی ئاماران ل سالێن هەشتییان ل چەرخێ بۆری، زێدەتر ژ 22 هزار گەنجێن فەیلی هاتنە بەرزەكرن، هەروەسا پێنج هزار كاسبكار و بازرگانێن فەیلی هاتنە بن ئاخكرن، هەروەسا 600 هزار كوردێن فەیلی ل ئیراقێ هاتنە دەركرن بۆ ئیرانێ، ئەڤە ژ بلی گیان ژدەستدانا چەندین كەسان ب رێكا دەربەدەریێدا.

سەرۆك بارزانی ل سالڤەگەڕا 66 یا دەرچوونا وێ، پیرۆزباهی ل سەرنڤیسەر و رۆژنامەڤان و كارمەندێن رۆژنامەیا (خەبات) كر .
سەرۆك بارزانی د پەیاما خوە یا پیرۆزباهیێ دا گۆت» ب هەلكەفتا سالڤەگەڕا 66 یا دەرچوونا ئاشكرا یا رۆژنامەیا (خەبات) پیرۆزباهییەكا گەرم ل هەوە دكەم، ب تایبەت كو رۆژنامەیا خەبات یا بوویە تۆمارگەهەكا گرنگ یا خەباتا گەلێ مە ل قۆناغێن جودا جودا».
سەرۆك بارزانی گۆت ژی» رۆژنامەیا (خەبات) ل هەموو ویستگەهێن خوە یێن كاری د پێگیریبوونێ ب بهایێن نەتەوەیی و نیشتمانی و گەهاندنا پەیاما پێكڤەژیانێ و ئاشتیخوازیێدا دەنگەكێ سەركەفتی و رەسەن یێ گەلێ مە بوو، ل سالڤەگەڕا ب ئاشكرا دەرچوونا رۆژنامەیا هەوە دەستخوەشیێ ل هەوە دكەم و هیڤییا زێدەتر سەركەفتنێ بۆ هەوە دكەم».
ژ ئالیێ خوەڤە مەسرور بارزانی، جێگرێ سەرۆكێ پارتی دیموكراتی كوردستان پەیامەكا پیرۆزباهیێ ئاراستەی سەنڤیسەر و دەستەیا نڤیسەران و كارمەندێن رۆژنامەیا (خەبات) كر و تێدا گۆت» رۆژنامەیا خەبات، دیرۆكەكا پڕ ژ سەروەریێ د كاروانێ رۆژنامەگەرییا كوردیدا یا هەی وخزمەتەكا مەزن یا زمان و كەلتوور و رەوشنبیرییا كوردی كریە و ئامرازەكا گرنگ و راستگۆیا گەهاندنا پەیاما ئاشتیخوازنەیا گەلێ كوردستانێ و پێشڤەبرنا هزر و بیرێن نیشتمانپەروەرانە و پێكڤەژیانا ئاشتییانە بوو».

سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ ل سالڤەگەڕا جینۆسایدا كوردێن فەیلی دوپاتی ل داخوازیێن هەرێما كوردستانێ ژ ئیراقێ كر بۆ قەرەبووكرنا وان و زڤراندنا رەگەزنامێ و مال و سامانێن وان.
نێچیرڤان بارزانی، سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ د بەیاننامەیەكێدا گۆت» كوردێن فەیلی تنێ ژ بەر وێ چەندێ كورد بوون و پشتەڤانییا شۆڕەشا كوردستانێ دكر، تووشی كوشتن، دەستەسەركرن و دەربەدەركرن و بەرزەكرن و ژێ ستاندنا رەگەزنامێ و دەست ب سەرداگرتنا مال و سامانێن خوە بوون».
د ڤێ سالڤەگەڕێدا سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ راگەهاند» دوپاتیێ ل سەر داخوازیێن مە ژ حوكمەتا فیدرالییا ئیراقێ دكەین ب گۆڕەی بڕیارا دادگەها بلند یا تاوانان ل ئیراقێ كو ئەو تاوانە ب جینۆساید دایە نیاسین، كوردێن فەیلی ژ هەموو روویەكیڤە قەرەبوو بكەت و رەگەزنامە و مال و سامانێن وان بۆ بزڤرینیت و كێشەیێن وان چارەسەر بكەت».
د پەیاما سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ هاتیە ژی» خوشك و برایێن خوە یێن فەیلی پشتڕاست دكەین كو هەردەم دێ بەردەوام بین د بزاڤێن خوە دا بۆ زڤراندنا مافێن وان و ب دەستڤەئینانا دادوەریێ بۆ وان و هەر چ یا پێدڤییە سەبارەت ڤی بابەتی، خەمساریێ ناكەین».
جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی و هەموو بزاڤێن ژ ناڤبرنا وان و ئەو تاوانێن دژی گەلێ كوردستانێ هاتینە ئەنجامدان، وەكو د پەیاما سەرۆكێ هەرێما كوردستانێ دا هاتی» دیرۆكەكا رەش و بۆرییەكێ تەحلن كو ژ بلی نەهامەتیێ و نە ئارامیێ بۆ وەلاتی هیچ تشتەكێ دی نە ئینایە».
نێچیرڤان بارزانی دیاركر ژی» دڤێت ئەو بۆرییە ببیتە پەند ووانە بۆ ب دەستڤەئینانا پاشەڕۆژەكا باشتر كو ل سەر بنەمایێ تێكگەهشتنێ و هەڤپشكیێ و قەبوولكرنا هەڤدو و پاراستنا مافێن هەموو پێكهاتەیان ل ئیراقێ بهێتە ئاڤاكرن».

ل سالڤەگەڕا 45 یا جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلی ژ ئالیێ رژێما بەعسڤە، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ پەیامەك بەلاڤكر و تێدا راگەهاند: پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ ئەركێ خوە بجه بینیت و ب شێوەیەكێ هەژی كوردێن فەیلی قەرەبوو بكەت.
مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ د پەیاما خوە دا گۆت» ئەڤرۆ بیرئینانا تاوانەكا هۆڤانەیە، بەرامبەر پشكەكا گرنگ یا گەلێ مە دكەین، كو هەوێن جینۆسایدكرنا كوردێن فەیلییە و رژێمێن ئێك ل دووڤ ئێك یێن ئیراقێ ،ب چەندین قۆناغان ئەنجامدا و ل سالا 1980 گەهشتە گۆپیتكا درندایەتیێ».
مەسرور بارزانی گۆت ژی» ئەو جینۆسایدە ژ ئەگەرێ وێ چەندێ بوو ئەو كەسە كورد بوون، رژێما بەرێ یا ئیراقێ سەدان هزار كوردێن فەیلی ل ئیراقێ دەركرن و ب هزاران ژی بەرزەكرن، دەست ب سەر مولك و سامانێن وان دا گرت و رەگەزنامە ژێ ستاندن».
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ دوپاتكر» پێدڤییە حوكمەتا ئیراقێ، ئەرك و بەرپرسیارەتییا خوە یا قانوونی و دستووری بجه بینیت و بنەمال و كەسوكارێن قوربانیێن جینۆسایدا كوردێن فەیلی و جینۆساید و كۆمكوژیێن دی، ب شێوەیەكێ هەژی، قەرەبوو بكەت و مولك و مالێ وان بۆ بزڤرینیت».

بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان راگەهاند: ئەم نەهاتینە كەركووكێ، بەلكو ئەم هەر ل كەركووكێ بووین و دێ ل كەركووكێ ژی بین و دڤێت ب چاڤێ مللەتی و جەماوەری بنێرینە خوە، چ ژ روویێ حزبیڤە چ ژ روویێ بڕێڤەبرنا ئیداری و نەتەوایەتیڤە.
پشتی دەربازبوونا نێزیكی هەشت سالان ل سەر روودانێن 16 ئۆكتۆبەرێ، بارەگەهێ مەكتەبا رێكخستنا پارێزگەها كەركووك – گەرمیان یا پارتی دیموكراتی كوردستان دوهی شەمبیێ 5 نیسانا 2025 ب بەرهەڤبوونا بەرپرسێن بلند یێن پارتی، ل تاخێ عەرەفە ل باژێرێ كەركووكێ هاتە ڤەكرن.
فازل میرانی، بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان، ل رێوڕەسمێ ڤەكرنا بارەگەهێ مەكتەبا رێكخستنا پارێزگەها كەركووك – گەرمیان یێ پارتی دیموكراتی كوردستان، گۆت» ئەم نەهاتینە كەركووكێ، بەلكو ئەم هەر ل كەركووكێ بووین و دێ ل كەركووكێ ژی بین».
فازل میرانی ئاماژە ب وێ چەندێ ژی كر» بیر و باوەرێن كوردایەتیێ كو هەردەم بیر و باوەرێن پارتی دیموكراتی كوردستانە، ریهوریشال ل كەركووكێ هەبوون و رۆژ ب رۆژ ژی زێدە دبیت، ئەو زێدەبوونە ژی ژ هشیاربوونا نەتەوایەتییە، نەك ژ زووربوونا هەژمارا ئەندامێن حزبان، چونكە ل ناڤخوە باسێ چالاكیێن حزبی دكەین، بەلێ ل دەرڤە باسێ نەتەوایەتیێ دكەین».
بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان باس ل وێ چەندێ ژی كر» نابیت حوكمی ژ رۆخسارێ دەرڤە بكەین، دڤێت حوكمی ل جەوهەرێ كاران بكەین و دڤێت ب چاڤێ مللەتی و جەماوەری بنێرینە خوە، چ ژ روویێ حزبیڤە و چ ژ روویێ بڕێڤەبرنا ئیداری و نەتەوایەتیڤە».
میرانی ئاماژەكر ژی» سەرۆك مەسعود بارزانی و پارتی دیموكراتی كوردستان هەردەم ئارمانجا وان پێكڤەژیان و برایەتی و پاراستنا مافێن پێكهاتەیێن كەركووكێ بوو، هەروەسا ل دەمێ هێرشێن داعشێ، پێكهاتەیێن كەركووكێ داخواز ژ سەرۆك مەسعود بارزانی كر، پێشمەرگە كەركووكێ بپارێزیت، تاكو وەكو مووسلێ لێ نەهێت».
فازل میرانی رۆهنكر ژی» ئەوێن ئەڤرۆ خوە ب هێز دبینن ل سەر خالێن لاوازێن كوردایە، ئەگەر نە وەسا ب هێز نەبوون كو حاشاتیێ ژ دستوور و پێكڤەژیانێ و رێككەفتنان بكەن، كو ئەو خوە ب وی شێوەی دبینن تەحەكومێ ب مووچەی و بەلاڤكرنا خۆراكێ هەڤوەلاتییان بكەن».
دوپاتكر ژی» دڤێت ئەم هەموو پێداچوونێ د خوە دا بكەین، كا بۆچی مافێ مە یێ خوارییە؟ یان بۆچی د سەركەفتی نە؟ لەوما دڤێت ڤەكۆلینێ د ئەگەراندا بكەین نەك د دەرئەنجاماندا، ئەڤە ژی ئێك ژ خالانە كە ئەم هەردەم خوە ب دەرئەنجامان ڤە مژوول دكەین، هەروەسا ئەگەران پشت گوهڤە د هاڤێژین».
بەرپرسێ دەستەیا كارگێرییا مەكتەبا سیاسییا پارتی دیموكراتی كوردستان دیاركر ژی» پارتی دیموكراتی كوردستان یا رژدە ل سەر وێ چەندێ پێداچوون د خوە دا بهێتە كرن، چونكە پێدڤییە بۆ ئێكڕێزیێ و ئێكهەلویستیێ بۆ زڤراندنا هێزا كوردستانی و لەزكرن د دامەزراندنا پەرلەمان و حوكمەتا نوو یا هەرێما كوردستانێ دا، بۆ وێ چەندێ ئەوێن حاشاتی كری بزڤرن بۆ هەڤپەیمانیێ».

دوهی شەمبیێ 5/4/2025، مەسرور بارزانی، سەرۆكێ حوكمەتا هەرێما كوردستانێ، ل سالڤەگەڕا دەركرنا بڕیارا 688 یا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی سەر ب نەتەوەیێن ئێكگرتیڤە، پەیامەك ل تۆرا جڤاكییا ئێكس بەلاڤكر.
سەرۆكێ حوكمەتا هەرێمێ د پەیاما خوە دا گۆت» ل سالڤەگەڕا بڕیارا 688 یا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی سەر ب نەتەوەیێن ئێكگرتیڤە، كو سنوورەك بۆ هێرش و ستەما رژێما بەعس دانا، رێزێن خوە بۆ پشتەڤانییا جڤاكێ نێڤدەولەتی دوپات دكەین».
مەسرور بارزانی ب پێدڤی ژی زانی» جڤاكێ نێڤدەولەتی بەردەوام بیت د پاراستنا خەلكێ كوردستانێ و داكۆكیكرنێ ژ مافێن وی».
دهێتە زانین ل سالا 1991، د بەرسڤا سەرهلدانا خەلكێ كوردستانێ، رژێما بەعس ب ئاگری و ئاسنی بەرسڤا كوردان دا و مشەختبوونا ملیۆنی یا باشوورێ كوردستانێ ژێ پەیدابوو، ل 4/4/1991، هەر ئێك ژ فرەنسا، توركیا و ئیرانێ داخواز ژ جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی كر ستەما رژێما سەدامی ل سەر كوردان، راگریت.
ل 5/4/1991 د كۆمبوونەكا جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتیدا بڕیارا 688 دەرچوو كو ژ هەشت خالان پێك دهات. ژ گرنگترین وان خالان، شەرمزاركرنا دەستدرێژیێن رژێما سەدامی ل سەر خەلكێ كوردستانێ و دوورئێخستنا گەفێن وێ رژێمێ و گەهاندنا هاریكاریێن مرۆڤی بۆ خەلكێ باشوورێ كوردستانێ. فرەنسا و بریتانیا و ئەمریكا ئەو بڕیار وەكو بهانەیەك بكارئینا و هێلا 36 كێشا و دەڤەرا دژەفڕین دروستكر و بۆ رژێما بەعس نەبوو فرۆكەێن خوە ب سەر ئەسمانێ باشوورێ كوردستانێ بفڕینیت.
بەری دەرچوونا بڕیارا 688 ژ جڤاتا ئاسایشا نێڤدەولەتی 10 وەلاتان ب بەلێ دەنگ بۆ دا. سێ وەلات دژی راوەستان ئەوژی یەمەن، كوبا و زیمبابوی بوون. هەردو وەلاتێن چین و هندستان ژی نە ب بەلێ و نە ب نەخێر دەنگ نە دا.
ژ ئەگەرێ بڕیارا 688 خەلكێ كوردستانێ هەناسەیەك پەیدابوو و پەرلەمان و حوكمەتا هەرێما كوردستانێ هاتنە دامەزراندن و هەرێما كوردستانێ بۆ نموونەیەكا جوان یا دیموكراسیێ و ئازادیێ و پێكڤەژیانێ ل دەڤەرێ و پشتی 34 سالان پترییا وان وەلاتێن پشتەڤانی ل كوردان كری قۆنسلخانە و نوونەرایەتیێن وەلاتێن خوە ل هەرێما كوردستانێ ڤەكرینە و دیدەڤانێن پێشكەفتنێن حوكمەتا هەرێما كوردستانێ نە د هەموو واراندا.